ڕێكێن دەریایی، ئەو دەرتەنگێن بچویك یێن كو كێشوەران ب پێكڤە گرێددەت، ئەڤرۆ بووینە گۆرەپانا سەرەكییا هەڤڕكییا وەڵاتێن زڵهێز.ل جیهانا ئەڤرۆدا،هەڤڕكییا وەڵاتان بتنێ ل سەر ئاخێ یان لەشكەر كێشیێ و داگیركاریێ نینن،بەلكو پشكەكا مەزن یا وێ هەڤڕكیێ ل سەر كونتڕولكرنا ڕێك ودەرتەنگێن ئاڤینە.دەستهەڵاتداربوون یان شیان ل سەر كۆنترولكرنا ڤان جهێن گرنگ وستراتیجی وەك كارتەكا فشارێ یا سیاسی وئابووری ل سەر تەڤایا جیهانێ بكاردهێت، هەر مەترسیەكا بكەڤیتە ل سەر ڤان رێكان دەستبەجێ بازرگانیا جیهانێ توشی ڕاوەستاندن وقەیرانەكا ئابوورییا مەزن دبیت وئەڤە نە هەڤركیەكا نوویە دجیهانا دەستهەڵاتداریێ وسیاسەتێ دا،بەلكوگەلەك ئیمبراتۆریەتێن مەزن د دیرۆكێ دا، بنیاتێ دەستهەڵاتدارییا خۆ ل سەر بنەمایێ كۆنتڕۆلكرنا ڕێكێن ئافی دانابوون. د ڤی شەڕی دا دەولەت،یان گڕۆپێن چەكدار،پێدڤی ب سوپاولەشكەرێن مەزن نینن، ئارمانجا سەرەكییا ڤی شەڕی،نە ژبوو ژناڤبرنا هێزوسوپایێ دوژمنیە، بەلكو پەكخستنا هێلێن بازرگانی وئابوورینە،وەڵاتێن زڵهێز،دشێن ژدوورڤە چاڤدێرییا هەمی بزاڤ وچاڵاكیێن ئابووری وبازرگانی یێن ئێكدوبكەن،ب ڕێكا فڕۆكەیێن بێ فڕۆكەڤان،یان ب مووشەكان بەرسڤا ئێكدو بدەن بێی كو پێدڤی ب هێزەكا مەزن یا سوپایی هەبیت،بتنێ پێدڤی ب هندەك بنگەهێن لەشكەری یێن بچووك هەنە،ژبەر ڤێ چەندێ ژی وەڵاتێن بچووك ژی دشێن ب شیانێن خۆ یێن كێم كاریگەرییەكا مەزن ل سەر ڕێكێن ئاڤی دروست بكەن. د سەردەمێ نوكە دا، ئێك ژ بچویكترین ڕێكێن ئاڤی چێدبیت ببیتە سەدەما هندێ كو مەزنە وەلاتێن زلهێز ل جیهانا ئەڤرۆ دا، نەچاری هندێ بكەن كو بەر ب دانوستاندنان بچن، ل گەل بچووكترین وبێ دەستهەلاتدارترین وەلات، ژبەركو شەڕێ ڕێكێن ئاڤی بتنێ هەڤڕكییەكا لەشكری نینە ل سەر پارچەكا ئاڤێ، بەلكو شەڕێ كۆنترۆلكرنا شادەمارێن ئابوورییا جیهانێنە. ئەو پێشهات و روویدانێن نوكە ل دەڤەرێ هەیین، ئەو ئالۆزیێن د ناڤبەرا (ئەمریكا) و(ئیران)، دا هەین ل سەر كۆنترۆلكرنا (دەرتەنگا هۆرمز) نیشا دا كو جوگرافیا هێشتا پشكەكا سەرەكی یە ژ هێزێ.پشكەكا مەزن ژ پەتڕۆلێ‌ و گازا سروشتی یا جیهانی د ڤان ڕێكێن ئاڤی دا دەرباز دبیت، بۆ نموونە د دەرتەنگا (هۆرمز) دا بتنێ نێزیكی ٢٠%ژ پەتڕۆلا جیهانێ تێڕا دهێتە ڤەگوهاستن، هەر ئاریشەك د ڤی دەرتەنگی دا، دروست ببیت دبیتە ئەگەرێ بلندبوونا بلەز یا بهایێن سۆتەمەنیێ ل دەڤەرێ. ڕێكێن دەریایی ب سەدەهان و هزارەهان كیلۆمەتران كۆرتر لێدكەن،ئەگەر ئەڤ ڕێكە نەبن گەشتی نەچارن ل دۆر كێشوەران بزڤرن، ئەڤێ چەندێ ژی دەمەكێ زێدە و خەرجیێن زۆر دڤێن و ڕاستەوخۆ كارتێكرنا خۆ ل سەر لڤینێن بازرگانی و بهایێ كەلوپەلان و سۆتەمەنیێ هەنە. دیسا ژ لایەكێ دیڤە، كۆنترۆلكرنا ڤان ڕێیان هێزەكا مەزن یا سیایی و ستراتیجی ددەتە ئەو وەلاتێن ل سەر ڤان دەرتەنگان ل سەر دەریایی، د دەمێ ئالۆزی و شەڕان دا، دائێخستن و یان كۆنتڕۆلكرنا ڕێكەكا ئاڤی دبیت ببیتە چەكەكێ كاڕا بۆ دروستكرنا فشارێ ل سەر وەلاتەكێ دی، چونكی زێدەتر ژ80%بازرگانییا جیهانێ ب ڕێكا ئاڤێ دهێتەكرن.
ئەمریكا د نوكەدا هزر د وێ چەندێ دا دكەت، كو ل شوونا پێكدادانێن ڕاستەۆخۆ یێن سەربازی ل گەل هەڤڕكێن خۆ، پەنایێ بۆ كۆنتڕۆلكرن و شلەژانكرنا ڕێكێن ئاڤی ببەت، داكو بشێت ب مەزاختنێن كێم كارتێكرنەكا مەزن بكەن و ئارمانجێن خۆ یێن ئابووری ب دەستڤە بینن. ئەو سەركردەیێن د نوكە دا سەركێشییا ئەمریكا دكەن، ب تایبەتی (دۆناڵد تڕامپ) سەرۆكێ ئەمریكا ئەو باش دزانن كۆ شەڕێ ڕاستەۆخۆ دەستكەفتیێن مەزن نادەن! گەلەك جاران ئەمریكا مفای ژ بكارئینانا (گڕۆپێن چەكدار) دبینیت و ب ڕێكا وان گڕۆپان گەفان ل ڕێكێن ئاڤی دكەت، ئەڤ چەندە ژی ڕێكێ ددەتە وی وەلاتی بێی كو بكەڤنە د جەنگەكێ فەرمی دا، ئارمانجێن خۆ یێن جیۆپۆلیتیكی بدەستڤەدئینن،
ئەوا شەڕێن ڕێكێن ئاڤی مەترسیدارتر لێ دكەت بكارئینانا تەكنۆلۆژیا نوو و ئەرزانە، دشەڕێن بەرێ دا گەشتیێن مەزن یێن فڕۆكە هەلگر یان ژمارا مەزنا سۆپایی هێز دیاردكر، لێ ئەڤرۆ مۆشەكەكا دژە-گەشتی یان درۆنەكا بچووك یا ب هزار دۆلاران دشێت گەفێ ل گەشتیەكا پەتڕۆلهەلگر ب بەهایێ سەدان ملیۆن دۆلاران بكەت.

د ناڤ جیهانا ئالۆز یا دیپلۆماسییەتا نێڤدەولەتی دا، تێكەلیێن د ناڤبەرا زلهێزان و نەتەوەیێن بێ دەولەت دا، هەردەم ل سەر هێلەكا نازك و لڤۆك دا دەربازدبن. ل گۆڕەی ڤێ چەندێ، دۆسەیا تێكەلیێن ئەمریكا و هەرێما كوردستانێ، ژ گرنگترین و ئالوزترین دۆسەیێن سیاسی و ئابوورینە ل رۆژهەلاتا ناڤین دا، ئەڤ تێكەلییە كو ل سەر شەنگستێ بەرژەوەندیێن هەڤپشك و گوهۆرینێن جیۆپۆلیتیكی ئاڤابووینە.كوردان هەردەم، ب چاڤێ دۆستایەتییەكا ستراتیجی بەرێ خۆدایە واشنتونێ، لێ دیرۆكا هەڤچەرخ یا ڤان تێكەلییان نیشاددەت كو ئەڤ هەڤكێشەیە چەندین جاران د ناڤبەرا «پشتگیریێ» و «پشتگوهاڤێتنێ» دا دەرباز بووینە، دیسا كەتوارێ سیاسی، نیشا ددەت كو سیاسەتا ئەمریكا، هەنبەری هەرێما كوردستانێ هەردەم د بن كارتێكرنا رەنگەكی ژ«دودلیا ستراتیجی» دا بوویە،
ئەرێ ڕاستییا كەتوارێ‌ ڤان تێكەلییان چیە؟كورد چاوا دشێن د ناڤ ڤێ دودلیێ دا، پاشەرۆژا قەوارێ خۆ بپارێزن؟ بۆ تێگەهشتن ژ سروشتێ ڤان تێكەلییان، پێدڤییە لاپەرێن دیرۆكێ بهێنە هەلدان، ئەڤ تێكەلییە د سالێن حەفتییان دا، د ناڤ گێژەلۆكا شەڕێ سار دا ڕەنگڤەدا، دەمێ واشنتونێ پشتگیری دایە شۆرشا ئیلۆنێ، لێ د ڕێكەفتنامەیا «جەزائیرێ» یا سالا ١٩٧٥دا بەرژەوەندیێن ئەمریكا، غەدرەكا مەزن ل كوردان كر، لێ خالا وەچەرخانا راستەقینە، د سالا ١٩٩١دا بوو، دەمێ ئەمریكا ب بڕیارا «٦٨٨» یا جڤاتا ئێمناهییا نیڤدەولەتی هێلا «دژە فڕین» ڕاگەهاندی و مللەتێ كورد ژ جینۆسایدێ پاراستی، ئەڤ پالپشتیە د سالا ٢٠٠٣ دا د پرۆسەیا ئازادكرنا ئیراقێ دا، گەهشتە گوپیتكێ و د سالا ٢٠١٤دا، پێشمەرگە بوو هێزا ناڤدار و پیشەنگ د پاراستنا ئەولەهیا نیڤدەولەتی دا. ئەمریكا وەك زلهێزەكا جیهانی،چ جاران ل سەر شەنگستەیێن سۆزێن ئەخلاقی، یان سۆزدارییا نەتەوەیی سیاسەتێ ناكەت، بەلكو ستراتیجیەتا وێ ل سەر شەنگستێ «بەرژەوەندیێن نەتەوەی یێن بالا» دهێتە داڕشتن.
ئەمریكا گەلەك بەرژەوەندی ل هەرێما كوردستانێ هەنە، پاراستنا ئارامییا ئیراقەكا فیدڕال، بەردەوامبوونا شەڕێ دژی گرۆپێن توندڕەو، دیسا ڕاگرتنا تەرازوویا هێزێ ل هەنبەری دەستهەلاتێن وەلاتێن هەرێمی و هتد.. لێ سەرباری ڤێ چەندێ، ئەمریكا گەلەك جاران پشتا خۆ دایە كوردان، وەكی ئەوا د رویدانێن ریفڕاندۆما سالا ٢٠١٧و شەڕێ ١٦ئوكتۆبەرێ دا هاتیە چاڤەڕێكرن. ڕاستە دودلیا ئەمریكا هەنبەری هەرێما كوردستانێ ڕاستییەكا تال و ناخۆشە، لێ ئەڤە وێ چەندێ ناگەهینیت كو مەترسییەكا مەزن ل سەر قەوارەیێ هەرێما كوردستانێ هەیە،كورد نە د بێ چەك و نە د بێ هێزن و دیسا نە د بێ دۆستن ژی، بەلكو خۆدان چەندین كارتێن فشارێ یێن ب هێزن كو واشنتونێ نەچار دكەت هزرێ تێدا بكەن، پێگەهێ جوگرافی یێ هەرێما كوردستانێ بۆ ئەمریكا گەلەك گرنگە بۆ دژایەتیكرنا دوژمنێن خۆ ل سەرانسەری جیهانێ، بۆ دژایەتیكرنا تیرۆڕێ ئەمریكا پێدڤی ب هەرێما كوردستانێ هەیە، هەرێم تاكە جهێ ئارامە ل ئیراقێ كو مەزنترین قونسلخانە و سەربازگەهێن ئەمریكا تێدا د پاراستی بن، ئەمریكا چ جاران ڤی جهێ ئارام ب ساناهی ژ دەستنادەت، دیسا د ناڤ دانپێدانێن دەستووری و قانوونی یێن نیڤدەولەتی دا، هەرێما كوردستانێ پێگەهەكێ فەرمی یێ هەی و ئەڤ چەندە ژی د ناڤ دەستوورێ ئیراقێ دا هاتیە چەسپاندن.
ئەمریكا د نوكە دا نەیارا هەرێمێ نینە، بەلێ «هەڤسۆزیاعاتیفی» گوهۆرییە بۆ «واقیعیەتەكا ساڕ یا ئابووری و سیاسی». بۆ ڤێ قووناغێ پێدڤییە سەركردایەتییا سیاسی یا كوردان پشتبەستنێ ل سەر لایەنێ هێزا ناڤخۆیی دا بكەت، ئێكگرتنا هێزێن پێشمەرگەی، ڕێكخستنا ناڤمالا كوردی و گرنگیدان ب لایەنێ چاكسازیێ و دابینكرنا ژیانەكا شایستە بۆ هەڤوەلاتیان، دێ بنە مەزنترین چەك كو چ زلهێز نەشێن پشتگوهاڤێتنێ تێدا بكەن.
ڕاستییا تێكەلیێن ئەمریكا ل گەل كوردان، نیشاددەت كو د جیهانا سیاسەتێ دا چ دۆستێن هەردەمی نینن، بەلكو ب تنێ بەرژەوەندیێن هەردەمی هەنە. دودلیا ئەمریكا نابیت ببیتە ئەگەرێ ڕەشبینییا مە، بەلكو پێدڤییە ببیتە دەرفەتەك بۆ هشیاربوونا مە، ڕێكخستنا ناڤمالێ و بكارئینانا ژیرانە یا كارتێن فشارێ هەرێما كوردستانێ دێ د ناڤ ڤێ گێژەلوكێ دا سەرفەراز دەربازبیت، ژبەركو دیروكێ سەلماندییە كو ئیرادەییا مانێ ل دەف كوردان ژ هەمی پیلانان ب هێزترە، پاشەرۆژ د دەستێ مە بخۆ دایە ئەگەر ئەم باوەریێ ب هێزا خۆ بینین.

دۆستێن دوهی دبنە دوژمنێن ئەڤرۆ ئەگەر بەرژەوەندی بهێنە گوهۆرین، پەیوەندیێن نێڤدەولەتی ل سەربنەمایێ بەرژەوەندییانە و بێگومان د جیهانا سیاسەتێ دا ئەڤە یاسایەكا سەرەكییە. پتریا وەلاتێن زلهێز ل دویڤ بەرژەوەندیێن خۆ دگەرن، ئەڤە ژی وێ چەندێ دگەهینیت كو ئەوان نە دوژمنێن هەدەم، نە دۆستێن هەمیشەیی هەنە، تەنێ بەرژەوەندیێن هەردەم هەنە.
ژبەركو كوردستان د دلێ رۆژهەلاتا ناڤین دایە و ب ژێدەرێن سروشتی دەولەمەندە، هەر گوهۆرینەك د هەڤكێشەیا بەرژەوەندییان دا دروست ببیت ئێكسەر كارتێكرنێ ل پێگەهێ كوردان دكەت. ب درێژاهیا دیرۆكێ كوردان ب چاڤەكێ ئومێد و هەڤپەیمانیێ بەرێ خۆ دایە وەلاتێن زلهێز، لێ زلهێزان ب چاڤەكێ بەرژەوەندی و كێشانا نەخشەیان بەرێ خۆ دایە كوردان. زۆر جاران كوردان ل سەر بنەمایێ هندێ كو مللەتەكێ ستەملێكری و ب ناڤێ مافێن مرۆڤی و دیموكراسیەتێ چاڤەرێ هاریكارییا زلهێزان وەك ئەمریكا و ئەورۆپا بووینە، لێ د سیاسەتا نێڤدەولەتی دا، تشتەك ب ناڤێ چاكی یان (ئەخلاقێ سیاسی)نینە، بەلكو وەلاتێن زلهێز ب (سیاسەتا واقعی)كار دكەن،كو تێدا تەنێ قازانج و بەرژەوەندیێن نەتەوەی حوكمی دكەن. پەیمانا (سیڤەر) ل سالا (١٩٢٠)بەلگەنامەیا ئێكێ یا نێڤدەولەتی بوو كو دانپێدان ب وێ چەندێ كر كو كوردان دەولەتەكا نەتەوەی هەبیت، وەلاتێن زلهێز ئەڤ چەندە كر، ژبەركو كاودان د بەرژەوەندییا وان دا بوون، ب تایبەتی بریتانیا د وی وەختی دخواست سنوورەكی د ناڤبەرا دەولەتا ئوسمانی و دەڤەرێن رۆژهەلاتێ دانیت. لێ پشتی سێ سالان وەلاتێن زلهێز پاشگەزبوون ژ وان سۆزان ئەوێن داینە مللەتێ كورد، ل سالا(١٩٢٣) پەیمانا (لۆزان) گرێدا و دوماهیك ب وان هێڤییان ئینا ئەوێن كوردان د پەیمانا (سیڤەر) دا هەین. ژ بەركو كاودانان وەسا دخواست و (مستەفاكەمال ئەتاتورك) شییا بنەما و شەنگستێن خۆ ل توركیا ب هێز بێخیت، د بەرژەوەندیا وەلاتێن زلهێز دا نەبوو بەرهنگاریا وی بكەن، بەلكو بەرژەوەندیێن وان وەسا دخواست هەنبەر پرۆژەیێ چێكرنا دەولەتەكا كوردی رابوەستن.
ژ لایێ جوگرافی ڤە، جهێ ستراتیژیێ كوردستانێ وەكریە كو وەلاتێن زلهێز چ جاران نەخوازن پرسا كوردان ب ئێكجاری چارە ببیت، داكو هەردەم وەكو كارتەكا فشارێ بكاربینن بۆ ترساندنا وەلاتێن (توركیا، ئیراق، سووریا و ئیران) و و راگرتنا بالانسا هێزێ ل رۆژهەلاتا ناڤین، هەبوونا نەفت و سامانێن سروشتی، ل كوردستانێ وەك «چەكەكێ دوسەر»ـە. ژ لایەكی ڤە، هێز و پێگەهەكێ جیۆپۆلوتیكی یێ مەزن دایە كوردان، ژ لایەكێ دی ڤە، بوویە ئەگەرێ زێدەبوونا چاڤێ نەیاران ل سەركوردستانێ و پەیداكرنا و ئالۆزیێن سیاسی ل درێژاهیا دیرۆكێ.
دیرۆكا كوردان یا تژییە ژ نموونەیێن كو تێدا زلهێزان پشتا خۆ دا كوردان پشتی بەرژەوەندیێن وان ب دوماهی هاتین. رێكەفتنامەیا خیانەتكارانە یا (جەزائیر) ل سالا(١٩٧٥)نموونەییا هەرە هەرە دیار یا فرۆتنا شۆرشەكێ بوو بەرانبەر رێكەفتنامەكا سنووری، ئەمریكا پشتا خۆ دا كوردان، چونكی بەرژەوەندیێن وێ وەسا دخواست، ئەمریكا دخواست پالپشتیا دەولەتا ئیراقێ بكەت، داكو ئیراق تێكەلیێن خۆ ل گەل ئێكەتیا سۆڤیەت نەهێلیت، كو ل وی دەمی ل دژی ئەمریكا كاردكر. بێدەنگییا جڤاكا نێڤدەولەتی و وەلاتێن زلهێز هەنبەری وان تاوان و پێشێلكاریێن حوكمەتێن ئێك ل دویڤ ئێك یێن ئیراقێ بەرانبەر كوردان، بگرە ژ هەوێن ئەنفالان و كێمیابارانكرنا حەلەبجە، بەلگەیێن رۆهن و ئاشكەرانە كو بەرژەوەندیێن سیاسی ئابووری و سەربازی مەزنترن ژ مافێ مرۆڤی. ڤان وەلاتان ئەڤ هەمی نەهامەتییە ب سەرێ مللەتێ كورد ئینان، پێخەمەت پاراستنا بەرژەوەندیێن خۆ.
پرسا كوردان وەك نەتەوەیەكا بێ دەولەت، د ترازوویا سیاسەتا دەولەتێن زلهێز دا وەكی ئەمریكا، ئەورۆپا و رۆسیا،د قووناغەكا گەلەك هەستیار و ئالۆز دایە، چارەسەركرنا وێ پتر ل سەر بنەمایێ بەرژەوەندیێن ستراتیژی یێن وان وەلاتایە، نەك ل سەر بنەمایێ مافێ مرۆڤی و دادپەروەریێ. لەوما فەرە كورد ل شوونا پشتبەستنەكا تەمام ب زلهێزان، ستراتیژییەكا ناڤخۆییا ئێكگرتی هەبیت و بۆ وێ ئێكێ كورد بشێن د ناڤ ڤێ دەریایێ بەرژەوەندییان دا سەركەڤن پێدڤییە، هندەك گاڤێن ستراتیژی ب هاڤێژن،ئێكگرتنا ناف مالاكوردی،دروستكرنا ناڤەندەكا بریارێ یا نیشتمانی، ئاڤاكرنا ژێڕخانەكا ئابووری یا بهێز، دیسا كورد پێدڤی ب لۆبیەكا ب هێز د پەرلەمان و ناڤەندێن بڕیارێ یێن جیهانی دا هەنە .دیموكراسی، مافێن مرۆڤی پاراستنا پێكهاتەیان ئەو كارێن دشێن سۆزا جەماوەری ل وەلاتێن رۆژئاڤا بۆ كوردان پەیدا بكەن، ئەڤە ژی فشارێ دئێخیتە سەر حوكمەتێن وان ولاتان داكو كورد د ناڤ ئەجندایێن وان وان دا بمینن. وەلاتێن زلهێز گەلەك بەرژەوەندی ل كوردستانێ هەنە، مینا «ئاسایشا ووزێ، شەڕێ ل دژی تیرۆرێ، سەقامگیریا دەڤەرێ»، فەرە كورد وەكو هەڤپشكەك خۆ نیشابدەن بۆ ب دەستڤەئینانا وان بەرژەوەنییان، چونكو دیرۆكێ سەلماندیە كو هەتا بەرژەوەندیێن مە نەبنە پشكەك ژ بەرژەوەندیێن جیهانێ، سۆزێن دیبلۆماسی تەنێ مەرەكەبێ سەر كاغەزێ نە.

هەرێما كوردستانێ بۆ هەمی كوردان، نەخاسمە كوردێن كوردستانا رۆژئاڤا كویراتیەكا ستراتیجی و سیاسی و ئابۆری یا گرنگ و مەزنە، ئەو شەرعیەت و دانپێدانێن نێڤدەولی یێن هەرێما كوردستانێ هەیین، گرنگی و رۆلەكێ بەرچاڤ و كاریگەر هەیە ژبۆ بەرگریكرن ژ مافێن مللەتێ كورد ل هەرچار پارچێن كوردستانێ ژ هەمی ئالیەكی ڤە، ل سەر ئاستێ سیاسی پشتگیریەكا مەزنە ژبۆ پاراستنا ناسنامەیا نەتەوەی و رێگرە ل هەنبەر وان پێكۆلێن شۆفینی كو خواستا وان نەهێلانا مللەتێ كوردە.
خۆیایە كو دەولەتا سووریا بوویە مەیدانا هەڤڕكیێن هەرێماتیك و نێڤدەولەتی و هەرلایەنەك ل گۆرەی بەرژەوەندیێن خۆ؛ مایتێكرنێ د كاودان و سەروبەرێ وی وەلاتی دا دكەت، پشكەكا مەزنا جوگرافیا وەلاتێ سووریا باژێر و باژێركێن كوردانە؛ نەخاسمە باكۆر و رۆژهەلاتا وی وەلاتی، ل هەنبەر وان هێرشێن بەردەوام و زوڵم و زۆرداریا حوكمەتێن ئێك ل دویڤ ئێك یێن شامێ بۆ سەر مللەتێ كورد، نەخاسمە دوماهی جار دەستەلاتدارێن شامێ ب سەركێشیا (ئەحمەد شەرع) ئەو كەسێ هەلگرێ هزر و بیر و فەلسەفەیا مەترسیدارا رێكخراوا تیرۆرستیا داعشئ بۆ سەر هەمی مرۆڤایەتیێ، دویر ژ هندێ كو هیچ رێزگرتنەكێ بدەتە بنەمایێن مافێ مرۆڤی هێرش كرە سەر دەڤەرێن كوردی ب بەهانەیا سەپاندنا دەستهەلاتا ناڤەندیا شامێ بۆ سەر هەمی جوگرافیا سووریا، بەروڤاژی بتننێ مەرەم پێ نەهێلانا مللەتێ كوردە!
هەنبەر ڤێ چەندێ هەرێما كوردستانێ ڕوی ب روی گەلەگ ئاستەنگان هات، ژ ئالیەكی ڤە خەما وێ پاراستنا مللەتێ كوردە ل رۆژئاڤایێ كوردستنانێ، ژ ئالیەكێ دی ڤە ڕاگرتنا ۆێ بەلانسا سیاسی و ئابۆری یا هەرێمی و نیڤدەولەتی بۆ كو د بەرژەندیا دۆزا مللەتێ كورد دا بیت. سەرۆك و مەرجەعێ كوردان (سەرۆك بارزانی) پشتەڤانەكێ مەزنە بۆ كوردێن رۆژئاڤا و هەمی شیانێن خۆ دمەزێخیت؛ پێخەمەت پاراستنا مللەتێ كورد و یێ بەردەوامە ل سەر ڤێ پشتەڤانیكرنێ. بەری كو ئەڤ كاودانە ل سووریێ دروست ببن، سەرۆك بارزانی گەلەگ هەول دان كو ئێكگرتنا ناڤمالا كوردی د ناڤ هێزێن كوردی و ئیدارا دەڤەرێن كوردی دروست بكەت، داكو بشێن هەنبەر شامێ راوەستن و مافێ مللەتێ كورد ل سووریێ بنەجه بكەن، دیسا زۆر پێكول كرن ل گەل دەستەلاتدارێن شامێ كو كاودان نەگەهنە هندێ شەڕێ كورد و عەرەبان روی بدەت. ل سەر ئاستێ نێڤدەولی ژی، سەرۆك بارزانی گەلەك هەول دان ل گەل ئەمریكا و وەلاتێن رۆژئاڤا؛ داكو كارتێكرنا ڤی شەڕی ل سەر مللەتێ كورد دویر بێخیت، دیسا هەڤلێر تەوەرێ سەرەكی یێ كۆمكرنا هێزێن كوردی و ئەمریكا بوو ژبۆ ڤەدیتنا رێگە چارەكێ پێخەمەت هندێ كو چ نەهامەتی ب سەرێ مللەتێ كورد ل رۆژئاڤا نەهێن، گەلەك جاران مە هەمیان ددیت، دەمێ بۆیەر بەر ب هندێ ڤە دچوون كو مەرەم پێ نەهێلانا مللەتێ كوردە و دەستدرێژی كرنە بۆ سەر كەرامەت و نامووسا مللەتێ كورد، وی دەمی سەرۆك بارزانی نە بتەنێ ب زمانێ دیبلۆماسیەتێ دئاخڤیت، بەلكو ب زمانێ پێشمەرگەیەكی دئاخڤیت ل بەرانبەر دوژمنان و سینگێ خۆ دكەتە مەتال بۆ پاراستنا كەرامەتا مللەتێ خۆ، مللەت ل بن سیبەرا پەیڤێن وی هەست ب ئارامیێ دكەت، ڤێ چەندێ ژی كارتێكرنا خۆ یا دیار و ئاشكرا هەبوو.
ل سەر ئاستێ جەماوەری ژی ئێدی كوردان سەردەمێ بێدەنگیێ تێپەراندیە، خەلكێ هەرێما كوردستانێ ل هەمی باژێر و باژێركان و ب هەمی تەخ و چینان ڤە پالپشتیەكا مەزن بۆ كوردێن رۆژئاڤا كر و دبەردەوامن، نەرازیبوونێن توند دەربرین هەنبەر وان كریارێن هۆڤانە یێن لەشكرێ سووریا بەرانبەر خەلكێ رۆژئاڤا. خۆنیشادانێن مەزن وبەرفرە رێكخستن و درووشمێن جوداجودا بلندكرن؛ پێخەمەت هندێ كو فشارەكێ بێخنە سەر جڤاكا نیڤدەولەتی و وەلاتێن زڵهێز دا، كو رێكێ ل وان كریارێن هۆڤانە بگرن بەرانبەر مللەتێ مە ل رۆژئاڤا، بێگومان ڤێ چەندێ ژی كارتێكرنا خۆ هەبوو بۆ گوهۆرینا سەمتا بۆیەران. هەردەما بێ رێزیەك بەرانبەر زمان و كولتوور وكەرامەتا مللەتێ كورد ل رۆژئاڤا بهێتەكرن، ل سەر ئاستێ جەماوەری ل هەرێما كوردستانێ كارڤەدانێن توند هەنبەر هەنە و ب ئێك دەنگ و ئێكرێز ڕسوا و شەرمەزار دكەن. دیسا ل هەمی دەڤەرێن هەرێما كوردستانێ كۆمەك و هاریكاری دبەردەوامن بۆ رۆژئاڤایێ كوردستانێ.
حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و سەرۆكایەتیا هەرێما كوردستنانێ ب گۆرەی شیان و پێڕابوونێن خۆ؛ پاڵپشتیەكا مەزن بۆ كوردێن رۆژئاڤا كر،بپێداگری ل سەر هەبوون و پاراستنا مافێن مللەتێ كورد ل (سووریا) نوی دا كر. دیسا ل سەر ئاستێن بلند پێكۆلێن مەزن ژبۆ بدەستڤەئینانا مافێن رەوا یێن كوردان ل وی وەلاتی كرن. وان هەمی تۆمەتان رەتدكەن كو ل سەر مللەتێ كورد ل رۆژئاڤایێ كوردستانێ دبنە مەترسی.
ئەو هەوا بەرفرەها راگەهاندنێ ل هەرێما كوردستنانێ ل دۆر بۆیەرێن رۆژئاڤا بوویە ئەگەرێ ئازراندنا هەستا نەتەوایەتی ل دەف تاكێ كورد و جیهان هایداركر بەرانبەر وان پێشلكاریان ئەوێن هەنبەری مللەتێ مە دهێنەكرن. تاكە دەزگەهێ ب ڕەنگەكێ بەرفرەه هاریكاریا رۆژئاڤا كری ل هەرێما كوردستنانێ بوویە (دەزگەهێ خێرخوازیێ بارزانی) یە. ئەڤ هەلوەستێ هەرێما كوردستانێ بەرانبەر مللەتێ مە ل رۆژئاڤا جهێ شانازیەكا مەزنە بۆ هەمی مللەتێ كورد و بوویە سەدەما ئێكرێزیا كوردان ل هەمی جیهانێ كو رەنگە د دیرۆكێ دا ئەڤ رەنگە ئێكگرتنە د ناڤ مللەتێ كوردان دروست نەببیت، لەوما هەردەمێ مەترسیەك كەفتە سەر قەوارەیێ هەرێما كوردستانێ؛ فەرە لسەر هەمی پارت و هێزێن سیاسی و خەلكێ هەرێما كوردستانێ پتر ژ جاران بەرگریێ ژ قەوارەیێ هەرێمێ بكەن، ژبەركو د نوكە دا تاكە پەناگەهە ژبۆ پاراستنا مللەتێ كورد ل سەرانسەری جیهانێ.

شوینوار ئەو پرە یاكو ژیانا مە یا نوكە ب سەردەمێن كەڤن ڤە گرێددەت، ژ هەمی ئالیەكی ڤە گرنگیا خۆ هەیە، لەوما زانین و ڤەكۆلین ل سەر شوینواران یا فەر و پێدڤیە؛ ژبەركو ب رێیا تێگەهشتنا شوینوارا دێ ب سەر شێوازێ ژین و ژیارا كەڤنا مرۆڤایەتیێ هەلبین ژ هەمی رویەكی ڤە، دیسا هاریكارە بۆ زانینا ناسنامەیا گەلان و شەنگستەكێ موكمە بۆ پەیدابوونا هێزا ئابۆری د ناڤ مللەتان دا. شانازیە كو وەلاتێ مە ژی جهێ خۆ ل سەر نەخشێ جیهانی یێ شوینواری كریە و ناڤەند و زانكۆیێن جیهانی گرنگیێ پێ دەن و ڤەكۆلینان ل سەر دكەن،ئەڤە ژی رێكەكا گرنگە بۆ ناسینا ناسنامەیا مللەتێ مە. یا خۆیایە كو ل ڤێ دوماهیێ پڕانیا شوینوارێن كوردستانێ كەفتینە د ناڤ پرۆگرامێن خواندنێ دا و ل قۆناغێن جودا جودا یێن خواندنێ دهێنە خواندن؛ بگرە ژ قۆناغێن دەسپێكی تاكو زانكۆیێ، ئەڤ چەندە ژی جهێ دەستخۆشیێ یە بۆ وەزارەتا پەروەردێ‌، لێ ئاشنابوونا قوتابیان بۆ ڤان شوینواران بتنێ ب رەنگەكێ تیۆری یە؛ بێ كو راستیا هەبوونا ڤان شوینواران ب چاڤ ببینن، بۆ نموونە دیارترین شوینوارێن ئاشۆریان ل گەلیێ (خنس) هەنە ل قەزا شێخان كارەكێ‌ ب زەحمەت نینە كو سالانە ب تنێ بۆ جارەكێ ژی بیت قوتابیێن مە سەرەدانا ڤی جهی بكەن، ل گەلیێ (خنس) تێكستەكی نڤیسینا بزماری هەیە كو ئێك ژ كەڤنترین نڤێسینایە ل جیهانێ؛ تێدا بەحسی پرۆژەیێ پاشایێ ئاشۆری (سەنحاریب) دكەت كو چاوا ئاڤ ل (خنس) بریە پایتەختێ خۆ ل (نەینەوا)، هەروەسا هەبوونا پەیكەرێ گایێ بالدار (ثورالمجنح) ل جهێ ناڤبری كو ئێك ژ ناڤودەنگترین پەیكەرێن شوینوارنە ل جیهانێ، رەنگە ل مۆزەخانەیین جیهانێ خەلك پارەكێ زۆر بدەت؛ تاكو ببینن بەلێ دبیت قوتابیێن مە ب رەخ ڤە بن و حەتا نوكە نەدیتینە! یان شوینوارێن شكەفتا هەلامەتان و شوینوارێن زەرەدەشتیان ل گەلیێ دهۆكێ‌ كو رەنگە دیتنا وان گەلەكا ب ساناهی بیت و چ ئەرك و تێچوونەكا مەزن ژی پێنەڤێت. هەروەكی ل سەر هزرا گۆتنەكا مە یا كوردەواری كو دبێژیت (ئەڤە هرچە یێ ل دەوسێ دگەڕن)، مادەم ئەم هرچێ ب خۆ ببینین بۆچی دێ بەس ل دەوسێ گەرین!؟
دەمێ ئەز وەكو مامۆستایێ مێژوویێ؛ بۆ نموونە دەمێ‌ بەحسێ شوینوارێن گەلیێ (خنس) بۆ قوتابیان دكەم یان شوینوارێن شكەفتا (هەلامەتا)، هەروەكی بەحسێ جهەكێ شوینواری ل فرەنسا دكەم! ئەڤە ژی ڤەدگەریێت بۆ نەبوونا گەشتێن زانستی، چاوا سالانە ل گشت ناڤەندێن خواندنێ گوهۆرین دروست دبن و وەزارەتا پەروەردێ بەردەوام دید و بابەت و هزێن جودا جودا دئێخیتە ناڤ سیستەمێ خواندنێ دا و گرنگیەكا مەزن ب ڤێ ئێكێ ددەت، وەسا یا فەر و گرنگە دەرفەتێ برەخسینن بۆ قوتابخانەیان سەرەدانا جهێن شوینواری بكەن، دێ چەند باشتر و گاریگەرتر بیت؛ دەمێ قوتابی وێنە و تێكستێن خەتێ بزماری ب چاڤ و دەست لێخستی ببینیت، هەروەكی فەیلەسۆفێ هندی (ئوشۆ) دبێژیت (دەمێ دخوینم فێردبم دەمێ دبینم تێدگەهم)، بێگومان ئەڤە ژی راستەوخۆ یا گرێدایە ب گەشتێن زانستی ڤە بۆ قوتابیان و پێدڤیە وەزارەتا پەروەردێ گرنگیێ بدەتە ڤێ چەندێ، داكو هوشیاریا جڤاكێ مە بەرانبەر كەلتور و شارستانیەتا مە زێدەتر لێبێت ل پاشەرۆژێ بهێنە پاراستن هەروسا گرێدانا قوتابیان ب ئاخ و وەلاتی ڤە موكمتر لێبێت؛ دیسا تێگەهشتنا سەردەمێن بۆری ب رێكا شوینواران هاریكارە بۆ ئاڤاكرنا پاشەرۆژەكا ب هێز و زانینا وان گوهۆرینێن سیاسی و ئابۆری و جڤاكی رویداین ل سەردەمێن دیرۆكی یێن جودا جودا.