Rojnameya Evro » سەلاح بەیتولا ئاكرەیی https://rojnameyaevro.com/ku Tue, 01 Sep 2026 12:02:37 +0000 ar hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.0.38 فـاكتەرێن ئـاڤـاكرنـا كـوردستانـەكـا ب هێز https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%81%d9%80%d8%a7%d9%83%d8%aa%db%95%d8%b1%db%8e%d9%86-%d8%a6%d9%80%d8%a7%da%a4%d9%80%d8%a7%d9%83%d8%b1%d9%86%d9%80%d8%a7-%d9%83%d9%80%d9%88%d8%b1%d8%af%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86%d9%80%db%95%d9%83%d9%80/269059/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%81%d9%80%d8%a7%d9%83%d8%aa%db%95%d8%b1%db%8e%d9%86-%d8%a6%d9%80%d8%a7%da%a4%d9%80%d8%a7%d9%83%d8%b1%d9%86%d9%80%d8%a7-%d9%83%d9%80%d9%88%d8%b1%d8%af%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86%d9%80%db%95%d9%83%d9%80/269059/#comments Tue, 01 Sep 2026 11:34:05 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=269059 سەلاح بەیتولا ئاكرەیی

هەر نەتەوەیەكی خەونا وەلاتەكێ ب هێز و ئاڤەدان د دلێ خۆ دا هەلگرتیە، لێ خەون بتنێ ب دەستڤەنائێت، كوردستان ژی ژ بۆ كو ببیتە ولاتەكێ ب هێز و سەربەرز، پێدڤی ب چەند پەیایێن سەرەكی هەیە كو ئەم هەموو بەرپرسیارین ژ جێبەجێكرنا وان.
ئێك: ئێكڕیزی، مەزنترین هێز
دیرۆكێ ئەم فێركرینە، دەمێ ئەم ژ هەڤ جودا دبووین لاواز دبووین و دەمێ ئەم ئێكگرتی ژی بووین، ب هێز بووین.
ئاڤاكرنا كوردستانێ پێدڤی ب رەڤاندن و ژناڤبرنا دیوارێن جوداكرنا حزبی، ناڤچەگەری و تەنگەیا بیرە و پێدڤی یە نیشتیمان ژ هەموو بەرژەوەندیێن تایبەت پیرۆزتر بیت و كوردستان مالا تەڤ تاكەكێ كورد بیت.
دو: وەبەرهینان د مرۆڤی دا، وەبەرهینان د پاشەڕۆژێ دا.
بهێزترین وەلاتێن جیهانێ ئەوێن یێن كو زۆرترین زانكۆ و ڤەكۆلەر هەیین و پێدڤیە سیستەمێ پەروەردەیا مە نفشەكێ هوشیار دروست بكەت كو تنێ خۆدان باوەرنامە نەبن، بەلكۆ خۆدان هزر و داهێنان بن و زانكۆیێن مە ببەنە ناڤەندێن ڤەكۆلینێن زانستی و گەنجێن مە ببەنە ئەندازیار، نۆژدار و بەرنامەساز چونكو ولات ب مرۆڤێن خۆدان زانست بهێز دبیت.
سێیەم: ئابووریەكا جۆراوجۆر و پاقژ
پشتبەستن ب تنێ ب ژێدەرەكێ داهاتی مەترسیەكا مەزنە، لەوما پێدڤی یە ئەم ئابوورێ كوردستانێ جۆراوجۆر بكەین، چاند، پیشەسازی، گەشتوگوزار و تەكنەلۆژیا.
چار: سەروەریا قانوونێ و دادپەروەری
چ وەلات بێ قانوون ئاڤەدان نابن و دەمێ قانوون ل سەر هەمووان ب شێوەیەكێ ئێكسان هاتە جێبەجێكرن، باوەریا خەلكی بلند دبیت و خزمەتگوزاری وەك ئاڤ، كارەبا، ساخلەمی و ئاسایش پێدڤی یە ماف بن نەكو ئیمتیاز و هەبوونا حوكمەتەكا خۆدان شەفافیەت، باوەری بۆ گەلی پەیدا دكەت و دلسۆزیا گەلی زێدەتر لێ دكەت.
پێنج: پاراستنا ناسنامە و كەلەپوورێ
كوردستانەكا ب هێز ئەوە یا كو رەح و ریشالێن وێ د دیرۆكا وێ دا كویر بن.
پاراستنا زمانی كوردی، كەلەپوور، هونەر و نەریتێن مە بەرپرسیاریەتا نەتەوەییە و دڤێت ئەم مۆدێرن بین نەك كۆپییێن كەسێن دی بین.
دیماهیك:
كوردستانەكا ب هێز د پۆلێن قوتابخانەیان دا، د كارگەهێن پیشەسازی دا، د زەڤی و كێلگەیێن جۆتیاران دا و د هزرێن گەنجان دا دروست دبن. دەمێ هەر تاكەك بڕیارێ بدەت كو ئەز دێ دەست پێ كەم، وێ دەمی كوردستان دەست پێ دكەت. ب هێزبوونا وەلاتی ژ هێزبوونا تاكێن وێ دەست پێدكەت.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%81%d9%80%d8%a7%d9%83%d8%aa%db%95%d8%b1%db%8e%d9%86-%d8%a6%d9%80%d8%a7%da%a4%d9%80%d8%a7%d9%83%d8%b1%d9%86%d9%80%d8%a7-%d9%83%d9%80%d9%88%d8%b1%d8%af%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86%d9%80%db%95%d9%83%d9%80/269059/feed/ 0 چاندنا تۆڤێ ڤیانێ ل جهێ ڕق و كینێ https://rojnameyaevro.com/ku/%da%86%d8%a7%d9%86%d8%af%d9%86%d8%a7-%d8%aa%db%86%da%a4%db%8e-%da%a4%db%8c%d8%a7%d9%86%db%8e-%d9%84-%d8%ac%d9%87%db%8e-%da%95%d9%82-%d9%88-%d9%83%db%8c%d9%86%db%8e/267772/ https://rojnameyaevro.com/ku/%da%86%d8%a7%d9%86%d8%af%d9%86%d8%a7-%d8%aa%db%86%da%a4%db%8e-%da%a4%db%8c%d8%a7%d9%86%db%8e-%d9%84-%d8%ac%d9%87%db%8e-%da%95%d9%82-%d9%88-%d9%83%db%8c%d9%86%db%8e/267772/#comments Mon, 10 Aug 2026 11:37:05 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=267772 سەلاح بەیتولا ئاكرەیی

جڤاك وەكو باخچەكێ یە و ئەگەر تێدا دڕك و گیایێ ڕق و كینە بهێتە چاندن، دێ ئەو باخچە وێران بیت و بەروڤاژی ئەگەر توڤێ ڤیانێ بهێتە چاندن، ئەڤە دێ گولێن شارستانییەت و پێشكەڤتنێ شین بن. ئەڤڕۆ ئەم ل قۆناغەكێ داینە كو پێدڤی ب ئاڤدانا دلان هەیە ل جهێ گەشكرنا ئاگران.
ڕق و كینە، دوژمنێ ناڤخۆیی یێ جڤاكی یە:
ڕق و كینە ل سەر ئاستێ پەیوەندییێن جڤاكی، مرۆڤی دێئخیتە ناڤ بازنەكا گرتی دا یا كو تێدا بتنێ خۆ و دوژمنێ خۆ دبینێت و ل وی دەمی دا پرۆسەیا ژیانێ ژ گەشەكرنێ رادوەستیت، و ئاڤەدانی جهی بۆ وێرانییا ڤالا دكەت.
جڤاكەكا پڕ ل كین نەشێت قوتابخانەیەكا باش، نەخۆشخانەیەكا باش، یان پاشەڕۆژەكا گەش بنیات بنێت.
ڤیان، هێزا گوهۆرینا داینامیك:
بەروڤاژی، ڤیان ئەو وزەیە كە لڤینێ ب ژیانێ دكەت و دەما ڤیان دهێتە چاندن، لێبۆرین شین دبیت و دەما لێبۆرین هەبیت، باوەری دروست دبیت و دەما باوەری هەبیت، هەڤكاری ئاڤا دبیت و ئەڤە پرۆسەیا داینامیكی یا ژیانێ یە.
پرۆسەك كو مرۆڤێن تێدا ل جهێ وێ چەندێ دژبەریا هەڤدۆ بكەن ب رەخ هەڤ بۆ ئاڤاكرنا وەلاتێ خۆ كاردكەن.
سیمایەكێ شارستانی یێ جوان:
شارستانییەت تنێ ئاڤاهی و جادە نینە و شارستانییەت ئەوە كو چاوا رەفتارێ ل گەل جوداهییان دكەین و چاوا ڕێزێ ل بیروڕا و نێڕینێن جودا یێن لایەنێ هەنبەر ل خۆ دگرین و چاوا دەستێ هاریكاریێ بۆ بەرانبەرێ خۆ درێژ دكەین.
ئەڤ سیمایە ل دەمەكی جوانە كو هەر تاكەك بڕیارێ بدەت ببێتە باخەوانێ خۆ و تۆڤێ ڤیانێ ل مال، ل جهێ كارێ خۆ و ل قوتابخانێ و ل كۆلانان بهێتە چاندن.
* دومـاهـی:
ڤەگوهاستنا جڤاكێ ژ ڕق و كینەداڕیێ بۆ ڤیانێ بۆ لێبۆرینێ، تنێ ئەركێ حوكمەتێ و ڕێكخراوان نینە، بەلكو ئەركێ هەموو تاكی یە هەست ب بەرپرسیارەتییێ بكەت و ل خۆ دەست پێ بكەت.
گەر ئەم كورد سەركەڤتی بین ل پرۆسەكا لڤی بیاڤی دا دێ شێین ل سەر هەموو وان نەخشە و ئەجندایان زال بین كو بۆ مەبەستا چاندنا تۆڤێ ڕق و كینێ هاتینە دارێژیتن و ل هەولێن بەردەوامدانە بۆ وێرانكرنا كوردستانا مە ل هەمی ئالیان ڤە.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%da%86%d8%a7%d9%86%d8%af%d9%86%d8%a7-%d8%aa%db%86%da%a4%db%8e-%da%a4%db%8c%d8%a7%d9%86%db%8e-%d9%84-%d8%ac%d9%87%db%8e-%da%95%d9%82-%d9%88-%d9%83%db%8c%d9%86%db%8e/267772/feed/ 0 بلا حزب ئامراز بیت و نیشتیمان ئامانج https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a8%d9%84%d8%a7-%d8%ad%d8%b2%d8%a8-%d8%a6%d8%a7%d9%85%d8%b1%d8%a7%d8%b2-%d8%a8%db%8c%d8%aa-%d9%88-%d9%86%db%8c%d8%b4%d8%aa%db%8c%d9%85%d8%a7%d9%86-%d8%a6%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%86%d8%ac/264880/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a8%d9%84%d8%a7-%d8%ad%d8%b2%d8%a8-%d8%a6%d8%a7%d9%85%d8%b1%d8%a7%d8%b2-%d8%a8%db%8c%d8%aa-%d9%88-%d9%86%db%8c%d8%b4%d8%aa%db%8c%d9%85%d8%a7%d9%86-%d8%a6%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%86%d8%ac/264880/#comments Mon, 29 Jun 2026 12:47:49 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=264880 سەلاح بەیتوللا ئاكرەیی

ب وێ ڕامانێ كو حزب، ڕێكخراو، یان دەستهەلاتا سیاسی، تنێ كەرەستە و ئەگەرن بۆ خزمەتكرنا خاك و گەلی، نەك بەروڤاژی وێ چەندێ كو پێگەهێ نیشتیمانی ببیتە قوربانیێ بەرژەوەندیێن تەسكرۆكێن حزبی.
ئەڤ دیدگەه و هزرە د قووناغا نوكەیا سالا 2026ێ دا، ژ هەر دەمەكێ دی پتر پێدڤیەكا هەنۆكەیی و ستراتیژی یە بۆ:
ئێكڕێزیا ناڤخۆیی:
ئەگەر نیشتیمان ببیتە سەنتەر و ئامانجێ سەرەكی، ناكۆكیێن د ناڤبەرا ئالیێن سیاسی دا ل سەر پۆست و بودجەی دێ بەر ب كێمبوونێ ڤە چن و ئەڤ چەندە ژی دێ بیتە ئەگەرێ ب هێزكرنا پێگەهێ دانوستاندنا هەرێمێ ل سەر ئاستێ بەغدا، هەرێمی و نێڤدەولەتی.
باوەریا گشتی (باوەریا جەماوەری):
وەلاتی وی دەمی باوەریێ ب پرۆسەیێ دكەت، دەما دبینیت بەرژەوەندیا گشتی د سەرڤەی بەرژەوەندیا حزبی دهێتە دانان و ئەڤە بخۆ ژی بنگەهێ سەرەكی یێ سەقامگیریا سیاسی و جڤاكی و ئابووری یە.
دۆزا كوردی:
د هەڤكێشەیێن دەرەكی دا، دەما جیهان دبینیت كو كورد ب ئێك دەنگ و بۆ دۆزەكا نیشتیمانی كار دكەن، دێ پشتەڤانیەكا زێدەتر لێ كەن.
بەلێ ئەگەر دۆز وەك ململانێ و هەڤڕكیا حزبی بهێتە دیتن، هۆگری و پشتەڤانیا نێڤدەولەتی دێ بەرەڤ لاوازیێ چیت.
ئەڤ درووشمە ب تنێ پەیڤ نینن.
بەلكو پیڤەرەكێ نیشتیمانی یە بۆ هەلسەنگاندنا هەر بڕیارەكێ، پڕس ئەوە ئەرێ ئەڤ بڕیارە بۆ ب هێزكرنا كیانێ نیشتیمانی یە یان بۆ ب هێزكرنا پێگەهێ حزبی؟
هەكە ئەڤ پرەنسیپە ببیتە بنەمایێ كاركرنێ، دۆزا كوردی د سالا 2026 دا دێ شێت ژ قووناغا پاراستنا كیانی و مانەڤێ، گاڤێ بەر ب قۆناغا سەركەفتنێ پاڤێژیت.
لەوما، ئەگەر نیشتیمان ئامانجێ سەرەكی یێ هێزێن سیاسی یێن كوردستانێ بیت و ل سەر بنەمایێ پرەنسیپێ كوردایەتیێ خەباتێ بكەن، نەك بۆ بەرژەوەندیێن بەرتەنگ، ب پشتڕاستی ڤە ئەو كوردستانا ب هێز یا كو خەونا هەر كوردەكێ دڵسۆز و نیشتیمانپەروەرە دێ هێتە هەبوونێ و دێ بەر ب سەركەفتنا ئێكجارەكی گاڤان هاڤێژیت.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a8%d9%84%d8%a7-%d8%ad%d8%b2%d8%a8-%d8%a6%d8%a7%d9%85%d8%b1%d8%a7%d8%b2-%d8%a8%db%8c%d8%aa-%d9%88-%d9%86%db%8c%d8%b4%d8%aa%db%8c%d9%85%d8%a7%d9%86-%d8%a6%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%86%d8%ac/264880/feed/ 0 باندۆر و ڕەنگڤەدانا پرەنسیپێ پێكڤەژیانا ئاشتیانە https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a8%d8%a7%d9%86%d8%af%db%86%d8%b1-%d9%88-%da%95%db%95%d9%86%da%af%da%a4%db%95%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%a7-%d9%be%d8%b1%db%95%d9%86%d8%b3%db%8c%d9%be%db%8e-%d9%be%db%8e%d9%83%da%a4%db%95%da%98%db%8c/263651/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a8%d8%a7%d9%86%d8%af%db%86%d8%b1-%d9%88-%da%95%db%95%d9%86%da%af%da%a4%db%95%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%a7-%d9%be%d8%b1%db%95%d9%86%d8%b3%db%8c%d9%be%db%8e-%d9%be%db%8e%d9%83%da%a4%db%95%da%98%db%8c/263651/#comments Tue, 02 Jun 2026 22:45:37 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=263651 سەلاح بەیتوللا

جڤاكا پڵوڕالیزم (فرەڕەنگ) پێكهاتییە ژ فرەییا نەتەوەیی، ئایینی، زمانڤانی و هزربوونێن جیاواز كو د چارچۆڤەكێ جوگرافی یێ هەڤپشكدا دژین و ل ڤێرە، پرەنسیپێ پێكڤەژیانا ئاشتیانە وەك ڕێسایا كایەیا سیاسی و جڤاكی كار دكەت و د غیابا ڤێ ڕێسایێدا، جیاوازی دێ بنە ئەگەرێ ململانێیەكا نەتەندروست د ناڤبەرا پێكهاتەیاندا، كو دەرەنجام دێ رەوشا جێگیرییا سیاسی و ئاشتییا جڤاكی ژ ڕێڕەوێ خۆ یێ ئاسایی لادت، بەلێ، جێگیربوونا ڤێ دۆكتۆرینێ وەك كولتوور، ئەڤێ فرەییێ دگوهۆڕیتە ژێدەرەكێ مەزن یێ هێزێ.
دەمێ گرۆپ و پێكهاتەیێن جیاواز دۆكتۆرینا قبوولكرنا یێ دی پەیڕەو دكەن و كێشەیێن خۆ ب ڕێیا دیالۆكا شارستانی چارەسەر دكەن، دیاردەیێن توندوتیژی و تۆڵەسەندنێ پاشەكشێ دكەن و كاڵ دبن، كو ب ڤێ چەندێ ژی، كەشەكێ ئارام، هێمنی و ئاسایشا جڤاكی باڵ ب سەر تەڤایا جڤاكیدا دكێشیت، ژبەر كو پێكڤەژیانا ئاشتیانە پێناسەیا ڤێ چەندێیە كو ئەم د جیاوازن، بەلێ خودان چارەنڤیسەكێ هەڤپشكن، ئەڤ تێگەهە هەستا پشكداربوونا نیشتمانی بەرهەم دئینیت و د نەبوونا ڤێ دیدگەهێدا، هەر گروپەك دێ بەرەڤ ئاراستەیا جودابوونێ ژ كیانێ دەوڵەتێ چیت، كو ئەڤە ژی دێ بیتە ئەگەرێ سەرهەڵدانا نەجێگیرییا سیاسی، ل وی دەمی دێ پۆلاریزاسیۆن (ژێكڤەقەتیان) و شڵەژان د ناڤ جڤاكێد ا دروست بیت، كو ل دۆماهییێ دێ بیتە ئەگەرێ لاوازبوونا دەزگەهێن دەوڵەتێ و خستنا ئاسایشا نەتەوەیی د بن مەترسیێ دا.
ل لایەكێ دی، دیالێكتیكا فرەڕەنگی و ئاشتیێ دەرەنجامێ وێ دابینكرنا بازارەكێ بەرفرەهتر، ئاڵوگۆڕكرنا هزران و داهێنانا پترە و هاریكارییا د ناڤبەرا پێكهاتەیێن مەسیحی، كورد، توركمان و عەرەب دا، دینامیكیەتێ ددەتە بازار و باژێڕان، و دێ بیتە ئەگەرێ ڤەژاندن و پێشكەفتنێ د تەڤایا سكتەرێن ژیانا جڤاكی دا و ب ڕاستی پێكڤەژیانا ئاشتیانە ڕەوایەتیدانە ب مافێن لایەنێ بەرامبەر و دانپێدانا مافێن هەڤە، بۆ میناك، دەمێ تاكی د قۆناغێن سەرەتایی یێن قوتابخانێ و پەروەردەیێدا دگەل هەڤپۆلێن خۆ یێن خودان ئایین یان نەتەوەیێن جودا مەزن دبیت، فۆبیا (ترس) و نەزانییا كۆمەڵایەتی نامینن، ئەڤ پرۆسەیە ژی، پێكوتەیەكا بەرەڤانیێ یا سروشتی دژی گۆتارێن ڕقوكینە و توندڕەویێ پێك دئینیت.
زێدەباری ڤێ چەندێ، جڤاكەكا كو د ناڤخۆیا خۆ دا مۆدێلەكا ئاشتیانە پێشكەش بكەت، د ئاستێ دەرڤە دا وەك میناكەكا سەركەفتییا پێكڤەژیانێ دهێتە تەماشەكرن و ئەڤ تێڕوانینە ژی، دەرفەتێن دیپلۆماسی، گەشتوگوزار و پشتەڤانییا ستراتیژی یا نیڤدەولەتی یا زێدەتر دابین دكەت و بەروڤاژی وێ، ئەگەر ئەڤ پرەنسیپە نەبیت، جیاوازی دێ بنە ڕێگر و دیوارێن بلند، سیاسەت دێ هێتە كورتكرن د دۆسیەیا سیاسەتا ناسنامەیێدا و تەڤایا هەڤڕكییان دێ بنە ڕكابەرییا كۆنكرێتی یا ئەم ل دژی ئەوان، كو د دەرەنجامدا جڤاك دێ ژ ناڤخۆ داتەپیت و تووشی هەلوەشاندنێ بیت و تێدا زیانمەندێ سەرەكی و دوماهی دێ خۆدی جڤاك و تەڤایا پێكهاتەیێن وێ بن و ل ڤێرە ئەم دگەهینە وێ دەرەنجامێ فكری كو، پێكڤەژیانا ئاشتیانە، ژێرخانە و ستوونا سەرەكی یا ئاڤاكرنا جڤاكا فرەچەشن، مۆدێرن و ب هێزە.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a8%d8%a7%d9%86%d8%af%db%86%d8%b1-%d9%88-%da%95%db%95%d9%86%da%af%da%a4%db%95%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%a7-%d9%be%d8%b1%db%95%d9%86%d8%b3%db%8c%d9%be%db%8e-%d9%be%db%8e%d9%83%da%a4%db%95%da%98%db%8c/263651/feed/ 0 بیرۆكا ڕاسیزمێ (ڕەگەزپـەرستی) و ئەنجامێن وێ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a8%db%8c%d8%b1%db%86%d9%83%d8%a7-%da%95%d8%a7%d8%b3%db%8c%d8%b2%d9%85%db%8e-%da%95%db%95%da%af%db%95%d8%b2%d9%be%d9%80%db%95%d8%b1%d8%b3%d8%aa%db%8c-%d9%88-%d8%a6%db%95%d9%86%d8%ac%d8%a7%d9%85/258219/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a8%db%8c%d8%b1%db%86%d9%83%d8%a7-%da%95%d8%a7%d8%b3%db%8c%d8%b2%d9%85%db%8e-%da%95%db%95%da%af%db%95%d8%b2%d9%be%d9%80%db%95%d8%b1%d8%b3%d8%aa%db%8c-%d9%88-%d8%a6%db%95%d9%86%d8%ac%d8%a7%d9%85/258219/#comments Tue, 03 Feb 2026 09:38:58 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=258219 سەلاح بەیتولا ئاكرەیی

ل دەستپێكێ دخوازم ئاماژێ ب بیرا ڕەگەزپەرستی یان ڕاسیزمێ بكەم. ڕاسیزم پێكهاتیە ژ بیرۆكەیەكێ كو ڕەگەزێن جودا جودا ژ گەلەك ڕوویان ڤە ژ ئێك جودانە، ئەڤ جوداهی یە ژی ئەگەرێ دروستبوونا كێشە و گرفتانە ژ لایێ نە ئێكسانی و كەلتووری و دیرۆكی ڤە د ناڤ جڤاكان دا ب شێوەیەكێ گشتی. ل سەر ئاستێ مرۆڤایەتیێ، شارستانیەتان بیرۆكەیا ڕاسیزمێ یان ڕەگەزپەرستیێ د چەرخێ نۆزدێ و بیستێ دا وەك ئایدۆلۆژیایەكا سیاسی و جڤاكی سەرهەلدایە و كارڤەدانێن مەزن ل دویڤ خۆ ئینانە. بۆ هندێ كو ئەم ژ بیرۆكەیا ڕاسیزمێ بگەهین وەك چەمك، پێتڤیە د پانتایەكا جوگرافی، دیرۆكی، ئایدۆلۆژی و ئابووری (ئێكۆنۆمی) دا شلۆڤە بكەین، ژبەر كو بیرا ڕەگەزپەرستیێ ژ قۆناغەكێ بۆ ئێكەكا دی و ژ وڵاتەكی بۆ وڵاتەكێ دی جوداهی یا هەی. بۆ میناك، د چەرخێ شانزدێ زایینی دا ل وڵاتێ بەریتانیا، ب ئەگەرێ دەستپێكرنا بازرگانیكرنێ ب كۆیلان، چەمكێ ڕەگەزی بوو ب چەمكەكێ ئێكۆنۆمی، واتە مانا و واتایەكا ئابووری ب خۆ ڤە گرت بوو، هەروەسا ژ ڕوویێ دیرۆكی ڤە، د درێژاهیا چەرخێ 17ێ زایینی دا ڕەهەندەكێ دیرۆكی وەرگرت. چونكی هندەك ژ ئینگلێزان كو بنەچەیێ وان ژ ڕەگەزێ ئەلمانی بوو، بابەتێ ڕاسیزمێ ئازڕاند، چونكی ب ئەگەرێ دەستدرێژیكرنا نۆرماندان بۆ سەر ساكسۆنان د چەرخێ 11ێ زایینی دا، ببوو ئەگەرێ زالبوونا ڕەگەزەكێ بێگانە ب سەر ساكسۆنان دا .هەروەسا د دوماهیا چەرخێ هەژدێ و دەستپێكا چەرخێ نۆزدێ دا ل ئەوروپا و ویلایەتێن ئێكگرتی یێن ئەمریكا، دەڤۆكێ ڕەگەزی ڕەهەندەكێ فیزیكی ب خۆ ڤە دگریت، ب ڤی شێوەیەیە: ڕەشپێست وەك ڕەگەزەكێ سادە و كێم (سوك) هاتنە سەیركرن و ئەڤێ چەندێ و ڕاسیزمێ گەلەك ڕەهەندێن دی ب خۆ ڤە گرتن، كو هەتا ئەڤڕۆ ژی بیرۆكەیا ڕەگەزپەرستیێ ژ لایێ پڕاكتیكی ڤە دهێتە بجهئینان ب سەر نەتەوە و ئایین و زمانێن جودا دا، و مرۆڤایەتیێ ب گشتی باجەكا گران دایە د بن سێبەرا بیرۆكەیا ڕاسیزما زال د ناڤ دەولەتان دا، ژبلی وێرانی و كاولكارییا ماددی، مەعنەوی و مرۆڤی، چو تشتێن دی ل دویڤ خۆ نەئیناینە. سەبارەت دەڤەرا ڕۆژهەلاتا ناڤین ژی، بیرا ڕەگەزپەرستیێ زال بوویە و زالە، و نۆخبێن سیاسی یێن دەستەلاتدار هەلگرێن ئەقلیەتەكا سیاسی یا ڕاسیزمانەنە و وەك دەولەت-نەتەوەیا سەردەست حوكمرانیێ دكەن دژی كێمەنەتەوەیێن دی یێن ژبلی خۆ. ئەگەر لاپەرێن دیرۆكا دەڤەرا خۆ هەلدەین، بۆ میناك چو نەمایە نەكەن بۆ ژناڤبرنا نەتەوا كورد و ژێبرنا خاك و زمان و كەلتوورێ وێ، واتە ژێبرنا هەر تشتەكێ كو دەربرینێ ژ ناسنامەیا نەتەوەیی یا كورد بكەت، لەوما ڕۆژهەلاتا ناڤین د درێژاهیا قۆناغان دا د ناڤ ئاژاوە، ئاشۆب، خوینڕشتن و كاولكاریان دا دەرباز بوویە هەتا ئەڤڕۆ. د دوماهیا گوتارا خۆ دا، پێتڤی یە بێژین هەتا بیرا ڕەگەزپەرستیێ، واتە بیرۆكەیا ڕاسیزمێ، زال بیت د ناڤ ئەقلیەتا نۆخبەیا سیاسی یا دەولەتێن دەڤەرێ دا، ئەم كورد وەك نەتەوەیەكا جودا ژ عەرەب، تورك و فارس، چارەنڤیسێ كورد و كێمەنەتەوەیێن دی ژی دێ هەر د بن هەرەشە و مەترسیێ دا مینیت، و نموونە ژی گەلەكن و پێدڤی ب بەحسكرنێ ناكەت.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a8%db%8c%d8%b1%db%86%d9%83%d8%a7-%da%95%d8%a7%d8%b3%db%8c%d8%b2%d9%85%db%8e-%da%95%db%95%da%af%db%95%d8%b2%d9%be%d9%80%db%95%d8%b1%d8%b3%d8%aa%db%8c-%d9%88-%d8%a6%db%95%d9%86%d8%ac%d8%a7%d9%85/258219/feed/ 0 ئـەڤـەیە چـارەنڤیسێ‌ دیكتاتۆریـەتـێ‌ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a6%d9%80%db%95%da%a4%d9%80%db%95%db%8c%db%95-%da%86%d9%80%d8%a7%d8%b1%db%95%d9%86%da%a4%db%8c%d8%b3%db%8e%e2%80%8c-%d8%af%db%8c%d9%83%d8%aa%d8%a7%d8%aa%db%86%d8%b1%db%8c%d9%80%db%95%d8%aa%d9%80/257677/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a6%d9%80%db%95%da%a4%d9%80%db%95%db%8c%db%95-%da%86%d9%80%d8%a7%d8%b1%db%95%d9%86%da%a4%db%8c%d8%b3%db%8e%e2%80%8c-%d8%af%db%8c%d9%83%d8%aa%d8%a7%d8%aa%db%86%d8%b1%db%8c%d9%80%db%95%d8%aa%d9%80/257677/#comments Sun, 11 Jan 2026 09:25:53 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=257677 سەلاح بەیتولا ئاكرەیی

ل سەر ئاستێ مرۆڤایەتیێ زۆرن ئەو دەولەتێن كو سیستەمێ وان یێ سیاسی دیكتاتۆری و (شمۆلی) یە، كو ب زۆرداریێ خوە ل سەر هەمی جومگەیێن وەلاتی دا سەپاندینە. ئەڤ رژێمە دژی هەر گاڤەكا دیموكراسی نە و چو بهایەكی بۆ دەستاودەستكرنا دەسهەلاتێ، ئازادیێن سیاسی و مەدەنی و سەروەریا یاسایێ دانانێن. ئەو ب خوە یاسانە و ل سەرو یاسایێ ڕا ب كەیفا خوە بڕیاران ددەن.
سیستەمێن دیكتاتۆری و شمۆلی ئەگەرێن سەرەكی یێن پاشكەفتن و جەقبەستنا جڤاكانە ب گشتی. ژ بلی ڤێ چەندێ ژی، ئەو ژێدەرێ بەلاڤبوونا هزرا توندڕەویێ و تیرۆرێنە، كو بەرهەمێ هزرا خوەسەپاندنێ یە. چونكی ژ دەرڤەی هزرا وان، رێ ب چو بیروبۆچوونەكا دی یا سیاسی یان خەباتەكا مەدەنی یا راستەقینە نادەن و بۆ مانەڤەیا خوە، دەسهەلات هەمی قورخ و داگیر كرینە.
د سیستەمێ دیكتاتۆری دا، میلیتاریزم زالە و پەنابرن بۆ هێزا سەربازی و ئەمنی د ئەولەویەتا وان دایە، داكو خەلكی چاڤ ترسیایی بكەن و ل سەر كورسیكا دەسهەلاتێ بمینن.
پرسیار ل ڤێرێ ئەوە:
ئەگەر بەری نوكە كارێ رژێمێن دیكتاتۆر چووبیتە سەر، ئەرێ د ڤێ قۆناغێ دا دێ بۆ وان چیتە سەر؟ بۆ بەرسڤدان ل سەر ڤێ پرسیارێ، خۆشبەختانە مە دیت كا سەدام و بەعس چاوا رۆخیان پشتی 35 سالێن حوكمڕانیێ ب ئاگر و ئاسنی، كو ب ملیۆنان مرۆڤێن سڤیل ژناڤبرن و پشكا شێری ژ وێ وێرانكاریێ بەر كوردان كەفت. بەلێ چارەنڤیسێ خوینرێژەكی وەك سەدام و دارودەستێ وی ب كووڤە گەهشت؟ ئەو روورەش و ریسوا بوون و تا هەتایێ ناڤێ وان د زبلدانا دیرۆكێ دا دێ مینیت. هەروەسا مە د ڤان سالێن دوماهیێ دا ب چاڤێن خوە چەندین رژێمێن دی یێن مینا سەدامی دیتن.
هەژی گۆتنێ یە كو هەر سیستەمەكێ سیاسی ئیرادا گەلێ خوە ب هند وەرنەگریت، زوو یان درەنگ نەك هەر نەشێت بەردەوام بیت، بەلكو ب ساناهی دێ ژناڤ چیت. د دیرۆكا مرۆڤایەتیێ دا نموونە گەلەك زۆرن و پێدڤی ب بەحسكرنێ ناكەت.
د قۆناغا نوكە دا، گەلەك ژ دەولەتێن دیكتاتۆر و شمۆلی بووینە مەترسی و گەف بۆ سەر ئاشتی و ئاسایشا جیهانێ ب گشتی. بۆ میناك مە د ڤان رۆژان دا دیت كا چاوا «مادۆرۆ» سەرۆكێ ڤەنزوێلا هاتە دەستەسەركرن و برنە بەردەم دادگەها تاوانێن نیڤدەولەتی، سەرەرای وێ چەندێ كو د تۆنێلەكا كۆنكریتی یا بن ئەرد دا خوە ڤەشارتبوو. ڤێ دیمەنی ئێكسەر سەدام و بەعس ئینانە بیرا من؛ ئا ئەڤەیە دوماهی و چارەنڤیسێ هەر سیستەمەكێ دیكتاتۆری. دەستەسەركرنا مادۆرۆ پرۆسەیەكا بەردەوامە و هەمی وان رژێمێن سیاسی دگریتەڤە یێن كو بووینە كەلەگا و ژ بلی كوشتن و وێرانكاریێ چو زمانێن دی تێنەگەهن. بەلێ چارەنڤیسەكێ رەش ل چاڤەرێیا وانە و دێ ب دەردێ یێن بەری خوە چن.
ل دوماهیێ دبێژین؛ ژیان پڕە ژ پرەنسیپێن جوان و سیمایێ شارستانی یێ وەلاتان گرێدایی زالكرنا كلتوورەكێ سیاسی یە كو مرۆڤایەتیێ بەرەڤ تەناهیا سیاسی، ئەمنی، جڤاكی و كلتووری ببەت. داكو پێكڤەژیانا ئاشتیانە جهێ هەر هزرەكا توند یا سیاسی و ئایینی بگریت، ژ پێخەمەت پاراستنا جوانییا ژیانێ ژ هەمی لایەكی ڤە.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a6%d9%80%db%95%da%a4%d9%80%db%95%db%8c%db%95-%da%86%d9%80%d8%a7%d8%b1%db%95%d9%86%da%a4%db%8c%d8%b3%db%8e%e2%80%8c-%d8%af%db%8c%d9%83%d8%aa%d8%a7%d8%aa%db%86%d8%b1%db%8c%d9%80%db%95%d8%aa%d9%80/257677/feed/ 0