گەلەك هەنە ئەوێن هزر دكەن رۆژهەلاتا ناڤەڕاست ژ جەنگی رزگاربوو، بەلێ ئەز وەسا دبینم كو ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست هێشتا نەكەفتییە د شەڕی دا. ئەوێن مێژوویێ ب چاڤێ سیاسەتێ دخوینن، باش دزانن كو شەڕێن مەزن ب هاڤێتنا مووشەكان دەست پێ ناكەن، لێ دەمێ ئەو بڕیار دهێنە دان ئەوێن مووشەكان دكەنە تەنێ هووربینیەك د دیمەنەكێ مەزنتر دا.
ئەوا ئەڤرۆ دبینین نە دوماهیا قەیرانێ یە، بەلكو ئارامیەكا خشتەكەرە بەری ڕێكخستنڤەكرنا نەخشەیێ دەڤەرێ، چونكی ئارامی د جیهانا جیۆپۆلیتیكێ دا نە نیشانا ئاشتیێ یە، لێ دبیت مەترسیدارترین قووناغا شەڕی بیت؛ نەخشە د ژوورێن دانوستاندنێ دا زێدەتر دهێنە كێشان ژ مەیدانێن جەنگی و ئیمپراتۆریەت ژی ژ كەرب و كینێ نالڤن، بەلكو ب لۆژیكێ بەرژەوەندیان كار دكەن.
ئەو كەسێ شەڕێ د ناڤبەرا ویلایەتێن ئێكگرتی و ئیرانێ دا تەنێ د دۆسیەیا ئەتۆمی دا كورت دكەت، ئەو سەردێڕی دخوینێت و تێكستی پشتگوهـ دهاڤێژێت، كێشە — ب دیتنا من ـ نە ئامێرێن سەنتەرفیۆجن، نەسزایێن ئابوورینە و نەژی ئاڵۆگۆڕكرنا لێدانێن سەربازی نە، كێشە یا ڕاستەقینە ئەڤە یە: كی دێ سیمایێن ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاستا بێت نڤیسیت؟ و كی دێ كلیلا وزەیێ و دەربەندێن دەریایی و ڕێكێن بازرگانییا جیهانی د داهاتی دا گریتە دەست؟
كەنداڤا عومان و تەنگاڤا هورمز تەنێ رووبەرەكێ ئاڤی نینن، لێ خالا ڕاگرتنێ نە كو ئابوورێ جیهانی و ئاسایشا نێڤدەولەتی ل وێرێ دگەهنە ئێك، ژ بەر هندێ ئەز وەسا دبینم كو هەر ڕووبەڕووبوونەكا داهاتی ـ ئەگەر روو بدەت — نە دێ جەنگەك بیت ژ بۆ ئیرانێ ب تەنێ و نە ژ بۆ ئەمریكا ب تەنێ، لێ دێ ڕووبەڕووبوونەك بیت سەر شێوازێ سیستەمێ هەرێمی یێ نوی، ئەڤە جەنگا جوگرافیایێ یە بەری كو جەنگا چەكی بیت.
ئەز باوەردكەم واشنتۆن باش دزانیت ل كیش مەیدانێ دڤێت شەڕی بڕێڤە ببەت، و دزانیت هەلبژارتنا مەیدانا شەڕی نیڤا سەركەفتنێ یە، د هەمان دەم دا، تاران ژی باش دزانیت كو جوگرافیا چەكێ وێ یێ هەرە كاریگەرە، و گرتن یان گەفكرنا سەر دەربەندان دبیت بازاڕێن جیهانی زێدەتر بهەژینیت ژ هەمی مووشەكان، د ناڤبەرا ئەڤان هەردوو تێگەهشتنان دا، دەڤەر ل سەر بەرمیلەكی ژ لێكدانەڤەیێن ئاڵۆز راوەستیا یە، نە تەنێ ل سەر بەرمیلەكێ باروودێ.
چێدبیت خەلك د تێگەهشتنا روودانان دا جودا بن، بەلێ مێژوو وی كەسی خەلات ناكەت ئەوێ تەنێ تەماشەی دووكەلێ دكەت، لێ وی كەسی خەلات دكەت ئەوێ ل دویڤ وی ئاگری گەڕیای ئەوێ دووكەل ژێ ڕابووی، ژ بەر هندێ، گەشبینییا زێدە ب دوماهیك هاتنا قەیرانێ، ب دێتنا من، خواندنەكا سۆزدارانە یە بۆ دیمەنەكێ كو سۆز حوكمی لێ ناكەن.
ئەز داخوازا لێبۆرینێ ژ گەشبینان دكەم، بەلێ ئەز نابیژم كو جەنگ ب دوماهیك هاتیە، لێ ئەز دبینم كو جەنگ ب شێوازێ خۆ یێ ڕاستەقینە هێشتا دەست پێ نەكریە، ئەوا ئەڤرۆ ڕووددەت تەنێ دابەشكرنا ڕۆلانە، بۆ ئامادەكرنا قووناغەكێ كو دێ تێدا تەرازویا هێزێ هێتە گوهۆرین، هەڤپەیمانی دێ هێنە دارشتن ڤە و چێدبیت نەخشە یێن نوی ژ زكێ قەیرانێن كەڤن ژ دایكببن.
ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست ئەڤرۆ ل هەنبەر ساتەكا مێژوویی ڕاوەستیا یە كو چ وێنەیێن خۆ ل ڕابردووی نینن، د ئەڤێ هەرێمێ دا، نە تەنێ سۆپا دلڤن، بەلكو ئابوور، بەرژەوەندی، پرۆژەیێن هەژموونگەریێ و خەونێن نەتەوەیان ژی د گەل دا دلڤن، نەتەوا كورد ژی خەونەك هەیە و ئەگەر یێن ئێكگرتی بن دێ یێن ب دەستكەفت بن، دەمێ پڕۆژەیێن مەزن هەڤدژ دبن، دەولەتێن بچووك دهێنە كورتكرن د پەرتووكەكێ دا كو زلهێز دنڤیسن، ئیلا ئەگەر ئەڤ دەولەتە خاوەن دیدگەهەكێ بن كو بەرژەوەندیێن وان د ناڤ ئەڤێ گەردەلوولێ دا بپارێزیت.
و چێدبیت ژ بەر ئەڤێ چەندێ ئەز ب باوەریڤە دبێژم: جەنگ هێشتا دەست پێ نەكریە، چونكی ئەوا دهێتە ڕێكخستنڤە نە تەنێ مەیدانا جەنگی یە، بەلكو پاشەرۆژا هەمی دەڤەرێ یە.

سەرەڕای دەربازبوونا پتر ژ بیست سالان ل سەركەفتنا رژێما بەرێ و پەسەندكرنا دەستوورێ هەردەم یێ ئیراقێ، هێشتا پەیوەندی یێن دارایی و ئابووری د ناڤبەرا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و حوكمەتا فیدرال ل بەغدا د خۆلا قەیرانێن ل دویڤ ئێك دا دزڤرن، كو ل پێشی یا وان هەموویان مەلەفێ نەفت و غازێ یە.
هەر رێككەفتنەكا نوی كو پێشكێشی رای گشتی دهێتەكرن وەك دەستپێكا قووناغەكا نوی یا هەڤكاریێ دهێتە دانان، لێ زووی دگوهۆڕیت بۆ ناكۆكیەكا نوی كو قەیرانێ دزڤرینیتە خالا سفرێ.
ژ لایێ دەستووری ڤە، دەستوورێ ئیراقێ د بەندا (111) دا دیاردكەت، كو نەفت و غاز مولكێ هەموو گەلێ ئیراقێ یە، هەروەسا بەندا (112) بەحس ل وێ چەندێ دكەت كو برێڤەبرنا نەفت و غازا بەرهەمكری ژ كێلگەیێن نوكە ژ لایێ حوكمەتا فیدراڵ ڤە دهێتەكرن ب هەڤكاری ل گەل حوكمەتێن هەرێمێ‌ و پارێزگەهێن بەرهەمهێنەر، لێ ناكۆكی ژ وێ گاڤا دەستپێكێ دەستپێكر ل سەر راڤەكرنا دەستەواژەیا «كێڵگەیێن نوكە». بەغدا وەسا دبینیت كو برێڤەبرنا فیدرال هەموو كێلگەیێن نەفتی ب خۆ ڤە دگریت، د دەمەكێ دا هەرێما كوردستانێ دیاردكەت كو ئەو كێڵگەیێن پشتی سالا 2005 هاتینە دیتن یان پێشئێخستن د ناڤ دەسهەلاتێن وێ یێن دەستووری دانە.
لێ راستی ئەوە كو جەوهەرێ كێشەیێ بتنێ د دەقان دا نینە، بەلكو د نەبوونا باوەریا سیاسی د ناڤبەرا هەردو لایەنان د دایە، ئەگەر ئیرادەیا سیاسی هەبایە، دا پاش چەندین سالان قانوونا نەفت و غازا فیدرال هێتە دەرئێخستن، ئەو قانوونا كو دەستووری ئاماژە پێكری و پێدڤی بوو لایەنێ گەنگەشەیێ ئێكلا بكەت و میكانیزمێن برێڤەبرن و دابەشكرنێ ب ڕۆنی دەستنیشان بكەت.
ژ لایێ ئابووری ڤە، بەردەوامبوونا ڤێ ناكۆكیێ خزمەتا چ لایەنان ناكەت، ئیراق پێدڤی ب جێگیریەكا دارایی یە، دا كو وەبەرهێنانێ رابكێشیت و گەشەپێدانێ بهێز بكەت، هەروەسا هەرێما كوردستانێ ژی پێدڤی ب گەرەنتی یێن دارایی یێن جێگیر هەیە دا بشێت پلانان بۆ پرۆژە یێن خۆ یێن ئابووری دابنێت، دوور ژ قەیرانێن هەیڤانە یێن گرێدای مووچە و شایستە یێن دارایی.
ئەزموونێ سەلماندیە كو مەنتقێ زەفتكرنا سیاسی (سەپاندنا هێزێ) نەشێت جێگری یا بەردەوام بەرهەم بینیت. هەروەسا گوهۆڕینا نەفتێ بۆ ئامرازەكێ ململانێ یا سیاسی زیانێ دگەهینیتە بەرژەوەندیێن وەلاتیان ل بەغدا و هەولێرێ ب ئێك ئاوا.
ئەوا ئەڤڕۆ پێدڤی، دەربازبوونە ژ برێڤەبرنا قەیرانێ بۆ چارەسەركرنا وێ، و ژ مەنتقێ ناكۆكیێ بۆ مەنتقێ هەڤپشكیێ.
نەفت نە مولكێ حوكمەتەكا فیدرالە و نە یا حوكمەتا هەرێمێ یە، بەلكو مولكێ هەموو نەوەیێن ئیراقێ یە. ژبەر هندێ، هەر رێككەفتنەكا ڕاستەقینە پێدڤیە ل سەر بنەمایێ شەفافیەتێ، دادپەروەریێ د دابەشكرنا داهاتی دا، رێزگرتن ل دەستووری و ئاڤاكرنا باوەریا دولایەنی بیت. بێی ڤێ چەندێ، دێ قەیرانا نەفتێ وەك ناڤنیشانەكێ بەردەوام یێ پەیوەندیێن ناڤبەرا بەغدا و هەولێرێ مینیت، چەند حوكمەت و رێككەفتن بهێنە گوهۆڕین ژی.

هەر گاڤا بەرپرسەكێ ئەمریكی یان یێ هەرێمی بەحسێ پرۆژەیەكێ بكەت كو توركیا، سووریا و ئیراقێ د ناڤ چوارچۆڤەكێ ستراتیژی یێ ئێكگرتی دا گرێددەت، مافێ مەیە ئەم پسیارێ بكەین؛ ئەرێ مەبەست پێ هەڤكارییە د ناڤبەرا دەوڵەتێن جیران دا، یان ئاڤاكرنا ناڤەندەكا نوی یا هەژموونێ یە كو دەڤەرێ ژ دەرگەهێ ئەنقەرە برێڤەببەت؟
چ كەس ل دژی هەڤكارییا ئابۆری یان ئەولەهی د ناڤبەرا دەولەتان دا نینە، چونكی جوگرافیا و بەرژەوەندیێن هەڤپشك رادەیەكێ هەماهەنگیێ دسەپینن، لێ كێشە وێ گاڤێ دەستپێدكەت دەما ئەڤ هەماهنگییە دگۆهۆڕیت بۆ پرۆژەیەكێ كو مافێ كاریگەریێ د بڕیارێن دەولەتێن دی دا ددەتە دەولەتەكێ بتنێ و بەرژەوەندی یێن وێ دكەتە پێوەر بۆ دەستنیشانكرنا پاشەرۆژا هەمی دەڤەرێ.
توركیا دەولەتەكا مەزن و گرنگە، بەلێ ئەو نە سەرپەرشتە ل سەر گەلێن ڕۆژهەڵاتا ناڤین، ئیراق و سووریا ژی نە گۆڕەپانێن هەژموونا چ هێزێن هەرێمی نە، بەلكو دو دەولەتن كو سەروەری و بەرژەوەندی یێن خۆ یێن نیشتیمانی هەنە، ژبەر هندێ، هەر پرۆژەیەكێ ئارمانج ژێ بەرفرهەكرنا رۆلێ توركیا بیت د ناڤا ڤان هەردو دەولەتان دا، دڤێت بكەڤیتە بن گەنگەشە، رەخنە و پێداچوونێ، ب تایبەتی دەما مژار گرێدایی پاشەرۆژا پێكهاتە یێن نەتەوەیی و ئاینی یێن ل وێرێ بیت.
ژ دیتنەكا كوردستانی، ئەڤ ترس و دلەراوكێ یە زۆرینە د دیارن، ئەزموونێ سەلماندیە كو حوكمەتێن ئێك ل دویڤ ئێك یێن توركیا چ جاران ب چاڤەكێ رازیبوونی تەماشەی چ دەستكەفتێن سیاسی یان دەستووری نەكریە كو گەلێ كورد بدەستڤە ئینابن، ژبەر ڤێ چەندێ، گەلەك كەس ب هۆشیاری و گومان تەماشەی هەر رێككەفتنەكا هەرێمی دكەن كو ببیتە ئەگەرێ كێمكرنا دەستهەڵاتێن هەرێما كوردستانێ یان لاوازكرنا پێگەیێ وێ یێ دەستووری د ناڤا ئیراقا فیدراڵ دا.
سەقامگیرییا ئیراقێ ب لاوازكرنا هەرێما كوردستانێ بجهـ ناهێت، هەر وەها سەقامگیری یا سووریا ژی ب ئینكاركرنا مافێن كوردان یان پێكهاتە یێن دی ب دەست ناهێت، سەقامگیری یا راستی ل سەر بنەمایێ هەڤپشكی، دانپێدانا دوولایەنی و رێزگرتن ل تایبەتمەندی یێن نەتەوەیی و رەوشەنبیری ئاڤا دبیت، نەك ب سەپاندنا ئیرادە یا لایەنەكێ بتنێ ل سەر هەمیان.
ڕۆژهەلاتا ناڤین د سەد سالییا بۆری دا چەندین پرۆژەیێن هەژموونێ بخۆڤە دیتن، هندەك ژ وان درووشمێن نەتەوەیی هەلگرتبوون و هندەكێن دی ژی درووشمێن ئایینی یان مەزهەبی، لێ ئەنجام هەر ئێك بوو: قەیران و شەڕێن پتر و مێژینا وزە و شیانێن گەلان، ژبەر هندێ، دەڤەر نە پێدڤی ب ناڤەندەكا نوی یا زۆرداری و هەژموونێ یە، بەلكو پێدڤی ب سیستەمەكێ هەرێمی یە كو ل سەر بنەمایێ هەڤسەنگی، رێزگرتنا دولایەنی و دەستوەرنەدانێ د كاروبارێن ناڤخۆیی یێن دەولەتان دا ئاڤا ببیت.
پاشەرۆژا ڕۆژهەلاتا ناڤین دڤێت ل بەغدا، هەولێر، دیمەشق، ئەنقەرە و پایتەختێن دی ب رێیا دیالۆگ و تێگەهشتنێ بهێتە دروستكرن، نەك ب رێیا پرۆژە یێن كو دەولەتەكێ بكەنە یاریزانێ هەرە بهێز و یێن دی ژی بكەنە پاشكۆ، ئەو گەلێن كو باجێن گران یێن شەڕ و ململانێیان داین، هەژی هەڤپشكی یێن دادپەروەرانەنە، نەك نەخشەیێن نوی یێن هەژموونێ كو قەیرانێن رابردووی ب ناڤێن جودا دوبارە بكەنەڤە.

دیدارا دۆنالد ترەمپ و شی جین پینگ نە تنێ رویدانەكا پرۆتۆكۆلی یا ئاسایی بوو، بەلكو ئاماژەكا روون بوو، كو جیهان چوویە د ناڤ قووناغەكا نوی یا دوبارە رێكخستنا هەڤسەنگی یێن نێڤدەولەتی دا، هەر دو هێزێن مەزن یێن ئابووری و سەربازی ل ڤێ جیهانێ د وێ چەندێ دگەهن، كو بەردەوامبوونا تەڤلهەڤی یا جیهانی دێ بیتە مەترسی ل سەر بەرژەوەندی یێن وان هەردووكان، ژ بەر هندێ دیارە كو ڤێ لۆتكەیێ لێكگەهشتنێن وەها بخۆڤە گرتینە كو ژ ناڤونیشانێن راگەهاندی دەرباز دبن.
دیارترین خال د ڤێ دیدارێ دا، هەبوونا حەزەكا هەڤپشك بوو، ژ بۆ كێمكرنا توندی یا شەڕێ بازرگانی، و رێگریكرن ل توندبوونا كێشەیان د مەلەفێن تەكنەلۆژی یا، وزە، و زنجیرە یێن دابینكرنا جیهانی دا، ئەمریكا بزاڤێ دكەت كو مەزناهییا خۆ یا ئابووری بپارێزیت بێی كو بكەڤیتە د ناڤ روویبەرویبوونەكا گران و ب باج دا دگەل چینێ، ژ لایەكێ دی ڤە پەكین دخوازیت بەردەوام بیت ل سەر بلندبوونا خۆ یا ئابووری دویر ژ گەمارۆ و سزایان و پێكدادانێن سەربازی یێن راستەوخۆ.
بەلێ ئەڤ چەندە ب وێ رامانێ نینە كو پەیوەندی یێن ئەمریكا و چینێ بوونە هەڤالینیەكا ستراتیژی، چونكی ململانێ یا د ناڤبەرا وان دا كویرترە ژ ناكۆكیێن بازرگانی ب تنێ، ئەڤە ململانێ یە ل سەر سەركردایەتیكرنا سەدسالی یا نوی، دگەل هندێ ژی، لدویڤ دیدێن شرۆڤەكاران، دیارە هەردو لایەن گەهشتینە وێ باوەریێ كو “برێڤەبرنا هەڤركیێ” گەلەك باشترە ژ تەقاندنا جیهانێ ب شەڕەكێ سار یان گەرم كو ئەنجامێن وی شەڕی نەهێنە كۆنترۆلكرن و پێشبینیكرن.
ل رۆژهەلاتا ناڤین، مەلەفێ ئیرانێ ب هێز د پەراوێزا ڤێ دیدارێ دا هەبوو، چین-ێ پێدڤی ب سەقامگیری یا وزە و بازرگانی یا جیهانی هەیە، و ئەمریكا ژی ناخوازیت تەقینەكا نوی روی بدەت كو ببیتە ئەگەرێ بلندبوونا بهایێ نەفتێ و پتر لاوازكرنا ئابوورێ وێ، ژ بەر هندێ، رەنگە ئەم د ناڤ قووناغەكا فشارێن دارێژتی دا بین ل سەر ئیرانێ، دگەل هێلانا دەرگەهێن دانوستاندنێن نەراستەوخۆ ب ڤەكری.
د ڤی بیاڤی دا، گەری یا هورمز وەك گرێیا هەرە مەترسیدار دمینیت، دائێخستنا وێ ب رامانا پەككەفتنا پشكەكا مەزن یا بازرگانی یا وزێ ل جیهانێ دهێت، و ئەڤە ئەو تشتە یێ واشنتۆن و پەكین و تەنانەت هێزێن هەرێمی ژی ناخوازن ببینین، ژ بەر هندێ، سیناریۆ یێن هەرە نێزیك نە شەڕەكێ گشتگیرە، بەلكو بەردەوامبوونا ئالۆزی یێن سنووردار و شەڕێن ب بریكار و نیشاندانا هێزا سەربازی یا حسابكری یە.
چین ژ لایێ خۆ ڤە, ب لۆژیكێ بەرژەوەندی یێن رویت سەرەدەریێ دگەل ئیرانێ دكەت؛ ئەو نەفتا ئیرانێ دخوازیت، بەلێ ناخوازیت قەیرانێن ئیرانێ و ململانێ یێن وێ یێن ئایدیۆلۆژی بۆ خۆ هاوردە «ئیمپۆرت» بكەت، پەكین دزانیت كو هێزا وێ یا راستی د ئابووری دایە، نە د چوونە ناڤ روببەرویبوونێن سەربازی یێن گران دا بۆ بەرەڤانیكرن ژ هەڤپەیمانێن خۆ.
پشتی ڤێ لۆتكەیێ، رەنگە جیهان بكەڤیتە قووناغەكا نوی كو ناڤێ وێ “سەقامگیری یا لەرزۆك و ناسك” بیت، تەباهی و ئاشتكرنەكا رێژەیی د ئابووری و وزێ دا، ل هەمبەر بەردەوامبوونا ململانێ یێن خۆلەمێشی و مژاوی، سایبەری و سیاسی، جیهان بەر ب فرەجەمسەریێ دچیت، بەلێ بێی كو مەزناهی یا ئەمریكا ب تەمامی بكەڤیت.
د دوماهیێ دا ئاماژێ ب وێ چەندێ دكەم یا سەرۆكێ چینێ، شی جینبینگ بۆ ترامپی گۆتی: «هەڤكاری مفا و قازانجێ دگەهینیتە هەردو لایان، لێ بەرهنگاربوون و رویبەرویبوون زیانێ ب هەردوكان دگەهینیت؛ فەرە ئەم ببینە شریك و هەڤپشك نەك ببینە نەیار و دژبەر.»
و پێشبینی دكەم كو دێ ب ڤی ڕەنگی جیهان هێتە برێڤەبرن.
ئەوا ئەڤڕۆ روی ددەت نە چێكرنا ئاشتیەكا بەردەوامە، بەلكو برێڤەبرنەكا هویر یا تەڤلهەڤیێ یە، دا كو نەبیتە ئەگەرێ هلوەشینەكا گشتی یا جیهانی.

نە یا ب زەحمەتە مرۆڤ تێ بینتە دەر كو ڤەكرنا دەرگەهێ رەبیعە دەركەفتنە ژ بیرۆكەیا ڤەكرنا دەرگەهەكێ نوی یێ سنووری، چونكی بابەت گرێدایی گوهۆڕینێن ئابووری و جیۆپۆلیتیكی یێن كویرە ل ئیراقێ و دەڤەرێ.
دەرگەهێن سنووری نە تنێ ڕێكێن دەربازبوونا بارهەلگر و كەلوپەلانە، بەلكو ئامرازێن هەژموون و كۆنترۆلا ئابووری و سیاسینە، و هەر لایەنێ ببیتە خودانێ ڕێڕەوێن بازرگانی، دێ بیتە خۆدانێ پشكەكا گرنگ ژ بڕیارا ئابووری و سەروەریێ.
ژ سالا 2003ێ وەرە، دەرگەهێ ئیبراهیم خەلیل ل زاخۆ بوویە گرنگترین شریانێ بازرگانی د ناڤبەرا ئیراق و توركیایێ دا، و بوویە دەروازێ سەرەكی بۆ هاتنا كەلوپەلێن توركی بۆ ناڤ بازاڕێن ئیراقێ.
ئەڤی كەتواری قورساییەكا ئابووری و ستراتیژی یا مەزن دایە هەرێما كوردستانێ، چونكی پشكا هەرە مەزن یا ئاڵوگۆڕا بازرگانی یا ئیراقی-توركی د ناڤ هشكاتییا هەرێمێ دا دەرباز دبیت، دگەل هندێ ژی بزاڤا ترانزێت، كۆمرك و چالاكی یێن لۆجستی یێن بەرفرەهـ دگەل خۆ د ئینیت.
بەلێ ڤەكرنا دەرگەهێ ڕەبیعە ئاراستەیەكی نوی یێ حوكمەتا بەغدا نیشا ددەت بۆ ژ نوی دابەشكرنا نەخشەیێ بازرگانی یا ئیراقێ، دەرگەهێ نوی، یێ كو دكەڤیتە پارێزگەها نەینەوا، دەروازەكێ ڕاستەوخۆ ددەتە حوكمەتا فیدرال كو د بن چاڤدێرییا وێ یا تەمام دا بیت و دەلیڤێ بۆ چێدكەت كو پشتبەستنێ ل سەر رێڕەوێ كلاسیكی یێ د ناڤ زاخۆ و هەرێما كوردستانێ دا كێم بكەت.
ژ ڤێرێ مرۆڤ دشێت وەها تێبگەهیت كو ئەڤ پێنگاڤە پشكەكە ژ بزاڤەكا بەرفرەهتر بۆ ڤەگەڕاندنا ناڤەندێتییا ئابووری یا بەغدا و گرێدانا وێ ب پڕۆژەیێن هەرێمی یێن مەزن، و ل پێشیا وان هەموویان پڕۆژەیێ «ڕێكا گەشەپێدانێ».
ئارمانجا ئابووری یا هەرە دیار پێكهاتیە ژ ئاڤاكرنا ڕێڕەوەكێ جێگر (بدیل) بۆ كەلوپەلێن ژ توركیایێ دهێن و بەرەڤ ناڤەڕاست و باشوورێ ئیراقێ دچن، دا كو بازرگانی یا ئیراقێ تنێ ب ئێك ڕێڕەو ڤە گرێدایی نەمینیت، هەروەسا بەغدا دخوازیت پارێزگەها نەینەوا ژ لایێ ئابووری ڤە چالاك بكەت، نەخاسمە پشتی سالێن درێژ ژ وێرانكاری و ململانێیان، بكەتە گرێدەكا بازرگانی یا گرنگ.
د گەل هندێ ژی، ئاخفتن ل سەر لاوازكرنا دەرگەهێ ئیبراهیم خەلیل یان گوهۆڕینا وی ب شێوەیەكێ ب لەز، یا زێدەڕۆیی تێدا هاتییە كرن، چونكی زاخۆ خۆدان ژێرخان و شارەزاییەكا دەهان سالانە، زێدەباری تۆرەكا بەرفرەهـ ژ كۆمپانی یا، بازاڕ و خزمەتگوزاری یێن لۆجستی یێن گرێدایی بازرگانی یا توركی، هەروەسا ئارامییا ڕێژەیی ل هەرێما كوردستانێ، ڕێكا د ناڤ ئیبراهیم خەلیل دا بۆ كۆمپانی یا و بازرگانان كریە جهێ سەرنجێ و پتر هاتییە پەسندكرن، لێ د سیاسەت و ئابووری دا چو پێنگاڤێن ب تەمامی بێمەبەست نینن.
ڤەكرنا دەریێ ڕەبیعە پەیامەكا ڕۆهن د ناڤ خۆ دا هەلگرتییە كو بەغدا دخوازیت خودان ئەلتەرناتیڤێن ستراتیژی بیت، و كلیلێن بازرگانی یا دەرەكی یا ئیراقێ د دەستێن ئێك دەروازە یان ئێك لایەن دا نەهێلیت، لەوما ململانێ ل ڤێرێ تنێ ململانێیەكا سنووری نینە، بەلكو ململانێیە ل سەر هەژموونا ئابووری و سەنتەرێن هێزێ د ناڤخۆیا ئیراقێ دا.
و ڕەنگە د سالێن داهاتی دا، ئەم دێ بینەرێن هەڤڕكییەكا هێمن بین د ناڤبەرا ڕەبیعە و ئیبراهیم خەلیل دا، نە بۆ ژناڤبرنا ئێك و دو، بەلكو بۆ ژ نوی كێشانا هەڤسەنگییا بازرگانی و كۆنترۆلا ئابووری ل ئیراقا نوی.

ئەوا ئەڤرۆ د ناڤ سۆشیال میدیایێ دا ل كوردستانێ رووددەت، تنێ نەبوویە جوداهییەكا دەمكی د ناڤبەرا چەند كەسێن خودان بۆچوونێن جودا دا، بەلكو بەرەبەرە یا دبیتە دیاردەیەكا مەترسیدار كو دەست د ناڤ پەیوەندی یێن دەروونی و جڤاكی یێن گەلێ كورد دا وەرددەت.
ئەو شاشەیێن بچووك یێن د دەستێن مە دا، ل شوونا كو ببنە پرەك بۆ نێزیكبوونێ، بووینە دیوارەكێ بلند د ناڤبەرا برایان دا، دەما كو كوڕێ هەولێرێ دبیتە هەڤڕكێ كوڕێ سلێمانیێ، یان كوڕێ دهۆكێ دبیتە جهێ ترانەپێكرنا باژێرەكێ دی یێ وەك هەڵەبجە یان كەركووكێ، ئێدی بابەت نە تنێ جوداهییا بۆچوون و رایێ یە، بەلكو نێزیكبوونە ژ پرۆژەیەكێ مەترسیدار یێ «هەلوەشاندنا ناڤخۆیی» یان ئەوێ جیهان ب «جەنگێ نەرم» دناسینیت.
د سالێن دوماهییێ دا؛ هندەك نموونەیێن رۆهن بۆ ڤێ سیاسەتێ دیاربوون، هەر كو قەیرانەكا سیاسی یان كارگێڕی پەیدا دبیت، هندەك پەیجێن بێ ناسنامە و «سوپایێن ئەلكترۆنی» دەست ب بەلاڤكرنا ڤیدیۆ یێن كورتكری و پەیڤێن گرژكەر دكەن، ئەڤ ئەكاونتە ب شێوەیەكێ پلان بۆ دارێژتی وەسا بابەتان بەلاڤ دكەن كو وەكی نوینەراتییا باژێرەكی یان جەماوەرەكی هەموویێ دكەن، دا كو تاكێ كورد یێ سادە هەست بكەت كو باژێرەك ب تمامی دژی وی راوەستایە.
رویدانەكا تاكەكەسی د زانكۆیەكێ دا، یان كێشەیەك د كۆلانەكێ یان د یاریگەهەكێ دا، د ماوێ چەند دەمژمێرەكێن كێم دا دبیتە هەلمەتەكا جڤیندانێ د ناڤبەرا خەلكێ باژێران دا، هندەك جاران یارییەكا وەرزشی یان داخۆیانییەكا سیاسی دهێتە بكارئینان دا كو خەلك بهێتە پالدان بۆ گوهۆڕینا هەستا جڤاكی بەر ب كین و ركبەری یا دەروونی، ئارمانجا سەرەكی ئەوە كو وەسا بدەنە دیاركرن كو ئارێشە د ناڤبەرا جڤاكان ب خۆ دایە، نە د ناڤبەرا هەلوەستێن سیاسی دا.
ل ڤێرە ئەم تێبینی دكەین كو ئەڤ دیاردە بەرەبەرە بوویە نەخۆشییەكا جڤاكی، كو تەنانەت د ناڤ یاریگەهان دا ژی رەنگ ڤەدایە، ئەوا هندەك جاران د ناڤبەرا جەماوەرێ یانا زاخۆ و یانا دهۆكێ دا رویدەت، نە تنێ هەڤڕكییەكا وەرزشی یا سروشتی یە، بەلكو بوویە درێژەپێدەرا هەمان وێ پەیڤا خراب یا سۆشیال میدیایێ، ل شوونا كو یاریگەهـ ببنە جهێ كەیف و هەستا نەتەوایەتی، دبنە سەكۆیەك بۆ سوكایەتیێ؛ كو ئەڤە ژی نیشانا وێ چەندێ یە كو پارچەبوونا جڤاكی رێكا خۆ د ناخێ گەنجێن مە دا دیتییە.
ئەڤ كارە چ جاران ب رێكەفت نینە، هەر كەسێ چاڤدێریێ بكەت، دێ بینیت كو شێوازەكێ دوبارەبووی یێ هەی؛ ئەكاونتێن بێ ناسنامە، ب ئێك زمان و د ئێك دەم دا ئارمانجەكێ دپێكن، ئەو ژی گوهۆڕینا قەیرانان بۆ كێشێن جڤاكی یێن كو ب ساناهی ناهێنە چارەسەركرن، ل ڤێرە دڤێت بپرسین: كی مفای ژ پارچەبوونا كوردان دبینیت؟ ب دیتنا من چ گۆمان نینە كو دەستێن سیخوری ژی ل پشت ڤێ دوبەرەكی و هاندانا گرژیان هەنە، چونكی هەر لایەنەكێ هەرێمی یان سیاسی یێ كو ژ نێزیكبوونا كوردان و ژ هشیارییەكا نەتەوەیی بترسیت، ڤێ پارچەبوونێ وەك دەستكەفتەكێ مەزن دبینیت.
بەرهنگاربوون ب هەلچوونەكێ ل هەنبەر هەلچوونەكا دی نابیت، یا پێدڤی بەری هەر تشتەكێ «هشیاری» یە، پێدڤییە خەلك جوداهیێ د ناڤبەرا رەخنە و هاندانا ب مەبەست دا بكەت، ل سەر رەوشەنبیران ژی فەرە كو ئاستێ گۆتۆبێژان بزڤڕینن بۆ سەر ئاستێ «هزرێ» نە «سڤكایەتیێ».
دەسهەلاتێن مە ژی دڤێت بزانن كو ئەولەهی یا جڤاكی ئێدی تنێ پاراستنا سنووران نینە، بەلكو ئەولەهی یا «هشیاریێ» و فەزایێ دیجیتالی یە، پێدڤییە ئەو ئەكاونتێن فتنێ بەلاڤ دكەن بهێنە ئاشكراكرن و سزادان، مەترسیدارترین تشت یێ كو كورد ژ دەست بدەن نە تنێ ئاخە، بەلكو «باوەرییا هەڤدویە»؛ ئەگەر ئەڤ باوەرییە نەما، ئێدی رێكا لاوازكرنا هەر خەونەكا كوردی بۆ دژمنان دێ گەلەك كورتتر لێ هێت.

گەلەك جاران مرۆڤی گوه ل گۆتنا وێ دەستەواژێ دبیت، چ ژ لایێ كەسێن ئاسایی یان سیاسەتكاران، كو دیموكراسی بۆ جڤاكێ مە یان جڤاكێن پاشكەفتی بكێرناهێت، ئەڤە ژی باوەری و دەرئەنجامەكێ ب ساناهی و نە دورستە، ئاریشە نە د دیموكراسیێ دایە، لێ د وێ ئێكێ دایە، یا كو ل ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ هاتی یە بجهئینان.
دیموكراسی تنێ نەهەلبژارتنە؛ لێ سیستەمەكێ تمامكەرە، كو ل سەر بنەمایێ دەزگەهێن ب هێز، دادی یا سەربەخۆ، یاسایەكا سەروەر كو ل سەر هەمییان جێبەجێ دبیت و وەلاتییەكێ هشیار ب رۆلێ خۆ و ب ئەرك و مافێن خۆ ئاڤا دبیت.
دەمێ ئەڤ بنەمایە نەبن، دیموكراسی دبیتە شێوەیەكێ تال كو چ دەولەتێن ڕاستەقینە بەرهەم نائینیت. تشتێ ل دەڤ مە چێبووی ئەوە، كو مە شێوە وەرگرت و ناڤەرۆك هێلا، مە هەلبژارتن ئەنجامدان، بەلێ دەستهەلات د دەستێن هەمان هێزان دا ما، مە دەستوور نڤیسین، بەلێ قانوون ژ هەمییان بلندتر نەبوو، مە بەحسێ دەولەتێ كر، بەلێ بڕیار د دەستێ حزبان دا ما، نەك د دەستێ دەزگەهێن فەرمی دا.
ژ بەر ڤێ ئەگەرێ، وەسا دیار دبیت، كو دیموكراسیێ شكەستن ئینایە، بەلێ د ڕاستی دا، هەر د بنەڕەت دا دیموكراسی ب شێوەیەكێ دروست نەهاتی یە بجهئینان، گرفت نە ئەوە كو جڤاك «پاشكەفتییە»، بەلكو ئاریشە ئەوە، كو سیستەم ب شێوەیەكی هاتییە ئاڤاكرن، كو خزمەتا هێزێن دەسهەلاتدار بكەت، نەك وەلاتییان.
باشترین نموونە ژی ئیراقە، دەمێ دیموكراسی وەك ئامرازەكی بۆ سەپاندنا هەژموونێ دهێتە بكارئینان، دەرهاڤێژتەكێ سروشتی یە كو واتا یا خۆ ژ دەست بدەت. ڕەتكرنا دیموكراسیێ نە چارەسەری یە، چونكی زۆربەی جاران بەدیلێ دیمۆكراسیێ خرابترە، سیستەمێن گرتی كو خەلكی دویر دئێخن و پەراوێز دكەن و دەولەتێ لاوازتر لێ دكەن، چارەسەری د ڕاستكرنەڤا ڕێڕەوی دایە، نەك ڕەڤین ژێ.
ئەم پێدڤی ب ئاڤاكرنا دیموكراسییەكا ڕاستەقینە و ب رامانین، كو دەستپێبكەت ب هێزكرنا قانوونێ، پشتەڤانیكرنا دەزگەهان، بەلاڤكرنا هشیاریێ و گرنگیدان ب پەروەردە و فێركرنێ و دوماهیك ئینان ب هەژموونا حزبان ل سەر سازی یێن دەولەتێ.
ب كورتی و كورمانجی:
دیموكراسی شكەستنێ نائینیت، بەلكو دهێتە شكاندن دەمێ ب شێوەیەكێ شاش دهێتە بكارئینان، ئەگەر مە بڤێت دیمۆكراسی سەركەفتی بیت، دڤێت ئەم شێوازێ بجهئینانا وێ بگوهۆڕین، نەك دەست ژێ بەردەین.
دیموكراسی وەك ئامرازەكێ بێدەنگە، هەكە دەستێن نەشارەزا بكاربئینن دێ ئەنجامێن وێرانكەر هەبن، شكەستنا سیستەمێ دیمۆكراسی نە ژ كێماسی یا بنەما یێن وێیە، بەلكو ژبەر وێ چەندێ یە كو هندەك ل ژێر ناڤێ وێ، بەرژەوەندی یێن تاكەكەسی و بەرتەنگ دپارێزن.
بۆ وێ كو دیمۆكراسی ببیتە راستیەكا بهێز، پێدڤیە ئەم ل سەر ئاستێ هشیاریا جڤاكی و سەروەریا قانوونێ كار بكەین، گوهۆڕینا شێوازێ بجهئینانێ رامانا وێ ئەوە كو ئەم دیمۆكراسیێ ژ درووشمێن ڤالا بگەهینینە كریارێن پڕاكتیكی، دەستبەردان دیمۆكراسیێ، ڤەگەڕە بۆ ستەمداریێ، لێ راستڤەكرنا رێبازا وێ، تاكە رێیەكە بەرەڤ ئایندەیەكی گەشتر و سەقامگیرتر.

د ڤێ چركەساتا گوهۆڕینێن مەزن دا، شارەزایا نەتەوەیان نەتنێ ب شیانا وان ژ بۆ ژیانێ و خۆپاراستنێ دهێتە پیڤان، لێ د هەمان دەمی دا ب شیانا وان ل سەر ڤەگۆهڕینا قەیرانان بۆ دەرفەتێن دیرۆكی ژی دهێتە پیڤان.
ئەڤڕۆ ب دبیتەكا زێدە یا گرتنا تەنگا هۆرمزی ژ بەر شەڕێ بەردەوامێ د ناڤبەرا ئەمریكا و ئیسرائیلێ ژ لایەكی و ل گەل ئیرانێ ژلایەكێ دیڤە، هەرێما كوردستانێ ل هەمبەر وەرچەرخانەكا ستراتیژی راوەستیایە كو دشێت سەر ژنوی شێوە و نەخشەیێ هەرێمێ یێ ئابۆری و سیاسی كارگێڕی وێنا بكەتەڤە.
هەر ئاستەنگەكا بزاڤا پەتڕۆلێ ب رێ یا تەنگا هۆرمزی، یەك ژ شا دەمارێن وزەی یێن هەرە گرنگێن جیهانێ، دێ ڤاڵاهییەكا گرنگ و كاریگەر د بازاڕێن جیهانی دا چێكەت. ئەڤە ژی بۆ هەرێما كوردستانێ دەرفەتەكا راستەقینە و زێڕین پێشكێش دكەت، كو پەیتا پەیتا بەرهەمئینانا خۆ یا پەتڕۆلێ و گازێ زێدەبكەت، ژ بۆ نێزیكی ملیۆنەك، هەتا ملیۆنەك و پێنج سەد هزار بەڕمیلان د رۆژەكێ دا.
پێشكەفتنەكا ب ڤی رەنگی نە بتنێ ژمارەیەكا ئابۆری یە، لێ كارتەكا جیوپۆلیتیكی یە، كو گرنگیا كوردستانێ د هەڤكێشەیا وزەی یا هەرێمی و ناڤدەولەتی دا مەزنتر دكەت.
ئەڤ كەتوارێ نوی د هەمان دەم دا؛ رێ یێ ڤەدكەت ژ بۆ كو سەر ژ نوی هەڵسەنگاندنا شێوازێ پەیوەندی و تێكەلی یا دارایی ل گەل بەغدا بهێتە پێناسەكرنەڤە، و هەڤكێشە یێن كەڤن یێن گرێدایی ب بودجە و مووچە یێن كارمەندێن هەرێمێ پێ دهاتە برێڤەبرن، ئێدی نە شێن پشتی گوهۆڕینێن چێبووین و رویدای ب هەمان شێوە بهێنە برێڤەبرن و هەڤدەمییا گوهۆڕینێن نها بكەت. ژ بەر ڤێ ئێكێ هەرێم دشێت دیالۆگەكا رژد بكەت، دا كو بودجە یا فیدڕالی ژ نویڤە ئاڤا بكەتەڤە و مافێن خۆ ین دەستووری مسۆگەر بكەت و چارەسەرییەكا بنەڕەتی و كۆتایی بۆ قەیرانا مووچەیان و خەرجكرنا بودجەیێ هەرێمێ ڤەبینیت و رێكەفتنەكا نوی ئیمزا بكەت، ب ڤی شێوەی دێ ل قەیرانێن سیاسی یێن هەر ساڵ دوبارە دویر كەڤیت.
د ناڤ ڤێ ناكۆكییا ئالۆز دا، هەرێما كوردستانێ و سەرۆكایەتییا سیاسی ب پابەندبوونا بێلایەنیێ و دویركەفتنا چوونە د ناڤ ناكۆكیێ دا و لایەنگرییا لاینەكێ ناكۆیێ، هشمەندی و داناییەكا سیاسی یا بەرچاڤ نیشا دا، ڤێ هەلوەستا هەڤسەنگ، نە ب تنێ ئارامییا هەرێمێ پاراستی یە ژ تێكدانێ، لێ د هەمان دەم دا، وێنێ هەرێمێ ژی وەكو ئەكتەرەكێ بەرپرسیار و باوەڕپێكری و جهێ متمانێ د هەرێمەكا تژی ئالۆزی كو د پەقین و كەلینێ دایە، ب خۆرت و بهێز كر و چەسپاند. د قووناخا داهاتی دا، دبیت كو سەر ژ نوی ڤە پێدڤی ب هەلسەنگاندنا تێكەلی یا د ناڤبەرا هەرێمێ و بەغدایێ دا هەبیت، دبیت ببیتە سەدەما نێزیكبوونەكا هەڤسەنگتر و دادپەروەرتر و سەربخۆیانەتر د بڕێڤەبرنا ژێدەرێن داهاتی و بریارێن ئابۆری دا.
دیرۆكێ ئەم فێركرینە كو گوهۆڕینێن مەزن ل بەندا دودلان نامینن، هەكە ئەڤ چڕكەساتا دیرۆكی ب باشی سەرەدەری ل كەل دا بهێتەكرن و بهێتە بكارئینان و جڤاتەكا سیاسی یا ب ئەزموون ژ هێزێن سیاسی یلن كوردستانی بهێتە ئاڤاكرن، دبیت كو هەرێما كوردستانێ خۆ ل هەنبەر دەرفەتەكا دەگمەنا دیرۆكی دا ببینتەڤە بۆ بهێزكرنا پێگەهێ خۆ یێ ئابۆری و سیاسی د نەخشەیێ گوڕاوێ رۆهەلاتا ناڤین دا، ببیتە سەدەمێ خێرێ ژی بۆ هەر چارپارچێن وەلاتی.

قەیڕانا ئابۆری ل ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ نە قەیرانا چاڤكانیانە، لێ قەیڕانا رێڤەبەریێ و دیتنێ یان ڤێژنێ یە، هەر دو ژی زێدە خۆ ب پەتڕۆلێ و پارەداركرنێن حوكمەتی ژ بۆ وەلاتی یا یێن وەكو مووچێ چاڤدێری یا جڤاكی و خانەنشین و پێدانا پارەیێ پشتەڤانیكرنا نرخا سۆتەمەنیێ و…هتد. هەیا دوماهیێ، كو نە ژ بەرانبەر كارەكی یان خزمەتگۆزارییەكا راستەوخۆ یە، و ئارامی یا داریی د هێلتەڤە نەجێگیر و گرێدایی ب نرخێن داكەفتنا وزەی و كێشمەكێش و ئالۆزیێن سیاسی ب ئاواەكێ زێدەتر ژ هلبەرینا راستەقینە یا ئابۆری.
كورتئینانا د بۆدجەیێن ئیراقێ د هندەك سالان دا د ناڤبەرا (٢٠) هەتا (٤٠) تریلیۆن دیناران دا بوو، لێ د هەمان دەمدا هەرێما كوردستانێ روی ب روی قەیرانێن نەختینەی یێن چەند جاری دوبارە دبوو و بوونە سەدەما درەنگكەفتنا مووچەی و دەینێن كۆمبوویی زێدەبوون.
ئەڤە ئاشكرا دكەت كو گرفت یا پێكهاتەیی یە: خەرجێن گشتگیرێن زێدە، قادا گشتی یا زێدەتر ژ پێدڤی، هلبەرینا لاواز د قاد و سێكتەرێن بەرهەمئینەر دا.
د شیاندایە مووچە یێن كارمەندێن شارستانی بهێنە مسۆگەركرن ب رێ یا ڤەكۆلینێن بەرفرەه و گشتگیر بۆ كار و فەرمانبەرێن بندیوار و دومووچەیی، هەر وەها دامەزراندنا سەبەتەیەكا دارایی یا ئارام كو رێژەیەكا جێگیرا داهاتێن پەتڕۆلێ تێدا دهێتە دانان، زێدەباری كۆنترۆلكرنا مەرز و دەری یێن سینۆری، و چالاكرنا باجێن دادپەروەر.
ئارامییا مووچەیێن شارستانی خۆشگوزەرانی نینە، لێ گەرەنتی یا ئارامی یا جڤاكی یە، سەرباری وێ ئێكێ، هەر چاكسازییەكا راستەقینە دڤێت ژ قادێن لەشكری و ئەولەهیێ دا بهێتەكرن، ژبەركو بەهرا پتر و مەزنترێ یا هەلئاوسانا فەرمانبەریێ و دارایی د واندا كۆمبوویە.
دەولەت نەكاریت ئابۆرییەكا نویژەن ئاڤا بكەت ئەگەر بۆدجە یێن وێ بۆ مووچە و پلەدارێن لەشكری و شارستانی كو نە ل سەر بنگەهـ و بنەمایێ ژێهاتیبوونا زانستی و ئاكادیمی هاتبنە دامەزراندن، بهێنە خەرجكرن.
د بەراوردكرنێن ناڤنەتەوەیی دا، مووچەیێن فەرمانبەرێن شارستانی ل ئیراقێ ب گشتی و هەرێما كوردستانێ ب تایبەتی، چونكو (١٢) سالن كارمەندێن شارستانی نەهاتینە پلەبلندكرن، مووچە هەیا وی ئاستی كێمن كو نێزیكی ئاستێ هاریكاری یێن جڤاكی یێن هندەك دەوەلەت و وەلاتێن ئەورۆپینە، ئەڤە ب وێ واتەیێ دهێت كو زێدە گڤاشتنا لسەر فەرمانبەران، قەیرانێ چارەسەر ناكەت، لێبەلێ بەروڤاژی دێ قەیرانێ كویرتر كەت.

كارێ كو پێدڤیە بهێتەكرن ئەوە، كو هەلسەنگاندن و پێداچوونەكا پیشەیی بۆ پلە و ئیمتیازاتێن لەشكری وەكی زێرڤان و تڕۆمبێل و پێشینە یێن بەردەوامێن ستویر كو دبنە ئەگەرێ نەئێكسانی یا جڤاكی، و پلە و ئیمتیازاتا ب ژێهاتیبوون و ئەزموونێڤە بهێتە گرێدان، بەرانبەر پاراستنا چینا شارستانی یا هلبەرینەر و بەرهەمدار دا.
راپۆرتێن كو ژ لایێ بانكا ناڤدەولەتی و سەبەتە یا دراڤێن ناڤدەولەتیڤە هاتینە دەرئێخستن، ب زەلالی پشتراست دكەن، كو چارەسەری جۆربەجۆركرنا ئابۆریێ یە، و كێمكرنا خەرجێن نەبەرهەمدارە، و ئاڤاكرنا رێڤەبەرییەكا داریی یا زەلالە.
دەما كو پەتڕۆل ببیتە مۆتۆرا گەشەپێدانێ نە ب تەنێ ژێدەرێ مووچەیان، ئیراق و هەرێما كوردستانێ دێ شێن ئابۆری یا رزگاربوون و قۆرتالبوونێ بەرەڤ ئابۆری یا دەولەتەكا خۆژی بەتن، و دێ دشیاندا بیت وێنێ پاشەڕۆژا وەلاتێ خۆ بكێشیت و پێدڤی یێن وان یێن سەرەتایی دابین بكەت، بێی كو هەوجەی بازاڕێ دەرڤە ببیت.

كوردستان دێ یا ئەولەه و پاراستی مینیت، نە ژ بەركو ئەم ل دەرڤەی نەخشە یێن ناكۆكیان دا دژین، لێ ژبەركو ئەم یێن بووینە پشكەك د ناڤ هەڤكێشە یێن مەزنتر دا، ئاخا مە كوردستانێ ئێدی نە ب بتنێ جهگەهەكێ جوگرافیێ دەربازبوونێ یە د ناڤبەرا ئیمپراتۆریان دا، لێ بوویە گرێیەكا بنچینەیی یا چاڤكانی یێن وزەی د لێكدانەڤە یێن ئەوڕۆپا و رۆژئاڤا دا و ژ بەر وی یەدەكێ مەزنێ گازێ و سامانێن سرۆشتی یێن د ئاخا وێ دا هەی، كوردستان یا بوویە ناڤەندەكا گرینگ و ب باندۆر د هەرێمێ دا.
دەما كو جۆگرافیا دكەڤیتە بەر لێكدانەڤە و هەڤكێشە یێن بەرژەوەندیێن ناڤنەتەوەیی دا، رێسا یێن یاریێ دهێنە گوهۆڕین و ئارامی دبیتە بژاردەیەكا ئیستڕاتیژی، نە ب تنێ خواستەكا هەرێمی.
ئەو مووشەكێن دهێن و دچن د ناڤبەرا بەرەیێ ئیسرائیل و ئەمریكا ژ لایەكی و ئیرانێ ژ لایەكێ دی ڤە ب سەر ئاسمانێ كوردستانێ ڕا دەرباس دبن، دبیت ببنە سەدەمێ دلگرانی و دلتەنگیێ، لێ ئەو قەت راستی یا هەڤسەنگی یا نوی یا هێزێ نا گوهۆڕن، كوردستانا ئەڤڕۆ نە ئەو كوردستانە یا بەری دەهان سالان، دەما كو بریارێن وێ ژ لایێ خەلكەكێ دی ڤە لگۆری پیڤەر و بەرژەوەندی یێن خۆ د هاتن دان و چارەنڤیسێ وێ دهاتە ئێكلاكرن، ئەڤڕۆ سەرۆكێ ئەمریكا پەیوەندی یێن راستەڕاست ب لێڤەگەڕ وسەرۆك و رێبەرێن كوردستانێ ڤە دكەت، بۆچوونێن كوردان دهێنە وەرگرتن و دەنگ و خواستێن وان گۆهداری ژێ دهێتە كرن و دبنە بەشەكێ د دانانا پلانێ دا.
ئەڤڕۆ ئەم یێ ل هەنبەر كەتوارەكێ جودا یێ سیاسی و ئەولەهیێ روی ب روی بووین و سازی یێن حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دلنیایێ ددەنە وەلاتی یا، كو ئەولەهی یا خوارنێ یێن ئیستراتیژی ب كێمی ژ بۆ (٦) هەیڤان د كوۆگەهێن هەرێمێ دا هەیە، ئەڤە نە هویردە درێژییەكا تەكنیكی یە، لێ نیشانا نێزیكبوونەكا ئەقلانە و هۆشیارانە یا رێڤەبرنا سەردەمێ قەیرانێ یە.
دیرۆكێ ئەم كورد فێركرین كو مللەتێن خوەدی ئیرادەیا مانێ، ناهێنە رەشكرنەڤە و ژناڤبرن، هەر ژ شەڕێ چالدیرانێ و هەیا ناكۆكیێن شاه و سۆلتانان و شۆردبیەڤە رژێمێن نوی یێن كو هەبوونا كوردان ماندەل دكری و شەڕێ مافێ كوردان دكری، گەلەك ژ وان هێزێن مەزن و رژێمان بەرێ ئالایێن خۆ ل سەر چیا یێن مە بلندكرن، لێ ئەو چوون و ژناڤچوون و مللەتێ مە هەر ماڤە.
شاهـێ ئیرانێ چوو، سەدامێ ئیراقێ كەفت و نەخشە یێن بەغدا و دیمەشق هاتنە گوهۆڕین و نەخشە یێن تەهڕان و ئەنقەرێ یێت دهێنە گوهۆڕین و دلێ مللەتێ كورد بەردەوام بوو ژ لێدانێ، قەت دەست ژ خەونا خۆ یا رزگاریێ و ئازادیێ و ژیانەكا شەڕەفمەندانە بەرنەدا.
ئەم كورد لایەنگرێن شەڕ و ناكۆكیان نینە، لێ ئارامییەكا دادپەروەر دخوازین، ئەڤڕۆ فەلسەفا مە یا سیاسی نە ل سەر هلوەشیان و كەفتن و ژناڤچوونا یێن دی رابوویە و رادبیت، لێ ل سەر بونیاتنانا خۆدێ خۆ، ئابۆرییەكا قاییم، و سازی یێن دامەزراندی، جڤاكەكێ سڤیلێ زیندی و رەوشەنبیرییەكا باوەڕدار ب راستییەكێ، كو روومەت ناهێتە كڕین، لێ ب كار و بێنا فرە دهێتە ستاندن، ئەولەهی نە ب تنێ نەمانا شەڕی یە، لێ ب هەبوونا باوەریێ یە ب پاشەڕۆژێ. من دڤێت بێژمە مللەتی: بلا دەنگ و گۆتگۆتكێن راگەهاندنێ و سۆشیال میدیایێ، ترسێ د ناخێ وە دا نەچینن، دەڤەر یا د قوناخا ڤەگۆهێز و سەر ژ نوی ئاڤاكرنەڤێ ڕا دەرباس دبیت، و كوردستان بەشەكێ كارا و چالاكە د ڤێ ئاڤەكرنەڤێ دا، نە ژ دەرڤەی مەیدانێ یە، مە تێرا خۆ دەرامەت، و سەربۆڕێن دیرۆكێ هەنە، و مە ئەو ئیرادە ژی یا هەی، كو ئەردێ خۆ بپارێزین و پاشەڕۆژا خۆ ئاڤا بكەن.
پێشەڕۆژا كوردان یا گەشە، نە درووشمەكێ ڤالایە، لێ خواندنەكا كەتواری یە بۆ رێڕەوەكێ درێژێ خۆڕاگریێ و بەرخۆدانێ و گوهۆڕینێ یە، هەر وەكو چاوا ژ تاریكی یێن رابردووی دەركەفتین ژ بۆ بیاڤێ خەونان، دێ كوردستانا رۆهن و گەش بینین، و دێ دەولەتەكا بوهایان بیت بەری یا كو قەوارەیەكێ نەخشەیان بیت، و دێ راستیەكا رەوان و دانپێدایی بیت د دل و ویژدانا تاكێن خۆ یێن كورد دا بەری یا پایتەختێن وەلاتان دانپێدانێ پێ بكەن.