Rojnameya Evro » عەبدولسەلام شێخ مستەفا بۆسەلی https://rojnameyaevro.com/ku Mon, 24 Aug 2026 12:00:25 +0000 ar hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.0.38 ئەنفالا بەهدینان، دیدەڤانێ تاوانێ، هێمایێ خۆڕاگریێ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a6%db%95%d9%86%d9%81%d8%a7%d9%84%d8%a7-%d8%a8%db%95%d9%87%d8%af%db%8c%d9%86%d8%a7%d9%86%d8%8c-%d8%af%db%8c%d8%af%db%95%da%a4%d8%a7%d9%86%db%8e-%d8%aa%d8%a7%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8e%d8%8c-%d9%87/268634/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a6%db%95%d9%86%d9%81%d8%a7%d9%84%d8%a7-%d8%a8%db%95%d9%87%d8%af%db%8c%d9%86%d8%a7%d9%86%d8%8c-%d8%af%db%8c%d8%af%db%95%da%a4%d8%a7%d9%86%db%8e-%d8%aa%d8%a7%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8e%d8%8c-%d9%87/268634/#comments Mon, 24 Aug 2026 10:07:54 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=268634 عبدالسلام شیخ مستەفا بوسەلی

ئەنفالا بەهدینان قووناغا هەشتێ و دوماهیێ یا زنجیرا پرۆسەیێن ئەنفالێ بوو، ئەوا ژ لایێ ڕژێما بەعس یا ئیراقێ و ب سەرپەرشتیا راستەوخۆ یا عەلی حەسەن ئەلمەجید (ناسراو ب عەلی كیمیایی) ل دژی گەلێ كورد هاتیە ئەنجامدان. ئەڤ قووناغە ل دووماهیا هاڤینا سالا 1988ێ ڕووی دا، ئانكو ئێكسەر پشتی ب دوماهی هاتنا شەڕێ ئیراق ـ ئیرانێ.
جینۆسایدا بەهدینان:
پێڤاژۆ ل 25ێ تەباخێ 1988ێ دەستپێكر و 6ێ ئیلۆنا 1988ێ یا بەڕدەوام بوو.
تەمامیا دەڤەرا بەهدینان هاتە ڤەگرتن، ب تایبەتی ناڤچەیێن سێمێل، زاخۆ، دهۆك، ئامێدیێ، شێخان، لالش، و ئاكرێ . ئەو گوندێن ل سەر سنوورێ توركیا و ئیراقێ و زنجیرا چیایێن مەتین و گارە و زاگرۆس و كارۆخ كەڤتبوونە بەر هێرشەكا دژوار.
ڕژێما بەعس ژ بڕیارا ڕاگرتنا شەڕی ل گەل ئیرانێ سوود وەرگرت دا كو تمامیا هێزا خۆ یا سەربازی ئاڕاستەی بەهدینان بكەت . پێڤاژۆ ب ڤی شێوەی هاتە ئەنجامدان:
بۆمبەبارانا كیمیایی ل سپێدەهیا 25ێ تەباخێ فڕۆكە و تۆپخانەیێن ئیراقێ ب چەكێ كیمیایی (گازێن سارین، خەردەل، و تەبوون) دەست ب بۆمبەبارانكرنا پتر ژ 500 گۆند و ناوچەیێن بەهدینان كرن.
سوپایێ ئیراقێ ب هاریكاریا (فەوجێن سەفیفە) دەڤەر ژ هەمی رەخانڤە دەستپێكر، دا كو ڕێكێ ل ڕەڤینا خەلكی بگرن ئەوێن بەر ب سنوورێ توركیاڤە دچوون.
كاڤلكرن و زیانڤێكەفتیێن دەڤەر و گوندان: زێدەتر ژ ١٨٠ هەتا ٢٠٠ گوندێن دەڤەرا بەهدینان (سەر ب پارێزگەها دهۆكێ و قەزایێن وەك زاخۆ، ئامێدیێ، ئاكرێ، شێخان، بەردەرەش) ب تەمامی هاتنە وێرانكرن. (سۆتن و تەقاندن و ب بلدۆزەران خانی هاتنە تەختكرن).
خەلكێ سڤیل و پێشمەرگە كەفتنە د بارودۆخەكێ زۆر دژوار دا.
د ڕاپۆرتێن مێژوویی و بەلگەنامەیێن تایبەت ب ئەنفالێ دا، نێزیكی 10,000 – 20,000 كەس (ژن، زارۆك، پیر و كال) ل قەلا نزاركێ هاتبوونە كۆمكرن و زیندانیكرن بەری كو بهێنە ژێكجوداكرن. ل وێرێ زەلام و گەنج ژن و زارۆك هاتنە جوداكرن ل باشوورێ كەركووكێ و پاشان هاتنە بێسەروشۆنكرن.
ژن و زارۆك و پیرەمێر ب پاسان گەهاندنە كەمپێن كۆمەلگەیێن بەحركێ ل هەولێرێل ژێر چاڤدێریەكا دژوار یا ئەمنی دژیاین.
ب دەهان هەزار كەس ژ دەستێ زۆلمێ و چەكێ كیمیایی ڕەڤینە سەر سنوورێ توركیا و ل كەمپێن ئامەد (دیاربەكر) مێردین و مووشێ هاتنە بجهكرن د بارودۆخەكێ دژۆار و زۆر سەخت دا دەرباز دبوون.
دهێتە مەزەندەكرن كو پتر ژ 5 ,000 – 5,500 كەس ژ خەلكێ بەهدینان د ڤێ قووناغێ دا هاتینە ئەنفالكرن و بێسەروشوێنكرن و زیندەبەچالكرن.
سەدان كانیێن ئاڤێ ژ ناڤچوون و ژەهراوی كرن، پڕانییا مال و مزگەفت و دێر و شینوار هاتنە وێرانكرن (بەهدینان ناڤچەیەكا پێكڤەژیانا مۆسلمان، مەسیحی و ئێزدیان بوو و هەموو ئۆل كەفتنە بەر ڤێ پەلامارێ).
ئەنفالا بەهدینان، هەولدانا داوییا ڕژیما بەعس بوو بۆ پاقژكرنا دەڤەرێن سنووریێن كوردستانێ ژ خەلكێ و نەهێلانا بزاڤا ڕزگاریخوازا كورد د وی سەردەمی دا.
ئەنفالا بەهدینان، ڕژێما بەعسی بەشەكێ مەزن ژ هێزێن خۆ یێن سەربازی (جێش) بكارئینان، دیارترینیان فەیلەقا ١ و ٥ ل گەل پشكداریكرنا سەدان چەكدارێن فەوجێن خەفیفە (جاش و مستەشار).
گەلەك ژ مستەشاران ڕۆلەكێ خراپ گێڕان ب ڕێكا بەلاڤەكرنا مژارێن دلنیای و ئەمانەتێ بۆ خەلكێ گوندان (خۆ ڕادەستی وان یان هێزێن حوكمەتێ بكەن، ئەڤە دێ ل ژێر پاراستنا وان بن و تشتەك ب سەرێ وان ناهێت).
ژبەر كو گوند و چیایێن بەهدینان ب زەحمەت بوون، بەعسیان جاش بۆ ڕێبەری و ئاشكراكرنا مەیدانا شەڕی و ڕێكێن ناڤچەیێ بكارئینان. گەلەك ژ خەلكێ سڤیل ب باوەری و سۆزێن وان مستەشاران خۆ ڕادەستكرن. پاشی ئەڤ خەلكە دهاتنە گرتن و ڤەگوهاستن بۆ قەلا نزاركێ ل دهۆكێ و زیندانا سەلامیێ ل مووسل و كەمپێن دی یێن ل باشوور و ڕوژئاڤایا ئیراقێ.
ئەڤ رووداوە وەك برینەكا نەسارێژ كری د دیرۆكا بەهدینان و هەمی كوردستانێ دا مایە و ژ لایێ پەرلەمانێ كوردستانێ و دادگەها بالا یا تاوانان ئاستێ جینۆسایدێ پێ هاتیەدان. پشتی سەرهەلدانا سالا ١٩٩١ و رزگاركرنا كوردستانێ، بڕیارەكا گشتی یا لێبۆرینێ ژ لایێ بەرەیێ كوردستانێ ڤە بۆ مستەشار و جاشان هاتە دەرئێخستن، ئەڤە بوویە ئەگەر كو گەلەك ژ وان ژ دادگەكرنێ دەربازبوون. بەلێ ل دادگەها بالایا تاوانان ل بەغدا، تاوانێن ئەنفالێ ب گشتی (ژ وان ژی ئەنفالا بەهدینان) وەك جینۆساید (كۆمكوژی) هاتنە ناساندن.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a6%db%95%d9%86%d9%81%d8%a7%d9%84%d8%a7-%d8%a8%db%95%d9%87%d8%af%db%8c%d9%86%d8%a7%d9%86%d8%8c-%d8%af%db%8c%d8%af%db%95%da%a4%d8%a7%d9%86%db%8e-%d8%aa%d8%a7%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8e%d8%8c-%d9%87/268634/feed/ 0 ١٦ی تەباخێ؛ بیرەوەریەك ژ ناڤ ئاگری و بەرفرەهیا چیایان https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%a1%d9%a6%db%8c-%d8%aa%db%95%d8%a8%d8%a7%d8%ae%db%8e%d8%9b-%d8%a8%db%8c%d8%b1%db%95%d9%88%db%95%d8%b1%db%8c%db%95%d9%83-%da%98-%d9%86%d8%a7%da%a4-%d8%a6%d8%a7%da%af%d8%b1%db%8c-%d9%88-%d8%a8%db%95/268136/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%a1%d9%a6%db%8c-%d8%aa%db%95%d8%a8%d8%a7%d8%ae%db%8e%d8%9b-%d8%a8%db%8c%d8%b1%db%95%d9%88%db%95%d8%b1%db%8c%db%95%d9%83-%da%98-%d9%86%d8%a7%da%a4-%d8%a6%d8%a7%da%af%d8%b1%db%8c-%d9%88-%d8%a8%db%95/268136/#comments Sun, 16 Aug 2026 10:14:33 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=268136 عەبدولسەلام شێخ مستەفا بۆسەلی

بیرەوەریا ١٦ی تەباخێ هەر ساڵ ئەم ب شكۆیی ڤە ساخ دكەین، مە ل گەلەك جهـ و دەمێن جودا ژیانا پێ بەخشییای؛ د سەردەمەكێ دا كو پاشمایێن تاوانێن ئەنفال و كیمیابارانا ساڵا ١٩٨٨ێ ڕەوشەكا وەسا چێكربوو كو كوردستان بەر ب چۆلبوونێ ڤە دچوو. د وان ڕۆژێن ئاگرین و د قووناغا خەباتا پارتیزانی دا، ل سەر گوپیتكێن بەرفرەهـ و د كووراتییا دۆل، نهال و چیایێن بلندێن ئەڤێ ئاخێ، مە ئەڤ بیرەوەریا مێژوویی ڕاگرت.
ئەڤە د دەمەكێ دا بوو كو ژ ئالیەكێ ڤە ڕژێما بەعس یا وی سەردەمی كۆشار و ئاستەنگ بۆ مە چێدكرن، ژ ئالیێ دی ڤە حوكمەتا توركیا ڕێگر بوو، و پاشی ژی پەكەكێ چاڤدێری و تەنگاهی ل سەر مە دروست دكرن. بەلێ سەرەڕای هەمی سەختییان، ئەم د هەمبێزا ڕوحەكا گەرما نەتەوەیی، وەلاتپارێزی و ئارمانجێن مەزن دا مە ١٦ی تەباخێ پیرۆز دكر و بەردەوام بووین.
د ١٦ی تەباخێ دا، ب خوین، ماندووبوون و د دژوارترین ڕۆژان دا مە ئەڤ مێژوویە زێندو هێلا و مە گەهاندە ئەڤرۆ. مە ئەڤ ڕۆژە ب هێژا و گرنگ زانی و ب سەربلندی ڤە پیرۆز كرییە.
پیرۆزباهی ل هەمی شۆڕەشگێڕ و قارەمانان دكین، شەهید و قارەمانێن مە ب ئازایانە گیانێ خوە پێشكێشی ئەڤێ ئاخێ كرن و گیانێ‌ وانا شاد بت ئەوانا دارا ئازادیێ و نیشتیمانەك بخوین و جان ئاڤدا خیالێن دوژمنان پۆچ و بن ئاخكرن پاشەرۆژەك بۆ نفشێن كوردستانیان دانا بنەمایەك و دەستكەفتەك گەلەك مەزن و بلند د پاشەرۆژا نەتەوەیا گەلێ مە دا ئینایە هەبوونێ‌.
ئەو ل سەر بیر و باوەریەكێ رێبازەك و پەیرەو و پرۆگرامەكا پارتایەتی هەلبژارتن بۆ هندێ وەرچەرخانەكا دیرۆكی و دادپەروەری و كوردپەروەرانە بهێتە دی كو مافێن كوردستانیان تێدا مسۆگەر بكەن. ئەڤە ئەو جۆتیار و پالە و گەلێ مە یێ ب رۆمەت بوون كو مل ب ملێ بارزانیێ باب ڤە و رێكخستنا P.D.K خەبات و شۆرشەكا چەكداری و نیشتیمانپەروەری هەلبژارت بۆ هندێ دا مافف و دادپەروەری و ئازادیێ و … مسۆگر بكەن رۆژێن سەخت و دژوار، قوربانی، مالوێرانی مە دانان پێشییا خوە مەیدان بۆ دوژمنان چۆل نەكرن د هەر ئەگەرەكێ چی شۆرشا ئیلۆن، شۆەشا گولانێ، ئەنفال، كیمیاباران كرنێ، شەڕێن پارتیزانی، سەرهلدان، بەرەڤانیكرن ژ شەرعیەتا هەرێمێ و … بێ راوەستان جانگوری و فیداكاربووین كا ئەو كەس كا مالباتێن وان كا كەس و كارێن وان ئەو خزمەت و دیدگەها كوردینی د سەردەمێ شۆرشێن جودا دا ل گەل وان هزر و بیر و سۆز و پەیمانێن ب دویر و درێژ ب سالان كو خزمەت بۆ دهاتەكرن ئەو داخوازی نەهاتنە بجهكرن و ئەڤە بوویە ئەگەرێ ناحەقی و گلە و گازندا لەوا دبێژین: «كێ كر و كێ خوار »
گەلۆ مانە ئەم د خەباتا چیایان دا پێكڤە بووین، د رۆژێن ئاوارەیێ و دەربدەریێ دا، وان داستانا ئەوێن ئەفسانە و چیرۆك بۆ دهاتن ڤەهاندن، هەر چار پارچەیێن كوردستانێ د بلنداهیا چیا و مێرگ و زۆزانا لاشێن عەگید و مێرخاسێن مە تێدا هاتینە هلگرتن بلا دادپەروەری بت. هەر چونە بت دڤێت ئاوریەك و دیتنەكا هۆرمەتی و ب رۆمەتی و خوەداچوون بۆ هەبتن هەلبەت ئەڤە ئێمانەتە و ئەڤ ئێمانەتە دڤێت بگەهت و بێتە پاراستن.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%a1%d9%a6%db%8c-%d8%aa%db%95%d8%a8%d8%a7%d8%ae%db%8e%d8%9b-%d8%a8%db%8c%d8%b1%db%95%d9%88%db%95%d8%b1%db%8c%db%95%d9%83-%da%98-%d9%86%d8%a7%da%a4-%d8%a6%d8%a7%da%af%d8%b1%db%8c-%d9%88-%d8%a8%db%95/268136/feed/ 0