دەرئەنجامێ حەژێکرن و ڤیانا مەزن یا ھەمی تەخ و چینێن چڤاکی یێن پارێزگەھا دھۆکێ بەرانبەر وەرزشێ ب گشتی و فوتبۆلێ ب تایبەتی وەکریە کو کارگێرییا یانەیێ ئێدی ژ جاران زێدەتر پووتە و گرنگیێ بدەتە لایەنێ دی یێن وەرزشێ، لەورا ئەو مزگینیا باسکێت بۆلێ ب دەسڤەئینانا ناسناڤێ پلا ئێک و دەربازبوون بۆ خولا پیشەکارێن ئیراقێ ئەڤێ چەندێ ئەلھویێن چیا شیان مل ب ملێ یارییا فوتبۆلێ دخولێن بلند یێن ئیراقێ ب چەنگن، لڤێرە یا پێدڤییە لسەر کارگێریا یانویێ نەراوەستیێت بەلکو چەندێن یاریێن دیتر ھەنە دڤیت گرنگیێ پێ بدەت و پشتەڤانبن، بۆ نموونە یاریێن پایسکلان، ڤولیۆلێ و یاریێن مەیدانێ کو بەری چەندێن سالان فەستڤالا سالانە یێن مەیدانێ بۆ قوتابخانە و زانکۆیان ھاتنە ئەنجامدان، دناڤ ڤان بەرێکانەیێن سالانە یێن وەزرشێ چەندین یاریزانێن گەنچ و خودان شیان رولێ خو ببینن ئەڤ چەندە ژی بۆ پالدەرەک ھەمی ئەو یاریزانێن پشکداری ڤان بەریکانەیان دبن، بزاڤێ دکەن دەستکەڤتان بدەستڤەبینن و دووڤدا برێکا یانەیا دھۆکێ بچنە ھەلبژارتیێ ئیراقێ و پشکداریێ دقارەمانیێن ئاسیا،عەرەبی، ئۆلمپیادا و جیهانی دا بکەن وەکو گەلەک یاریزانێن کورد و میدالیێن زێر و زیڤی دەستڤەئیناینە، ئەڤەژی دێ بیتە دەستکەفتەک بۆ یانەیا دھۆکێ و ناڤودەنگیا وەرزشا دھوکێ دێ ل وان وەلاتان بلندکەن، ئەز باوەرم ئەڤە ھیڤی و خاستەکا ھەمی حەژێکەر و وەزشڤانێن پارێزگەھێ یە و ئێدی گرنگییێ ب ھەمی بیاڤێن وەرزشێ بھێتەدان ژبەرکو ئەو یاریێن تاک ل ھەمی وەلاتێن جیھانێ پووتەکێ مەزن پێ دھێتەدان، ھەم وەکو ناسناڤ بۆ وی وەلاتی و پارێزگەھێ گرنگی و بھایێ خۆ یا ھەی، ھەم ژی وەکو پشتەڤانی و حەژێکەرێن ڤان یارییان دا بێ بەھر نەبن ژ دیتن، دبیت د ئەڤرو دا حەژێکەر و پشتەڤانێن یارییا فوتبۆلێ رێژەکا مەزن هەیە، لێ د بەرامبەر دا نەکێمن حەژێکەر و پشتەڤانێن یاریێن دیتر، لەورا دڤێت ھەڤسەنگییا بەلانسێ بھێتە ڕاگرتن دناڤبەرا ھەمی لایەنێن وەرزشێ بێ جوداھی ژبو ھندێ ئێدی ھەم یاریزان و دیسان پشتەڤانێن یاریێن دیتر ھەست ب ھندێ بکەن ئێدی گرنگی ب وان ژی دھێتەدان.

وەرزشڤان و حەزژێکەرێن یارییا فوتبولێ ل ئیراقێ و کوردستانێ ژی ب هیڤییا وێ چەندێ بوون کو وەرزێ نوو یێ خولا ستێرێن ئیراقێ دێ باشتر بیت ژ سالێن بۆری، لەورا ژی ھەمی یانەیێن پشکدار بەرھەڤییێن باش کرن ب ئینانا یارێزانان، ژلایێ جەماوەر و پشتەڤانان ڤە ھەمی یانەیان ب تایبەتی یێن کوردستانی  بزاڤێن دانانا بەرنامە بۆ ئامادەبوونا جەماوەرەکێ ئێک مەزن دناڤا یاریگەهان دا، ھەر چەندە وەرزێ بۆری ژلایێ دادڤانان ڤە گەلەک شاشی و بێ لایەنی ھەبوون تایبەت بەرانبەری یانیێن کوردستانی ژوانا دھۆکێ کو زورترین دژایەتی دھاتەکرن، بەرانبەر روودانا فدراسیۆنا فوتبۆلا ئیراقێ دئاستێ پێدڤی دا نەبوو بۆ بەرهنگاربوونا وان دژاتیکرنان کو ب مەرەم ژلایێ داداڤانان ڤە دھاتنەکرن، ب ھەر حال سالا بوری ب وان نەھامەتیا ڤە دەرباز بوو، مە ھەمیان ھوسا ھزردکر دێ دڤی وەزری دا ئەوان شاشییان ڕاستڤەکەن، لێ مخابن ئەو روودانێن دیارییا زاخۆ و تەلەبە دا پەیدابووی ژلایێ دادڤانێ هاریکار ھەمان سیناریوویا پارسال ب شێوەیەکێ دی دوبارەبوو، سەرباری فدراسیۆنێ بڕیارا راوەستاندنا دادڤانی بۆ ئێک یاری لێ ئەڤە بەس نینە، ئەوا هاتییە روودان یاریزانێ زاخۆ ل سەر ڕەفتارا نەجوان یا دادڤانی توورەبوو لێ بەرۆڤاژی دادڤانێ ئێکێ یاریزانێ زاخۆ ب کارتا سۆر دوورئێخست پشتی دو کارتێن زەر، ئەڤێ روودانێ ڕەنگڤەدانەکا نەرینی لسەر ئاستی یاریزانێن زاخو و پشتەڤانێن وی کر، هەتا ل سەر ئاستێ ئیراقێ نەڕازیبوون بەرانبەر دادڤانی پەیدابوو، یا پێدڤی یە لسەر کارگێریا یانەیا زاخۆ بەرانبەر ڤی زولمێ بێ دەنگ و بێ ھەلویست نەمینیت، ژبو ھندێ دا جارەکا دی ئەڤ شاشییێن ب مەرەم دوبارە نەبیت، پێشتر فدراسیۆنا فوتبۆلا ئیراقێ پشتەڤانیا وان دادڤانان گرتیە ئەوێن ڤان جورە شاشیان بەرانبەر یانەیێن کوردستانی کرین، ئەم ھەمی دزانین ئەوان چاڤ ب سەرکەفتن و پێشکەفتنا یانەیێن کوردستانی ھەلناھێن، لەوما دڤێت ئێدی ھەر دەما ستەم و نەحەقی ژلایێ دادڤانان ڤە بەرانبەر یانەیەکا کوردستانی دھێتە کرن پێدڤییە کارگێرییا وێ یانەیێ بێ دەنگ نەمینن ھەمی ریکارێن یاسایی و کارگێری بگرن و گڤاشتنێن زێدەتر لسەر فدراسیۆنا فوتبولا ئیراقێ بکەن ژبو ھندێ سنورەک بۆ وان دادڤانان بھێتە دانان ئێدی کو غەدر و نەدادیێ بەرانبەر یانەیێن کوردستانی بکەن، ئەگەر نە دبیت ئەڤە ببیتە کلتورەک و دیاردەیەک د ناڤ خولا دا دژی یانەیێن کوردستانی.

جەماوەر و پشتەڤانێن یانەیا دھۆک د ڤێ وەرزی گەلەک ب گەشبین بوون کو دێ یانەیا دھۆک شێت لڤێ وەزری د خولا ستێرێن ئیراقێ دا ئەنجامێن باش ب دەستخوڤە ئینیت، لێ مخابن ھەر ژ دەسپێکا خولێ و یارییا ئێکێ بەرانبە یانەیا (غاز الشمال) وەکهەڤبوو، ئەڤە د دەمەکی دایە ئەڤ چەندین سالە یانەیا دھۆک د خولا ستێرێن خولا ئیراقێ یاریێ دکەت پێدڤی بوویە د ناڤ ئەرد و پشتەڤانێن خودا ھەمی بزاڤ کربان سەرکەفتن ئینابا وەکۆ دیاری پێکشکێشی پشتەڤانێن خوە یێن وەفادار و دلسوز کربا، لێ نەشیا د دو یارییا لدووف ئێک دا ل یاریگەھا خو سەرکەفتنێ بینیت پشتی یارییا دویێ ژی دگەل تەلەبە وەکهەڤبوو، ھەر چەندە یاریێن مایین ئەم ب ھیڤی نە دھۆک دێ شێت ئاستێ خو باشتر لێ کەت و ئەنجامێن باش بینیت، لێ دڤێت دەستەکا گارگێریا یانەیێ  پێداچوونەکێ د پلانێن خودا بکەت بزانن خەلەل ل کیرێ یە بۆچی بڤێ ئاستێ لاواز پێشکێش دکەت، ھەر دەسپێکێ ھەگەر تە خالێن نەگەتیف دەست نیشانکرن وی دەمی یا ب ساناھی بیت تو سەحکەیە رێکێن چاسەرەیێ، ژبەرکو یانەیا دھۆک بوویە مۆرکەکا گشتی، ئەڤرو ھەمی خەلکێ دھۆکێ ب پیر، ژن، زارووک و گەنج ب ھەست و روحەکا مەزن چو ل یاریگەھی یان ل مال یان جھێن کاری  ب گەرمی پشتەڤانا یانەیا خو دکەن هەتا دووماھی چرکە، لڤێرە دڤێت گارگێریا یانێ و یاریزان پێگڤە ئەڤێ بەرپرسیارەتیێ ل بەرچاڤ وەربگرن، ب رژدی و مورالەکا بلنتر ڤەگەرنە دناڤ یاریگەھێ دا وەکی جاران دل و دەرونێ جەماوەر و حەزژێکەرێن ئەلھویێن چیا خوش بکەن و جارەکا دی ناڤێ دھۆکێ ل ھەمی یاریگەھێن ئیراقێ بلند بکەنەڤە چاوا دەمێ ناڤێ وێ دھات یانەیێن خولا ستێرێن ئیراقێ دبەر یاریزان و پشتەڤانێن وی دلەرزین ئاھا دڤێت جارەکا دی ئەو دەم بزڤریتەڤە مە باوەریا ھەیە دێ یاریێن بھێت ئاست و ئەنجامێن باش ھەبن، مە باوەری ب ئەلهۆیێن چیا هەیە پێکهاتیەکێ هەڤرکە ب هیڤی نە وەرزێ ئەڤ سالە ببیتە وەرزێ دەستکەڤت و ناسناڤان.

هەلبەت بەرپرسیارەتی ئێكە ژ تێگەهێن بەرفرەهـ و بنەڕەتی یێن ژیانا مرۆڤی یە. بۆ ئاڤاكرنا تێگەهشتنەكا كوورتر و گشتگیرتر، دڤێت ئەڤی بابەتی ژ لایێن ئەخلاقی، قانوونی، جڤاكی و دەرونناسی ڤە شیكار بكەین، داكو بۆ مە رۆهن ببیت كا بۆچی بەرپرسیارەتی سەد ژ سەدێ ئەركە و دروستكرنا وێنەیێ «منەتێ» ل سەر، داهاتێ تێكچوونا تێگەهشتنا دروستە. ڕەهەندێن چارگۆشەیی یێن بەرپرسیارەتیێ وەك «ئەرك» كو لایەنێ ئەخلاقی پەیمانا نەدارێژتی: دەما تە ڕۆڵەك یان پێگەهەك وەرگرت (ژ دایك⁄باببوونێ بگرە هەتا پەیوەندیێن هەڤالینیێ)، تە بەرپرسیارەتیا ئەخلاقی وەرگرتیە.
واتایا ئەركی: جێبەجێكرنا ئەركی ل ڤێرە، پاراستنا كەرامەت و مافێن بەرانبەرە. ئەگەر تو پشتەڤانیا زارۆیێ خۆ بكەی، ئەڤە ئەركێ تە یێ ئەخلاقی یە؛ ب چ ڕەنگان مافێ تە نینە وەك منەت بینیە ب سەردا، چونكی ئینانا وێ ڕوحێ بۆ ژیانێ ب بڕیارا تە بوویە.
ئەگەر بەحسێ لایەنێ قانوونی و كارگێڕی بكەین، وەك گرێبەست و ئێمزا: د كار و فەرمانبەریێ دا، هەر بەرپرسیارەتیەك هەنبەر مووچە، پێگەهـ، یان دەسەلاتەكێ یە.
دیسان هەڤسەنگیا ماف و ئەركان: دەستهەلات + مووچە = ئەرك.
كو ل ڤێرە دا كەسەكێ دەستهەلات وەرگرتی، ل بەرانبەر دا بەرپرسیارەتی هەبوویە. ئینجا كارەكێ ئاسایی یان بجهئینانا ئەركێ رۆژانە، نەك هەر منەت نینە، بەلكو بجهـ نەئینانا وێ تاوان یان خەمساری یا قانوونی یە، لایەنێ جڤاكی و سیاسی پەیمانا جڤاكی: د سیستەمێن مودێرن دا، وەلاتی باجێ ددەت و دەستهەلاتێ ددەتە حوكمەتێ داكو خزمەتگوزاری، ئاسایش و سەلامەتیێ دابین بكەت.
چارەسەركرنا كێشەیان: دەما دامەزراوەیەك جادەیەكی چێدكەت یان ئاسایشێ دپارێزیت، بتنێ مافێ وەلاتییان بۆ جێبەجێ دكەت. گوهۆڕینا ئەڤی ئەركی بۆ «منەت» ژ لایێ دەستەلاتێ ڤە، نیشانا نەبوونا هوشیاریا سیاسی و تێكچوونا پەیمانا جڤاكی یە.
لایەنێ دەرونناسی و كەسایەتی: كەسایەتیا پێگەهشتی، بەرپرسیارەتیێ وەك ئامرازەك بۆ گەشەكرن و بجهئینانا ڕۆلێ خۆ دبینیت. منەتكرن وەك نیشانا بێئاگایێ: منەتكرن ژ كێمبوونا باوەریێ ب خۆ یان ژ حەز ژ دەسەلاتداریێ ل سەر بەرنبەر پەیدا دبیت.
ئەگەر ئەم بهێین بەراوردكاریا پێكهاتەیی دناڤبەرا «ئەرك» و «منەت»دا بكەین.
بۆ هندێ بەرفرەهتر جوداهیێ ببینین، دێ ئەڤ چەندە هێتە دیتن ئەرێ بۆچی جارنا بەرپرسیارەتی وەك «منەت» دهێتە دیتن؟ (دەستنیشانكرنا ئاریشەیێ).
ئەگەر ل سەر ئاستێ فەلسەفی بەرپرسیارەتی بتنێ ئەرك بێت، بۆچی د جڤاكان دا وەك منەت دهێتە بكارئینان؟ داكەتنا ئاستێ هۆشیاریێ: دەما خەلك ژ مافێن خۆ یێن بنەڕەتی بێئاگاهـ ببن، بجهئینانا ئەركەكێ ئاسایی ژ لایێ كەسەكێ ڤە وەك «چاكیەكا مەزن» دهێتە دیتن.
سەپاندنا دەستهەلاتێ: هندەك كەس یان لایەن ژ بۆ كێمكرنا لێپرسینەوەیا ل سەر خۆ، بەرپرسیارەتیا خۆ وەك دیاری یان منەت پێشنیار دكەن دا كو لایەنێ بەرانبەر هەردەم هەست ب قەرزداریێ بكەت.
تێكچوونا رەفتارێن جڤاكی: دەما خەمساری دبیتە تشتەكێ ئاسایی، جێبەجێكرنا دروست یا كاران دبیتە دیارۆكەكا نەئاسایی و دهێتە پیرۆزكرن!
ئەنجامێ دوماهیێ یێ‌ بەرپرسیارەتیێ ب ڤی شێوەیی یە كو بەرپرسیارەتی بەرێ بنەمایێ هەر پەیوەندیەكا ساخلەم و سیستەمەكێ سەركەفتی یە ئەركە: چونكی بەرانبەری ماف و دەستهەلاتێ یە.
منەت نینە: چونكی بجهئینانا وێ بتنێ پڕكرنا وێ ڤالاهیێ یە كە كەسێ بەرپرس ب خۆ بڕیار ل سەر دابوو كو بپرسێت (یان یاسایێ ل سەر سەپاندیە).
دەما ئەرك ببیتە منەت، ژیانا جڤاكی و پەیوەندی ل سەر بنەمایێ «منەتباركرنێ» دهێنە ئاڤاكرن نەك «رێزگرتن و ماف»، ئەڤە ژی لایەنێ دروست و بابەتی یێ بڕێڤەچوونا ژیانێ تێكددەت. لەورا دڤێت هەر كەسەك ژ مە وێ چەندێ بزانیت كو بەرپرسیارەتی نەك منەتە، بەلكو ئەركە ل سەر ملێن دڤێت ب دلسۆزانە و باوەری وی ئەركی ب راست و دروستاهی جێبەجێ كەت، ژبەركو ئەو بەرپرسیارە هەنبەر خەلكی و یەزدانێ مەزن، لێ مخابن ل وەلاتێ مە گەلەك كەس هەنە ئەوێ بەرپرسیارەتیا وەردگرن ب درستاهی ئەركێ خو بجهنائینن و خیانەت و خەمساریێ د كارێ خۆ دا دكەن، لەورا پڕانیا كارێن مە ب دروستاهی برێڤە ناچن.

ھەلبەت وەرزش ب گشتی و فوتبۆل ب تایبەتی کۆپا جیھانی دنوکەدا لسەرانسەری وەلاتێن جیھانێ گرنگی و پووتەکێ ئێک جار مەزن پێ دھێتەدان دبیت بەرێ چەندین سەدەییا وەکی ڤی چاخێ دووماھیێ ھند گرنگی ب وەرزشا فوتبۆلێ نەھات دان، ژبەرکو کۆپێن جیھانی یێن بەرێ دا چەند ھەلبژارتیەک دیار و بەرچاڤ بوون وان کۆنتروڵا جاما جیھانێ کربوو وەکی ھەلبژارتیێ بەرازیل، ئەلمانیا، ئەرجەنتین و ئیتالیا، ھەر ئێک ژوان چەندین جاران ئەڤ مۆندیالە ب دەستڤەئینایە، لێ دڤێ مۆندیالا جیھانی دا جێوازتر ژ یێن دیترە ھندەک ھەلبژارتیێن غەریب دەربازی ڤێ موندیالێ بوون ژوان ھەلبژارتیێ کاپ ڤێردی، دا دەسپێکی چەند پێزانینەکا لسەر ڤی وەلاتی دیارکەین، ئەوژی کومارا ڤێردی وەلاتەکە دکەڤیتە ناڤەراستا ئوقیانووسێ ئەتڵەسی، ل نێزیک کەنارێن روژئاڤایێ ئەفریقیا زمانێ ئەفریقی و پۆرتۆگالی دئاخڤن لێ زمانێ فەرمی پۆرتۆگالییە، زوربەی خەلکێ ب زمانێ کریۆل دئاخڤن پایتەختێ وی پرایایە ژێدەرێ ئابوری زێدەتر لسەر سیکتەرێ گەشتیارییە، ئێکە ژ سەقامگێرترین و دیموکراتیترین وەلاتێ ئەفریقیایە، ل سالا ١٩٧٥سەربخۆیا ل وەلاتێ پۆرتۆگال وەرگرتیە رێژا خەلکێ دگەھیتە نێزیک پێنچ سەدو شێست ھزار کەسان، یا سەرنجراکێش ئەو وەلاتەکێ ھندە یێ بچووک و نەیێ بەرنیاس شیا بگەھیتە مۆندیالا ٢٠٢٦وشیا حەتا قووناغا شازدێ ژ مۆندیالێ ژی بچیت، یاریا دگەل مەزنترین ھەلبژارتی هەلگرا سێ مۆندیالان ھەلبژارتیێ ئەرجەنتین کو ل قووناغا شازدێ ب کوتەکی شیا سەرکەفتنێ لسەر تومارکەت سێ گوڵان بەرامبەر دو گوڵان، ئەڤێ چەندێ ژی ڕەنگڤەدانەکا مەزن لسەرانسەری جیھانێ پەیداکر کو ئەڤە دەمەکی دایە گەلەک وەلاتێن ھەین خودان رێژەکا مەزنا ئاکنجی و یاریزانایە لێ تا نوکە نەگەھشیتنە چ موندیالان، ئەگەر ھندەک ژوان ھەلبژارتیا کێم جاران گەھشتێنە موندیالان ژی لێ نەشیاینە وەکی ڤێ ھەلبژارتی بگەھنە قووناغێن ئەڤ ھەلبژارتییە گەھشتیێ، دڤێرە دا ئەڤ تشتەکی دیتر نیشا مە ددەت ئەوژی ئەوە کو نەبەس ھەلبژارتیێن مەزن دشێن ب سەرکەڤنە موندیالێ بەلکو ھەلبژارتیێن بچووک دشێن و ئەنجامێن باش و نەچاڤەرێکری ب دەستخوڤە بینن بەلکو وەرزش د ئەڤرودا بوویە بوویەرەکا گرنگا جیھانی برێکا وەرزشێ ھندەک وەلات دھێنە بەرنیاسکرن بۆ نموونە ئەگەر ھەلبژارتیێ کاپ ڤێردی نەگەھشتبا کۆپا جیھانی و ئەڤ ئەنجامێن باش بدەستخوڤە نەئینابان دبیت کەس ژمە نەدزانی وەلاتەکێ ھەی بڤی ناڤی، ھەر وەکی چاوا کو ل سالا ٢٠٢٥ یانەیا دھۆک جاما کەنداڤی ب دەستخوڤە بری کو چاوا ناڤ و دەنگیا خو لسەر ئاستێ وەلاتێن کەنداڤی و ئاسیا بلندکر وان زێدەتر دھۆک نیاسی، لەورا وەرزش نەبەس بتنێ خو د وێ چەندێ دا دبنیتن بەلکو وەلاتێ وان دگەلەک لایانڤە دھێتە نیاسین.

پشتی ژناڤبرنا رژێما سەدامێ گۆڕ ب گۆڕ و بەرجەستەكرنا سیستەمێ دیموكراتی بۆ برێڤەبرنا وەلاتی و ژ وان خالا هەر گرنگ بۆ ستوونا ئاڤاكرنا وەلاتەكی دیمۆكراسی كو ئەوژی پێنگاڤا ئێكێ، ئەوژی دانانا دەستورەكی كو د وی دەستووری دا مافێن هەمی پێكهاتەیێن ئیراقێ دژین ژ لایێ ئولی و نەتەوەی و جڤاكی ڤە د ڤی دەستووری دا هاتنە بنەجهگرن، ئەڤەژی پێنگاڤەكا گەلەكا ئەرێنی بوو هاتیە هاڤێتن، لەورا ژی كەسانێن بسپۆر و چاڤدێرێن سیاسی یێن ناڤخۆ و جیهانی، هۆسا لێكداڤە كو هزر دكر دێ ئیراق بەر ب قووناغەكا باشترە ڤە چیت، ئەوبوو ل سالا ٢٠٠٥ بۆ جارا ئێكێ‌ د مێژوویا ئیراقێ دا هەلبژارتن هاتنە ئەنجامدان كو هەمی هێز و لایەنێن سیاسی یێن ئیراقێ ب گشتی پشكداری د ڤێ پرۆسێ دا كر، لێ ژبەركو ئیراق وەلاتەكێ فرەئایین و نەتەوەیە، لەورا وەك رێكە چارەیەك بۆ رازیكرنا هەمی پێكهاتە و لایەنێن سیاسی یێن ئیراقێ كو پشكدار بن د حوكمەتا ئیراقا نوی دا، كو بیرۆكەیەك هاتە پێش، ئەوژی هەمی هێز و لایەنێن ئیراقی رێكەفتن كو ل سەر پرەنسیپێ شەراكەت بۆ برێڤەبرنا وەلاتی هاتە پەیرەوكرن كو سەرۆكێ پەرلەمانی بۆ سونەیان بیت و سەرۆكێ ئەنجوومەنێ بۆ پێكهاتەیێ شیعەیان بیت و سەرۆك كۆمار بۆ كوردان بیت، ئەڤ وەك نەریتەك لێ هات ئەڤە ل سالا ٢٠٠٥ وەرە تا نوكە ب ڤی رەنگی یە، ئەڤە سەرەرای وان هەمی كێم و كاسیێن هەیین ل سەر ڤی شێوازی رێڤەبرنا سیستەمێ و كارگێری و یاسایی ئیراقی هەین، بەلێ ژبەركو هەلبژارتن پیڤەر بوون بۆ بەردەوامی دان ب ڤی شێوەیێ حوكمرانیێ، ڤێ چەندێ ژی وەكر كو هێز و لایەنێن سیاسی هەمی هەول و پێكۆلان بدەن ب رێكا هەلبژارتنا هەڤڕكیێ ل سەر كورسیێن پەرلەمانێ بكەن بۆ هندێ رێژەیا پتر یا كورسیان ب دەستخۆڤە بینن بۆ گەهشتنا پەرلەمانی بشێن د حوكمەتێ دا زێدەتر پلە و پۆستا وەربگرن، ئەڤە دەمەكی دایە كو هێز و لایەنێن سیاسی بشێن ب رێیا نوونەرێن خۆ ل پەرلەمانی و د حوكمەتێ دا، ببنە پارێزەرێن ماف و داخوازیێن خەلكی، بەلێ ب مخابنی ڤە پشتی كابینەیا نوی یا سەرۆك وەزیرێن حوكمەتا عەلی زەیدی دەستبكاربووی و ل ڤان چەند رۆژان دا؛ پشتی (عەدنان جومەیلی) برێكاری وەزارەتا نەفتا ئیراقێ و رێڤەبەرێ گشتێ یێ بەرێ یێن پاڵاوگەهێن (بێجی) ژ ئەگەری كەیسەكا گەندەلیێ هاتیە دەستەسەركرن ل ژلایێ دەزگەهێن ئەمنی یێن ئیراقێ ڤە پشتی ڤەكۆلین ل گەل هاتیەكرن، ئەوی ناڤێن چەندین كەسێن ب ناڤودەنگ یێن حوكمەتا ئیراقێ ئاشكراكرن و هەر رۆژ ناڤێن هندەكان دهێنە ئاشكراكرن و دهێنە دەستەسەركرن، بەلێ یا ژ هەمیان سەیرتر و جهێ سەراوەستیانێ ئەو بوو كو پڕانیا وان كەسێن هاتینە ئاشكراكرن، ژ لایێ وی ڤە پەرلەمانتارێن ئیراقێ بوون یێن خۆلێن بەری نوكە و یێن خولا نوكەیا پەرلەمانینە، كو دەما پرۆسەیا هەلبژارتنان دا ب دەمێن بەربژار ئەڤان ب توندی بەحسێ گەندەلی و دزیان و هەدەر دانا سامانێ نشتیمانی دكرن، ژبەر ڤێ چەندێ خەلكی ژی باوەری پێت ئینا و دەنگێ خۆ دایێ ژبۆ هندێ دەما ئەودبنە پەرلەمانتار ل هۆلا پەرلەمانی ئەوان كەسێن گەندەل و دزیكەر راكێشی پەرلەمانی بكەن و مافێن وان ژێ بستینن، ئەڤە چەندین خولێن پەرلەمانی نە ل سەر ئێك، هندەك ژ وان سەر و چاڤان چەند جار دوبارە دبنە ئەڤ پەرلەمانتارە ل سەر كیستێ دەنگێن هەژار و بەلنگازان دگەهنە پەرلەمانی، بەلكو شوینا ئەو بهێن بەرەڤانیێ ل مافێن وان بكەن و چاڤدێریا كارێن حوكمەتێ بكەن و دزو گەندەلا بدەنە دادگەهێ درەكەتن ئەو سەد قات ژ وان بەرپرسان دزو گەندەلتر ڤیجا چاوا؟ ئێدی خەلكی باوەری ب ڤی پەرلەمانی هەبیت كو دێ بنە نوونەرێن وان یێن راستەقینە بۆ گەهاندن و لێپێچینا گەندەلكاران كو دەمەكی دا ئەو بخو مەزنترین دز و گەندەل، ئەڤە هیڤی و داخوازا منە و ئەز باوەرم یا هەمی خەلكێ ئیراقێ یە، كو ئەڤ كەسێن چەندین سالە خو كرینە فریشتە و ل سەر كیستێ دەنگێ وان بووینە پەرلەمانتار و بەرپرس كو ئەڤرۆكە پڕانیا وان دەركەفتین دز و گەندەل دڤێت ب توندی بهێنە سزادان دا ئێدی چ كەسێن دیتر ل هەر پلە و بەرپرسیارەتیێ دا بیت وێرەكیێ نەدەتە خۆ ل سەر مال و قویتێ وان بگەهنە گوپیتكا خوشگوزارنیێ، ئەو ژی بۆ پارەیەكی نانێ بنالن، بلا ئەڤ پرۆسیسا ل دژی دز و گەندەلا بەردوام بیت هەتا هەمی ئەو كەسێن دەست بۆ برنا مال و سامانێن دەولەتێ دا هەی بهێنە سزادان نەوەكی گەلەك جارێن دیتر هندەك كەسان بگرن و سزا بدەن هندەكێن ل دژی چاڤپۆشیێ لێ بكەن، ژ بەركو ئەگەر ئەڤ پرۆسەیا ل دژی گەندەل و دزیكەران ل نیڤا رێ راوەستیا دێ زڤریتەڤە خالا سفرێ هەر وەكی چ نەهاتیەكرن، باشترین بژاردە ل بەر دەستێ حوكمەتا زەیدی ئەوە كو گەندەلیێ ل ئیراقێ ل روه و ریشالا ڤە بینیتەدەر، ب خۆ ناڤ و دیرۆكەكا پری سەروەری تۆماركەتن.

هەر وەكی دیار كو هەمی سالان ل رۆژا پێنجی حوزەیرانێ، ل سەرانسەری جیهانێ بیرەوەریا رۆژا جیهانی یا ژینگەهێ دهێتە كرن. ئەڤ هەلكەفتە ل سالا 1973 ژ لایێ نەتەوەیێن ئێكگرتی ڤە د كۆنفرانسێ ستۆكهۆڵم دا بڕیار ل سەر هاتیەدان و تێدا «بەرنامەیێ نەتەوەیێن ئێكگرتی بۆ ژینگەهێ» (UNEP) هاتە دامەزراندن، ب مەرەما بلندكرنا ئاستێ هوشیاریێ و راكێشانا سەرنجا بڕیاربدەستان بەر ب كێشەیێن ژینگەیی. هەلبەت ئەڤ رۆژە وەك دەلیڤەیەك بۆ هاندانا جڤاكان و تاكە كەسان دهێتە دیتن، پێخەمەت پاراستنا گۆیەیا ئەردی. د ڤێ رۆژێ دا جەختی ل سەر وێ چەندێ دهێتەكرن كو دابینكرنا ئاڤا پاقژ، زێدەكرنا رووبەرێ كەسكاتیێ، سیستەمێ گونجایێ ئاڤرێژان و پاراستنا زیندەوەران ژ مافێن سەرەكی یێن مرۆڤینە. چاڤدێر ژی وەسا دبینن كو بۆ گوهۆڕینا درووشمان بۆ كریار، جیهان پێدڤی ب ئیرادەیەكا ب هێز یا سیاسی، پەیرەوكرنا گەشەپێدانا بەردەوام و كۆنترۆلكرنا شەڕان هەیە. ب مخابنی ڤە د سەردەمی نوكە دا وەكی یا پێدڤی گرنگی ب ژینگەهێ ناهێتەدان و مەترسیێن مەزن ل سەر ژینگەها جیهانێ ب گشتی پەیدابووینە ژ ئەگەرێ دانا كارگەهێن مەزن یێن پیشەسازی ب هەمی جۆرێن خۆڤە دیكێل و پاشمایێن راستەخۆ كارتێكرنێ ل سەر ژینگەهێ دكەن و دیسا زۆبوونا ترومبێلان و كەرتێ وەربەرهێنانێ كو ب سەدان دۆنەمێن ئەردێن چاندنێ خراب دكەن و دكەنە شقە، ڤللە، كۆچك و مەزرەعە و ئەڤە هەمی دبنە سەدەمێ هندێ كو ئێدی ژینگەها مە بەر ب نەمانی ڤە بچیت، هەر چەندە دبیت سالانە هندەك دار بهێنە چاندن، لێ ئەڤە تێرا هندێ ناكەت كو د بەرانبەرا دا ب سالانە رێژەكا مەزنا داران بهێنە بڕین و سۆتن كو تو بەرانبەر چەند دارەكا بچینی، ڤێ چەندێ هەڤسەنگی تێكدچیت، یا پێدڤی ل سەر لایەنێن پەیوەندیدار سزایێن توند بۆ وان كەسان هەبن یێن دبنە ئەگەرێ تێكدان و وێرانكرنا ژینگەهێ و ژ لایەكی دیڤە هەولێن بەردەوام بهێنە هاڤێتن بۆ دروستكرنا رێژەكا زێدەتر یا باخچەیێن گشتی د ناڤ باژێری دا هەر چەندە ل دهۆكێ هەتا رادەیەكی باش د ڤان چەند سالێن دوایێ دا گرنگیەكا مەزن دایە كەسكرنا باژێری، ئەڤە ژی جهێ دلخۆشیا مە هەمیانە، لێ دڤێت هەڤوەلاتی ژی یێ هاریكار بیت ژبۆ چاڤدان و پاقژ راگرتنا ژینگەهێ و چاڤدان و پاقژ ڕاگرتنا ژینگەهێ ئەركێ مە هەمیانە، نە بەس ئەركێ حوكمەتێ بتنێ یە، بەلكو حوكمەت یا ل سەر ملێن خۆ رادكەت و یا دی ژی دڤێت ئەم وەك هەڤوەلاتی یا ل سەر مە پێدڤی یە ئەم ژی ب ئەركێ خۆ رابین ژبۆ پاقژ راگرتنا ژینگەها خۆ، بەلكو كوردستان ب ژینگەه و سروشتێ خۆ یا جوانە و ب ناڤودەنگە ژبۆ هندێ دا كوردستانا مە و ژینگەها مە هەر یا ب خەمل و جوان بیت، پێدڤییە هەر ئێك ژ مە ژلایێ خۆڤە بیتە پارێزڤانێ ژینگەهێ دا هەر وارێ یێ‌ ب خەمل و گەش بیت.

بێگومان د ناڤ ھەر جڤاکەکێ‌ دا ھندەک جەژن و رێوەرسمێن جودا ھەنە، ئەڤجا ھندەک ژوان نەتەوەینە و ھندەک ژی جڤاکینە، ھەلبەت ئەم وەک مللەتێ کورد کو پڕانیا وان موسلمانن وەکی ھەمی بوسلمانێن جیھانێ دو جەژنێن ئایینێ دگێرین، ئەو ژی جەژنا رەمەزانا پیرۆز و جەژنا قوربانی رێورەسمێن ڤان جەژنان دیارن کو ئەو ژی پشتی ھەیڤەکێ ژ رەمەزانێ بوسلمان رۆژیان دگرن پشتی سێ رۆژ دبیتە جەژن و دیسا جەژنا قوربانێ ژی ئەو کو گەلەک ژ بوسلمانان دچنە مەکەھا پیرۆز بۆ ئەداکرنا فەریزا حەجی ئەو جەژن چار رۆژن، ژبۆ بیرئینانا ڤێ رۆژی خەلک پشتی نڤێژا جەژنێ و خوارنا تێشتێ سەرژێکرنا قوربانی زەلام و بچیک دچنە جەژنێن ئێکودو، ژبۆ خۆشیا جەژنێ ھەر مالەک سێنیەکا تژی چکلێن ئامادە دکەت ھەر ئێکێ بھێتە جەژنێ بۆ خۆ چکلێتەکێ رادکەت و ھۆسا بەردەوام دبیت دەستپێک ل جیران و پاشی کەس و کاران و خزمان ..ھتد. ب مخابنی ڤە چەند سالەکە دیاردەکا بێ رامان د ناڤ جڤاكا مە دا پەیدابوویە، ئەو ژی «مێزا جەژنێ و خەملاندنا وێ « کو د نوکە دا بوویە ھەڤڕکی کا کی، دێ مێزا خۆ درێژتر لێ کەت و پتر خەملینیت؟، یا تژی بیت ژ چکلێتێن گران بھا و چەرەزو بەلاقەوە ..ھتد. ئەڤە ژی نەك ل سەر خاترا چاڤێن مێڤانان و کەسێن دھێنە جەژنێ، بەلکو ژبەر نمایشکرنێ نە دا ل ئەکوانێت خۆ وەک سناپ و ئینستگرام و تیکتۆکی بینیتە خار مەتح و فەخفەخا پێ بکەت، ئەڤ چەندە بوویە چاڤلێکرنەکا بەربەلاڤ د ناڤ جڤاکا مە دا، ئەڤە دەمەکی دایە بارێ گەلەک خەلکێ یێ ئابووری یێ لاوازە گەلەکا پێ چَینابیت مەزاختنێن جەژنێ ھەمیان بکریت، بەلێ ژبەر گۆتنێن خەلکی و ژ شەرمان دا گەلەک ژوان نەچار دبن خۆ بێخنە ل بن دەینان بتنێ بۆ بەلاڤکرنا ستریکەکی و چەندا وێنەکا ڤان مەزاختنێن زێدە بکەن، ئەز بێژم جەژن نەد مێزا خەملاندێ دایە، بەلکو جەژن یا د دلان دا، بلا ئەم جەژنێ بکەینە دەرفەتەک بۆ لێبۆرینێ و ڤیانێ بۆ ئێکودو دەستا ژ ڤان دیاردەیێن بێ رامان و بێ بھا بەردەین، ل گۆر پرەنسیپ و بنەمایێن ئایینی و جڤاکی جەژن و ھەلکەفتێن خۆ بگێرین؛ دا ئەو تام و خۆشیا جاران ژێ بینین، ھەر تشتەک ژ رەسەنایەتیا خۆ ژدەست بدەت ئێدی چ خۆشی و بھایێ خۆ نابیت، بەلکو د ناڤ مە کوردان دا گەلەک دابونەریتێن جوان ھەنە وەک میراتگەرەک ژ باب و کالێن مە بۆ مە ماینە هەتا رۆژا ئەڤرۆ دڤێت ئەم ژی بپارێزین و دەستکاریێ تێدا نەکەین و وەک خۆ بھێلین .

ئەڤ چەند سالەکە ژ ئەگەرێ وێ سەقامگێری و کاودانێن تا ڕادەیەکی جێگیرو گونجای بوونە سەدەما ھندێ ئێدی گرنگی د ھەمی بیاڤان دا بھێتەدان تایبەتی ژی وەزرش، ئەڤرۆ گرنگییەکا ھەرە مەزن پێ دھێتەدان ل ئیراڤێ و ھەرێما کوردستانێ ژی کو د وەرزێ ئەڤ سالە دا چار یانەیێن کوردستانێ د خولا ستێرێن ئیراقێ دا پشکدارن و ھەڤڕکیا ب دەستڤەئینا ناسناڤی دکەن و خودان جەماوەرەکێ ب ھێزن، یانەیێن کوردی جودا ژ یانەیێن دیتر یێن ئیراقێ ھەمی دەما جەماوەرەکێ مەزن بۆ پشتەڤانیا یانەیێن خوە دکەن د بەرانبەر دا یانەیێن ئیراقی ھندەک جەماوەر ل یاریگەھێن وان ئامادە نابن ئەڤێ چەندی ژی وەکریە کو چاڤ پێنەرابوون ژلایێ فدراسیۆنا فوتبۆلا ئیراقێ بەرانبەر یانەیێن کوردی بوویە ئەڤە چەندین جاران یانەیێن کوردی ھاتنە سزدان و ھەمی ژی ئەگەرێن سەرەکی ڤەدگەرن بۆ لژنەیا دادڤانیێ و دادڤانان، بلا ئەم دوورنەچین یاریا د ناڤبەرا یانەیا دھۆک و مووسل کو ل یاریگەھا دھۆکێ ئەنجامدای ئەو روودانا چێبووی ئەگەرێ سەرەکی ژی ڤەدگەریت بۆ دادڤانێ یاریێ کو زولمەکا سور و سور ب ئاشکرای ل یانەیا دھۆک کر ئەو ژی سێ چرکە ژ دەمێ زێدەکری خلاس بووین ھەر دادڤان یێ بەردەوام بوو ل سەر رێڤەبرنا یاریێ و خلاس نەکر هەتا یانەیا مووسل گوڵا وەکھەڤیێ تومارکری، ھەر ئەڤێ چەندێ وەکر کو کارگێریا یانەیێ و یاریزان و جەماوەرێ یانەیا دھۆک کونتروڵا خوە ژ دەست بەدەن، ب راستی ژی دڤێت سنورەک بو ڤان دادڤانا بھێتەدانان بلا ئێدی چ کەس بێ دەنگ نەمینیت بەرانبەر ڤێ بێ دادی و کەرب و کینا وان ھەمبەر یانەیین کوردان ب تایبەتی دھۆکێ، ئەڤە بوویە گرێیەکا دەرونی ئەڤە حەتا گەنگی دێ ب مێشک کەڤن کو دەستا ژ ڤێ دژیایەتی بەردەن ئەڤە نە سیاسەت و تائیڤەگەری و دەمارگێریە بەلکو ئەڤە وەرزشە بەسە پشت راست بن ھین ھەردەم ھەمبەر کوردان د ھەمی بیاڤان دا شکەستی و شەرمزارن دەست ڤان پلان و یاریێن خو ترسنوک بەردەن وەکی مروڤێن وێرەک وەرەنە مەیدانێ ھەر تشت ب شیانین خۆ، نە پشت پەردا و پلانێن دزی ڤە بھێنە بەرسینگێ، نە مروڤەکێ دەمارگیرم بەلێ ئەڤان ھەمی سنورێن مروڤایەتیێ بەزاندن ھەمبەری مە، مێژویێ سەلماندی یە سەرکەفتن بو مروڤێن ئازاو خودان غێرەتن نە بو مروڤێن ترسنوکن ئەم خودان دل و دەرونەکێ پاقژین و مە گیانەکێ وەرزشی یێ ھەی ئەم ب کریار و رەفتارێن ھەردەم د سەرکەفتی نە.