Rojnameya Evro » محەمەد فەرسەت ڕەشید https://rojnameyaevro.com/ku Thu, 21 May 2026 11:19:49 +0000 ar hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.0.38 كـەتوارێ‌ پرۆسـەیا سیاسـی ل ئیراقـێ‌ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%83%d9%80%db%95%d8%aa%d9%88%d8%a7%d8%b1%db%8e%e2%80%8c-%d9%be%d8%b1%db%86%d8%b3%d9%80%db%95%db%8c%d8%a7-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%d9%80%db%8c-%d9%84-%d8%a6%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%80%db%8e/263251/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%83%d9%80%db%95%d8%aa%d9%88%d8%a7%d8%b1%db%8e%e2%80%8c-%d9%be%d8%b1%db%86%d8%b3%d9%80%db%95%db%8c%d8%a7-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%d9%80%db%8c-%d9%84-%d8%a6%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%80%db%8e/263251/#comments Thu, 21 May 2026 11:16:59 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=263251 محەمەد فەرسەت ڕەشید

پشتی سالا ٢٠٠٣، دەولەتا ئیراقێ چوویە د ناڤ وەرچەرخانەكا سیاسی یا گەوهەری دا، كو ئەو ژی دەربازبوون بوو ژ رژێمەكا نەتەوەپەرست و تاكڕەو بەر ب سیستەمەكێ دیمۆكراسی و پلۆرالیزم (فرهەیی) ڤە. ئەڤ گوهۆرینە بتنێ گوهۆرینا دەستهەلات و كاراكتەرێن سیاسی نەبوو، بەلكو پڕۆژەیەكێ نشتیمانی بوو ژبۆ دوبارە ئاڤاكرنا دەولەتێ ل سەر بنەمایێن ئازادی، یەكسانی و سەروەرییا یاسایێ، بەلێ ل ڤێرێ پرسیارەكا گەوهەری سەرهەلددەت، ئەرێ دیمۆكراسی وەك مۆدێل ل ئیراقێ گەهشتییە قووناغا جێگیربوونێ؟
د بەرسڤێ دا ئەم دشێن بێژین د شیان دیمۆكراسی، ژ هەلبژارتنان بەر ب سازیبوونا دیمۆكراسیێ ڤە چوویە، كو د چارچووڤەیێ خۆ یێ فەلسەفی و سیاسی دا، نا بیتە كورتكرن بتنێ د سندۆقێن دەنگدانێ و هەلبژارتنێن چار سالێن خولێ دا، بەلكو پرۆسەیەكا كویر و فرهتڕە هندە كو تێدا مافێن پێكهاتە و كەمینەیان دهێنە پاراستن، گەندەلی دهێتە بنبڕكرن و دەستهەلات ب شێوەیەكێ دادپەروەرانە دهێتە دابەشكرن. هەر چەندە ل ئیراقێ پرۆسەیا دەنگدانێ یا بەردەوامە، لێ هێشتا مۆدێلا دیمۆكراسیێ د ناڤبەرا درووشمێن تیۆری و بجهئینانا كریاری دا تووشی ئاستەنگێن مەزن دبیت.
ئەڤ چەندە ژی دبیتە بەربەست ل هەنبەر گەشەیا دیمۆكراسیێ و چەندین ئاستەنگێن جەوهەری رێگرن ل هەنبەر گەهشتنا ئیراقێ ب دیمۆكراسییەكا راستەقینە، ژ وان ژی:
سیستەمێ ژێكراكرنا سیاسی (المحاصصە): ئەڤ سیستەمە بوویە ئەگەرێ هندێ كو بەرژەوەندییێن حزبی و تائیفی بكەڤنە پێش بەرژەوەندییێن بلند یێن نشتیمانی.
هەروەسا گەندەلییا كارگێڕی و دارایی: گەندەلی وەكی ئاستەنگەكا مەزن ل هەنبەر چەسپاندنا دادپەروەرییا جڤاكی و گەشەپێدانا سازیێن دەولەتێ راوەستیایە.
ژ ئالییەكێ دیڤە لاوازییا سەروەرییا یاسایێ: د هندەك قووناغان دا، كارتێكرنا هێزێن سیاسی ل سەر سازیێن دەولەتێ كارپێكرنا قانوونێ تووشی ئالۆزییان كریە.
هەر دیسا هشیارییا جڤاكی: ستوینا گوهۆرینێ ل گەل ڤان هەمی ئاستەنگان، خالێن گەشبین د ئاسۆیێ سیاسی یێ ئیراقێ دا دیار دكەن، ب تایبەت بلندبوونا ئاستێ هشیارییا سیاسی ل دەڤ نفشێ نوو و گەنجان. ئەڤڕۆ گەنجێن ئیراقێ پتر ژ هەر دەمەكێ پێگیریێ ب چەمكێن شەفافیەت، لێپرسین و دادپەروەرییا جڤاكی دكەن. ئەڤ هشیارییە ب بنەما و ستوینا سەرەكی یا هەر دیمۆكراسییەكا ڕاستەقینە دهێتە هەژمارتن.
ل دویماهیێ ئەم دشێین دەرئەنجام و راسپاردە دیاربكەین بۆ هندێ دیمۆكراسی ل ئیراقێ ژ قووناغا لێكتێگەهشتنێن سیاسی دەربازبیت و ببیتە راستییەكا بەرجەستە، پێدڤییە كار ل سەر بهێزكرنا سەروەرییا قانوونێ و رێزگرتن ل فرەهەیییا ئایینی و نەتەوەیی بهێتەكرن. دیمۆكراسی نە دیارییەكا ئامادەكرییە، بەلكو بەرهەمێ خەبات و پێگەهشتنا سیاسی یا جڤاكی یە و ئیراق هێشتا د قووناغا «ئاڤاكرنا دیمۆكراسیێ» دایە، هەر چەندە رێكا وێ ب زەحمەتە، لێ ب هەبوونا ئیرادەیەكا نشتیمانی و هشیارییەكا سەردەم، دشێت ببیتە نموونەیەكا گەش بۆ پاشەرۆژا دەڤەرێ.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%83%d9%80%db%95%d8%aa%d9%88%d8%a7%d8%b1%db%8e%e2%80%8c-%d9%be%d8%b1%db%86%d8%b3%d9%80%db%95%db%8c%d8%a7-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%d9%80%db%8c-%d9%84-%d8%a6%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%80%db%8e/263251/feed/ 0