شەڕێن مەزن ب نەمانا دەنگێ تۆپان ب دوماهی ناهێن، بەلكو دەمێ نەخشە و تەرازییا هێزێ دهێنە گوهۆرین، ئەوا ئەڤرۆ ل دۆر ئیرانێ رویددەت نە شەڕەكێ دەربازبوویە، بەلكو ئەردهەژەكا سیاسی یە كو دشێت ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست ژ نوی پێكبئینیت، و توركیا و پاكستان و سعودیێ ل هەمبەر ئەزموونەكا مێژوویی دانێت، و ل هەمبەر هەرێما كوردستانێ پەنجەرەیەكا دەگمەن ڤەبكەت دا ببیتە پشكەك ژ هەڤكێشێ، نە وەك تەماشەڤان، بەلكو وەك پشكدار و ئالیەكێ سەرەكی.
هەڤپەیمانیا توركی–پاكستانی–سعودی، ئەگەر ژ رێككەفتنەكا بەرەڤانیێ ببیتە سیستەمەكێ ستراتیژی، ئەڤجا دبیت ببیتە ئێك ژ كلیلێن تەرازیا نوی، لێ پشكداریبوونا هەرێما كوردستانێ تێدا، نابیت ب شێوەیەكێ سۆزداری بیت و نە ژی دژی ئیرانێ بیت، بەلكو دڤێت ل سەر پرسیارەكێ ئاڤا ببیت: كورد دێ چ دەستكەفتێن سیاسی و ئابوری ژ ڤی گوهرینی دەستڤە ئینن؟
سەركردایەتی یا كوردی ئەڤرۆ پێدڤی ب تشتەكێ زێدەتر ل دەردەداریا نێڤدەولەتی هەیە؛ پێدڤی ب تۆڕەكا بەرژەوەندیان هەیە كو سەقامگیرییا كوردستانێ ببیتە بەرژەوەندی بۆ ئەڤێن دی ژی، ل ڤێرێ گرنگیا هەڤپەیمانیێ دیار دبیت، توركیا سنوور و ئابوری و هێزا سەربازی هەیە، سعودیە پارە و وزە و دەسهەڵاتا ئەرەبی هەیە، و پاكستان هێزا سەربازی و جیۆسیاسی و چەكێ ناڤەكی هەیە، كوردستان ژی خۆدان جۆگرافیایەكە كو كەنداڤی ب توركیا و ئیراق و ئیرانێ ڤە گرێددەت، و خودان وزە و ژێدەر و بازارانە كو دشێن ببنە هێزەكا دانوستاندنێ.
ژ ئالیێ ئابووری ڤە، هەرێم دشێت ببیتە دەربازگەهەك بۆ بازرگانی و وزە و وەبەرهێنانێ د ناڤبەرا كەنداڤ و ئەنادۆل و ئاسیایێ دا هەروەسا سەرمایێ سعودی و سەربۆڕا توركی و بازارێن ئاسیایی دشێن دەرگەهێن نوی ل هەمبەر هەولێرێ ڤەبكەن، لێ ئەڤە پێدڤی ب ڕاستڤەكرنا مالا ناڤخۆیی، ئێكخستنا بڕیارا ئابووری و چارەسەركرنا دۆسە یێن هەلاویستی ل گەل بەغدا هەیە، چنكو چ هەڤپەیمانی یێن دەرەكی ناهێن ئابوریەكێ ژ ناڤچوونێ ڕزگار بكەن كو ژ ئەگەرێ لێكڤەبوونا ناڤخۆیی وێران بوبیت.
ژ ئالیێ سیاسی ڤە، ئەڤ تەوەرە دەرفەتێ ددتە هەولێرێ دا ژ سیاسەتا تەوەرێن گرتی دەربكەڤیت و پەیوەندیێن جۆراوجۆر ئاڤا بكەت، لێ مەترسی ل دۆر هزركرنا وێ چەندێ یە كو هەرێم ببیتە سەكۆیا رووبەرووبوونێ ل گەل ئیرانێ، وی دەمی كورد دێ بنە سووتەمەنیا شەڕەكێ كو نە شەڕێ وانە، ئەوا پێدڤی، سەنگی و هاوسەنگی یە نە هەولدان بۆ ئالۆزیێ، و هەمبەری یە نە شوێنكەوتەیی.
ئەرێ هەڤپەیمانی دشێت ل هەمبەر ئیران و هەڤپەیمانێن وێ بمینیت؟ دشێت بڕاوەستیت ئەگەر خاوەن ستراتیژیەكا هەڤپشك، ئابووریەكێ تەمامكەر و میكانیزمێن بەرەڤانیێ یێن ڕاستەقینە بیت، لێ ئەگەر ب تنێ رێككەفتنەكا سیاسی یا لاواز بیت، ئێكەم قەیرانا مەزن دێ بەس بیت دا دژبەریێن وێ دیار بكەت.
واشنتون دێ پشتەڤانیێ كەت هەتا ئامانجێن وێ خزمەتا تەرازییا هەرێمی بكەت، بەلێ ب ساناهی ڕێكێ نادەت هێزەكا سەربەخۆ ل دەرڤەی لێكدانەڤەیێن وێ ئاڤا ببیت، ئیسرائیل ژی دێ ب چاڤەكێ هۆشیارتر تەماشە كەت، نەخاسمە ئەگەر ببیتە پرەك بۆ ژ نوی ڕێكخستنا دەڤەرێ.
ڕاستیا كو ڤێت كورد پێ بگەهن ئەوە كو مێژوو دەرفەتان دو جاران نادەت، دبیت ئەڤ شەڕە دەستپێكا ژ دایكبوونا سیستەمەكێ نوی یێ هەرێمی بیت، پرسیار ئەڤە نینە: كی دێ سەركەڤیت، ئیران ئان نەیارێن وێ؟ بەلكو: كورد دێ ل كێدەڕێ بن دەمێ نەخشە دهێتە گوهرین؟ ئەگەر ئەڤێن كورد ل سەر مێزێ نەبن، ب بێگومانی دێ ل سەر وێ نەخشێ بن ئەوا ل سەر دەستێ كەسێن دی دهێتە كێشان.

پڕسیارا چەكی ل ئیراقێ ئێدی نە دۆسەیەكا ئەولەهی یا دەربازبوویە، بەلكو بوویە تاقیكرنەك بۆ واتا دەولەتێ و سنوورێن سەروەریا وێ، پڕۆژەیێ عەلی ئەلزەیدی بۆ كۆمكرنا چەكی د دەستێ دەولەتێ دا، ئیراقێ دئێخیتە بەرانبەر پرسیارەكا كو ژ حەشدا شەعبی و فەسائیلان مەزنترە، ئەرێ دەولەت دشێت ببیتە بێشەنگ و لێڤەگەڕا ب تنێ بۆ بڕیارا شەڕ و ئاشتیێ، ئانكو فرەییا ناڤەندێن هێزێ بوویە پشكەك ژ پێكهاتا سیستەمێ سیاسی ب خۆ؟ سناریۆیا ئێكێ ڕێكەفتنا سیاسی یا پلە ب پلەیە، مانەڤەیا حەشدێ وەك دامەزراوەیەكا فەرمی، بەلێ ب كریاری ئێخستنا پێكهاتێن وێ ل ژێر فەرمانا فەرماندەیێ گشتی و ئێكخستنا فەرماندەیی، پارەداركرن و فەرمانان، ل گەل جوداكرنا چالاكیێن سیاسی ژ بڕیارێن سەربازی، چێدبیت ئەڤ ڕێكە كێمترین تێچوو هەبیت، ئەگەر گەرەنتیەك ل گەل دا بیت كو دەرگەهەكێ دەركەفتنێ بدەتە گڕۆپان دا كو پێگەهێ وان بهێتە پاراستن ب بێی كو بڕیارا وان یا سەربازی ب سەربەخۆیی بمینیت.
سناریۆیا دووێ كۆمكرنا دامەزراوەیی یا دژوارە؛ ب ڕێیا جوداكرن و تۆماركرنا چەكی، ئێكخستنا بنگەهـ و فەرماندەییان و دوبارە ڕێكخستنا پێكهاتان، ب ئاوایەكی كو بكارئینانا هێزێ ب تنێ ببیتە بڕیارا دەولەتێ، ئەڤ چەندە پێدڤی ب ئیرادەیەكا سیاسی یا بەرفراوان، دامەزراوەیێن ئەولەهی یا ب شیان و تەبا پێكهاتنەكێ هەیە، دا كو ڕێگریێ ل ڤەگوهاستنا پڕۆژەی بۆ پێكدادانا ناڤخۆیی بكەت.
سناریۆیا سێیێ هەڤڕكی و ڕوو ب ڕووبوونە، كو مەترسیدارترین سناریۆیە. چونكی سەپاندنا بڕیارێ ب هێزێ ب سەر فەسائلێن نەڕازی دا، دۆسەیا كۆمكرنا چەكی دێ گوهۆرێت بۆ هەڤڕكیا دەستهەلاتێ و ئارامیا جڤاكی دێ ئێخیتە د مەترسیێ دا.
سناریۆیەكا چارێ ژی هەیە كو مژاویترە: ڕێكەفتنەكا شێوەیی كو بهێتە ڕاگەهاندن چەك كێشایە ژێر دەستهەلاتا دەولەتێ، د دەمەكی دا كو توانایا كرداری یا بكارئینانا چەكی ل دەرڤەی بڕیارا فەرمی بمینیت.
هەرێما كوردستانێ دێ بەشەكێ سەرەكی بیت ژ ڤێ هەڤكێشێ، هەولێر دشێت پشتگیریا كۆمكرنا چەكی د دەستێ دەوڵەتێ دا بكەت، بەلێ دێ دەست ب تایبەندمەندیا پێشمەرگەی و پێگەهێ وی یێ دەستووری گریت، و دێ ڕەت كەت كو دروشمێ «ئێك دەوڵەت» ببیتە ناڤەندگەرییا ئەولەهی یا كو دەستووری دبەزینیت، سەركەفتنا بەغدا د ئێكخستنا بڕیارا ئەولەهی دا دێ هەڤپشكەكێ ب هێزتر دەتە هەرێمێ، لێ شكستئینانا وێ دێ ئیراقێ وەك دیلێ فرەحزبی و ناڤەندێن هێزێ هێلیت.
ل سەر ئاستێ دەرڤە، هەر دەولەتەكێ لێكدانەڤە یێن خۆ هەنە، واشنتۆن و وەلاتێن كەنداڤێ مەیلا وان بەر ب ئیراقەكا ب هێزترە كو بشێت فەسائیلان كۆنترۆل بكەت و بڕیارا شەڕی د دەست دا بیت، د دەمەكی دا ئیران ڤێ دۆسەیێ ژ گۆشەیا ئەولەهیێ، هەژمون و پەیوەندی یێن خۆ دگەل هێزێن ئیراقی دبینیت، توركیا داكوكیێ دكەتە سەر ئەولەكارییا سنورێن خۆ، و ئیسرائیل ژی دێ كێمبوونا توانایێن فەسائیلێن دژبەر وەك دەستكەفتەكێ ستراتیجی بینیت. بەلێ ڕووسیا، سوریا، ئوردن و مصر، بەرژەوەندی یێن وان ل سەر جێگیربوونا ئیراقێ، ئێكگرتنا دامەزراوەیان و سنورێن وێ بەریەك دكەڤن.
ئەرێ زەیدی دێ سەركەڤیت؟ نابیت ب مسۆگەری بڕیارێ بدەین، سەركەفتن ب ژمارەیا وی چەكی ناهێتە پێڤان كو دچیتە د كۆگەهان دا، بەلكو ب شیانا دەولەتێ د دەستبەسەرداگرتنا بڕیارێ دا د دەمێ بەرئێككەفتنا بەرژەوەندیان دا دهێتە پێڤان، ئەگەر زەیدی بشێت قانوونێ ل گەل پلە ب پلەیێ و ڕێكەفتنێ ل گەل ڕێگریێ تێكهەل بكەت و سەركەڤیت د بێلایەنكرنا ئیراقێ ژ هەڤڕكیێن ئەڤان و ئەوان دا، ڕەنگە دەستپێكا گوهۆرینەكا مێژوویی بێت، بەلێ ئەگەر پرۆسە بگەهیتە ئاستێ شكاندنا ئیرادەیان، ڕەنگە پرۆژەیێ دەولەتێ خۆ ب خۆ ببیتە ئەگەرا قەیرانەكا نوی.
شەڕێ ڕاستەقینە نە د ناڤبەرا دەولەت و حەشدێ دا یە، بەلكو د ناڤبەرا لۆژیكێ دەولەتێ و لۆژیكێ فرەییا ناڤەندێن بڕیاردانێ دا یە، دەولەت ب زۆرییا دامەزراوە یێن خۆ تەمام نابیت، بەلكو ب خۆدانكرنا بڕیارا داویێ تەمام دبیت، ئەوە یێ بڕیارا شەڕ و ئاشتیێ د دەست دا، ل داویێ كلیلا پاشەڕۆژا ئیراقێ د دەست دا یە.

ل ژێر ڕۆناهیا پێشهاتێن بلەز، شەڕێ ڤەكری ل سەر ئێرانێ، و ئەو گوهۆڕین یێن دوبارە نەخشەیێ هەڤپەیمانی و بەرژەوەندیا دكێشنەڤە، گەلێ كورد بەرانبەر قووناغەكێ ڕاوەستیایە كو چێدبیت جارەكا دی دوبارە نەبیتەڤە.
ڕۆژهەلاتا ناڤین وەك بەرێ نەمایە، ئەو دەولەتێن سنوورێن وان بەری زێدەتر ژ چەرخەكێ هاتینە كێشان، ئەڤڕۆ ل ژێر تاقیكرنێن گران دانە، د دەمەكی دا هەڤسەنگییا هێزێ دگوهۆڕیت، هەڤپەیمانی دوبارە دهێنە دارشتن، و كەلێنێن سیاسی و ئەولەهی دروست دبن كۆ دكارن دەرگەهێن نوی ل هەنبەر ئەو گەلێن خاوەن دیدێن ئێكگرتی و ئیرادەیا ڕێكخستی ڤە ڤەكەن.
كێشەیا كوردی نە كێشەكا ژنوی هاتییە، بەلكو كێشا گەلەكێ مەزنە كو ژ مافێ خۆ یێ سروشتی یێ بڕیاردانا چارەنڤیسێ هاتییە بێبەهركرن، ل سەر چار دەولەتان هاتیە دابەشكرن و باجەكا گران ژ خوێن، ئاوارەیی و بێبەهریێ دایە، ل گەل ئەڤێ چەندێ ژی، مەزنترین مەترسی ل سەر كوردان نە تەنێ هێزا نەحەزانە، بەلكو پەرتەوازەییا ناڤخۆیی، ململانا حزبی و پێشئێخستنا بەرژەوەندی یێن بەرتەنگن ل سەر بەرژەوەندیا بلندا نەتەوەیی.
دیرۆكێ سەلماندیە كو دەرفەتێن سیاسی ل هیڤیا دودلان نامینن و ئەو گەلێن ب پەرتەوازەیی دچنە ناڤ وەرچەرخانێن مەزن دا، دبنە كەرەستەیێ سازش و سەودایان، ل دەمەكی ئێكگرتی بین دبینە هێزەكا كاریگەر ل سەر مێزا دانوستاندنێ بۆ سەپاندنا مافان، ل سەر ڤێ چەندێ، ئەوا ئەڤڕۆ پێدڤی، نەنەهێلان و هلوەشاندنا حزبانە یان ئینكاركرنا جیاوازیانە، لێ دەربازكرنا دەمارگیرییا حزبییە، و ئاڤاكرنا لێڤەگەڕەكا نەتەوەیی یا هەڤپشكە كۆ تەڤایا هێزێن كوردستانێ ل دۆر ئارمانجێن دیار كۆم بكەت: پاراستنا گەلی، ئێكئێخستنا بڕیارێ، بەرهەڤییا كریاری بۆ هەمی ئەگەران، و بەرهەنگاربوونا مەترسیان.
راگەهاندنا دەولەتا كوردی نابیت ببتە درووشمەكێ سۆزداری یێ ل هەلكەفتان دهێتە بلندكرن، لێ پڕۆژەیەكێ دیرۆكییە كۆ پێدڤی ب دامەزراوەیێن بهێز، ئابوورەكێ سەقامگیر، دیپلۆماسیەتەكا چالاك، و گوتارەكا عەقلانی هەیە كۆ ڕێزێ ل مافێن ئەڤێن دی بگریت و داخوازا مافێن كوردان بكەت ل سەر بنەمایێ ئازادی، دادپەروەری و مافێ بڕیاردانا چارەنڤیسی.
هەروەسا پێدڤی ب خواندنەكا دروستە بۆ گوهۆڕینێن یێن نێڤدەولەتی و خۆنەهێلانەڤە ب تەمامی ل ژێر دەستێ هیچ هێزەكا دەرەكی، چونكە بەرژەوەندی یێن نێڤدەولەتی دهێنە گۆڕین، لێ بەرژەوەندییا گەلی یا بەردەوامە.
ل ڤێرێ بەرپرسیارەتییا ڕۆناكبیر، ڕاگەهاندنكار و گەنجان دیار دبیت، چونكو ئاڤاكرنا هوشیارییا نەتەوەیی كێمتر نینە ژ ئاڤاكرنا هێزا سیاسی، فەرە لۆژیكا دیالۆگێ ل شوونا خائینكرنێ، و لۆژیكا هەڤپشكیێ ل شوونا پەراوێزخستنێ سەركەڤیت، و ئەزموونێن كوردان ل ئیراق، سووریا، توركیا و ئیرانێ ژ ململانێ یێن ئێكجار مژوولكەر بهێنە پاراستن، پاشەڕۆژ ب سەرێخوە و ل هیڤیبوونێ ناهێتە ئاڤاكرن، بەلكو ب نەخشەسازی، هەڤڕێزی، و ئامادەكرنا دامەزراوە یێن كارامە دهێتە كرن، دا كۆ بشێن دەولەتێ بڕێڤەببەن ل وێ گاڤا بڕیار ل سەر دهێتە دان.
هەروەسا فەرە گۆتارەكا نێڤدەولەتی یا ئێكگرتی، بەرنامەیەكێ قووناغ ب قووناغ یێ واقیعی، و هەماهەنگییا بەردەوام د ناڤبەرا هێزان دا هەبیت، دوور ژ كەسیكرن و هەڤڕكییا بێ مفا.
ئەوا ل دەوروبەرێن ئیرانێ رووددەت دبیت شێوازێ دەڤەرێ بگۆڕیت، لێ ب شێوەیەكێ ئۆتۆماتیكی مافێن كوردان دابین ناكەت، دەرفەت نابیتە دەستكەفت ئیلا ئەگەر كورد ب خۆ خودان پڕۆژەیەكێ ئێكگرتی، سەركردایەتیەكا هۆشیار و شیانێن گۆڕینا ڤان پێشهاتان بۆ ئەنجامێن سیاسی بن.
دەمێ دهێت دبیت سۆرپڕایزێن مەزن بهەلینن، ئەرێ دێ ب شێوێ حزبێن ناكۆك چینە ناڤ ڤێ قووناغێ، یان وەك ئێك گەل كو ب باشی دزانیت چ دڤێت؟ ئەڤڕۆ ئێكەتی و ئێكڕێزی نە بژارەیەكێ پاشخستییە، لێ پێدڤیەكا هەرە فەرا نەتەوەییە.
ئەوێ خۆ بۆ ئەوا دهێت ئامادە نەكەت، دبیت جارەكا دی خۆ ل دەرڤەی دیرۆكێ ببینیتەڤە.

بوردۆمانا سعوودیێ، ئەوا ب هەڤاهەنگیا ڕاستەوخۆ ل گەل فەرماندەییا ناڤین یا ئەمریكی (CENTCOM) دژ ب بنگەهێن گرێدای ب حەشدا شەعبی ڤە ل ناڤا خاكا ئیراقێ هاتیە ئەنجامدان، ڕوودانەكا سەربازی یا دەربازبووی نەبوو؛ لێ هەلگرا نیشان و واتەیێن سیاسی و ئەولەهی یێن كـوورترە كو ژ سنوورێن وێ لێدانێ ب خۆ دەرباز دبن.
سعوودییێ ڕاگەهاند كو ئەڤ ئۆپەراسیۆنە وەك بەرسڤەك بوو بۆ هێرشێن فڕۆكێن بێفڕۆكەڤان (درۆن) كو دامەزراوە یێن نەفتێ ل ڕیازێ و دەڤەرا ڕۆژهەلات ئارمانج كربوون و ئەڤ هێرشە ژ ئاخا ئیراقێ هاتبوونە هاڤێتن، د هەمان دەم دا دوپاتكر كو ئەڤ لێدانە ل سەر بنەمایێ مافێ بەرەڤانیكرنا ڕەوا وبەرگیری ژ خۆ بووینە.
بەلێ پرسیارا كویرتر ئەڤە: چما ڕیاز ژ نەرازیبوونا دیپلوماسی دەرباز بوو بۆ لێدانا ڕاستەوخۆ ل ناڤا ئیراقێ؟ دیارە ئەگەرێ ئێكێ گەهاندنا پەیامەكا بەرپەرچدانێ بوو بۆ گروپێن چەكدار كو جۆگرافیا ئیراقێ دێ نە پاراستی بیت و دا ئیراق نەبیتە پەناگەهەكا ئۆتۆماتیكی بۆ هەر هێزەكا ئاخا وێ وەك سەكۆ بكاربینیت بۆ هێرشكرنا سەر وەڵاتێن هەڤسنوور، ئەگەرێ دوویێ ژی گرێدایە ب حەزا ئەمریكی بۆ سەرنووكرنا یاسایێن بەرهنگاربوونێ دگەل پێكهاتێن نێزیك ژ ئیرانێ، ب بێی كو واشنتۆن ب تەنێ تێچوویێ وێ هەنبەرلبوونێ هەلبگریت.
ل ڤێرێ پشكدارییا سعوودییێ ڕەهەندەكێ ستراتیجی وەردگریت: ڕادگەهینیت كو ئەولەهیا كەنداڤێ ئێدی یا جودا نینە ژ ئەولەهیا ئیراقێ، و هەر گەفەكا بەزێنەرا سنوران دێ بەرسڤەكا بەزێنەرا سنووران دژوارتر بەرانبەر ڕاوەستیت.
دەربارەی ئاگەهدارییا حوكمەتا ئیراقێ ژی، هێشتا ب ناڤ هەڤدژیا شرۆڤەیان دا دەورەدایە، هەلوەستێن فەرمی یێن ئیراقی دەركەفتن كو ئیدانەیا تۆپبارانكرنێ دكەن و ب پێشێلكرنا ئاشكرا یا سەروەریێ دژمێرن، هەروەسا هاتە گۆتن كو ئەڤ لێدانە بوو ئەگەرێ تێكدانا ڤەكۆلینەكا ئیراقی دەربارەی هێرشێن سەر سعوودیێ، لەورا مرۆڤ نكاریت ب بڕیار بێژیت ڕەزامەندیا فەرمی یا ئیراقی هەبوویە، بەلێ ئەگەڕێ هەبوونا پەیوەندیان یان ئاگەهداركرنا پێشوەخت ناهێتە دوورئێخستن، نەخاسمە ئەگەر واشنتون لایەنەكێ ڕاستەوخۆ بیت د هەماهەنگیێ دا، چونكو جوداهیەكا جەوهەری هەیە د ناڤبەرا ئاگەهداربوون ب ئۆپەراسیۆنێ و ڕەزامەندیدان ل سەر؛ دەولەت دبیت بهێتە ئاگەهداركرن دا كو خۆ ژ لێكدانێ دوور بگریت، ب بێی كو ڕەوایەتەكا سیاسی بدەتە لێدانێ.
ئەرێ ئیراق دێ بەرسڤێ دەت؟ دەولەتا ئیراقێ، ب ئەگەرەكا مەزن، دێ نەچیتە ناڤ بەرەڤانیەكا سەربازی دگەل سعوودییێ یان وەڵاتێن ئێكگرتی یێن ئەمریكا، چونكی هەڤسەنگیا هێزێ و بارودۆخێن ناڤخۆیی ڕێكێ نادەنێ، بەرسڤا فەرمی دێ دیپلوماسی و یاسایی بیت: ئیدانەكرن، نەرازیبوون، داخوازكرنا ڤەكۆلینێ و ڕەنگە پێداچوونا تێگەهشتنێن ئەولەهی، بەلێ بەرسڤا مەترسیدارتر دبیت ژ گڕۆپێن چەكدار بهێت كو ئەڤێ تۆپبارانكرنێ وەك ئارمانجكرنا خۆ و وێ هەڤسەنگییا ئەو نوینەرایەتیێ دكەن دبینن، و وی دەمی دبیت بازنێ ئالۆزیێ بەرفراوانتر بیت.
مەترسیا ڤێ ڕوودانێ نە د ژمارا جهێن ئارمانجكری دا یە، لێ د وی نەریت و پێشینەیا مەترسیدار دا یە ئەوا ئاڤا دكەت: ڤەگوهاستنا شەڕی ژ پەیامێن ناڕاستەوخۆ بۆ لێدانێن ئاشكرا ل ناڤا دەولەتەكێ كو دهێتە دانان سەروەریا خۆ هەیە، ئەگەر بەغدا بڕیارا ئەولەهی و چەكی بۆ دامەزراوە یێن خۆ نەزڤڕینیت، دبیت سنورێن وێ ببنە تەنها هێلێن سەر نەخشەیی، د دەمەكێ دا بڕیارێن چارەنڤیسساز ل دەرڤەی دامەزراوەیێن وێ بهێنە دان، ئەو دەولەتا سەروەریا ئەسمان و فەزایا خۆ یا سەربازی كۆنترۆل نەكەت، دێ ڕێكێ دەتە یێن دی كو دارێژتنا ئاینده و ئەولەهیا وێ دیار بكەن.
نها ئیراق ل هەنبەر تاقیكرنەكا دژوار یا سەروەریێ ڕاوەستیایە پێدڤیە ڕێكێ نەدەت ئاخا وێ بۆ هێرشكرنا سەر جیرانێن وێ بهێتە بكارئینان، و د هەمان دەم دا ڕەت بكەت ئاخا وێ ببیتە مەیدانەكا ڤەكری بۆ ئێكلاكرنا حساباتێن هەرێمی، چونكو بەردەوامبوونا دووئاوایییا چەكی و بڕیارێ دێ ئیراقێ كەتە باجدەرا شەڕێن یێن دی، جارەكێ ب ناڤێ بەرپەرچدانێ، جارەكێ ب ناڤێ سەروەریێ، و جارەكێ ژی ب ناڤێ تۆلڤەكرنێ.

گەلەك هەنە ئەوێن هزر دكەن رۆژهەلاتا ناڤەڕاست ژ جەنگی رزگاربوو، بەلێ ئەز وەسا دبینم كو ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست هێشتا نەكەفتییە د شەڕی دا. ئەوێن مێژوویێ ب چاڤێ سیاسەتێ دخوینن، باش دزانن كو شەڕێن مەزن ب هاڤێتنا مووشەكان دەست پێ ناكەن، لێ دەمێ ئەو بڕیار دهێنە دان ئەوێن مووشەكان دكەنە تەنێ هووربینیەك د دیمەنەكێ مەزنتر دا.
ئەوا ئەڤرۆ دبینین نە دوماهیا قەیرانێ یە، بەلكو ئارامیەكا خشتەكەرە بەری ڕێكخستنڤەكرنا نەخشەیێ دەڤەرێ، چونكی ئارامی د جیهانا جیۆپۆلیتیكێ دا نە نیشانا ئاشتیێ یە، لێ دبیت مەترسیدارترین قووناغا شەڕی بیت؛ نەخشە د ژوورێن دانوستاندنێ دا زێدەتر دهێنە كێشان ژ مەیدانێن جەنگی و ئیمپراتۆریەت ژی ژ كەرب و كینێ نالڤن، بەلكو ب لۆژیكێ بەرژەوەندیان كار دكەن.
ئەو كەسێ شەڕێ د ناڤبەرا ویلایەتێن ئێكگرتی و ئیرانێ دا تەنێ د دۆسیەیا ئەتۆمی دا كورت دكەت، ئەو سەردێڕی دخوینێت و تێكستی پشتگوهـ دهاڤێژێت، كێشە — ب دیتنا من ـ نە ئامێرێن سەنتەرفیۆجن، نەسزایێن ئابوورینە و نەژی ئاڵۆگۆڕكرنا لێدانێن سەربازی نە، كێشە یا ڕاستەقینە ئەڤە یە: كی دێ سیمایێن ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاستا بێت نڤیسیت؟ و كی دێ كلیلا وزەیێ و دەربەندێن دەریایی و ڕێكێن بازرگانییا جیهانی د داهاتی دا گریتە دەست؟
كەنداڤا عومان و تەنگاڤا هورمز تەنێ رووبەرەكێ ئاڤی نینن، لێ خالا ڕاگرتنێ نە كو ئابوورێ جیهانی و ئاسایشا نێڤدەولەتی ل وێرێ دگەهنە ئێك، ژ بەر هندێ ئەز وەسا دبینم كو هەر ڕووبەڕووبوونەكا داهاتی ـ ئەگەر روو بدەت — نە دێ جەنگەك بیت ژ بۆ ئیرانێ ب تەنێ و نە ژ بۆ ئەمریكا ب تەنێ، لێ دێ ڕووبەڕووبوونەك بیت سەر شێوازێ سیستەمێ هەرێمی یێ نوی، ئەڤە جەنگا جوگرافیایێ یە بەری كو جەنگا چەكی بیت.
ئەز باوەردكەم واشنتۆن باش دزانیت ل كیش مەیدانێ دڤێت شەڕی بڕێڤە ببەت، و دزانیت هەلبژارتنا مەیدانا شەڕی نیڤا سەركەفتنێ یە، د هەمان دەم دا، تاران ژی باش دزانیت كو جوگرافیا چەكێ وێ یێ هەرە كاریگەرە، و گرتن یان گەفكرنا سەر دەربەندان دبیت بازاڕێن جیهانی زێدەتر بهەژینیت ژ هەمی مووشەكان، د ناڤبەرا ئەڤان هەردوو تێگەهشتنان دا، دەڤەر ل سەر بەرمیلەكی ژ لێكدانەڤەیێن ئاڵۆز راوەستیا یە، نە تەنێ ل سەر بەرمیلەكێ باروودێ.
چێدبیت خەلك د تێگەهشتنا روودانان دا جودا بن، بەلێ مێژوو وی كەسی خەلات ناكەت ئەوێ تەنێ تەماشەی دووكەلێ دكەت، لێ وی كەسی خەلات دكەت ئەوێ ل دویڤ وی ئاگری گەڕیای ئەوێ دووكەل ژێ ڕابووی، ژ بەر هندێ، گەشبینییا زێدە ب دوماهیك هاتنا قەیرانێ، ب دێتنا من، خواندنەكا سۆزدارانە یە بۆ دیمەنەكێ كو سۆز حوكمی لێ ناكەن.
ئەز داخوازا لێبۆرینێ ژ گەشبینان دكەم، بەلێ ئەز نابیژم كو جەنگ ب دوماهیك هاتیە، لێ ئەز دبینم كو جەنگ ب شێوازێ خۆ یێ ڕاستەقینە هێشتا دەست پێ نەكریە، ئەوا ئەڤرۆ ڕووددەت تەنێ دابەشكرنا ڕۆلانە، بۆ ئامادەكرنا قووناغەكێ كو دێ تێدا تەرازویا هێزێ هێتە گوهۆرین، هەڤپەیمانی دێ هێنە دارشتن ڤە و چێدبیت نەخشە یێن نوی ژ زكێ قەیرانێن كەڤن ژ دایكببن.
ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست ئەڤرۆ ل هەنبەر ساتەكا مێژوویی ڕاوەستیا یە كو چ وێنەیێن خۆ ل ڕابردووی نینن، د ئەڤێ هەرێمێ دا، نە تەنێ سۆپا دلڤن، بەلكو ئابوور، بەرژەوەندی، پرۆژەیێن هەژموونگەریێ و خەونێن نەتەوەیان ژی د گەل دا دلڤن، نەتەوا كورد ژی خەونەك هەیە و ئەگەر یێن ئێكگرتی بن دێ یێن ب دەستكەفت بن، دەمێ پڕۆژەیێن مەزن هەڤدژ دبن، دەولەتێن بچووك دهێنە كورتكرن د پەرتووكەكێ دا كو زلهێز دنڤیسن، ئیلا ئەگەر ئەڤ دەولەتە خاوەن دیدگەهەكێ بن كو بەرژەوەندیێن وان د ناڤ ئەڤێ گەردەلوولێ دا بپارێزیت.
و چێدبیت ژ بەر ئەڤێ چەندێ ئەز ب باوەریڤە دبێژم: جەنگ هێشتا دەست پێ نەكریە، چونكی ئەوا دهێتە ڕێكخستنڤە نە تەنێ مەیدانا جەنگی یە، بەلكو پاشەرۆژا هەمی دەڤەرێ یە.

سەرەڕای دەربازبوونا پتر ژ بیست سالان ل سەركەفتنا رژێما بەرێ و پەسەندكرنا دەستوورێ هەردەم یێ ئیراقێ، هێشتا پەیوەندی یێن دارایی و ئابووری د ناڤبەرا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و حوكمەتا فیدرال ل بەغدا د خۆلا قەیرانێن ل دویڤ ئێك دا دزڤرن، كو ل پێشی یا وان هەموویان مەلەفێ نەفت و غازێ یە.
هەر رێككەفتنەكا نوی كو پێشكێشی رای گشتی دهێتەكرن وەك دەستپێكا قووناغەكا نوی یا هەڤكاریێ دهێتە دانان، لێ زووی دگوهۆڕیت بۆ ناكۆكیەكا نوی كو قەیرانێ دزڤرینیتە خالا سفرێ.
ژ لایێ دەستووری ڤە، دەستوورێ ئیراقێ د بەندا (111) دا دیاردكەت، كو نەفت و غاز مولكێ هەموو گەلێ ئیراقێ یە، هەروەسا بەندا (112) بەحس ل وێ چەندێ دكەت كو برێڤەبرنا نەفت و غازا بەرهەمكری ژ كێلگەیێن نوكە ژ لایێ حوكمەتا فیدراڵ ڤە دهێتەكرن ب هەڤكاری ل گەل حوكمەتێن هەرێمێ‌ و پارێزگەهێن بەرهەمهێنەر، لێ ناكۆكی ژ وێ گاڤا دەستپێكێ دەستپێكر ل سەر راڤەكرنا دەستەواژەیا «كێڵگەیێن نوكە». بەغدا وەسا دبینیت كو برێڤەبرنا فیدرال هەموو كێلگەیێن نەفتی ب خۆ ڤە دگریت، د دەمەكێ دا هەرێما كوردستانێ دیاردكەت كو ئەو كێڵگەیێن پشتی سالا 2005 هاتینە دیتن یان پێشئێخستن د ناڤ دەسهەلاتێن وێ یێن دەستووری دانە.
لێ راستی ئەوە كو جەوهەرێ كێشەیێ بتنێ د دەقان دا نینە، بەلكو د نەبوونا باوەریا سیاسی د ناڤبەرا هەردو لایەنان د دایە، ئەگەر ئیرادەیا سیاسی هەبایە، دا پاش چەندین سالان قانوونا نەفت و غازا فیدرال هێتە دەرئێخستن، ئەو قانوونا كو دەستووری ئاماژە پێكری و پێدڤی بوو لایەنێ گەنگەشەیێ ئێكلا بكەت و میكانیزمێن برێڤەبرن و دابەشكرنێ ب ڕۆنی دەستنیشان بكەت.
ژ لایێ ئابووری ڤە، بەردەوامبوونا ڤێ ناكۆكیێ خزمەتا چ لایەنان ناكەت، ئیراق پێدڤی ب جێگیریەكا دارایی یە، دا كو وەبەرهێنانێ رابكێشیت و گەشەپێدانێ بهێز بكەت، هەروەسا هەرێما كوردستانێ ژی پێدڤی ب گەرەنتی یێن دارایی یێن جێگیر هەیە دا بشێت پلانان بۆ پرۆژە یێن خۆ یێن ئابووری دابنێت، دوور ژ قەیرانێن هەیڤانە یێن گرێدای مووچە و شایستە یێن دارایی.
ئەزموونێ سەلماندیە كو مەنتقێ زەفتكرنا سیاسی (سەپاندنا هێزێ) نەشێت جێگری یا بەردەوام بەرهەم بینیت. هەروەسا گوهۆڕینا نەفتێ بۆ ئامرازەكێ ململانێ یا سیاسی زیانێ دگەهینیتە بەرژەوەندیێن وەلاتیان ل بەغدا و هەولێرێ ب ئێك ئاوا.
ئەوا ئەڤڕۆ پێدڤی، دەربازبوونە ژ برێڤەبرنا قەیرانێ بۆ چارەسەركرنا وێ، و ژ مەنتقێ ناكۆكیێ بۆ مەنتقێ هەڤپشكیێ.
نەفت نە مولكێ حوكمەتەكا فیدرالە و نە یا حوكمەتا هەرێمێ یە، بەلكو مولكێ هەموو نەوەیێن ئیراقێ یە. ژبەر هندێ، هەر رێككەفتنەكا ڕاستەقینە پێدڤیە ل سەر بنەمایێ شەفافیەتێ، دادپەروەریێ د دابەشكرنا داهاتی دا، رێزگرتن ل دەستووری و ئاڤاكرنا باوەریا دولایەنی بیت. بێی ڤێ چەندێ، دێ قەیرانا نەفتێ وەك ناڤنیشانەكێ بەردەوام یێ پەیوەندیێن ناڤبەرا بەغدا و هەولێرێ مینیت، چەند حوكمەت و رێككەفتن بهێنە گوهۆڕین ژی.

هەر گاڤا بەرپرسەكێ ئەمریكی یان یێ هەرێمی بەحسێ پرۆژەیەكێ بكەت كو توركیا، سووریا و ئیراقێ د ناڤ چوارچۆڤەكێ ستراتیژی یێ ئێكگرتی دا گرێددەت، مافێ مەیە ئەم پسیارێ بكەین؛ ئەرێ مەبەست پێ هەڤكارییە د ناڤبەرا دەوڵەتێن جیران دا، یان ئاڤاكرنا ناڤەندەكا نوی یا هەژموونێ یە كو دەڤەرێ ژ دەرگەهێ ئەنقەرە برێڤەببەت؟
چ كەس ل دژی هەڤكارییا ئابۆری یان ئەولەهی د ناڤبەرا دەولەتان دا نینە، چونكی جوگرافیا و بەرژەوەندیێن هەڤپشك رادەیەكێ هەماهەنگیێ دسەپینن، لێ كێشە وێ گاڤێ دەستپێدكەت دەما ئەڤ هەماهنگییە دگۆهۆڕیت بۆ پرۆژەیەكێ كو مافێ كاریگەریێ د بڕیارێن دەولەتێن دی دا ددەتە دەولەتەكێ بتنێ و بەرژەوەندی یێن وێ دكەتە پێوەر بۆ دەستنیشانكرنا پاشەرۆژا هەمی دەڤەرێ.
توركیا دەولەتەكا مەزن و گرنگە، بەلێ ئەو نە سەرپەرشتە ل سەر گەلێن ڕۆژهەڵاتا ناڤین، ئیراق و سووریا ژی نە گۆڕەپانێن هەژموونا چ هێزێن هەرێمی نە، بەلكو دو دەولەتن كو سەروەری و بەرژەوەندی یێن خۆ یێن نیشتیمانی هەنە، ژبەر هندێ، هەر پرۆژەیەكێ ئارمانج ژێ بەرفرهەكرنا رۆلێ توركیا بیت د ناڤا ڤان هەردو دەولەتان دا، دڤێت بكەڤیتە بن گەنگەشە، رەخنە و پێداچوونێ، ب تایبەتی دەما مژار گرێدایی پاشەرۆژا پێكهاتە یێن نەتەوەیی و ئاینی یێن ل وێرێ بیت.
ژ دیتنەكا كوردستانی، ئەڤ ترس و دلەراوكێ یە زۆرینە د دیارن، ئەزموونێ سەلماندیە كو حوكمەتێن ئێك ل دویڤ ئێك یێن توركیا چ جاران ب چاڤەكێ رازیبوونی تەماشەی چ دەستكەفتێن سیاسی یان دەستووری نەكریە كو گەلێ كورد بدەستڤە ئینابن، ژبەر ڤێ چەندێ، گەلەك كەس ب هۆشیاری و گومان تەماشەی هەر رێككەفتنەكا هەرێمی دكەن كو ببیتە ئەگەرێ كێمكرنا دەستهەڵاتێن هەرێما كوردستانێ یان لاوازكرنا پێگەیێ وێ یێ دەستووری د ناڤا ئیراقا فیدراڵ دا.
سەقامگیرییا ئیراقێ ب لاوازكرنا هەرێما كوردستانێ بجهـ ناهێت، هەر وەها سەقامگیری یا سووریا ژی ب ئینكاركرنا مافێن كوردان یان پێكهاتە یێن دی ب دەست ناهێت، سەقامگیری یا راستی ل سەر بنەمایێ هەڤپشكی، دانپێدانا دوولایەنی و رێزگرتن ل تایبەتمەندی یێن نەتەوەیی و رەوشەنبیری ئاڤا دبیت، نەك ب سەپاندنا ئیرادە یا لایەنەكێ بتنێ ل سەر هەمیان.
ڕۆژهەلاتا ناڤین د سەد سالییا بۆری دا چەندین پرۆژەیێن هەژموونێ بخۆڤە دیتن، هندەك ژ وان درووشمێن نەتەوەیی هەلگرتبوون و هندەكێن دی ژی درووشمێن ئایینی یان مەزهەبی، لێ ئەنجام هەر ئێك بوو: قەیران و شەڕێن پتر و مێژینا وزە و شیانێن گەلان، ژبەر هندێ، دەڤەر نە پێدڤی ب ناڤەندەكا نوی یا زۆرداری و هەژموونێ یە، بەلكو پێدڤی ب سیستەمەكێ هەرێمی یە كو ل سەر بنەمایێ هەڤسەنگی، رێزگرتنا دولایەنی و دەستوەرنەدانێ د كاروبارێن ناڤخۆیی یێن دەولەتان دا ئاڤا ببیت.
پاشەرۆژا ڕۆژهەلاتا ناڤین دڤێت ل بەغدا، هەولێر، دیمەشق، ئەنقەرە و پایتەختێن دی ب رێیا دیالۆگ و تێگەهشتنێ بهێتە دروستكرن، نەك ب رێیا پرۆژە یێن كو دەولەتەكێ بكەنە یاریزانێ هەرە بهێز و یێن دی ژی بكەنە پاشكۆ، ئەو گەلێن كو باجێن گران یێن شەڕ و ململانێیان داین، هەژی هەڤپشكی یێن دادپەروەرانەنە، نەك نەخشەیێن نوی یێن هەژموونێ كو قەیرانێن رابردووی ب ناڤێن جودا دوبارە بكەنەڤە.

دیدارا دۆنالد ترەمپ و شی جین پینگ نە تنێ رویدانەكا پرۆتۆكۆلی یا ئاسایی بوو، بەلكو ئاماژەكا روون بوو، كو جیهان چوویە د ناڤ قووناغەكا نوی یا دوبارە رێكخستنا هەڤسەنگی یێن نێڤدەولەتی دا، هەر دو هێزێن مەزن یێن ئابووری و سەربازی ل ڤێ جیهانێ د وێ چەندێ دگەهن، كو بەردەوامبوونا تەڤلهەڤی یا جیهانی دێ بیتە مەترسی ل سەر بەرژەوەندی یێن وان هەردووكان، ژ بەر هندێ دیارە كو ڤێ لۆتكەیێ لێكگەهشتنێن وەها بخۆڤە گرتینە كو ژ ناڤونیشانێن راگەهاندی دەرباز دبن.
دیارترین خال د ڤێ دیدارێ دا، هەبوونا حەزەكا هەڤپشك بوو، ژ بۆ كێمكرنا توندی یا شەڕێ بازرگانی، و رێگریكرن ل توندبوونا كێشەیان د مەلەفێن تەكنەلۆژی یا، وزە، و زنجیرە یێن دابینكرنا جیهانی دا، ئەمریكا بزاڤێ دكەت كو مەزناهییا خۆ یا ئابووری بپارێزیت بێی كو بكەڤیتە د ناڤ روویبەرویبوونەكا گران و ب باج دا دگەل چینێ، ژ لایەكێ دی ڤە پەكین دخوازیت بەردەوام بیت ل سەر بلندبوونا خۆ یا ئابووری دویر ژ گەمارۆ و سزایان و پێكدادانێن سەربازی یێن راستەوخۆ.
بەلێ ئەڤ چەندە ب وێ رامانێ نینە كو پەیوەندی یێن ئەمریكا و چینێ بوونە هەڤالینیەكا ستراتیژی، چونكی ململانێ یا د ناڤبەرا وان دا كویرترە ژ ناكۆكیێن بازرگانی ب تنێ، ئەڤە ململانێ یە ل سەر سەركردایەتیكرنا سەدسالی یا نوی، دگەل هندێ ژی، لدویڤ دیدێن شرۆڤەكاران، دیارە هەردو لایەن گەهشتینە وێ باوەریێ كو “برێڤەبرنا هەڤركیێ” گەلەك باشترە ژ تەقاندنا جیهانێ ب شەڕەكێ سار یان گەرم كو ئەنجامێن وی شەڕی نەهێنە كۆنترۆلكرن و پێشبینیكرن.
ل رۆژهەلاتا ناڤین، مەلەفێ ئیرانێ ب هێز د پەراوێزا ڤێ دیدارێ دا هەبوو، چین-ێ پێدڤی ب سەقامگیری یا وزە و بازرگانی یا جیهانی هەیە، و ئەمریكا ژی ناخوازیت تەقینەكا نوی روی بدەت كو ببیتە ئەگەرێ بلندبوونا بهایێ نەفتێ و پتر لاوازكرنا ئابوورێ وێ، ژ بەر هندێ، رەنگە ئەم د ناڤ قووناغەكا فشارێن دارێژتی دا بین ل سەر ئیرانێ، دگەل هێلانا دەرگەهێن دانوستاندنێن نەراستەوخۆ ب ڤەكری.
د ڤی بیاڤی دا، گەری یا هورمز وەك گرێیا هەرە مەترسیدار دمینیت، دائێخستنا وێ ب رامانا پەككەفتنا پشكەكا مەزن یا بازرگانی یا وزێ ل جیهانێ دهێت، و ئەڤە ئەو تشتە یێ واشنتۆن و پەكین و تەنانەت هێزێن هەرێمی ژی ناخوازن ببینین، ژ بەر هندێ، سیناریۆ یێن هەرە نێزیك نە شەڕەكێ گشتگیرە، بەلكو بەردەوامبوونا ئالۆزی یێن سنووردار و شەڕێن ب بریكار و نیشاندانا هێزا سەربازی یا حسابكری یە.
چین ژ لایێ خۆ ڤە, ب لۆژیكێ بەرژەوەندی یێن رویت سەرەدەریێ دگەل ئیرانێ دكەت؛ ئەو نەفتا ئیرانێ دخوازیت، بەلێ ناخوازیت قەیرانێن ئیرانێ و ململانێ یێن وێ یێن ئایدیۆلۆژی بۆ خۆ هاوردە «ئیمپۆرت» بكەت، پەكین دزانیت كو هێزا وێ یا راستی د ئابووری دایە، نە د چوونە ناڤ روببەرویبوونێن سەربازی یێن گران دا بۆ بەرەڤانیكرن ژ هەڤپەیمانێن خۆ.
پشتی ڤێ لۆتكەیێ، رەنگە جیهان بكەڤیتە قووناغەكا نوی كو ناڤێ وێ “سەقامگیری یا لەرزۆك و ناسك” بیت، تەباهی و ئاشتكرنەكا رێژەیی د ئابووری و وزێ دا، ل هەمبەر بەردەوامبوونا ململانێ یێن خۆلەمێشی و مژاوی، سایبەری و سیاسی، جیهان بەر ب فرەجەمسەریێ دچیت، بەلێ بێی كو مەزناهی یا ئەمریكا ب تەمامی بكەڤیت.
د دوماهیێ دا ئاماژێ ب وێ چەندێ دكەم یا سەرۆكێ چینێ، شی جینبینگ بۆ ترامپی گۆتی: «هەڤكاری مفا و قازانجێ دگەهینیتە هەردو لایان، لێ بەرهنگاربوون و رویبەرویبوون زیانێ ب هەردوكان دگەهینیت؛ فەرە ئەم ببینە شریك و هەڤپشك نەك ببینە نەیار و دژبەر.»
و پێشبینی دكەم كو دێ ب ڤی ڕەنگی جیهان هێتە برێڤەبرن.
ئەوا ئەڤڕۆ روی ددەت نە چێكرنا ئاشتیەكا بەردەوامە، بەلكو برێڤەبرنەكا هویر یا تەڤلهەڤیێ یە، دا كو نەبیتە ئەگەرێ هلوەشینەكا گشتی یا جیهانی.

نە یا ب زەحمەتە مرۆڤ تێ بینتە دەر كو ڤەكرنا دەرگەهێ رەبیعە دەركەفتنە ژ بیرۆكەیا ڤەكرنا دەرگەهەكێ نوی یێ سنووری، چونكی بابەت گرێدایی گوهۆڕینێن ئابووری و جیۆپۆلیتیكی یێن كویرە ل ئیراقێ و دەڤەرێ.
دەرگەهێن سنووری نە تنێ ڕێكێن دەربازبوونا بارهەلگر و كەلوپەلانە، بەلكو ئامرازێن هەژموون و كۆنترۆلا ئابووری و سیاسینە، و هەر لایەنێ ببیتە خودانێ ڕێڕەوێن بازرگانی، دێ بیتە خۆدانێ پشكەكا گرنگ ژ بڕیارا ئابووری و سەروەریێ.
ژ سالا 2003ێ وەرە، دەرگەهێ ئیبراهیم خەلیل ل زاخۆ بوویە گرنگترین شریانێ بازرگانی د ناڤبەرا ئیراق و توركیایێ دا، و بوویە دەروازێ سەرەكی بۆ هاتنا كەلوپەلێن توركی بۆ ناڤ بازاڕێن ئیراقێ.
ئەڤی كەتواری قورساییەكا ئابووری و ستراتیژی یا مەزن دایە هەرێما كوردستانێ، چونكی پشكا هەرە مەزن یا ئاڵوگۆڕا بازرگانی یا ئیراقی-توركی د ناڤ هشكاتییا هەرێمێ دا دەرباز دبیت، دگەل هندێ ژی بزاڤا ترانزێت، كۆمرك و چالاكی یێن لۆجستی یێن بەرفرەهـ دگەل خۆ د ئینیت.
بەلێ ڤەكرنا دەرگەهێ ڕەبیعە ئاراستەیەكی نوی یێ حوكمەتا بەغدا نیشا ددەت بۆ ژ نوی دابەشكرنا نەخشەیێ بازرگانی یا ئیراقێ، دەرگەهێ نوی، یێ كو دكەڤیتە پارێزگەها نەینەوا، دەروازەكێ ڕاستەوخۆ ددەتە حوكمەتا فیدرال كو د بن چاڤدێرییا وێ یا تەمام دا بیت و دەلیڤێ بۆ چێدكەت كو پشتبەستنێ ل سەر رێڕەوێ كلاسیكی یێ د ناڤ زاخۆ و هەرێما كوردستانێ دا كێم بكەت.
ژ ڤێرێ مرۆڤ دشێت وەها تێبگەهیت كو ئەڤ پێنگاڤە پشكەكە ژ بزاڤەكا بەرفرەهتر بۆ ڤەگەڕاندنا ناڤەندێتییا ئابووری یا بەغدا و گرێدانا وێ ب پڕۆژەیێن هەرێمی یێن مەزن، و ل پێشیا وان هەموویان پڕۆژەیێ «ڕێكا گەشەپێدانێ».
ئارمانجا ئابووری یا هەرە دیار پێكهاتیە ژ ئاڤاكرنا ڕێڕەوەكێ جێگر (بدیل) بۆ كەلوپەلێن ژ توركیایێ دهێن و بەرەڤ ناڤەڕاست و باشوورێ ئیراقێ دچن، دا كو بازرگانی یا ئیراقێ تنێ ب ئێك ڕێڕەو ڤە گرێدایی نەمینیت، هەروەسا بەغدا دخوازیت پارێزگەها نەینەوا ژ لایێ ئابووری ڤە چالاك بكەت، نەخاسمە پشتی سالێن درێژ ژ وێرانكاری و ململانێیان، بكەتە گرێدەكا بازرگانی یا گرنگ.
د گەل هندێ ژی، ئاخفتن ل سەر لاوازكرنا دەرگەهێ ئیبراهیم خەلیل یان گوهۆڕینا وی ب شێوەیەكێ ب لەز، یا زێدەڕۆیی تێدا هاتییە كرن، چونكی زاخۆ خۆدان ژێرخان و شارەزاییەكا دەهان سالانە، زێدەباری تۆرەكا بەرفرەهـ ژ كۆمپانی یا، بازاڕ و خزمەتگوزاری یێن لۆجستی یێن گرێدایی بازرگانی یا توركی، هەروەسا ئارامییا ڕێژەیی ل هەرێما كوردستانێ، ڕێكا د ناڤ ئیبراهیم خەلیل دا بۆ كۆمپانی یا و بازرگانان كریە جهێ سەرنجێ و پتر هاتییە پەسندكرن، لێ د سیاسەت و ئابووری دا چو پێنگاڤێن ب تەمامی بێمەبەست نینن.
ڤەكرنا دەریێ ڕەبیعە پەیامەكا ڕۆهن د ناڤ خۆ دا هەلگرتییە كو بەغدا دخوازیت خودان ئەلتەرناتیڤێن ستراتیژی بیت، و كلیلێن بازرگانی یا دەرەكی یا ئیراقێ د دەستێن ئێك دەروازە یان ئێك لایەن دا نەهێلیت، لەوما ململانێ ل ڤێرێ تنێ ململانێیەكا سنووری نینە، بەلكو ململانێیە ل سەر هەژموونا ئابووری و سەنتەرێن هێزێ د ناڤخۆیا ئیراقێ دا.
و ڕەنگە د سالێن داهاتی دا، ئەم دێ بینەرێن هەڤڕكییەكا هێمن بین د ناڤبەرا ڕەبیعە و ئیبراهیم خەلیل دا، نە بۆ ژناڤبرنا ئێك و دو، بەلكو بۆ ژ نوی كێشانا هەڤسەنگییا بازرگانی و كۆنترۆلا ئابووری ل ئیراقا نوی.

ئەوا ئەڤرۆ د ناڤ سۆشیال میدیایێ دا ل كوردستانێ رووددەت، تنێ نەبوویە جوداهییەكا دەمكی د ناڤبەرا چەند كەسێن خودان بۆچوونێن جودا دا، بەلكو بەرەبەرە یا دبیتە دیاردەیەكا مەترسیدار كو دەست د ناڤ پەیوەندی یێن دەروونی و جڤاكی یێن گەلێ كورد دا وەرددەت.
ئەو شاشەیێن بچووك یێن د دەستێن مە دا، ل شوونا كو ببنە پرەك بۆ نێزیكبوونێ، بووینە دیوارەكێ بلند د ناڤبەرا برایان دا، دەما كو كوڕێ هەولێرێ دبیتە هەڤڕكێ كوڕێ سلێمانیێ، یان كوڕێ دهۆكێ دبیتە جهێ ترانەپێكرنا باژێرەكێ دی یێ وەك هەڵەبجە یان كەركووكێ، ئێدی بابەت نە تنێ جوداهییا بۆچوون و رایێ یە، بەلكو نێزیكبوونە ژ پرۆژەیەكێ مەترسیدار یێ «هەلوەشاندنا ناڤخۆیی» یان ئەوێ جیهان ب «جەنگێ نەرم» دناسینیت.
د سالێن دوماهییێ دا؛ هندەك نموونەیێن رۆهن بۆ ڤێ سیاسەتێ دیاربوون، هەر كو قەیرانەكا سیاسی یان كارگێڕی پەیدا دبیت، هندەك پەیجێن بێ ناسنامە و «سوپایێن ئەلكترۆنی» دەست ب بەلاڤكرنا ڤیدیۆ یێن كورتكری و پەیڤێن گرژكەر دكەن، ئەڤ ئەكاونتە ب شێوەیەكێ پلان بۆ دارێژتی وەسا بابەتان بەلاڤ دكەن كو وەكی نوینەراتییا باژێرەكی یان جەماوەرەكی هەموویێ دكەن، دا كو تاكێ كورد یێ سادە هەست بكەت كو باژێرەك ب تمامی دژی وی راوەستایە.
رویدانەكا تاكەكەسی د زانكۆیەكێ دا، یان كێشەیەك د كۆلانەكێ یان د یاریگەهەكێ دا، د ماوێ چەند دەمژمێرەكێن كێم دا دبیتە هەلمەتەكا جڤیندانێ د ناڤبەرا خەلكێ باژێران دا، هندەك جاران یارییەكا وەرزشی یان داخۆیانییەكا سیاسی دهێتە بكارئینان دا كو خەلك بهێتە پالدان بۆ گوهۆڕینا هەستا جڤاكی بەر ب كین و ركبەری یا دەروونی، ئارمانجا سەرەكی ئەوە كو وەسا بدەنە دیاركرن كو ئارێشە د ناڤبەرا جڤاكان ب خۆ دایە، نە د ناڤبەرا هەلوەستێن سیاسی دا.
ل ڤێرە ئەم تێبینی دكەین كو ئەڤ دیاردە بەرەبەرە بوویە نەخۆشییەكا جڤاكی، كو تەنانەت د ناڤ یاریگەهان دا ژی رەنگ ڤەدایە، ئەوا هندەك جاران د ناڤبەرا جەماوەرێ یانا زاخۆ و یانا دهۆكێ دا رویدەت، نە تنێ هەڤڕكییەكا وەرزشی یا سروشتی یە، بەلكو بوویە درێژەپێدەرا هەمان وێ پەیڤا خراب یا سۆشیال میدیایێ، ل شوونا كو یاریگەهـ ببنە جهێ كەیف و هەستا نەتەوایەتی، دبنە سەكۆیەك بۆ سوكایەتیێ؛ كو ئەڤە ژی نیشانا وێ چەندێ یە كو پارچەبوونا جڤاكی رێكا خۆ د ناخێ گەنجێن مە دا دیتییە.
ئەڤ كارە چ جاران ب رێكەفت نینە، هەر كەسێ چاڤدێریێ بكەت، دێ بینیت كو شێوازەكێ دوبارەبووی یێ هەی؛ ئەكاونتێن بێ ناسنامە، ب ئێك زمان و د ئێك دەم دا ئارمانجەكێ دپێكن، ئەو ژی گوهۆڕینا قەیرانان بۆ كێشێن جڤاكی یێن كو ب ساناهی ناهێنە چارەسەركرن، ل ڤێرە دڤێت بپرسین: كی مفای ژ پارچەبوونا كوردان دبینیت؟ ب دیتنا من چ گۆمان نینە كو دەستێن سیخوری ژی ل پشت ڤێ دوبەرەكی و هاندانا گرژیان هەنە، چونكی هەر لایەنەكێ هەرێمی یان سیاسی یێ كو ژ نێزیكبوونا كوردان و ژ هشیارییەكا نەتەوەیی بترسیت، ڤێ پارچەبوونێ وەك دەستكەفتەكێ مەزن دبینیت.
بەرهنگاربوون ب هەلچوونەكێ ل هەنبەر هەلچوونەكا دی نابیت، یا پێدڤی بەری هەر تشتەكێ «هشیاری» یە، پێدڤییە خەلك جوداهیێ د ناڤبەرا رەخنە و هاندانا ب مەبەست دا بكەت، ل سەر رەوشەنبیران ژی فەرە كو ئاستێ گۆتۆبێژان بزڤڕینن بۆ سەر ئاستێ «هزرێ» نە «سڤكایەتیێ».
دەسهەلاتێن مە ژی دڤێت بزانن كو ئەولەهی یا جڤاكی ئێدی تنێ پاراستنا سنووران نینە، بەلكو ئەولەهی یا «هشیاریێ» و فەزایێ دیجیتالی یە، پێدڤییە ئەو ئەكاونتێن فتنێ بەلاڤ دكەن بهێنە ئاشكراكرن و سزادان، مەترسیدارترین تشت یێ كو كورد ژ دەست بدەن نە تنێ ئاخە، بەلكو «باوەرییا هەڤدویە»؛ ئەگەر ئەڤ باوەرییە نەما، ئێدی رێكا لاوازكرنا هەر خەونەكا كوردی بۆ دژمنان دێ گەلەك كورتتر لێ هێت.