هەر چەند د مەهێن داویێ‌ دا پەڤچوونێن د ناڤبەرا ئیرانێ‌ و ئیسرائیلێ دا گەهشتنە ئاستەكە بێهەمپا ژی، ئێك ژ ئەنجامێن هەری مەزن یێن ڤێ كریزێ بەرفرەهكرنا چارچووڤەیا پەڤچوونێ ژ هێلا ئیرانێ ڤەیە بۆ دەڤەرێن كو د ڤێ پەڤچوونێ دا ب پراتیكی رۆلەك وان نینە. باشوورێ كوردستانێ، كو ب سالان هەول دایە كو ژ پەڤچوونێن هەرێمی یێن ل دژی ئیرانێ دوور بیت، نها بوویە ئێك ژ ئارمانجێن ئێریشێن ئیرانێ‌ و هێزێن هەڤالبەندێن وێ؛ رەوشەك كو نەتەنێ ژ دیتن و رامانا مرۆڤی لێ د هەمان دەمێ دا ژ هزرا مافێن ناڤنەتەوی ژی هێژایی نرخاندن و رەخنەیێیە.
ل گۆر راپۆرتەكێ كو ژ هێلا تیمێن ئاشتیێ یێن جڤاكی ڤە ل كانادایێ هاتیە وەشاندن، د مەهەكێ دا، هەری كێم ٤٧٤ ئێریشێن ئیران و كۆمێن گرێدایی وێ ل هەرێما كوردستانێ هاتنە تۆماركرن. ئەڤ هەژمار ب زەلالی نیشاددەن كو ئەم ب مەیلەكە سیستماتیك و ئارمانجگرتی رە روو ب روونە. واتە ئەو ئێریش، نەتەنێ ئێریشێن بێسەروبەر یان بەرتەنگن. ژ ڤان، ١٧٩ ئێریش راستەراست ژ هێلا ئیرانێ ڤە و ٢٩٥ ژ هێلا كۆمێن چەكدارێن هەڤالبەندێن وان ل ئیراقێ ڤە هاتنە كرن، كۆمێن كو وەكی وەكیلێن تەهرانێ ل هەرێمێ تەڤدگەرن.
بالكێشیا ئەردنیگارییا ڤان ئێریشان ژی پڕ گرنگە. زێدەتری ٧٨ % ژ ئێریشان ل پارێزگەها هەولێرێ قەومینە، هەرێمەك كو نە قادا شەڕە و نە ژی گەفەك راستەراست ژ بۆ ئیرانێ یە. ئەڤ ئێك، ئیدعایا فەرمییا «ئارمانجكرنا گەفێن ئەولەهیێ» ڕاستی پرسیارێ دئینیت و نیشاددەت كو چارچووڤەیا ئارمانجێن ئیرانێ ژ چارچووڤەیێن پاراستنێ پڕ زێدەتر هاتیە دەستنیشانكرن.
ژ دیتنگەها مرۆڤاهیێ ڤە، ئەنجامێن ڤان ئێریشان پڕ خەمگینن. ل گۆری هەمان راپۆرتێ، هەژمارا گشتییا قوربانیان ل كوردستانێ ب دەهان كەسانە، كو ژ ڤێ هەژمارێ، هەری كێم ١٤ كەس هاتنە شەهیدكرن و زێدەتری ٩٠ كەسان بریندار بوونە. ژ بلی ڤان قوربانیان، پێشەسازیا سڤیل ژی ب گرانی زیان دیتیە، ژ كۆمەلگەهێن نشتەجیبوونا سڤیلان بگرە هەیا ناڤەندێن پەروەردەهیێ، كو ل هنەك دەڤەران ب نەچاری هاتنە گرتن. ئەڤ راستی، نیشاددەت كو سڤیل، ئارمانجێن ڤان ئێریشانن.
لێ دڤێت خالا هەری گرنگ، ناكۆكیا ئەشكەرا د ناڤبەرا لڤینێن ئیرانێ و راستیێن ل سەر ئەردێ دا بیت. د سالێن داویێ‌ دا، هەرێما كوردستانێ نەتەنێ گەف ل سەر ئیرانێ نەبوویە، لێ د راستیێ دا سیاسەتەك هشیار و بێ ئالی شۆپاندیە. پارتیێن رۆژهلاتێ كوردستانێ ژی، تەڤی ناكۆكیێن وان یێن دیرۆكی ل گەل تەهرانێ، ژ بۆ كو هنجەتێ نەدەن ئیرانێ، ب پرانی ژ چالاكیێن چەكداری دوور كەتنە. لێبەلێ، ئەڤ سینۆرداركرن نە تەنێ نەبوویە سەدەما كێمكرنا ئالۆزیێ، لێ د هەمان دەمێ دا ب زێدەبوونا ئێریشان رە ژی روو ب روو مایە.
ئەڤ رەوش، چەند پرسیارێن بنگەهین چێدكەت: ئارمانجا راستین یا ڤان ئێریشان چیە؟ گەر ئیدعایا «پاراستنا پێشوەخت» راست بیت، چما دەڤەرێن سڤیل و ناڤچەیێن ئارام د بن ئارمانجا وان ئێریشێن ئیرانێ؟ و هەكە ئارمانج ئاستەنگكرن بیت، گەلۆ زەخت ل سەر هەرێمەكێ كو ب راستی بێ ئالی بوویە، دشێت ئەولەهیەك ماییندە چێ بكەت یان ژی تەنێ چەرخا نوویا پەڤچوون و نەئارامیان ل رۆژهەلاتا ناڤین گوڕ دكەت؟
گەلەك چاڤدێر، ڤان ئێریشان وەكی بەشەك ژ شەڕێ ملیشایێن ئالیگرێن ئیرانێ ل ناڤچەیێ دبینن. ستراتیژیەك كو تەهران هەول ددەت باندۆرا خوە ب رێیا وان كۆمان ڤە زێدە بكەت. پرسگرێك ئەڤە كو ئەڤ سیاسەت، ب تایبەت ل ئیراقێ، بوویە سەدەما تێكدانا سەروەریا نەتەوی و بەرفرەهبوونا دابەشبوونێن ناڤخوەیی. هەرێما كوردستانێ، كو هەیا نها یەك ژ هەرێمێن هەری ئارام ل ئیراقێ بوو، نها د مەترسیا كشاندنا ناڤ وان ناكۆكیان دایە كو د ئافراندنا وان دا رۆلەك نەبوویە.
ل گۆر مافێن ناڤنەتەوی، دژوارە كو مرۆڤ رەواتیێ بدەتە ئێریشێن بەردەوام یێن ل سەر بەشەك ژ ئاخا دەولەتەك سەربخوە. ئەڤ كریار نە تەنێ سەروەریا ئیراقێ بنپێدكەن، لێ د هەمان دەمێ دا مەترسیا نۆرمالبوونا تەڤگەرێن وەها ل ناڤچەیێ زێدە دكەن؛ رەوش و رفتارەكە سەربازییا نەهێژا كو دشێت باندۆرێن بەرفرەهتر ل سەر ئەولەهیا رۆژهەلاتا ناڤین چێ كەت.
د داویێ دا، تشتێ كو ئیرۆ ل هەرێما كوردستانێ دقەومیت نە تەنێ كریزەك هەرێمییە؛ ئەو نیشاددەت كو ئیران دخوازیت شەر ببەت دەڤەرێن كو بەرێ هەول ددان ژ شەڕ دوور بن. بەردەوامیا ڤێ رەفتارێ، نە تەنێ ئەولەهیا هەرێما كوردستانێ، لێ د هەمان دەمێ دا گەفێ ل ئارامیا تەڤاهیا ئیراقێ و دەرڤەیی وێ ژی دكەت. گەر ئێریشێن ئیرانێ ب داوی نەهێن، دبیت كو كوردستان ببیتە میناكا هەرێمەكێ كو ب نەخواستی كەتیە ناڤ شەرەكی كو قەت هلنەبژارتیە.

د رۆژێن كو هێرسا رایا گشتی ل سەرانسەرێ ئیرانێ ل سەر زەخت، جوداكاری و پۆلیتیكایێن ناڤەندی زێدە دبیت، نووچەیا ئاڤاكرنا «هەڤپەیمانیا هێزێن سیاسییێن كوردستانا ئیرانێ» ژ هێلا پێنج هێزێن سەرەكەیێن كوردی ڤە سینۆرێن فاشیزما ئیرانێ شكاند. هەڤپەیمانیا كو ئەندامێن وێ پارتیا دێمۆكراتا كوردستانا ئیرانێ (حدكا)، پارتیا ئازادیا كوردستانێ (پاك)، پارتیا ژیانا ئازادا كوردستانێ (پژاك)، خەبات و كۆمەلەیا زەحمەتكێشێن كوردستانێ نە، د داخویانیا خوەیا فەرمی دا باسا پێویستیا «تێكۆشینەك هەڤپشك بۆ هلوەشاندنا كۆمارا ئیسلامی»، «مافێ گەلێ كورد كو چارەنڤیسا خوە دیار بكەت»، و «پێشەرۆژا ئیرانێ ل سەر بنگەها دێمۆكراسی و مافێن نەتەوەیان» كر.
ب دیتنا كوردان، ئەڤ هەڤپەیمانی ژ پەیمانەك سیاسییا تۆلێرانسێ بێترە؛ ئەو بەرسڤەكە بۆ جوداكاریا ب سالان، زەختا زمانی و چاندی، و هێزێن لەشكری و ئەولەهیێ كو كوردستان داگر كرنە. ل گۆر ڤێ هەڤپەیمانیێ، مرۆڤ دشێت بێژیت هێزێن كوردی ئێدی ناخوازن بێنە پشتگوهخستن و دخوازن وەكی ئاكتۆرەكی بریاردار د هەر پێڤاژۆیەكە دێمۆكراتیكا پێشەرۆژێ دا پشكدار بن. ئەڤ ئاراستە د راستی دا، بەرسڤەكە بۆ سیاسەتێن ناڤەندیپارێز كو د دیرۆكێ دا مافێن نەتەوەیی و هەرێمی یێن كوردان پاشگوه كرنە. بەرتەكا كۆمێن فاشیستێن ئیرانی ل هەمبەر ڤێ هەڤپەیمانیێ، جودابوونا گۆتاران نیشا ددەت كو ب سالانە ئۆپۆزیسیۆن پارچەكریە. رزا پەهلەوی كوڕێ دیكتاتۆرێ بەرێ و هن كەسایەتێن دن یێن دییاسپۆرایا ئیرانی خوە وەك ڕێبەر ب ناڤ دكەن؛ لێ ئەزموونێ نیشان دایە كو ئیدعایێن وان كو دبێژن ئەو دخوازن ئیرانێ دێمۆكراتیزە بكەن، ژ لایێ نەتەوەیێن نەفارس یێن ئیرانێ ڤە جیێ باوەركرنێ نینە. جڤاكا كوردی ل سەر مافێ خوەیێ دیاركرنا چارەنووسێ و داخوازێن دێمۆكراتیك ڕژدە.
پشتی ڕاگەهاندنا هەڤپەیمانیێ، رزا پەهلەوی هاتە دەنگ و گۆت كو دڤێت ئەرتێشا ئیرانێ، سینۆرێت و یەكپارچەییا ئیرانێ بپارێزیت. پەهلەوی، پارتیێن كوردان وەك جوداخواز بناڤ دكەت و ژ خوە دیارە هەگەر دەستهەلاتا وی هەبیت، دێ وەك خومەینی فتوایەكە دن ژ بۆ جیهاد ل دژی كوردان بدەت. لەوما ژی پیدڤیە كورد ئێكبوونا خوە بپارێزن و بەرفرەهتر ژی بكەن.
بەڵاڤبوونا نووچەیا هەڤپەیمانیا وان پێنج پارتییان د ئاستا راگەهاندنا جیهانێ دا نیشان ددەت كو ئەڤ بوویەر ژ سینۆرێن ناڤچەیێ دەركەتییە: دەزگەهێن ڕادیۆیا ئەورۆپا ئازاد، رادیۆ لیبێرتی، ڕۆژناما ئۆرشەلیم، و دە ناسیۆنال باسا هەڤگرتنا كوردان ل دژی ڕێژیما ئیرانی كرن و تەكەز كرن كو یەكبوونا هێزێن كوردان دشێت هەڤكێشەیێن ئۆپۆزیسیۆنا ئیرانێ بگوهۆریت و رێخستن و پشتگریا خوەنیشادانێن سەرانسەری خورت بكەت. د هەمان دەمێ دا، راپۆرتێن كو بالێ دكشینن سەر رۆلا وان حزبان د ئۆپەراسیۆنێن چەكداری دا و ئالیكاریا خوەنیشادانان، هەستیارییا هەرێمی و ناڤنەتەوەیی یا رەوشێ زێدە كرنە.
ژ بۆ كوردان، پرسا سەرەكە ئەڤە: ئەڤ هەڤپەیمانی چاوا دشێت مافێن مەیێن دێمۆكراتیك و چاندی بكەتە راستی و رێ ل بەر دوبارەكرنا شەڕێ براكوژیێ بگریت؟ بەرسڤا كورت ئەڤە كو رێ تەنێ ب قەبوولكرنا ڕەنگێن جودا یێن ناڤ جڤاكا كوردی، تەكەزكرن ل سەر چارەسەریێن ب كۆم، سیاسی و سڤیل، و كشاندنا هەڤپەیمانیێن جڤاكی ل سەرانسەرێ ئیرانێیە. ئەزموونا تاڵ نیشان ددەت كو فاشیست و داگیركەران نە تەنێ نەكارینە و نەخواستنە جڤاكێ ئازاد بكەن، لێ د هەمان دەمێ دا بوونە سەدەما بێتر زۆرداریا ل سەر نەتەوەیێن مافخواری. ژ بەر ڤێ یەكێ، هەر دەولەتەك بخوازیت مافێن كوردان بدەت، دڤێ د هزرا ستراتژیێن نەناڤەندی و هەرێمیكرنا سەرۆكاتیێ دا بیت.
د هەمان دەمێ دا، دڤێت ئەم ل هەمبەر هەر هەولدانەكا سیاسییا كو رەنگێ فاشیزم و داگیركاریا نوو ژ هوندرێ ئیرانێ یان ژ دەرڤە بیت، هشیار بین. پاراستنا مافێن كوردستانێ ناهێت وێ واتەیێ كو كورد تەڤلی پرۆژەیێن داگیركەر ببن؛ بەرەڤاژی ڤێ، ئارمانج ئاڤاكرنا ئیرانەكا پێشكەتییە كو ل سەر بنگەها وەكهەڤیا نەتەوەیی، مافێن چاندی، و گارانتیكرنا ئازادیێن ب كۆمە. هەروەها هەر یەك ژ نەتەوەین ناڤ ئیرانێ دڤێت بخوە چارەنڤیسا خوە دیار بكەن. هەگەر نەتەوەیەك دخوازیت سەرخوەبوونێ ڕاگەهینیت، دڤێت ناڤەند ڕێگر نەبیت. هەڤپەیمانیا نوو یا كوردان دخوازیت رەواتیا خوەیا ئەخلاقی و سیاسی بپارێزیت و دبێژیت د ڤێ ئەو ل سەر شەفافیەت، حەسا بپرسین و پابەندبوونەك زەلال بۆ مافێن كوردان پێداگر بیت.