بهایێ گوهۆرینا دۆلارێ ئەمریكی ل بەرامبەر دینارێ ئیراقی د ٢٠ سالێن دوماهیێ دا (ژ سالا 2006ێ هەتا ئەڤرۆ) گوهۆرینێن بنەڕەتی ب خۆڤە دیتینە، كو گرێدایی سیاسەتێن دراڤی یێن بانكا ناڤەندی یا ئیراقی، و وەرگەریانێن سیاسی و ئەمنی و قەیرانێن بهایێ نەفتێ یێن جیهانی نە. ئەڤێ رێڕەوێ كاریگەرییێن كویر و راستەوخۆ ل سەر ئاڤاهیێ ئابوورییا ئیراقێ ب گشتی و ل سەر هەرێما كوردستانێ ب تایبەتی هێلاینە و ب مەرەما كویربوونێ د ڤێ بابەتی دا، دێ بەحسێ ڤان تەوەرێن ل خوارێ ھێتە كرن:
ئێك: دیارترین قۆناغ و گوهۆرینێن بهایێ دۆلاری ل ئیراقێ (د ماوێ ٢٠ سالێن دوماهێ دا)، ئەڤەنە:
1 – ماوێ (2006 – 2014): ب قۆناغا جێگیرییا رێژەیی و پێنگاڤا مەزن یا نەفتێ دهێتە بناڤكرن، و د ڤی ماوەی دا، بهایێ گوهۆرینێ ب شێوەیەكێ بەرچاڤ د ناڤبەرا 1,150 بۆ 1,200 دیناران بۆ هەر دۆلارەكێ جێگیر بوو، چونكی بانكا ناڤەندی یا ئیراقی د بكارئینانا (مەزادێ دراڤی) دا یا سەركەڤتی بوو، كو ب وێ زێدەهییا دارایی یا مەزن هاتبوو پشتەڤانیكرن یا ژ بلندبوونا بهایێ نەفتێ ل جیهانێ پەیدابووی، بۆ جێگیركرنا بهایێ دیناری و كێمكرنا هەلئاوسانێ.
2 – ماوێ (2015 – 2020): ب قەیرانا هەڕفتنا بهایان و فشارێن دارایی دهێتە ناڤكرن و ل گەل هەڕفتنا بهایێ نەفتێ د سالا 2014ێ دا و ئەو شەڕێ ل دویڤ دا هاتی دژی رێكخراوێن تیرۆرستی، پاشەكەڤتێن دراڤێ بیانی كەڤتنە بەر فشارەكا زۆر و ئێكەمین ڤالاهییێن بۆڕسەیان ل سەر بهایێ فەرمی یێ وی دەمی دیاربوون كو د ناڤبەرا 1,182 بۆ 1,190 دیناران بوو.
3 – (كانوونا ئێكێ 2020): ب كێمكرنا فەرمی یا مەزن دهێتە ناڤكرن، و د دوماهیا سالا 2020ێ دا، حوكمەت و بانكا ناڤەندی بڕیارەكا بوێرانە دا ب كێمكرنا بهایێ دیناری ب شێوەیەكێ فەرمی و بلندكرنا بهایێ گوهۆرینا دۆلاری بۆ 1,450 دیناران بۆ هەر دۆلارەكێ (و بهایێ كڕینێ ژ وەزارەتا دارایی بوو 1,460 و بۆ خەلكی نێزیكی 1,470 دیناران)، ئەڤە ژی ب مەرەما روی ب رویبوونا كێماسییا داڕایی یا توند یا ژ ئەگەرێ پەتایا كۆرۆنا و نزمبوونا بهایێ نەفتێ پەیدابووی و پاراستنا پاشەكەڤتێن دراڤێ بیانی.
4 – ماوێ (2023 – 2026): ب قەیرانا پلاتفۆرمێ ئەلكترۆنی و ڤالاهیا بۆرسەیا بەغدا و هەولێرێ دهێتە ناڤكرن و ل گەل توندكرنا چاڤدێرییا نێڤدەولەتی و پابەندبوون ب پێڤەرێن جیهانی (وەكی سیستەمێ پابەندبوونا دارایی یێ جیهانی و پلاتفۆرمێ ڤەگوھاستنا پارەی)، ماوێ نوكە بەرفرەهبوونەكا بەرچاڤ د ناڤبەرا بهایێ فەرمی یێ پەسەندكری (ئەوێ پاشی ل سنوورێ 1,300 جێگیر بووی و دیسا د چارچووڤێ میكانیزمێن فەرمی دا هاتییە گوهۆرین كو نێزیكی 1,500 بۆ 1,520 دینارانە بۆ هەر دۆلارەكێ) و بهایێن د (بۆرسەیێن بەغدا و هەولێرێ) دا دھێنە بكارئینان دیتییە، ئەوێن ب سەركەڤتن و داكەڤتنێ نەدجێگیرن و جاران ژ سنوورێ 166,000 بۆ 173,000 دیناران بۆ هەر 100 دۆلاران دەرباز دبن، ل دویڤ قەبارێ داخوازێ و لڤینا بازرگانیێ.
دو: كاریگەرییا گوهۆرینێن بهایێ دراڤی ل سەر هەرێما كوردستانێ:
ژ بەر كو هەرێما كوردستانێ پشكەكە ژ سیستەمێ دراڤی یێ فیدرالی، ب ھەمان ئەنجامێن گشتی كاریگەر بوویە، ل گەل هندەك تایبەتمەندییێن گرێدایی سرۆشتێ ئابوورییا هەرێمێ یا پشت ب هاوردەكرنێ دبەستیت، وەكی ل خوارێ هاتییە رۆهنكرن:
1 – كێمبوونا شیانا كڕینێ و گیرۆبوونا مووچەیان: كەرتێ كارێن گشتی و كەرتێ حكومی ستوونا سەرەكی یا شیانا كڕینێ ل هەرێمێ دهێتە ھژمارتن. بلندكرنا بهایێ گوهۆرینێ (ب تایبەتی ل گەل بلندبوونا دۆلاری د بۆرسەیا بەغدا و هەولێرێ دا، ئەوا پترییا كەلوپەل و خزمەتگوزارییان د بازارێن ناڤخۆیی یێن هەولێر و سلێمانی و دهۆكێ دا پێ دھێنە بهاكرن) بوو ئەگەرێ كێمبوونا بهایێ راستەقینە یێ مووچەیان، ئەڤێ ژی فشارێن ژیانی یێن بەرفرەهـ ل سەر وەلاتییان دروستكرن.
2 – راوەستیانا بازارێن بازرگانی و بلندبوونا هەلئاوسانێ: هەرێما كوردستانێ ب شێوەیەكێ مەزن پشت ب لڤینا هاوردەكرنا دەرەكی دبەستیت (ب رێكا دەروازێن سنووری) بۆ دابینكرنا پێدڤییێن خۆ یێن كەلوپەلی و خوارنێ و پیشەسازیێ و كێمبوونا بهایێ دیناری و بلندبوونا تێچوونا دۆلاری بوو ئەگەرێ هەلئاوسانا تێچوونێن هاوردەكرنا كەلوپەلان و ژ ئەنجامێ ڤێ چەندێ پێلێن راوەستیانا بازاران و لاوازبوونا لڤینا كڕین و فرۆتنێ پەیدا بوون، ژ بەر خۆدویركرنا بكاربەران ژ كڕینا وان كەلوپەلێن نە پێدڤی.
3 – بەرفرەهبوونا ڤالاهیا بهایان و رەوشا نەدیاربوونا بازرگانی: جوداھییا د ناڤبەرا بهایێن فەرمی یێن بانكا ناڤەندی و بهایێن راستەقینە د بازارێن هەولێرێ دا، بوو ئەگەرێ تێكدانا هژمارێن بازرگانی یێن كۆمپانی و وەبەرهێنەران و پرۆسەیێن بهاكرنێ و پێشكێشكرنا تەندەران یان پلاندانانا درێژخایەن كرنە كارەكێ مەترسیدار، سەرەڕای كاریگەرییا ڤێ چەندێ ل سەر سووڕا ئابووری و پرۆژێن وەبەرهێنانا تایبەت ل هەرێمێ.
4 – فشار ل سەر چینێن لاواز و زێدەبوونا رێژەیێن هەژارییێ: ئەو پێلێن گرانبوونێ یێن ل دویڤ ئێك و هەڤدەم ل گەل وەرگەریانێن بهایێ گوهۆرینێ، بوونە ئەگەرێ پالدانا چینێن نوی بەرەڤ هێلا هەژارییێ، ب تایبەتی خودانێن كارێن ئازاد، ئەوێن داهاتێن وان رۆژ ب رۆژ ب رەوشا جێگیرییا ئابووری یا گشتی كاریگەر دبن.
سێ: گرنگترین رێككارێن حوكمەتا هەرێما كوردستانێ:
حوكمەتا هەرێما كوردستانێ رێككارێن ل خوارێ ئەنجامداینە:
1 – لایەنێن پەیوەندیدار و چاڤدێر ل هەرێما كوردستانێ رەوشا ئامادەباشییا چاڤدێری راگەهاند و قەدەغەیەكا تەمام ل سەر وێ چەندێ سەپاند كو هندەك بازرگان یان دوكان بهایێ كەلوپەل و كالایێن هەلگرتی ب هێجەتا بلندبوونا دۆلاری بلند بكەن، دا كو گەرەنتی بێتە كرن كو قەیران ل سەر كیستێ شیانا كڕینێ یا وەلاتییان نەبیت.
2 – دەستەیا وەبەرهێنانێ یا كوردستانێ چەند پێشنیارێن ب كریار پێشكێشی ئەنجوومەنێ وەزیرێن هەرێما كوردستانێ كرن، ب مەرەما ڤەگوهاستنا مامەلێن دارایی، و قستان، و كرێیێن خانییان، و مامەلێن د ناڤبەرا وەلاتییان و خودانكاران و كۆمپانیێن وەبەرهێنانێ دا، دا كو تنێ ب دینارێ ئیراقی بن.
3 – دوبارە چالاككرن و ئاسانكرنا فرۆتنا دۆلاری ب بهایێ فەرمی بۆ گەشتیاران ل فڕۆكەخانێن هەرێما كوردستانێ.
چار: چ دشیان دایە بلندبوونا بهایان كێم بكەت؟
كۆمەكا رێككاران هەنە كو دشیان دایە هاریكار بن د پاراستنا بكاربەری و جێگیرییا بازاری دا:
1 – چاڤدێریكرنا بازاران و رێگرتن ل دەستكاریكرنێ: ب رێكا دویڤچوونا بهایێن كۆم و كت، و پشتڕاستبوون ژ تێچوونێن راستەقینە یێن هاوردەكرنێ، و لێپرسینەڤە ل گەل حالەتێن قۆرخكاری.
2 – دابینكرنا دۆلاری بۆ بازرگانییا: رەوا ب شێوەیەكێ رێكخستی و كێمكرنا گیرۆبوون و باجێن زێدە یێن نە پێدڤی.
3 – سڤككرنا بارگرانییان ل سەر كەلوپەلێن سەرەكی: وەكی پاشڤەبرنا هندەك باجێن گومرگی یان كێمكرنا وان ب شێوەیەكێ ھزركری.
4 – پشتەڤانیكرنا بەرهەمێ چاندنی یێ ناڤخۆیی: ب رێكا دابینكرنا ئالف و پەین و تۆڤ و پێدڤییان ب بهایێن گونجای، بۆ كێمكرنا پشتبەستنێ ب هاوردەكرنێ.
5 – باشتركرنا تێراكرنا سەبەتەیا خوارنێ و كارتا ئاهێن خوارنێ.
پێنج: ئەرێ دێ بهایێ هەمی كەرەستێن خوارنێ بلند بیت؟
دشێین كەلوپەلان بكەینە دو گرۆپ:
1 – ئەو كەلوپەلێن ب لەز بەر ب بلندبوونێ ڤە دچن: رۆنێن رووەكی یێن هاوردەكری، شەكر، چا، خوارنێن قوتووكری و ھندەك جۆرێن برنجی.
2 – ئەو كەلوپەلێن بهایێ وان گرێدایی نیشادان و داخوازا ناڤخۆیی: سەوزە و فێقی و گۆشت و مریشك و ھێك؛ چونكی ئەڤە ب بھایێ دۆلاری كاریگەر دبن، لێ ب وەرز و بەرهەمێ ناڤخۆیی و تێچوونێن ڤەگوهاستنێ ژی كاریگەر دبن.
شەش: پێشبینی بۆ ماوەیێ بهێت چنە؟
سێ سیناریۆیێن پێشبینیكری ھەنە:
1 – ئەگەر بهایێ دۆلاری جێگیر ببیت: بەلكی بهایێ هندەك كەلوپەلان هێدی هێدی جێگیر ببیت، لێ نە پێدڤییە ل ئاستێن خۆ یێن بەری نوكە بزڤڕن؛ چونكی ڤەگەڕیان پشت ب كێبڕكێ و كۆگە و تێچوونێن جهگرتنێ دبەستیت.
2 – ئەگەر دۆلار دیسا بلند ببیت: ئەگەرێن پێلەكا نوی یا بلندبوونا بهایان زێدە دبن، ب تایبەتی ل دەڤ وان هاوردەكەرێن پێدڤی ب دارا‌ییكرنا بارێن نوی هەی.
3 – ئەگەر دۆلار د بۆرسەیان دا نزم ببیت: بەلكی تێچوونا هاوردەكرنێ بۆ هندەك بازرگانان كێم ببیت، لێ گەهاندنا ڤێ نزمبوونێ بۆ بكاربەری بەلكی دەمەكی ببەت، و بەلكی ب تەمامی ژی چێ نەبیت.
و ل دوماھیێ، گرنگترین ئاریشە، تنێ بلندبوونا دۆلاری ب خۆ نینە، بەلكو بلندبوونا بهایێ خوارنێ یە د دەمەكی دا كو داهاتێ پترییا وەلاتییان ب هەمان رێژە بلند نابیت. لەوما، سەركەڤتنا هەر سیاسەتەكا ئابووری دڤێت ب رادەیا شیانا وێ د جێگیركرنا بهایێ كەلوپەلێن سەرەكی و پاراستنا شیانا كڕینێ یا وەلاتی دا بهێتە پیڤان، نە تنێ ب بهایێ گوهۆرینێ.
* بسپۆرێ داڕایی و بانك

بازاركرن ئێك ژ خۆشترین و سەرنجڕاكێشترین چالاكیانە ل دەف پرانیا ئافرەتان؛ ل دەمەكی حەزا زەلامان پتر بۆ كڕینا وان تشتان دچیت یێن ب شێوەیەكێ ئێكسەر پێدڤی پێ هەین، ئافرەت حەز دكەن هەمی ناڤەندێن بازرگانی بگەڕن و لدویڤ هەمی كەلوپەلان بگەڕن بەری بڕیارا كڕینێ بدەن. ئەڤێ دیاردەیێ وەكریە كو زانایێن جڤاكناسی ب «هەوەسا كڕینێ» ناڤببەن، ب ئاوایەكی كو گەلەك جاران ئافرەت ب دەستێن پڕی كەلوپەل ڤە دزڤرنە مال بێی كو چ پلانێن پێشوەختە بۆ كڕینێ هەبن. ئەڤ چەندەگەلەك پرسیاران پەیدا دكەت؛ ئەرێ ئەڤە جۆرەكێ خۆشیێ و بۆراندنا دەمی یە، یان ژی ئارمانجكرنا بەریكا زەلامی یە ل ژێر پەردەیێن جودا جودا؟
ئەگەرێن چوونا ئافرەتێ بۆ بازاڕی گەلەكن؛ هندەك ژ وان ب نەچاری دچن ژ ئەگەرێ بارودۆخێن ژیانێ وەكی بێوەژنان، یان یێن زارۆكێن بچووك هەین و دڤێت پێدڤیێن وان دابین بكەن، یان ژی ئەوێن هەڤژینێن وان یێن دویر بن. ل بەرانبەر ڤێ چەندێ، هندەكێن دی بازاركرنێ وەك خۆشیەكا بێ وێنە دبینن، ب ئاوایەكی هەست ب غەریبیەكا سەیر بۆ بازاڕی دكەن هەكە حەفتەیەكێ سەرەدانا وێ نەكەن. ل ڤێرە لایەنێ دارایی رۆلەكێ سەرەكی دگێڕیت، چونكی هەبوونا پارەی بزوێنەرێ سەرەكی یە؛ ئافرەت ناچیتە ناڤ دكانێن جلان هەتا كو شیانا دارایی ل دەف نەبیت.
ل سەر ئاستێ جیهانی، ئامارێن ئەمریكی ئاماژێ ب هندێ دكەن كو ئافرەت سێ سالێن ژیێ خۆ د بازاركرنێ دا دبۆرینیت، د دەمەكی دا ڤەكۆلینەكا بەڕازیلی دیار دكەت كو ئەڤ ماوەیە دگەهیتە چار سالان بۆ وێ ئافرەتا دگەهیتە تەمەنێ حەفتێ سالیێ. تشتێ سەیر ئەوە كو ئافرەتێن وەلاتێن جیهانا سێی پتر ژ یێن دی بازاری دكەن، ئەو ژی ب ئەگەرێ سروشتێ تێچوویێ جڤاكێن وان. د هەمان چارچووڤە دا، «بازاركرنا پینك» د ناڤ بەربەستەكێ دا دژیت، ئەو ژی پشتگوهاڤێتنا تەمەنێ (50-75 سالی) یە، سەرڕای هندێ كو ئەو نەوەیێ هەرە رەوشەنبیر و چالاكن و كارتێكرنا وان ل سەر پرۆسەیا كڕینێ گەلەك مەزنە.
ل سەر ئاستێ هەرێما كوردستانێ، حوكمەتێ رۆلەكێ ئێكسەر و نەئێكسەر د پەیداكرنا وەرارەكا بازرگانی یا مەزن دا هەبوویە، ب تایبەت پشتی دەرچوونا یاسایا وەبەرهێنانێ ل سالا 2006. هەروەسا رۆلێ حوكمەتێ د هاندانا وەبەرهێنەرێن ناڤخۆیی و بیانی دا دیار بوو، ب رێكا لێخۆشبوونا باجەیان، تەرخانكرنا ئەردی ب بهایێن پشتەڤانیكری، و ئاسانكاری بۆ ئینانا ئامیرە و كەلوپەلێن ژ دەرڤە. هەروەسا باشتركرنا بارودۆخێ ئەمنی و ژێرخانێ، و رێكخستنا ڤەكرنا مۆلان ب مەرجێن سەلامەتیێ، رۆلەكێ كاریگەر هەبوو.
ئەڤێ پێشڤەچوونێ رەفتارا كڕینێ ل دەف ئافرەتا كورد گوهۆڕی، كو بوویە هێزەكا كڕینێ یا كاریگەر ب تایبەت پشتی پشكداریا وێ یا بەرفرەه د كەرتێن ساخلەمیێ‌ و پەروەردێ دا. د بیست سالێن بووری دا، شێوازێ بازاركرنێ ژ «بازاڕێن قەیسەری» یێن كلاسێكی ل هەولێر، سلێمانی و دهۆكێ، بەر ب ناڤەندێن بازرگانی یێن مەزن (مۆل) هاتە گوهۆڕین، وەكی: «ماجدی مۆل، فامیلی مۆل، سیتی سەنتەر و مازی مۆل». ب ڤێ چەندێ بازاركرن بوو تێكهەلیەك ژ «خۆشی و كڕینێ»، ب تایبەت ل گەل پەیدابوونا بازاركرنا دیجیتاڵی كو وەكریە نەوەیێ گەنج یێ كچان هەڤسەنگیێ د ناڤبەرا ناسنامەیا كوردی و نووترین مۆدێلێن جیهانی دا بكەن.
بازار و مۆلێن پارێزگەها دهۆكێ تایبەتمەندیەكا خۆ یا جودا هەیە ژ دوبەی، بەغدا و تەنانەت هەولێرێ ژی؛ ئەڤە ژی ڤەدگەڕیت بۆ قەبارێ باژێری، هێزا دابونەریتان و سروشتێ بكرێ دەڤەرێ. مۆلێن دهۆكێ ب تێكهەلیا د ناڤبەرا تشتێن كلاسێكی و سەردەم دا دهێنە ناسین، وەكی هەبوونا قوماشێن بیانی ب نەخش و تەرزێ كوردی، هەروەسا ئەڤ جهە وەكی جهێن خێزانی و ئافرەتان ب پلەیا ئێك دهێنە دیتن. سەرڕای زۆربوونا مۆلان، ل دهۆكێ پتر گرنگی ب ماركەیێن توركی و كوردی دهێتەدان و كارتێكرنا بۆنەیێن نەتەوەیی گەلەك یا دیارە، ب شێوەیەكی كو دو حەفتیان بەری جەژنا نەورۆزێ بازار دگەهیتە گوپیتكا قەرەبالغیا خۆ بۆ كڕینا جل و بەرگێن كوردی.
پرسیار ل ڤێرێ ئەوە: كی خودانێ هێزا كڕینێ یا پترە، ئافرەت یان زەلام؟
بەرسڤ د ڤەكۆلینەكێ دا هاتیە، كو ئافرەت كۆنترۆلا 85% ژ خەرجیێن جیهانی یێن بكران دكەن، ب گۆژمێ نێزیكی (31.8) تریلیۆن دۆلاران سالانە. ئافرەت جلوبەرگ، خوارن، كەل و پەلێن مالێ، دەرمان، پێدڤیێن زارۆكان و كەرەستێن جوانكاریێ دكڕیت؛ واتە نێزیكی 80% ژ سەبەتەیا مالێ ب دەستێ ئافرەتێ دهێتە كرین. ل هەنبەر دا، زەلام پتر كۆنترۆلا كڕینا ئامیرێن ئەلكترۆنی، كۆمپیوتەر، ترومبێل و پارچێن وان و ئامیران دكەت.
ل دووماهیێ دشێین بێژین كو ئافرەت خۆدانێن هێزا كڕینێ یا مەزنترن و پتر كۆنترۆلا بازاڕی دكەن.

ڤەگوهاستنا دیجیتاڵی بوویە پێدڤیەكا فەر و پێدڤیە هەمی وەلات هەوڵ بۆ بجهئینانا وێ بدەن و ئامادەكرنا ستراتیجیێن گونجای ژ بۆ خۆگونجاندن ل گەل گوهۆڕینان بكەن. دا كو ئابوورێ هەرێما كوردستانێ بچیتە قووناغەكا باشتر، دڤێت د هەمی سێكتەران دا ب تایبەتی سێكتەرێن داڕایی و بانكی ببیتە دیجیتاڵ، ئەڤ چەندە بێگومان دێ هاریكار بیت بۆ بهۆژاندنا هەرێمێ و ل دویڤ دا یا ئیراقێ ژی. حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دەست ب ڤەگوهاستنا دیجیتاڵی كر ل جهێ سیستەمێن كەڤن یێن كو دەم و ماندیبوونەكا زۆر دبر. ڤەگوهاستنا دیجیتاڵی (Digital Transformation) پرۆسەیەكا گوهۆڕینا گشتگیرە بۆ كار و بڕێڤەبرنان ب رێكا بكارئینانا تەكنۆلۆژیایێ دا كو كار باشتر لێ بهێت و شیان زێدە ببن و تێچوون كێم ببیت. ژبەر هندێ حوكمەتا كوردستانێ چەندین خزمەتگۆزاریێن دیجیتاڵی یێن پێكڤە گرێدای راگەهاندن، كو گرنگترین ژ وان ئەڤەنە: هەژمارا من (حسابی)، پرۆژێ ڕۆناكێ e-psule، كو دێ ب ڤی رەنگێ ل خوارێ هێنە روونكرن:
١- هەژمارا من (حسابی): سیستەمەكێ دارایی یێ گشتگیرە حوكمەتا كوردستانێ راگەهاندیە بۆ دیجیتاڵكرنا مووچەیێ فەرمانبەرێن میری و هێزێن ئەمنی و خانەنشینان. ئەڤ پرۆژە ڤان ئارمانجان ل خۆ دگریت:
أ- دابەشكرنا مووچەی ب سناهی و بێی راوەستان د رێزێن درێژ دا.
ب- كێمكرنا گەندەلیا دارایی و زێدەكرنا لڤینا دراڤی (كاش) ل هەرێمێ.
ل سالا 2022 كێمتر ژ 5% ژ وەلاتیێن هەرێمێ هەژمارا بانكی هەبوو، لێ نوكە نێزیكی زێدەتر ژ 1.5 ملیۆن وەلاتیان هەژمارا بانكی هەیە و ژ دەمێ دەستپێكرنا پرۆژەیێ (هەژمارا من) هەتا نوكە، داهاتێ بانكان ل هەرێما كوردستانێ نێزیكی 4 ملیار دۆلاران زێدە بوویە.
چاكسازی د كەرتێ بانكی دا گەلەكا گرنگە، چونكی بانك دشێن رۆلەكێ پێشەنگ د پێشڤەبرنا ئابوورێ هەرێمێ دا بەرەڤ پێش بگێڕن.
٢- پرۆژێ رۆناكی: پرۆژەیەكە حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بۆ دابینكرنا كارەبا ٢٤ دەمژمێران بۆ هەمی وەلاتیان و كۆمپانیان راگەهاندیە. ئارمانجێن پرۆژەی ئەڤەنە:
أ- باشتركرنا جۆریا ژیانێ.
ب- كێمكرنا پشتبەستنێ ب مۆلیدەیێن ئەهلی، كو تێدا ٤٠٠٠ مۆلیدە هاتینە راوستاندن.
ت- كێمكرنا پیسبوونا ژینگەھێ.
نوكە زێدەتر ژ ٨٠٪ ژ ئاكنجیێن هەرێما كوردستانێ خۆدان خزمەتگۆزاریا كارەبا ٢٤ دەمژمێرینە، و ب ئانەهیا خۆدێ و ل دویڤ راپۆرتێن هاتینە بەلاڤكرن، د هاڤینا بهێت دا كارەب دێ ل هەمی هەرێمێ هەبیت.
وەلاتی بوویە بەرپرسێ ئێكێ ژ شێوازێ مەزاختنا كارەبێ؛ یێ زێدەتر بمەزێخیت دێ پتر پارەی دەت، و یێ دەستپیڤەریێ بكەت دێ تێچوونا وی كێمتر بیت و ب وی رەنگی دێ پارێ كێمتر دەت. ب رامانەكا دی، حكومەت ب چ رەنگان دەستێوەردانێ د دیاركرن یان گوهۆڕینا بهایێ كارەبێ دا ناكەت.
٣- ئەپلیكەیشنا E-psule: ئەڤ پرۆژە دەستكەڤتەكێ نیشتمانیێ مەزنە و وەلاتیێن هەرێمێ دشێن مفا ژێ وەربگرن. خزمەتگۆزاریا E-psule بۆ هەمی وەلاتیانە بێی چ جوداهیەكا جوگرافی. هەمی ئابوورێن وەلاتێن جیهانێ یێن كو ب تەمامی پشت ب پارەیێ كاش دبەستن نەشێن گەشە بكەن، لەوما E-psule پێدڤیەكا فەرە بۆ گەشەپێدانا ئابووری و ئارمانجا سەرەكی خزمەتكرنا وەلاتیانە. چونكی پێشڤەبرنا پارەدانا ئەلیكترۆنی دێ هاریكار بیت د سناهیكردنا مامەلەیێن رۆژانە و كێمكرنا ماندیبوونێ دا.
ئەڤجا دشێین بێژین كو هەرێما كوردستانێ ڤەگوهاستنەكا دیجیتاڵی ب خۆڤە دبینیت ب سایەیا بزاڤێن حوكمەتێ د وارێ ب هێزكرنا ژێرخانا دیجیتاڵی و پێشكێشكرنا خزمەتگۆزاریێن ئەلیكترۆنی دا. ل دووماهیێ ژی، ئەڤ پێنگاڤە پابەندبوونا حوكمەتێ ب بجهئینانا دیدگەھا ڤەگوهاستنا دیجیتاڵی و پێشكێشكرنا خزمەتگوزاریێن باشتر بۆ وەلاتیان دیار دكەن.