<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Rojnameya Evro &#187; هۆزان عبد‌الرحمن</title>
	<atom:link href="https://rojnameyaevro.com/ku/author/hozanebdulrehman/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://rojnameyaevro.com/ku</link>
	<description></description>
	<lastBuildDate>Tue, 21 Jul 2026 12:41:30 +0000</lastBuildDate>
	<language>ar</language>
		<sy:updatePeriod>hourly</sy:updatePeriod>
		<sy:updateFrequency>1</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=4.0.38</generator>
	<item>
		<title>گـەشتەك بـەر ب تـاریـاتیێ.. راستییا ل پشت پـەردەیـا مـاددەیێن بێهۆشكەر</title>
		<link>https://rojnameyaevro.com/ku/%da%af%d9%80%db%95%d8%b4%d8%aa%db%95%d9%83-%d8%a8%d9%80%db%95%d8%b1-%d8%a8-%d8%aa%d9%80%d8%a7%d8%b1%db%8c%d9%80%d8%a7%d8%aa%db%8c%db%8e-%d8%b1%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%db%8c%d8%a7-%d9%84-%d9%be%d8%b4/266374/</link>
		<comments>https://rojnameyaevro.com/ku/%da%af%d9%80%db%95%d8%b4%d8%aa%db%95%d9%83-%d8%a8%d9%80%db%95%d8%b1-%d8%a8-%d8%aa%d9%80%d8%a7%d8%b1%db%8c%d9%80%d8%a7%d8%aa%db%8c%db%8e-%d8%b1%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%db%8c%d8%a7-%d9%84-%d9%be%d8%b4/266374/#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 21 Jul 2026 11:35:05 +0000</pubDate>
		<dc:creator><![CDATA[هۆزان عبد‌الرحمن]]></dc:creator>
				<category><![CDATA[گۆتار]]></category>

		<guid isPermaLink="false">https://rojnameyaevro.com/ku/?p=266374</guid>
		<description><![CDATA[هۆزان عەبدولرەحمان ئە‌‌حمەد ژ لایێ زانستی ڤە، ماددەیێن بێهۆشكەر هەر پێكهاتەیەكێ كیمیایی یە (چ یێ سروشتی بیت یان یێ دەستكرد/كیمیایی) كو دەمێ مرۆڤ بكاردئینیت، كارتێكرنەكا ڕاستەوخۆ ل سەر كۆئەندامێ دەمارێ ناڤەندی (Central Nervous System) دكەت (ب تایبەت مێشك). ئەڤ ماددەیە كار دكەنە سەر گوهۆرینا ئاستێ هۆرمۆنێن مێشكی (وەكی دۆپامین)، كو دبیتە ئەگەرێ گوهۆرینا هەست، بیركرنێ و رەفتارێن مرۆڤی. د ئەنجام دا، كەسێ بكارهێنەر دكەڤیتە بن كارتێكرنا «مەترسی یان هێۆربوونەكا دەمكی»، و ل دویماهیێ لەش و مێشك فێردبن و پێدڤی ب ڕێژەیەكا پترە، كو دبێژنێ پەیدابوونا ئالۆدەبوون (Addiction مەترسیەكا جیهانی یا فرەڕەهەندە كو چ سنووران نا ناسیت. بەلاڤبوونا ماددەیێن بێهۆشكەر ئێكە ژ مەزنترین و مەترسیدارترین گەفێن كو ل پاشەڕۆژێ دكەن ئارامی و بەها یێن هەر جڤاكەكێ تێكددەن. ئەڤ دیاردەیە تنێ ل سەر كەسێ بكارهێنەر نامینیت، بەلكو كارتێكرنەكا تێكدەر ل سەر تەڤایا جڤاكی دروست دكەت. وەك تێكچوونا شیرازەیا خێزانی، خێزان ستوونا سەرەكی یا جڤاكی یە، دەمێ ئەندامەكێ خێزانێ تووش دبیت و ماددەیێن بێهۆشكەر ئێكسەر زیانێ ل ڤێ ستوونێ دكەن بكارهێنەرێن ڤان ماددەیان گەلەك جاران كۆنترۆلێ سەر ڕەفتارێن خۆ ناكەن، كو ئەڤ چەندە دبیتە ئەگەرێ توندوتیژیێ دژی هەڤژین و زارۆكان. ڕێژەیا تەلاقدانێ زێدە دبیت و زارۆك بێ چاڤدێری و بێ سەمیان دمینن، كو ئەڤە ژی ل پاشەڕۆژێ كارتێكرنەكا نەرێنی ل سەر جڤاكێ پەیدا دبیت. تێكدانا هێزا مرۆڤایەتی (تەمەنێ گەنجاتیێ) ئامارێن جیهانێ دیار دكەن كو زۆربەیا قوربانیێن ماددەیێن بێهۆشكەر د تەمەنێ ١٥بۆ ٣٥ ساڵی دانە. ئەڤ تەمەنە، تەمەنێ بەرهەمهێنان، ئاڤەدانكرن و خزمەتكرنا ولاتی یە. دەمێ ئەڤ تەخە دكەڤیتە د ناڤ داڤا ئالۆدەبوونێ دا، جڤاك هێزا خۆ یا هەرە سەرەكی ژ دەستددەت. زێدەبوونا ڕێژەیا تاوانان پەیوەندییەكا بهێز د ناڤبەرا ماددەیێن بێهۆشكەر و تاوانێ دا هەیە، بكارهێنەر بۆ دەستكەفتنا پارەیێ كڕینا ماددەیان، پەنایێ دبەتە بەر دزین، تالانێ، فێلبازیێ‌ و هندەك جاران تەنانەت كوشتنێ. ماددەیێن بێهۆشكەر بارەكێ گران یێ دارایی دكەنە سەر ملێن جڤاك و دەولەتێ گەنجێن كو دڤیا ببنە داینەمۆیا ئابووری و ئاڤاكرنا وەلاتی، دبنە بارەكێ گران ل سەر ملێن خێزان و حوكمەتێ. هە روەسا بەلاڤبوونا هندەك نەخۆشیێن مەترسیدار یێن كو دئێنە ڤەگوهاستن وەكی (ئایدز –HIV)و هەوكرنا جەرگی (Hepatitis) ب ئەگەرێ بكارئینانا دەرزیێن هەڤپشك، تێكچوونا مێشكی، سستبوونا گورچیلان و مەترسیا مرنێ. كێشەیێن دەروونی زێدەبوونا ڕێژەیا خەمۆكیێ، شێتیێ و حالەتێن خۆكوشتنێ د ناڤ جڤاكی دا. هەروەسا ژدەستدانا بهایێن ئەخلاقی و جڤاكی. هۆكارێن تووشبوونێ (Causes) ڤەدگریت بۆ گەلەك ئەگەران وەك خەمۆكی، دلەڕاوكێ و نەبوونا باوەریێ ب خۆ. هۆكارێن جڤاكی كارتێكرنا هەڤالێن خراب، كێشەیێن خێزانی و نەبوونا چاڤدێریێ، هۆكارێن ئابووری و ژینگەیی بێكاری، هەژاری و دەستنیشاننەكرنا سنووران بۆ بەلاڤبوونا ڤان ماددەیان. رێككارێن چارەسەریێ (Treatment &#38; Recovery) چارەسەریا پزیشكی پاقژكرنا لەشی ژ ژەهرێ (Detoxification) د بن چاڤدێریا پزیشكی دا. پشتەڤانیا دەروونی چارەسەریا رەفتاری (Cognitive Behavioral and Therapy) و ئامۆژگاریێن دەروونی بۆ دوبارە نەزڤرینێ بۆ سەر ماددەیان. ڕۆلێ خێزانێ قەبوولكرنا تووشبووی پشتی چارەسەریێ و نەدوورخستنا وی ژ جڤاكێ. رێگریكرن و هوشیاری (Prevention) رۆلێ قوتابخانە و زانكۆیان د بەلاڤكرنا هۆشیاریێ دا. گرنگیا پەیوەندیا بهێز یا د ناڤبەرا دایك و بابان و زارۆكان دا. ڕووبەڕووبوونا ماددەیێن بێهۆشكەر تنێ ئەركێ دەزگەهێن ئەمنی نینە، بەلكو ئەركەكێ نیشتمانی و ئەخلاقی یە ل سەر ملێن مالباتێ، قوتابخانەیێ، ڕاگەیاندنێ و مامۆستایێن ئایینی كو پێكڤە كار بكەن بۆ هۆشیاركرنا گەنجان ژ ڤی ژەهرێ.]]></description>
				<content:encoded><![CDATA[<p>هۆزان عەبدولرەحمان ئە‌‌حمەد</p>
<p>ژ لایێ زانستی ڤە، ماددەیێن بێهۆشكەر هەر پێكهاتەیەكێ كیمیایی یە (چ یێ سروشتی بیت یان یێ دەستكرد/كیمیایی) كو دەمێ مرۆڤ بكاردئینیت، كارتێكرنەكا ڕاستەوخۆ ل سەر كۆئەندامێ دەمارێ ناڤەندی (Central Nervous System) دكەت (ب تایبەت مێشك).<br />
ئەڤ ماددەیە كار دكەنە سەر گوهۆرینا ئاستێ هۆرمۆنێن مێشكی (وەكی دۆپامین)، كو دبیتە ئەگەرێ گوهۆرینا هەست، بیركرنێ و رەفتارێن مرۆڤی. د ئەنجام دا، كەسێ بكارهێنەر دكەڤیتە بن كارتێكرنا «مەترسی یان هێۆربوونەكا دەمكی»، و ل دویماهیێ لەش و مێشك فێردبن و پێدڤی ب ڕێژەیەكا پترە، كو دبێژنێ پەیدابوونا ئالۆدەبوون (Addiction مەترسیەكا جیهانی یا فرەڕەهەندە كو چ سنووران نا ناسیت.<br />
بەلاڤبوونا ماددەیێن بێهۆشكەر ئێكە ژ مەزنترین و مەترسیدارترین گەفێن كو ل پاشەڕۆژێ دكەن ئارامی و بەها یێن هەر جڤاكەكێ تێكددەن. ئەڤ دیاردەیە تنێ ل سەر كەسێ بكارهێنەر نامینیت، بەلكو كارتێكرنەكا تێكدەر ل سەر تەڤایا جڤاكی دروست دكەت. وەك تێكچوونا شیرازەیا خێزانی، خێزان ستوونا سەرەكی یا جڤاكی یە، دەمێ ئەندامەكێ خێزانێ تووش دبیت و ماددەیێن بێهۆشكەر ئێكسەر زیانێ ل ڤێ ستوونێ دكەن بكارهێنەرێن ڤان ماددەیان گەلەك جاران كۆنترۆلێ سەر ڕەفتارێن خۆ ناكەن، كو ئەڤ چەندە دبیتە ئەگەرێ توندوتیژیێ دژی هەڤژین و زارۆكان. ڕێژەیا تەلاقدانێ زێدە دبیت و زارۆك بێ چاڤدێری و بێ سەمیان دمینن، كو ئەڤە ژی ل پاشەڕۆژێ كارتێكرنەكا نەرێنی ل سەر جڤاكێ پەیدا دبیت.<br />
تێكدانا هێزا مرۆڤایەتی (تەمەنێ گەنجاتیێ) ئامارێن جیهانێ دیار دكەن كو زۆربەیا قوربانیێن ماددەیێن بێهۆشكەر د تەمەنێ ١٥بۆ ٣٥ ساڵی دانە. ئەڤ تەمەنە، تەمەنێ بەرهەمهێنان، ئاڤەدانكرن و خزمەتكرنا ولاتی یە. دەمێ ئەڤ تەخە دكەڤیتە د ناڤ داڤا ئالۆدەبوونێ دا، جڤاك هێزا خۆ یا هەرە سەرەكی ژ دەستددەت.<br />
زێدەبوونا ڕێژەیا تاوانان پەیوەندییەكا بهێز د ناڤبەرا ماددەیێن بێهۆشكەر و تاوانێ دا هەیە، بكارهێنەر بۆ دەستكەفتنا پارەیێ كڕینا ماددەیان، پەنایێ دبەتە بەر دزین، تالانێ، فێلبازیێ‌ و هندەك جاران تەنانەت كوشتنێ.<br />
ماددەیێن بێهۆشكەر بارەكێ گران یێ دارایی دكەنە سەر ملێن جڤاك و دەولەتێ گەنجێن كو دڤیا ببنە داینەمۆیا ئابووری و ئاڤاكرنا وەلاتی، دبنە بارەكێ گران ل سەر ملێن خێزان و حوكمەتێ.<br />
هە روەسا بەلاڤبوونا هندەك نەخۆشیێن مەترسیدار یێن كو دئێنە ڤەگوهاستن وەكی (ئایدز –HIV)و هەوكرنا جەرگی (Hepatitis) ب ئەگەرێ بكارئینانا دەرزیێن هەڤپشك، تێكچوونا مێشكی، سستبوونا گورچیلان و مەترسیا مرنێ. كێشەیێن دەروونی زێدەبوونا ڕێژەیا خەمۆكیێ، شێتیێ و حالەتێن خۆكوشتنێ د ناڤ جڤاكی دا. هەروەسا ژدەستدانا بهایێن ئەخلاقی و جڤاكی.<br />
هۆكارێن تووشبوونێ (Causes) ڤەدگریت بۆ گەلەك ئەگەران وەك خەمۆكی، دلەڕاوكێ و نەبوونا باوەریێ ب خۆ. هۆكارێن جڤاكی كارتێكرنا هەڤالێن خراب، كێشەیێن خێزانی و نەبوونا چاڤدێریێ، هۆكارێن ئابووری و ژینگەیی بێكاری، هەژاری و دەستنیشاننەكرنا سنووران بۆ بەلاڤبوونا ڤان ماددەیان.<br />
رێككارێن چارەسەریێ (Treatment &amp; Recovery) چارەسەریا پزیشكی پاقژكرنا لەشی ژ ژەهرێ (Detoxification) د بن چاڤدێریا پزیشكی دا. پشتەڤانیا دەروونی چارەسەریا رەفتاری (Cognitive Behavioral and Therapy) و ئامۆژگاریێن دەروونی بۆ دوبارە نەزڤرینێ بۆ سەر ماددەیان. ڕۆلێ خێزانێ قەبوولكرنا تووشبووی پشتی چارەسەریێ و نەدوورخستنا وی ژ جڤاكێ.<br />
رێگریكرن و هوشیاری (Prevention) رۆلێ قوتابخانە و زانكۆیان د بەلاڤكرنا هۆشیاریێ دا. گرنگیا پەیوەندیا بهێز یا د ناڤبەرا دایك و بابان و زارۆكان دا.<br />
ڕووبەڕووبوونا ماددەیێن بێهۆشكەر تنێ ئەركێ دەزگەهێن ئەمنی نینە، بەلكو ئەركەكێ نیشتمانی و ئەخلاقی یە ل سەر ملێن مالباتێ، قوتابخانەیێ، ڕاگەیاندنێ و مامۆستایێن ئایینی كو پێكڤە كار بكەن بۆ هۆشیاركرنا گەنجان ژ ڤی ژەهرێ.</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://rojnameyaevro.com/ku/%da%af%d9%80%db%95%d8%b4%d8%aa%db%95%d9%83-%d8%a8%d9%80%db%95%d8%b1-%d8%a8-%d8%aa%d9%80%d8%a7%d8%b1%db%8c%d9%80%d8%a7%d8%aa%db%8c%db%8e-%d8%b1%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%db%8c%d8%a7-%d9%84-%d9%be%d8%b4/266374/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>گـەنجێن ئـەڤـرۆ سـتوونـا سـوبـەهینە!</title>
		<link>https://rojnameyaevro.com/ku/%da%af%d9%80%db%95%d9%86%d8%ac%db%8e%d9%86-%d8%a6%d9%80%db%95%da%a4%d9%80%d8%b1%db%86-%d8%b3%d9%80%d8%aa%d9%88%d9%88%d9%86%d9%80%d8%a7-%d8%b3%d9%80%d9%88%d8%a8%d9%80%db%95%d9%87%db%8c%d9%86%db%95/265113/</link>
		<comments>https://rojnameyaevro.com/ku/%da%af%d9%80%db%95%d9%86%d8%ac%db%8e%d9%86-%d8%a6%d9%80%db%95%da%a4%d9%80%d8%b1%db%86-%d8%b3%d9%80%d8%aa%d9%88%d9%88%d9%86%d9%80%d8%a7-%d8%b3%d9%80%d9%88%d8%a8%d9%80%db%95%d9%87%db%8c%d9%86%db%95/265113/#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 30 Jun 2026 23:31:00 +0000</pubDate>
		<dc:creator><![CDATA[هۆزان عبد‌الرحمن]]></dc:creator>
				<category><![CDATA[گۆتار]]></category>

		<guid isPermaLink="false">https://rojnameyaevro.com/ku/?p=265113</guid>
		<description><![CDATA[هۆزان عەبدولرەحمان ئە‌حمەد شیانێن گەنجان ئاماژەیە بۆ وێ وزەیێ مەزن و بەهرە و داهێنانێن وان د قووناغا گەنجاتیێی دا. گەنج هێزا بزاڤكەر و پێشڤەچوونا هەر جڤاكەكێنە و دشێن زوو ل گەل گوهۆرینێن سەردەم وەكی (ژیرییا چێكری، گوهۆرینێن ئابووری و سیستەمێن نوو یێن كاركرنێ) خۆ بگونجینن و ببنە پشكەك ژ وێ گوهۆرینێ. شیانا مێشكێ گەنجی بۆ وەرگرتن و حەواندنا پێزانینێن نووی، ب تایبەتی د وارێ تەكنەلۆجیایێ‌ و زمانان دا گەلەك یا بلندە. نەترسان ژ تشتێن نوو و وێرەكیا دابینكرنا ڕێگەچارێن جودا بۆ كێشەیان، شییانێن گەنجی وەكی كانزایەكێ گرانبەهانە ئەگەر بهێنە پەرەپێدان وەكی (پەروەردەیا باش، دەلیڤێن كاری و پشتەڤانییا دەروونی) بۆ بهێنە دابینكرن دێ بنە ئەگەرێ ئاڤاكرنا پاشەڕۆژەكا گەش. رۆلێ گەنجان د جڤاكێ دا ( The Role of Youth in Society) بەردەوام ل دژی ڕاوەستان و پاشكەفتنێنە. ئەو داهێنەرێن هزرێن نووێ نە د وارێن فێربوون، تەكنەلۆجیا و كارگێڕیێ دا. گەنج پرەكا گرنگن د ناڤبەرا ڕابردوو و داهاتیێ دا. ئەو كولتوور و ڕەوشتێن جوان یێن جڤاكێ دپارێزن و ب شێوازەكێ سەردەمیانە پێشدئێخن. د دەمێن تەنگاڤیان دا (وەكی كارەساتێن سروشتی یان قەیرانان)، د پێشەنگیا كارێن مرۆڤایەتی و خۆبەخشی دا بۆ خەلكی د هاریكاریكرن. چاوانیا پێشئێخستنا شیانێن گەنجان (How to Develop Youth Capabilities) دڤێت قوتابخانە و زانكۆ بتنێ جهێ ژبەركرنا زانیاریان نەبن، بەلكو دڤێت گەنجان فێری «هزرا ڕەخنەیی»، «چارەسەركرنا كێشەیان» و «تەكنەلۆجیایا سەردەم» بكەن. ڤەكرنا خۆلێن تایبەت ب (گەشەپێدانا كەسایەتی، فێربوونا زمانێن بیانی و لێهاتیێن كاركرنێ (Soft Skills) وەكی كاركرنا ب كۆم و ڕێبەرایەتیێ. پێشكەشكرنا قەرزێن بچووك بۆ پشتەڤانیكرنا هزر و پڕۆژەیێن نوێ یێن گەنجان دا كو ببنە خۆدان كارێن سەربەخۆ. پێدڤییە د پۆستێن بڕیاردانێ و د جڤاتێن گرنگ دا جه بۆ گەنجان بهێتە دابینكرن دا كو باوەری ب خۆ هەبیت و بزانن كو دەنگ و هزرا وان یا بهایە. گونجاندنا دەرچوویێن زانكۆیێ ل گەل بازاڕێ كاری و داهاتیێ دیجیتاڵی وەرگرتنا باوەرنامەیا زانكۆیێ قووناغەكا زێدە گرنگە، بەلێ د جیهانا ئەڤرۆ دا، تەنێ باوەرنامە بەس نینە بۆ دابینكرنا پاشەڕۆژەكا گەش. جیهان ب لەزاتیەكا مەزن بەر ب دیجیتالبوونێ دچیت، ئەڤ چەندە دۆخەكێ نوو یێ بازاڕێ كاری ل سەر مە دسەپینیت. گەنجێن مە پێدڤی نینن تنێ چاڤەڕێی دامەزراندنا حكومی یان دەلیڤەكا كاری یا كلاسیكی بن. بۆ نموونە ئەڤرۆ دەرگەهەكێ مەزن یێ ڤەكری هەیە ب ناڤێ «ئابوورێ دیجیتالی».داهاتیێ دیجیتالی كەرتێ بازاڕی یێ بەرفرەه كریە، نوكە گەنجەكێ مە ل دهۆكێ یان هەر دەڤەرەكا د ناڤ كوردستانێ دا دشێت كار بۆ كۆمپانیەكا جیهانی ل ئەمریكا یان ئەورۆپا بكەت ب ڕێیا ئەنتەرنێتێ. فێربوونا بەردەوام زانكۆ دەرگەهی نیشا مە ددەت، بەلێ فێربوون ب دوماهی ناهێت. پێدڤیە دەرچوو خۆ فێری لێهاتیێن نوو بكەن وەكی زمانێ ئینگلیزی كلیلا سەرەكی یا چوونە ناڤ جیهانا دیجیتالێ و كارێ نێڤدەولەتی یە. پشتبەستنێ ل سەر خۆ بكەت و خۆ تاقی بكەت. ئاستەنگێن ل بەردەم شییانێن گەنجی نەبوونا بازاڕەكێ گونجای بۆ مژوولكرنا ڤان شییانان. كێم باوەریبوونا جڤاكی ب شییانێن گەنجان د بڕیاردانێن مەزن دا. د نوكە دا گەنجێن مە د ناڤبەرا دو جیهانان دا دژین: ژ لایەكێ ڤە، د ڕێكا سۆشیاڵ میدیایێ ڕا دبینن كا جیهان چەند ب لەز پێش دكەڤیت و خەلك چاوا سەركەفتنێن مەزن دئینن و ژ لایێ دی ڤە، د واقیعی دا ڕووبڕووی دەلیڤەیێن كێم و سیستمەكێ كلاسیك یێ كار و خواندنێ دبن. ئەڤ جیاوازییە دكەتە ئەگەرێ هندێ كو گەنج تووشی جۆرەكێ بەرزەبوونێ ببن، نزانن دێ ژ كیژ دەرگەهی دەستپێكەن و دەمێ دەستپێشخەرییەكێ دكەن و ئێكسەر سەرناكەڤن، زوو بێهێڤی دبن. پێدڤییە گەنج فێری هندێ ببن كو سەركەفتن ب شەڤ و ڕۆژەكێ ناهێت. دەمێ گەنجەك ١٦ ساڵێن خواندنێ ب دوماهی دئینیت و ل دوماهییێ چو دەلیڤەیێن كاری یێن شایستە ب بەهرە و ماندووبوونا وی پەیدا ناكەت، یان دبینیت كو مووچەیەكێ كێم تێریا پێدڤیێن سەرەكی یێن ژیانێ وەكی (ئاڤاكرنا خێزانێ یان كڕینا خانی و ترومبێلێ) ناكەت، ل ڤێرە «بێهێڤیبوون» دروست دبیت. پتریا جارا جڤاك یان خێزان گەنجی پالددەنە لایێ «دامەزراندنا حكومی»، و دەمێ ئەڤ چەندە نامینیت، گەنج هەست ب بەرزەبوونێ دكەت چونكی ڕێیێن دی یێن سەركەفتنێ ل دەڤ وی یان ل دەڤ جڤاكی نەهاتینە سەلماندن. ژدەستدانا ڤان هێزە و وزەیا گەنجی بۆ دەرڤەی وەلاتی ژبەر نەبوونا پشتەڤانییێ. شییانێن گەنجی وەكی چەمەكێ ئاڤێ یێ خورتە، ئەگەر بەنداڤ بۆ بهێنە چێكرن ورێ بهێتە ڕاستكرن، دێ دەڤەرێ هەمیێ ئاڤدەت و كەسك كەت، بەس ئەگەر بهێتە پشتگوێخستن، دێ ب هەدەر چیت دێ بیتە ئەگەرێ زیانێ.]]></description>
				<content:encoded><![CDATA[<p>هۆزان عەبدولرەحمان ئە‌حمەد</p>
<p>شیانێن گەنجان ئاماژەیە بۆ وێ وزەیێ مەزن و بەهرە و داهێنانێن وان د قووناغا گەنجاتیێی دا. گەنج هێزا بزاڤكەر و پێشڤەچوونا هەر جڤاكەكێنە و دشێن زوو ل گەل گوهۆرینێن سەردەم وەكی (ژیرییا چێكری، گوهۆرینێن ئابووری و سیستەمێن نوو یێن كاركرنێ) خۆ بگونجینن و ببنە پشكەك ژ وێ گوهۆرینێ.<br />
شیانا مێشكێ گەنجی بۆ وەرگرتن و حەواندنا پێزانینێن نووی، ب تایبەتی د وارێ تەكنەلۆجیایێ‌ و زمانان دا گەلەك یا بلندە. نەترسان ژ تشتێن نوو و وێرەكیا دابینكرنا ڕێگەچارێن جودا بۆ كێشەیان، شییانێن گەنجی وەكی كانزایەكێ گرانبەهانە ئەگەر بهێنە پەرەپێدان وەكی (پەروەردەیا باش، دەلیڤێن كاری و پشتەڤانییا دەروونی) بۆ بهێنە دابینكرن دێ بنە ئەگەرێ ئاڤاكرنا پاشەڕۆژەكا گەش.<br />
رۆلێ گەنجان د جڤاكێ دا ( The Role of Youth in Society) بەردەوام ل دژی ڕاوەستان و پاشكەفتنێنە. ئەو داهێنەرێن هزرێن نووێ نە د وارێن فێربوون، تەكنەلۆجیا و كارگێڕیێ دا. گەنج پرەكا گرنگن د ناڤبەرا ڕابردوو و داهاتیێ دا. ئەو كولتوور و ڕەوشتێن جوان یێن جڤاكێ دپارێزن و ب شێوازەكێ سەردەمیانە پێشدئێخن. د دەمێن تەنگاڤیان دا (وەكی كارەساتێن سروشتی یان قەیرانان)، د پێشەنگیا كارێن مرۆڤایەتی و خۆبەخشی دا بۆ خەلكی د هاریكاریكرن.<br />
چاوانیا پێشئێخستنا شیانێن گەنجان (How to Develop Youth Capabilities)<br />
دڤێت قوتابخانە و زانكۆ بتنێ جهێ ژبەركرنا زانیاریان نەبن، بەلكو دڤێت گەنجان فێری «هزرا ڕەخنەیی»، «چارەسەركرنا كێشەیان» و «تەكنەلۆجیایا سەردەم» بكەن. ڤەكرنا خۆلێن تایبەت ب (گەشەپێدانا كەسایەتی، فێربوونا زمانێن بیانی و لێهاتیێن كاركرنێ (Soft Skills) وەكی كاركرنا ب كۆم و ڕێبەرایەتیێ.<br />
پێشكەشكرنا قەرزێن بچووك بۆ پشتەڤانیكرنا هزر و پڕۆژەیێن نوێ یێن گەنجان دا كو ببنە خۆدان كارێن سەربەخۆ. پێدڤییە د پۆستێن بڕیاردانێ و د جڤاتێن گرنگ دا جه بۆ گەنجان بهێتە دابینكرن دا كو باوەری ب خۆ هەبیت و بزانن كو دەنگ و هزرا وان یا بهایە.<br />
گونجاندنا دەرچوویێن زانكۆیێ ل گەل بازاڕێ كاری و داهاتیێ دیجیتاڵی وەرگرتنا باوەرنامەیا زانكۆیێ قووناغەكا زێدە گرنگە، بەلێ د جیهانا ئەڤرۆ دا، تەنێ باوەرنامە بەس نینە بۆ دابینكرنا پاشەڕۆژەكا گەش. جیهان ب لەزاتیەكا مەزن بەر ب دیجیتالبوونێ دچیت، ئەڤ چەندە دۆخەكێ نوو یێ بازاڕێ كاری ل سەر مە دسەپینیت.<br />
گەنجێن مە پێدڤی نینن تنێ چاڤەڕێی دامەزراندنا حكومی یان دەلیڤەكا كاری یا كلاسیكی بن. بۆ نموونە ئەڤرۆ دەرگەهەكێ مەزن یێ ڤەكری هەیە ب ناڤێ «ئابوورێ دیجیتالی».داهاتیێ دیجیتالی كەرتێ بازاڕی یێ بەرفرەه كریە، نوكە گەنجەكێ مە ل دهۆكێ یان هەر دەڤەرەكا د ناڤ كوردستانێ دا دشێت كار بۆ كۆمپانیەكا جیهانی ل ئەمریكا یان ئەورۆپا بكەت ب ڕێیا ئەنتەرنێتێ.<br />
فێربوونا بەردەوام زانكۆ دەرگەهی نیشا مە ددەت، بەلێ فێربوون ب دوماهی ناهێت. پێدڤیە دەرچوو خۆ فێری لێهاتیێن نوو بكەن وەكی زمانێ ئینگلیزی كلیلا سەرەكی یا چوونە ناڤ جیهانا دیجیتالێ و كارێ نێڤدەولەتی یە. پشتبەستنێ ل سەر خۆ بكەت و خۆ تاقی بكەت.<br />
ئاستەنگێن ل بەردەم شییانێن گەنجی نەبوونا بازاڕەكێ گونجای بۆ مژوولكرنا ڤان شییانان. كێم باوەریبوونا جڤاكی ب شییانێن گەنجان د بڕیاردانێن مەزن دا. د نوكە دا گەنجێن مە د ناڤبەرا دو جیهانان دا دژین: ژ لایەكێ ڤە، د ڕێكا سۆشیاڵ میدیایێ ڕا دبینن كا جیهان چەند ب لەز پێش دكەڤیت و خەلك چاوا سەركەفتنێن مەزن دئینن و ژ لایێ دی ڤە، د واقیعی دا ڕووبڕووی دەلیڤەیێن كێم و سیستمەكێ كلاسیك یێ كار و خواندنێ دبن. ئەڤ جیاوازییە دكەتە ئەگەرێ هندێ كو گەنج تووشی جۆرەكێ بەرزەبوونێ ببن، نزانن دێ ژ كیژ دەرگەهی دەستپێكەن و دەمێ دەستپێشخەرییەكێ دكەن و ئێكسەر سەرناكەڤن، زوو بێهێڤی دبن. پێدڤییە گەنج فێری هندێ ببن كو سەركەفتن ب شەڤ و ڕۆژەكێ ناهێت.<br />
دەمێ گەنجەك ١٦ ساڵێن خواندنێ ب دوماهی دئینیت و ل دوماهییێ چو دەلیڤەیێن كاری یێن شایستە ب بەهرە و ماندووبوونا وی پەیدا ناكەت، یان دبینیت كو مووچەیەكێ كێم تێریا پێدڤیێن سەرەكی یێن ژیانێ وەكی (ئاڤاكرنا خێزانێ یان كڕینا خانی و ترومبێلێ) ناكەت، ل ڤێرە «بێهێڤیبوون» دروست دبیت. پتریا جارا جڤاك یان خێزان گەنجی پالددەنە لایێ «دامەزراندنا حكومی»، و دەمێ ئەڤ چەندە نامینیت، گەنج هەست ب بەرزەبوونێ دكەت چونكی ڕێیێن دی یێن سەركەفتنێ ل دەڤ وی یان ل دەڤ جڤاكی نەهاتینە سەلماندن.<br />
ژدەستدانا ڤان هێزە و وزەیا گەنجی بۆ دەرڤەی وەلاتی ژبەر نەبوونا پشتەڤانییێ. شییانێن گەنجی وەكی چەمەكێ ئاڤێ یێ خورتە، ئەگەر بەنداڤ بۆ بهێنە چێكرن ورێ بهێتە ڕاستكرن، دێ دەڤەرێ هەمیێ ئاڤدەت و كەسك كەت، بەس ئەگەر بهێتە پشتگوێخستن، دێ ب هەدەر چیت دێ بیتە ئەگەرێ زیانێ.</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://rojnameyaevro.com/ku/%da%af%d9%80%db%95%d9%86%d8%ac%db%8e%d9%86-%d8%a6%d9%80%db%95%da%a4%d9%80%d8%b1%db%86-%d8%b3%d9%80%d8%aa%d9%88%d9%88%d9%86%d9%80%d8%a7-%d8%b3%d9%80%d9%88%d8%a8%d9%80%db%95%d9%87%db%8c%d9%86%db%95/265113/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>كێمیا و سیاسەت هەماهەنگییا زانست و بڕیارێ</title>
		<link>https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%83%db%8e%d9%85%db%8c%d8%a7-%d9%88-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%95%d8%aa-%d9%87%db%95%d9%85%d8%a7%d9%87%db%95%d9%86%da%af%db%8c%db%8c%d8%a7-%d8%b2%d8%a7%d9%86%d8%b3%d8%aa-%d9%88-%d8%a8%da%95%db%8c/258354/</link>
		<comments>https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%83%db%8e%d9%85%db%8c%d8%a7-%d9%88-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%95%d8%aa-%d9%87%db%95%d9%85%d8%a7%d9%87%db%95%d9%86%da%af%db%8c%db%8c%d8%a7-%d8%b2%d8%a7%d9%86%d8%b3%d8%aa-%d9%88-%d8%a8%da%95%db%8c/258354/#comments</comments>
		<pubDate>Sat, 07 Feb 2026 21:55:44 +0000</pubDate>
		<dc:creator><![CDATA[هۆزان عبد‌الرحمن]]></dc:creator>
				<category><![CDATA[گۆتار]]></category>

		<guid isPermaLink="false">https://rojnameyaevro.com/ku/?p=258354</guid>
		<description><![CDATA[هۆزان عبد‌الرحمن كیمیایێ و سیاسەتێ پەیوەندیا وان پەیوەندیەكا گەلەك ب هێز و كارتێكەرە، هەرچەندە ل دەسپێكێ وەسا دیار بیت كو ئەڤ هەردو بیاڤە ژ ئێك دویرن، بەلێ د ڕاستی دا، كیمیا راستیێن زانستی ددەتە دەست، و سیاسەت ژی هندەك یان گەلەك ژ وان راستیان دكەتە بڕیار و یاسا د گەكەك بیاڤان دا وەك: وزە و ژێدەرێن سروشتی (نەفت و گاز) سیاسەتا جیهانی ل سەر بنگەهێ پەترۆل و گازێ دهێتە ئاڤاكرن، كو هەمی بابەتێن كیمیایێنە.كیمیا زانستێ پالاوتنا نەفتێ و بەرهەمهینانا گازێ یە. ژبەر كو ئابوورێ جیهانێ ل سەر ڤان ماددەیێن كیمیایی دزڤریت، سیاسەتا دەولەتان و شەڕێن جیهانێ پرتیا جاران ل سەر كۆنترۆلكرنا ڤان ژێدەران بریار و قانوونان و رێكەفتنان چێدكەن. كیمیا ڕێكان دبینیت بۆ بكارئینانا وزەیێ و سیاسەت بریارێ ل سەر فرۆتن و كڕین و بهایێ وێ ددەت. چەكێن كیمیایی و ئەولەهیا نێڤدەولەتی دروستكرنا چەكێن كیمیایی لادانەكا مەترسیدارە د زانستێ كیمیایێ دا. ل ڤێرە سیاسەت دەستێوەردانێ دكەت ب ڕێكا ڕێككەفتنامەیێن نێڤدەولەتی (وەك ڕێككەفتنا قەدەغەكرنا چەكێن كیمیایی) دا كو رێگریێ ل بكارئینانا ڤان ماددان بكەت د شەڕان دا ل ژێر یاسایێن پارساتنا مافێن مرۆڤی و ماڤێن سڤیلان. ژینگەهـ و گوهۆڕینا سەقای كیمیاناس كارتێكرنا گازێن وەك (CO2) ل سەر بەرگەهێ هەوایی و گەرمبوونا زەڤیێ دیار دكەن. سیاسەتمەدار ڤان زانیاریێن كیمیایی بكار دئینن بۆ دانانا یاسا و رێككەفتنان وەك «رێككەفتنا پاریس2015» كو پتریا دەولەتێن جیهانێ كۆم بوون و بڕیار دان پلەیا گەرمی یا زەڤیێ نەگەهیتە پتر ژ (١.٥ یان ٢) پلەیێن سیلیزی. چەوا گەهشتنە ڤێ ژمارێ؟ ب ڕێكا كیمیاناسان دیار كر ئەگەر ڕێژەیا كاربۆنی ژ ئاستەكێ دیاركری دەرباز ببیت، دێ كارەساتێن سروشتی چێبن، ژبەر ڤێ چەندێ سیاسەت گوهۆڕینا زانیاریێن زانستی بۆ «قانوونێن سیاسی» بكاردهینیت. بۆ نموونە دانانا قانوونان دیاركرنا ڕێژەیەكا دیاركری بۆ هەر كارگەهەكێ و باجەیا كاربۆن .(carbon tax). دەرمان و ساخلەمی چێكرنا دەرمان و ڤاكسینان كارەكێ كیمیایی و بایۆلۆجی یە. كو د بیاڤێن سیاسی دا كارتێكرنێن مەزن ل سەر رەوشا ساخلەمیا ولاتیان دكەت و دبیتە فاكتەرەكێ گرنگ ژ بو پروپاگەندا هەلبژاردنان و ئامرازەكێ شەرێ سیاسی و یاسایێ د هەمی ولاتان دا هەر وەسان د دەمێ قەیرانان دا (وەك كورۆنایێ)، دەولەت ڤاكسینێ وەك ئامرازەكێ سیاسی بكار دهینان بۆ بهێزكرنا پێگەهێ خوێ یێ سیاسی و ئابوری و زلهێزی لـ سەر ولاتێن دی، هندەك جاران وەك كارتەكا فشارێ دهێتە بكارهینان ژ لایێ سیاسەتمەداران ڤە. ئاسایشا خوارنێ (كیمیا د چاندنێ دا) دروستكرنا پەینێن كیمیایی (Fertilizers) و قڕكەرێن كێزان كارێ كیمیایێ یە. دەولەتێن خودان ئەڤێ تەكنۆلۆژیایێ دشێن كارتێكرنێ ل سەر ئاسایشا خوارنێ ل جیهانێ بكەن، كو ئەڤە ب خۆ بابەتەكێ سیاسی یێ گەرمە. پیشەسازی و ماددەیێن دەگمەن بۆ دروستكرنا مۆبایلان، پاتریێن ترۆمبێلێن كارەبێ و تەكنۆلۆژیایا نوو، وهەمی تشتێن گرێدای پێتروكیمیای ڤە، پێدڤی ب ماددەیێن كیمیایی، هەڤركی یێ د ناڤبەرا ولاتێن زلهێز دا دورست دكەت و دبنە ئامرازەكێ سیاسی و یاسایێن ناڤخو و نیڤدەلەتی لـ سەر دورست دبن برێكا سیاسەت مەداران. كیمیاناس وەك «نۆژدارێ زەڤیێ» یە، نەخۆشیێ دەستنیشان دكەت (پیسبوون و گەرمبوون). سیاسەتمەدار ژی وەك «رێڤەبەرێ خەستەخانێ» یە، بڕیارێ ددەت كا چ دەرمان دێ هێتە بكارئینان و بـ چ رێك بهیتە بەلاڤكرن و چاوا پارە دێ ل سەر هێتە مەزاختن. چ جیهانەكا سیاسی یا بێ زانست نینە، و چ زانستەك ژی نینە ژ كاریگەری و باندررا سیاسەتێ یێ دویر بیت. ئەڤ هەردو پێكڤە جیهانێ بەر ب گوهارتنان ڤە دبەن.]]></description>
				<content:encoded><![CDATA[<p>هۆزان عبد‌الرحمن</p>
<p>كیمیایێ و سیاسەتێ پەیوەندیا وان پەیوەندیەكا گەلەك ب هێز و كارتێكەرە، هەرچەندە ل دەسپێكێ وەسا دیار بیت كو ئەڤ هەردو بیاڤە ژ ئێك دویرن، بەلێ د ڕاستی دا، كیمیا راستیێن زانستی ددەتە دەست، و سیاسەت ژی هندەك یان گەلەك ژ وان راستیان دكەتە بڕیار و یاسا د گەكەك بیاڤان دا وەك:<br />
وزە و ژێدەرێن سروشتی (نەفت و گاز)<br />
سیاسەتا جیهانی ل سەر بنگەهێ پەترۆل و گازێ دهێتە ئاڤاكرن، كو هەمی بابەتێن كیمیایێنە.كیمیا زانستێ پالاوتنا نەفتێ و بەرهەمهینانا گازێ یە. ژبەر كو ئابوورێ جیهانێ ل سەر ڤان ماددەیێن كیمیایی دزڤریت، سیاسەتا دەولەتان و شەڕێن جیهانێ پرتیا جاران ل سەر كۆنترۆلكرنا ڤان ژێدەران بریار و قانوونان و رێكەفتنان چێدكەن. كیمیا ڕێكان دبینیت بۆ بكارئینانا وزەیێ و سیاسەت بریارێ ل سەر فرۆتن و كڕین و بهایێ وێ ددەت.<br />
چەكێن كیمیایی و ئەولەهیا نێڤدەولەتی<br />
دروستكرنا چەكێن كیمیایی لادانەكا مەترسیدارە د زانستێ كیمیایێ دا. ل ڤێرە سیاسەت دەستێوەردانێ دكەت ب ڕێكا ڕێككەفتنامەیێن نێڤدەولەتی (وەك ڕێككەفتنا قەدەغەكرنا چەكێن كیمیایی) دا كو رێگریێ ل بكارئینانا ڤان ماددان بكەت د شەڕان دا ل ژێر یاسایێن پارساتنا مافێن مرۆڤی و ماڤێن سڤیلان.<br />
ژینگەهـ و گوهۆڕینا سەقای<br />
كیمیاناس كارتێكرنا گازێن وەك (CO2) ل سەر بەرگەهێ هەوایی و گەرمبوونا زەڤیێ دیار دكەن. سیاسەتمەدار ڤان زانیاریێن كیمیایی بكار دئینن بۆ دانانا یاسا و رێككەفتنان وەك «رێككەفتنا پاریس2015» كو پتریا دەولەتێن جیهانێ كۆم بوون و بڕیار دان پلەیا گەرمی یا زەڤیێ نەگەهیتە پتر ژ (١.٥ یان ٢) پلەیێن سیلیزی. چەوا گەهشتنە ڤێ ژمارێ؟ ب ڕێكا كیمیاناسان دیار كر ئەگەر ڕێژەیا كاربۆنی ژ ئاستەكێ دیاركری دەرباز ببیت، دێ كارەساتێن سروشتی چێبن، ژبەر ڤێ چەندێ سیاسەت گوهۆڕینا زانیاریێن زانستی بۆ «قانوونێن سیاسی» بكاردهینیت. بۆ نموونە دانانا قانوونان دیاركرنا ڕێژەیەكا دیاركری بۆ هەر كارگەهەكێ و باجەیا كاربۆن .(carbon tax).<br />
دەرمان و ساخلەمی<br />
چێكرنا دەرمان و ڤاكسینان كارەكێ كیمیایی و بایۆلۆجی یە. كو د بیاڤێن سیاسی دا كارتێكرنێن مەزن ل سەر رەوشا ساخلەمیا ولاتیان دكەت و دبیتە فاكتەرەكێ گرنگ ژ بو پروپاگەندا هەلبژاردنان و ئامرازەكێ شەرێ سیاسی و یاسایێ د هەمی ولاتان دا هەر وەسان د دەمێ قەیرانان دا (وەك كورۆنایێ)، دەولەت ڤاكسینێ وەك ئامرازەكێ سیاسی بكار دهینان بۆ بهێزكرنا پێگەهێ خوێ یێ سیاسی و ئابوری و زلهێزی لـ سەر ولاتێن دی، هندەك جاران وەك كارتەكا فشارێ دهێتە بكارهینان ژ لایێ سیاسەتمەداران ڤە.<br />
ئاسایشا خوارنێ (كیمیا د چاندنێ دا)<br />
دروستكرنا پەینێن كیمیایی (Fertilizers) و قڕكەرێن كێزان كارێ كیمیایێ یە. دەولەتێن خودان ئەڤێ تەكنۆلۆژیایێ دشێن كارتێكرنێ ل سەر ئاسایشا خوارنێ ل جیهانێ بكەن، كو ئەڤە ب خۆ بابەتەكێ سیاسی یێ گەرمە.<br />
پیشەسازی و ماددەیێن دەگمەن<br />
بۆ دروستكرنا مۆبایلان، پاتریێن ترۆمبێلێن كارەبێ و تەكنۆلۆژیایا نوو، وهەمی تشتێن گرێدای پێتروكیمیای ڤە، پێدڤی ب ماددەیێن كیمیایی، هەڤركی یێ د ناڤبەرا ولاتێن زلهێز دا دورست دكەت و دبنە ئامرازەكێ سیاسی و یاسایێن ناڤخو و نیڤدەلەتی لـ سەر دورست دبن برێكا سیاسەت مەداران.<br />
كیمیاناس وەك «نۆژدارێ زەڤیێ» یە، نەخۆشیێ دەستنیشان دكەت (پیسبوون و گەرمبوون). سیاسەتمەدار ژی وەك «رێڤەبەرێ خەستەخانێ» یە، بڕیارێ ددەت كا چ دەرمان دێ هێتە بكارئینان و بـ چ رێك بهیتە بەلاڤكرن و چاوا پارە دێ ل سەر هێتە مەزاختن. چ جیهانەكا سیاسی یا بێ زانست نینە، و چ زانستەك ژی نینە ژ كاریگەری و باندررا سیاسەتێ یێ دویر بیت. ئەڤ هەردو پێكڤە جیهانێ بەر ب گوهارتنان ڤە دبەن.</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%83%db%8e%d9%85%db%8c%d8%a7-%d9%88-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%95%d8%aa-%d9%87%db%95%d9%85%d8%a7%d9%87%db%95%d9%86%da%af%db%8c%db%8c%d8%a7-%d8%b2%d8%a7%d9%86%d8%b3%d8%aa-%d9%88-%d8%a8%da%95%db%8c/258354/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
	</channel>
</rss>
