زۆر شێوازێن سۆتنا مالێ هه‌نه‌، لێ دژوارترین ئاگر، ئه‌و ئاگره‌ ئه‌وێ ل ناڤ مالا مرۆڤی به‌ردبیته‌ مرۆڤی، چونكی پڕانیا جاران ب نه‌ژ خافلی و ژلایێ كه‌سێن هزر بۆ نه‌چیت هه‌لدبیت. زۆربوونا روودانێن كوشتنێ ل هه‌رێما كوردستانێ رۆژ بۆ رۆژێ یێن زێده‌تر دبن و زۆر جاران دژی خزم و كه‌سوكاران یێ دهێته‌ بكارئینان، ئه‌ڤه‌ ته‌كه‌زیا وێ گۆتنا كورده‌واری دكه‌ت ئه‌وا دبێژیت» ئاگر ب ده‌همه‌نا مرۆڤی به‌ردبیته‌ مرۆڤی، زۆربوونا ڤان روودانێن كوشتنێ كاره‌ساتێن مه‌زنێن جڤاكی ل كوردستانێ چێكرنه‌، چونكی خوونا زۆر كه‌سان ب هه‌ده‌ر رێتیه‌ و دلێ چه‌ندین دایك و باب و هه‌ڤژین و زارۆیان سۆتیه‌، دوور نیه‌ ژبه‌ر تۆلڤه‌كرنا لایه‌نێن لێ هاتینه‌ كۆشتن، كاره‌ساتێن مه‌زنتر لدووڤ خوه‌ بئینیت و ببیته‌ ئه‌گه‌رێ تێكچوونا سه‌قامگیریێ ل هنده‌ك ده‌ڤه‌رێن كوردستانێ. ئێك ژ ئه‌گه‌رێن ڤان كاره‌ساتا هه‌بوونا چه‌كییه‌ دده‌ستێ وه‌لاتیان دا . راسته‌ حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ ل سالێن به‌ری هه‌وه‌كا به‌رفره‌ه یا تۆماركرنا چه‌كی بێ مۆهله‌ت دایه‌، ئه‌ڤه‌ ژی گاڤه‌كا ئه‌رێنییه‌، لێ نه‌بوویه‌ ئه‌گه‌رێ بنبڕكرنا چه‌كی و كێمبوونا روودانێن كورشتنێ، پێدڤی یه‌ حوكمه‌تا هه‌رێمی د رێكا وه‌زاره‌تا ناڤخوه‌ و سازیین ئێنماهیێ خوه‌ لڤان روودانان بكه‌ته‌ خودان و گاڤێن بله‌ز بۆ پرسا چه‌كهه‌لگرتنێ بهاڤێژیت و سزایێن گران لسه‌ر تاوانباران بسه‌پینیت، تۆماركرنا چه‌كی نابیته‌ چاره‌ به‌لكی پێدڤییه‌ سزایێن گران بۆ هه‌لگرێن چه‌كێ بێ مۆهله‌ت هه‌بیت، دێ باشتر بیت ل یه‌كه‌یێن پێشمه‌رگه‌هێن جهه‌كێ تایبه‌ت بۆ هه‌لگرتنا چه‌كێ پێشمه‌رگه‌هێن موهله‌تدایی هه‌بیت و رێ ب چ پێشمه‌رگه‌هی نه‌هێته‌دا چه‌كێ خوه‌ ببه‌ته‌ڤه‌، چونكی زۆر جاران ب چه‌كێ پێشمه‌رگه‌هی یان یێ مۆهله‌تپێدایی تاوان هاتینه‌ كرن، ژلایێ قانوونی ژی پێدڤییه‌ مه‌رجێن گران بۆ مۆهله‌تا هه‌لگرتنا چه‌كی هه‌بن و ب هیچ ره‌نگه‌كی مۆهله‌ت بۆ هه‌لگرتنا ناڤنجی نه‌هێته‌ دان . ئه‌ركێ مامۆستایێن ئایینی و راگه‌هاندنێ و سۆشیال مه‌دیایێ و رێكخراوێن سڤیل و پیشه‌یی و جه‌ماوه‌ری یه‌، ده‌ست ب هه‌وه‌كا به‌رفره‌ه یا دژی چه‌ك هه‌لگرتنێ بكه‌ن و هه‌می پێكڤه‌ ببیته‌ فاكته‌رێ فه‌مراندنا ڤی ئاگرێ رۆژ بۆ رۆژێ د ناڤ جڤاكا مه‌دا خوه‌ش دبیت . ئه‌ركێ هه‌ر تاكه‌كێ جڤاكێ كوردستانێ یه‌ لگه‌ل سازیێن ئێمناهیا كوردستانێ زیده‌تر د هاریكار بن بۆ پاراستنا سه‌قامگیریا جڤاكی و هه‌می ئالی ب سه‌روه‌ریا قانوونێ رازی ببن و به‌ر ب تۆلڤه‌كرنێ ڤە نه‌چن، داكۆ ئاریشه‌ مه‌زنتر نه‌بن و شیرازێ جڤاك و خێزانێن كوردستانێ بۆ جوانی و ئارامیا به‌رێ بزڤڕیت.

ل دویڤ وێ رێككه‌فتنا د ناڤبه‌را حوكمه‌تا ئیراقێ و ئه‌مریكا دا، ئه‌ركێ هێزێن ئه‌مریكا و هه‌ڤپه‌یمانا ل 30 ێ ئیلۆنا 2026 ل ئیراقێ ب داوی دهێت، چونكی ئه‌ركێ وان شه‌رێ دژی تیرۆرستێن واعش بوو و ل سه‌ر داخوازێ ئیراقێ هاتنبوون و بێ وان مه‌حال بوو ئیراق بشێت شكه‌ستنێ ب هێزا تیرۆرستیا داعش بئینیت و پێگیری ب وی ژڤانی هاته‌كرن و ئه‌و هێز ل ئیراقێ و هه‌رێما كوردستانێ ده‌ركه‌فتن.
هه‌رێما كوردستانێ ژی مینا به‌شێن دیتر یێن ئیراقێ مفا ل هاتنا هێزێن هه‌ڤپه‌یمانا ب سه‌رپه‌رشتیا ئه‌مریكا دیت، بتایبه‌ت هێزا ئه‌سمانی ل دژی داعشێ و پشته‌ڤانیا لۆجستی و راهێنانێن له‌شكری ب پێشمه‌رگه‌هی، هه‌ر وه‌سا هه‌بوونا سیسته‌مێ وان یێ دژی مۆشه‌ك و درۆنان، زیانێن هێرشێن ل سه‌ر كوردستانێ زۆر كێمكرن، راسته‌ ده‌ركه‌فتنا ئه‌مریكا و هێزێن هه‌ڤپه‌یمانان ل كوردستانێ د ده‌مه‌كێ هه‌ستیار دایه‌ و هێشتا مه‌ترسیا سه‌رهه‌لدانه‌ڤا داعشێ یان هه‌ر گرۆپه‌كێ تیرۆستی هه‌یه‌ و ره‌وشه‌كا نەسه‌قامگیر ل ده‌ڤه‌رێ هه‌یه،‌ ب تایبه‌ت ئالۆزیێن د ناڤبه‌را ئه‌مریكا و ئیرانێ و بالا ده‌ستیا گرۆپێن چه‌كدار د ناڤ ئیراقێ دا . ده‌ستهه‌لاتا ئیراقێ ژی نەگه‌هشتیه‌ ئاستێ پاراستنا ئارامی و سه‌روه‌ریا سه‌رتاسه‌رێ ئیرقێ، ب تایبه‌ت ئاسمانێ هه‌رێما كوردستانێ. له‌وما ده‌ركه‌فتنا هێزێ، هه‌ڤپه‌یمانان ڤالاهیه‌كا مه‌زن ل كوردستانێ و ئیراقێ دروست كریه. لێ ئه‌ڤه‌ وێ چه‌ندێ ناگه‌هینیت كو چ شوونگر نینه‌ و مه‌ترسیێن دژوار ل سه‌ر كوردستانێ پاش خوه‌ هێلانه‌، ڤه‌كێشانا هه‌ڤپه‌یمانان نەڤاڵاكرنا گۆرەپانێ یه‌ بۆ دژبه‌رێن ئه‌مریكا و نه‌ژی پاشگوهاڤێتنا كوردستانێ یه‌. باشترین شوونگر بۆ هێزێن ئه‌مریكا و هه‌ڤپه‌یمانان ل كوردستانێ، ئێكرێزیا و كۆمبوونا هێز و ئالیێن سیاسی یێن كوردستانێ یه‌ ل دووڤ پلانه‌كا ستراتیژیا نشتیمانی كو ئارمانجێن دوور و درێژ ده‌ستنیشان بكه‌ت و پێكڤه‌ كار ل سه‌ر بده‌ستڤەئینانا وان بكه‌ن، به‌ری هه‌ر تشته‌كی كاراكرنا په‌رله‌مانێ كوردستانێ و پێكئانینا كابینەیا ده‌هێ یا حوكمه‌تا هه‌رێمێ, هه‌تا دگه‌هیته‌ دارشتن و راپرسیێ ل سه‌ر ده‌ستوورێ هه‌رێما كوردستانێ . ئه‌ز باوه‌رم هێزا هه‌رێما كوردستانێ یا خۆدان هێزێن سیاسی یێن ئێكگرتی و ده‌ستووره‌كێ په‌سندكری و حوكمه‌ته‌كا خزمه‌تكار، دێ هه‌رێمه‌كا ب هێز بیت ل سه‌ر ئاستێ ئارامی و سه‌قامگیری و ئابووری و دپلۆماسی، كو ڤالاهیا ده‌ركه‌فتنا هێزێن ئه‌مریكا و هه‌ڤپه‌مانان ب مشتتر پڕ بكه‌ت، چونكی هاتنا پڕانیا ده‌ستێن ده‌ره‌كی بۆ ناڤ هه‌رێما كوردستانێ ژ ئه‌نجامێ ناكۆكی و دوبه‌ره‌كیا ئالیێن سیاسی یێن كوردستانێ یه‌.

هنده‌ك روودان و بیرهاتنێن نه‌ته‌وه‌یی و نشتیمانی رۆژێن خوه‌ دكه‌نه‌ رۆژێن دیرۆكی و ژبیرنه‌كری، شه‌شێ چریا ئیًَكێ، ئه‌و رۆژه‌ ئه‌وا دو روودانێن جودا و مه‌زنترین كه‌رنه‌ڤالا جه‌ماوه‌ری ل سه‌ر ئاستێ كوردستانێ و ئیراقێ هه‌مبێز كری، ڤه‌گه‌ریانا بارزانیێ نه‌مر پشتی نێزیكی دوازده‌ ساڵێن دۆركه‌فتنێ ل كورد و كوردستانێ و ژیانا ب نه‌چاری ل ئێكه‌تیا سۆڤیه‌تا به‌رێ، پشی ژناڤبری كۆمارا كوردستان ل مه‌هاباد ل سالا 1947، ل 6/10/1958 پشتی سه‌ركه‌فتنا شۆڕ‌شا 14 ێ ته‌مووزێ و گوهۆڕینا رژێما پاشایه‌تی بۆ كۆماری، ڤگه‌ریاڤ ئیراقێ، ڤه‌گه‌ریانا بارزانی، نه‌ تنێ ڤه‌گه‌ریانا رێبه‌ره‌كێ روورئێخستی یان په‌نابه‌ربوویی ملله‌ته‌كی بوو بۆ وه‌لاتێ خوه‌، به‌لكی ڤه‌گه‌ریانه‌كا پڕی شانازی و سه‌ربلندی بوو، چونكی دڤێ رۆژێ دا رێبه‌رێن ئیراقێ و مه‌زنترین كه‌سایه‌تیێن سیاسی و ره‌وشه‌نبیری و شۆره‌شگێری و ب ده‌هان هزاران خه‌لكێ ئیراقێ ب هه‌می پێكهاتێن نه‌ته‌وی و ئایینی و ئه‌تنی و ل هه‌می ده‌ڤه‌ر و پارێزگه‌هان ب مه‌زنترین كه‌رنه‌ڤالا جه‌ماوه‌ریا بێ وێنه‌ پێشوازی لێكر، ئه‌و رۆژ نه‌ تنێ بۆخه‌لكێ كوردستانێ مینا جه‌ژنه‌كا سه‌رتاسه‌ری بوو به‌لێ بۆ هه‌می خه‌لكێ ئیراقێ، ئه‌ڤه‌ ژی بۆ چ رێبه‌ر و سه‌ركردێن ئیراقێ و ده‌ڤه‌رێ نه‌هاتیه‌ كرن، ژبلی بارزانیێ نه‌مر. ژلایه‌كێ دیتر ل هه‌مان رۆژ ل سالا 1993 ب كه‌رنه‌ڤاله‌كا جه‌ماوه‌ریا بێ وێنه‌ خه‌لكێ ل سنوورێ ئیرانێ هه‌تا بارزان پێشوازی ل رووفاتێ بارزانیێ نه‌مر و كاك ئدریسێ هه‌رده‌م ساخ كر، سه‌ره‌رای ژیانا دژوار یا ئابووری یا ل بن دو گه‌مارویان ب درێژاهیا سه‌دان كێلۆمه‌تران خه‌لكێ كوردستانێ ب چاڤێن پڕی رۆندكێن باوه‌ری پێبوونێ ل پێشوازیا نه‌مران دا بوون هه‌تا ل بارزان دوباره‌ ب ئاخێ هاتینه‌ سپاردن، ئه‌ڤ رۆژه‌ ژ لایه‌كێ نووبوونه‌ڤا غه‌مبارا وه‌غه‌رێ بوو و ژلایه‌كێ دیتر دلخۆشی بوو ب ڤه‌گه‌ریانا رووفاتێن وان بۆ سه‌ر ئاخا پیرۆزا رزگاركریا كوردستانێ. دشێین بێژین ئه‌و پێشوازیا خه‌لكێ ئیراقێ ل ڤه‌گه‌ریانا بارزانیێ نه‌مر كری راپرسیه‌كا دانپێدانكریا جه‌ماوه‌رییا نه‌ فه‌رمی بوو ب بارزانی وه‌كی رێبه‌ره‌كێ مه‌زنێ نشتیمانیێ ئیراقی، هه‌ر وه‌سا ئه‌و پێشوازیا خه‌لكێ كوردستانێ ب هه‌می پێكهات و بیر و بۆچوونێن سیاسی ل رۆفاتێ نه‌مران ب تایبه‌ت بارزانی كری، راپرسیه‌كا دیترا جه‌ماوه‌ر و خه‌لكێ كوردستانێ بوو ب بارزانی وه‌كی بابێ دیرۆكی و كنیاتیێ نه‌ته‌وا كورد.
ئه‌ڤ باوه‌ریا خه‌لكێ ئیراقێ و كوردستانێ ل ڤێ رۆژێ دایه‌ بارزانی به‌لگه‌هێ مه‌زناهی و نه‌مریا كه‌سایه‌تیا وی یه‌ د ناڤ دل و ده‌روونێ خه‌لكی و به‌رهه‌می خه‌باتا دادوه‌ری و پڕی قوربانییه‌ ژ پێخه‌مه‌ت ئازادیێ و مرۆڤاتیێ و وه‌كهه‌ڤیێ.

ل رۆژا 25 ئیلۆنێ ساڵڤه‌گه‌را نەهێ یا ئه‌نجامدانا راپرسیا سه‌رخوه‌بوونا كوردستانێ مه‌دیا سۆشیال مه‌دیایا كوردستانێ هاتبوو داگیركرن، هه‌ر ئێكی ب شێوازه‌كی ده‌ربڕین ل ڤێ بیرهاتنا مه‌زنا نشتیمانی دكر، زۆر گۆتار و بابه‌تێن دویڤچوونێ و به‌رئێكڤه‌دانێ ل به‌رپه‌ڕێن رۆژنامە و ماڵپه‌ران هاتنه‌ به‌لاڤكرن، ب راستی ئه‌و رۆژ ئێك بوو ژ رۆژێن گرنگ و پیرۆز ل دیرۆكا خه‌لكێ كوردستانێ و نه‌ته‌وا كورد ب گشتی، چونكی بۆ جارا ئێكێ بوو خه‌لكێ كوردستانی ب ئازادی و دیموكراسی و قانوونی بریارا مافێ چاره‌نڤیسێ خوه‌ دگه‌هینیته‌ جیهانێ، له‌وما چه‌ند ل سه‌ر بهێته‌ گۆتن و نڤیسین و به‌لاڤكرن.. هه‌ر كێمه‌، لێ ئه‌وا سه‌رۆك مه‌سعود بارزانی یێ ده‌سپێشخه‌ر و سه‌رپه‌رشتێ پرۆسا راپرسیا سه‌رۆخوه‌بوونا كوردستانێ، ئه‌وا ل 25/9/2017 ل هه‌رێما كوردستانێ هاتیكرن ل ڤێ سالڤه‌گه‌را به‌لاڤكری، كورترین و پڕ رامانترین په‌یام و به‌یاننامه‌ بوو من دیتی ئه‌و ژی (ده‌نگه‌ك بۆ دیرۆكێ، بیرهاتنه‌‌ك بۆ نفشان). ده‌نگه‌كه‌ بۆ دیرۆكێ، چونكی بلندترین ده‌نگێ خه‌لكێ كوردستانێ یه‌ بۆ جیهانێ كو چ جاران كپ نابیت، ده‌نگه‌ك بوو هه‌می پێكهاتەیێن خه‌لكێ بلند كر، ده‌نگه‌ك بوو،كوردستانیبوونا ده‌ڤه‌رێن كوردستانێ یێن ده‌رڤه‌ی ئیدارەیا هه‌رێما كوردستانێ پشتراستكر، ده‌نگه‌كێ بلندێ ئێكرێزی و ئێكبوونا خه‌لكێ كوردستانێ بوو ژبووی ئازادیێ و ره‌دكرنا بنده‌ستێ. بیرهاتنه‌ڤه‌ك بۆ نفشان، به‌لێ راسته‌ پیرۆزی و جوانیا رێڤه‌چوونا راپرسیا سه‌رخوه‌بوونا كوردستانێ ده‌نگ ل جیهانێ ڤه‌دا، چونكی هه‌می پێكهاتێن خه‌لكێ كوردستانێ ب گه‌رم و گۆڕی و هه‌سته‌كا بلندا نشتیمانی پشكداری تیدا كر، نه‌ ل رۆژێن بانگه‌شێ نه‌ ژی ل رۆژا ده‌نگدانێ هه‌ست ب ماندیبوونێ نه‌ دكر و مینا ئاهه‌نگا سه‌ركه‌فتنه‌كا نشتیمانیا مه‌زن بوو. ئه‌ڤ بیرهاتنه‌ڤا وێ یا به‌رفره‌هــ ل مه‌دیا و سۆشیال مه‌دیایا كوردستانێ، پشتراستیه‌ بۆ ڤێ په‌یڤا جه‌نابێ سه‌رۆك بارزانی، چونكی هه‌ر نهۆ بوویه‌ بیرهاتنه‌كا پڕی شانازی بۆ پشكدار و ده‌نگده‌رێن ڤێ راپرسیێ، نفشێن داهاتی ژی بۆ هه‌تا هه‌تا دێ شانازیێ ب ڤێ سه‌ركه‌فتنا مه‌زنا دیرۆكی و بریارا مه‌زن به‌ن، هه‌ر دیمه‌نه‌ك و هه‌ر وێنه‌یه‌كێ ڤێ راپرسیێ بۆ نفشێن داهاتی دێ بنه‌ بیرهاتنێن جوان و دێ خۆزییان خوازن كو به‌شه‌ك بان ل پشكدارێن وێ. شانازیا هه‌ره مه‌زن ژی بۆ جه‌نابێ سه‌رۆك مه‌سعود بارزانی یه‌، چونكی ب داكۆكی و رێنمایێن جه‌نابێ وی ئه‌ڤ راپرسیه‌ هاتنه‌كرن و سه‌ركه‌فتن ب ده‌ستڤەئینا و ئه‌ڤرۆ یان سوباهی به‌رهه‌مێ وێ دێ هه‌ر گه‌هیت.

پێشمه‌رگه‌ ئه‌و هێزا نشتیمانییا كوردستانی یه‌ ئه‌وا وه‌كی پێدڤییه‌كا فه‌ر بۆ پاراستنا گه‌ل و وه‌لاتی و مرۆڤایه‌تیێ به‌ری نێزیكی سه‌د سالان هاتیه‌ هاتیه‌ پێكئینان، هه‌رچه‌نده‌ ل ده‌ستپێكی گرۆپه‌كێ بچووكێ چه‌كداری بوویه‌، لێ هه‌مان ئه‌رك گێرایه‌، هه‌تا بوویه‌ هێزه‌كا نشتیمانیا قانوونی و ده‌ستووری و به‌رنیاس ب پاراستنا مرۆڤایه‌تیێ ل سه‌ر ئاستێ جیهانێ، هێزێن پێشمه‌رگه‌هی ب درێژاهیا ژیێ خوه‌ دیسپلینێن سه‌ركردیه‌تیا خوه‌ بجهئینانه‌ و ئه‌ركێ سه‌ره‌كی ئازادی و رزگاریا كورد و كوردستانێ بوویه‌ و د به‌رته‌نگترین كاودانێن شه‌ڕی دا، چ ل شۆڕشێن بارزان یان كۆمارا كوردستان ل مه‌هاباد، یان شۆرشێن ئیلۆنێ و گوڵانێ، هه‌تا دگه‌هیته‌ شه‌ڕێ ئازادیا ئیراقێ و پاشی شه‌ڕێ ل گه‌ل تیرۆرسێن داعشێ‌، به‌روڤاژی هێزێن به‌رانبه‌ر جوانترین سه‌ره‌ده‌ریێن مرۆڤایه‌تی ل گه‌ل دیل و كوشتییان كریه‌ و سه‌ر و مالێ وه‌لاتیان بێ جوداهی پاراستیه‌. ئه‌ڤه‌ ژی ژ په‌روه‌رده‌یا سه‌ركردایه‌تیا وانه‌ ب رێبه‌ریا نه‌مر مه‌لا مسته‌فایێ بارزانی. پشتی ئاڤاكرنا حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ پێشمه‌رگه‌ بوویه‌ هێزه‌كا قانوونی سه‌ر ب وه‌زاره‌تا پێشمه‌رگه‌ی ڤه‌ و فه‌رماندێ گشتی و پشتی گوهۆڕینا رژێما ئیراقێ ل سالا 2003، ده‌ستوورێ هه‌رده‌م یێ ئیراقێ یێ سالا 2005 ل ماددێ (121) پێنجێ‌ ماف دایه‌ هه‌رێمێ كو هێزێن ئاسایشا ناڤخوه‌، مینا پۆلیس و ئاسایش و زێره‌ڤانێن هه‌رێمێ هه‌بن. ئه‌ڤه‌ ژی دانپێدانه‌كا ده‌ستوورییه‌ ب پێشمه‌رگه‌ی و هه‌تا نهۆ هێزێن پێشمه‌رگه‌هی ب شانازیڤه‌ پارێزه‌رێن هه‌رێمێ و ئیراقێ بوونه‌، مخابن پشتی ڤێ هه‌می خه‌بات و قوربانیان به‌رامبه‌ر رژێمێن دكتاتۆری و شۆفینی، هنده‌ك لایه‌نن و كه‌سایه‌تیێن ئیراقێ به‌راوردیا پێشمه‌رگه‌هی ل گه‌ل هنده‌ك گرۆپێن چه‌كدارێن میلیشیایی یێن ده‌رڤه‌ی ده‌ستهه‌لاتا ده‌وله‌تێ و فه‌رماندێ گشتی یێن هێزێن چه‌كدارێن ئیراقێ دكه‌ن، ئه‌وێن بۆ مه‌به‌ست و ئه‌رك و كاودانێن تایبه‌ت هاتینه‌ دامه‌زراندن و زۆر گه‌ف ل بلندترین ده‌ستهه‌لاتا حوكمه‌تا ئیراقێ كرینه‌ و ب كارئینانا مۆشه‌ك و دروونان ئارامی و سه‌قامگیریا ئیراقێ تێكدایه‌، ئه‌ڤرۆ بۆ ڤه‌گه‌راندنا سه‌روه‌ریا ئیراقێ بهێزكرنا پێگه‌هێ وێ لسه‌ر ئاستێ نیڤه‌ده‌وله‌تی، هه‌لوه‌شاندنا وان بوویه‌ داخوازیه‌كا مللی و نیڤده‌وله‌تی ب تایبه‌ت ئه‌مریكا، سه‌رۆك وه‌زیرێن ئیراقێ ژی عه‌لی زه‌یدی داكۆكیێ لسه‌ر ڤێ چه‌ندێ دكه‌ت و ده‌م بۆ دیار كریه‌ و ئه‌و ژی ره‌د دكه‌ن. ئه‌ڤێ چه‌ندێ سه‌رۆك وه‌زیرێن ئیراقێ ئێخستیه‌ د ناڤ دو به‌ر ئاشان دا، یان رژدبوون ل سه‌ر هه‌لوه‌شاندنا وان و یان ژی هێلانا ئیراقێ ل بن سێبه‌را دلۆڤانیا گرۆپێن چه‌كدارێن نه‌ نشتیمانی و ده‌رڤه‌ی ده‌ستهه‌لاتا ده‌وله‌تێ. ئه‌گه‌ر سه‌ركرده‌ و فه‌رماندێن وان چه‌كداران پاشه‌رۆژه‌كا گه‌ش یا وه‌لاتێ خوه‌ بڤێت، پێدڤیه‌ ب ئه‌ركێ خوه‌ یێ نشتیمانی راببن و ڤان گرۆپان ب چه‌ك و رێنمایی ڤه‌ بێخنه‌ بن سێبه‌را ده‌وله‌تێ و زێده‌تر رێنماییان ل ده‌رڤه‌ی ئیراقێ وه‌رنه‌گرن.

د ڤان رۆژاندا خەلكێ كوردستانێ پێشوازیێ ل ساڵڤەگەرا شێست و پێنج ساڵیا بەرپابوونا شۆڕەشا مەزنا ئیلۆنێ دكەت، ئەو شۆڕەشا لرۆژا 11/9/1961 ب رێبەرایەتیا بابێ دیرۆكی و كنیاتیێ نەتەوا كورد مەلا مستەفایێ بارزانی و پارتی دیموكراتی كوردستانی هاتیە بەرپاكرن، ژبەركۆ ئەڤ شۆڕەشە درێژترین و رێكخستیترین شۆڕەشا كوردی بوویە كۆ د قۆناغاندا دەرباز ببوو ( 1991 ــ 1970) و ( 1970 ــ 1975 ) ێ ئانكۆ قۆناغا چەكداری و قۆناغا ئاشتیێ . شۆڕەشا ئیلۆنێ د چاردە ساڵێن ژیێ خوەدا زۆر پەند و وانە گەهاندن ، ئەڤ پەند وانەیە بوویە بەشەك ژ دیرۆك و كەلەپوورێ تایبەتێ رێبازا بارزانی و پارتی دیموكراتی كوردستان، چونكی ژ داهێنانا وان بوویە و بەری وی دەمی ل كوردستانێ نەهاتیە دیتن و پڕاكتیزەكرن، ئەڤە ژی ژ ئەنجامێ وێ دووربینی و لێزانین نەمر مەلا مستەفایێ بارزانی بوویە ژبووی هەلسەنگاندنا جڤاكێ كوردستانێ و دارشتنا پلان و بەرنامەیەكێ گشتگیر بۆ بزاڤا رزگاریخوازیا كوردی بۆ گەهشتنا گەلێ كورد ب مافێن ڕەوا یێن نەتەوی و نشتیمانی یێن، ژ وانا:
1 ـ رێ خوەشكرن بەری بەرپایوونا شۆڕەشێ، سەرەدان و پەیوەندیێن بارزانی نەمر بۆ زۆر دەڤەرێن كوردستانێ و كەسایەتیێن جڤاكی .
2 ـ بریارا بەرپابوونا شۆڕەشێ پشتی زۆر هەوڵێن ئاشتی و ئاشتەوایی یێ و بێ هیڤیبوون ل دەولەتا ئیرقێ بۆ پێدانا مافێن خەلكێ كوردستانێ .
3 ـ ئێكرێزیكرنا سەركردایەتیێ و نیًَزیكبوون و تێكەلیا راستەوخوە لگەل جەماوەری، ل دەستپێكا ڤێ شۆڕەشا بارزانی شیا سەركردایەتیا پارتی ل ناكۆكیێن دژوان و ئاراستەیێن جودا بكەتە خودان سەركردایەتیەكا ئێكگرتی و ئێك ئاستەی و پێشمەرگەهــ و رێكخستنێن ئێك باوەر و ئاراستە بەرهەڤی هەر قوربانیەكێ بكەت ژ پێخەمەت ماف و ئازادیان .
4 ــ شۆرەشا ئیلۆنێ هەلستەكا بلندا نشتیمانی و نەتەوایەتی دناڤ خەلكێ كوردستانێ بلند كر، ئەڤ چەندە بوویە ئەگەرێ داستان و دەستكەفت و سەركەفتنێن مەزن .
5 ـ هەلسەنگاندن و دادوەری، هەتا نهۆ خەلكێ كوردستانیً هیڤی و شانازیا ب وێ هەلسەنگاندن و دادوەریا سەردەمێ شۆرًەشا مەزنا ئیلۆنێ دبەت، چۆنكی لدووڤ وێ هەلسەنگاندنێ سزا و پاداشت دهاتنە دان و دەنگێن نە رازی ژی رازی دبوون .
شۆڕەشا مەزنا ئیلۆنێ زۆر وانەیێن گرنگ یێن ژیانا سیاسی و كارگێری و جڤاكی و پەروەردەیی پاش خوە هێلانە، ئەگەر ئەڤرۆ خەلك و دەستهەلاتا كوردستانێ مفای لێ وەربگریت پڕانیا ئاریشەیان دێ هێنە چارەسەركرن و زۆربەیا دەنگێن نە رازی ژی دێ هێنە كپكرن، ئەڤە ژی ئێكە ژ حیكمەت و دووربینا نەمر مەلا مستەفایێ بارزانی .

سەروەریا دەولەتێ نە تنێ پەیڤەكا سیاسی یان قانوونی یە، بەلكی بنەمایێ سەرەكیێبوونا دەولەتێ و ناسنامەیا سیاسی یا گەل و نەتەوانە، دەولەت چەندا ب هێز و خوەدان شیانێن ماددی و مرۆڤی و سامانی بیت، ئەگەر سەروەری نەما دێ هەمی تشتی ژ دەست دەت، ئارامی و سەقامگیری ژی نامینیت و دەستوور و قانوون دێ هێنە بنپێكرن و گەندەلی دێ مشە بیت. چونكی سەروەری خوەدانبوونا دەولەتێ یە ل هەر تشتەكێ د ناڤ سنوورێن وێ دا و قانوون ل دووڤ دەستووری دهێتە دەركرن و سازی ژی ل دووڤ قانوونا بێ جوداهی دهێنە جێبجێكرن، هێزێن دەولەتێ یێن لەشكری و ئابووری بێ قانوون و فەرمانا فەرماندێ گشتی نەشێن چ لڤینا بكەن، چ هێزێن دەرەكی نەشێن سنوورێن وەلاتی ببەزینن و مایتێكرنێ ل كاروبارێن وێدا بكەن.
نەبوونا سەروەریێ ژی، مایتێكرنێن دەرەكی رادكێشیتە ناڤ دەولەتێ دا و دەولەتەكی د ناڤ دەولەتێدا دهێتە دامەزراندن، ئەڤ دەولەتا ڤەشارتی لدووڤ بەرژەوەندێن خوە كار دكەت، بۆ سەپاندنا بریارێن سیاسی و راكێشانا ئابووری و پێكئینان و ئامادەكرنا گرۆپێن چەكدار بەرامبەر هەر لڤین و بریارەكا د بەرژەوەندێن وێدا نەبیت. ئەوا ئەڤرۆ ل ئیراقێ دهێتە دیتن، بێ سەروەریەكا ئاشكەرایە، چونكی سنوورێن وێ یێن زەمینی و ئاسمانی یێن دهێنە بەزاندن و ب مۆشەك و درۆنان پێگەه و سازیان د ناڤ ئیراقێ دا دهێنە ئارمانجكرن و گرۆپێن چەكدار ژی چ هزرا بۆ دەستوور و قانوون و بریارێن فەرماندێ گشتێ هێزێن چەكدار ناكەن و ئابوورێ ئیراقێ كەفتیە د دەستێ وان دا و مەزنترین گەندەلی دهێتەكرن، هەتا راددەیەكێ زۆر كۆنترۆرا بریارێن سیاسی كریە.
دووماهی كریارا مەترسیدار یا پێشێلكرنا سەروەریا ئیراقێ هێرشا مۆشەكی بوو ل سەر ئۆفێسا مەسرۆر بارزانی سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و جهێ مانەڤا سەرۆكێ ئاژانسا پاراستنا هەرێمێ ل رۆژا 17/8/2026 ێ بوو، چونكی دو سازیێن گرنگێن كوردستانێنە و كوردستان ژی هەرێمەكا دەستووریا ئیراقێ یە و پاراستنا هەرێما كوردستانێ ئەركێ دەولەتا ئیراقێ یە و هەر پێشێلكرنەكا وێ چ ژلایێ ناڤخوە بیت یان هێزێن دەرڤە، پێشێلكرنا سەروەریا ئیراقێ یە، ب تایبەت كۆ هەرێما كوردستانێ هەردەم یا بێ لایەن بوویە ل ناكۆكیێن د ناڤبەرا وەلاتان دا ل دەڤەرێ و فاكتەرێ ئارامی و سەقامگریا وەلاتێن جیران بوویە، ئەڤ كریارا هاتیە كرن دژایەتیەكا ئاشكرایا قەوارێ هەرێما كوردستانێ و خەلكێ كوردستانێ یە و دڤێت كوردستانێ راكێشنە ناڤ هەڤڕكیێن وان. بەردەوامیا پێشێلكرنا سەروەریا ئیراقێ، دێ دەولەتا ئیراقێ بەرەڤ كارەساتێن مەزن بەت و مەترسیەكا مەزنن ل سەر دەولەتا ئیراقێ، ئەگەر هێزێن نشتیمانیێن ئیراقێ وەلاتێ خوە بڤێت، پێدڤی یە خوە ل سەروەریا ئیراقێ بكەنە خۆدان داكو ل كارەساتا بهێتە پاراستن و خەلكێ وێ بەختەوەر ببیت.

دامەزراندنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل رۆژا شازدێ تەباخێ بەری هەشتێ سالان دەمەكێ درێژە و ئەگەر وەكی تەمەن بەرێ خوە بدەینێ، پارتی دێ ب پیری هێتە دیتن، لێ ئەگەر وەكی سازیەكا كاڕا و كار و چالاكی بەرێ خوە بدەینێ دێ پارتی گەنج هێتە دیتن، چونكی ب بۆرینا ڤی دەمێ درێژ پارتی د ناڤ زۆر قووناغ و پیلانێن دژوار دا دەرباز بوویە، مینا سەردەمێ دامەزراندنێ ل كۆمارا كوردستان ل مەهاباد و پاشی بەرەڤانیكرن ژ كۆمارێ و رێپیڤا دیرۆكیا بەر ب ئێكەتیا سۆڤیەتا بەرێ و سێدارەدانا ئەفسەرێن شۆرشگێرێن كورد و زیندانیكرن و دۆرئێخستنا شێخ ئەحمەد بارزانی و مالباتێن وان و دوازدە سالێن مانەڤەیا بارزانیێ نەمر و هەڤالێن وی ل ئێكەتیا سۆڤیەت، هەتا دگەهیتە قووناغا ڤەگەریانا بارزانی ل سالا 1958، د ڤان قووناغێن دژواردا پارتی دوور ل سەرۆكێ خوە و د ناڤ هەڤڕكیێن ناڤخوە، هێز و مانەڤا خوە ل كوردستانێ و ئیراقێ پاراست. بێ گومان ڤێ مانەڤە و بهێزبوونا پارتی رۆژ بۆ رۆژێ، نهێنی و فاكتەر هەبوونە، چونكی هەر پارتیەكا ب ڤی رەنگی رەوش و كارەساتێن دژوار ب سەر هاتبان و خەفك و پیلانێن مەزن یێن ناڤخوە و نیڤدەولەتی ل پێش هاتبانە دان، یان دا پارچە پارچە بیت، یان ژی دا هێتە هەلوەشاندن، ژوان پیلانان پەشێمانبوونا حوكمەتا عەبدولكەریم قاسم ل وان رێكەفتن و هەڤپەیمانیا ل گەل بارزانی، ئەوێن بووینە ئەگەرێن بەرپاكرنا شۆڕشا مەزنا ئیلۆنێ ل سالا 1961 ێ و پاشی خیانەكا نیڤدەولەتیا جەزائیر یا 1975 و ڤەرێژێن وێ، هەڤڕكی و دوبەرەكیێن هژمارەكا پارتیێن كوردستانی ل بەرانبەر پارتی… هەتا دگەهیتە جینۆسایدكرنا بارزانیان و ئەنفالان و كیمیابارانكرنێ و گڤاشێن دژوارێن رژێما بەعس ل سەر كادر و رێكخستنێن وێ نهێنی ل سەردەمێ شۆرەشا گوڵانا پێشكەفتنخواز ل 1976 ـــ 1991. جهێ حێبەتیێ یە بۆچی پارتی د هەشتێ ساڵێن ژیێ خودا رۆژ بۆ رۆژێ بهێزتر دكەڤیت و نهۆ ل سەر ئاستێ حزبێن ئیراقێ خۆدان مەزنترین هێزا جەماوەرییە، ژ وان نهێنیان. بەردەوامبوونا پارتی ل سەر رێبازا بارزانی كۆ رێبازەكا نشتیمانیا گشتگیرە هەمی وارێن ژیانێ ب خوەڤە دگریت و هەبوونا سەرۆك و سەركردایەتیەكا ئێكگرتی و لێزان ل دارشتنا پلان و ستراتیژیەتێن نشتیمانی و نەتەوایەتی د هەمی كاودانان دا، ئەوێن دبنە ئەگەرێ باوەرپێئینانا خەلكێ كوردستانێ و نووبوونەڤا بەردەوام و پێگەهاندنا سەركردەیان، هەلوەستێن وێرەك یێن وێ یێن بەڕەڤانیكرنێ ژ مافێن خەلكێ كوردستانێ و پاراستنا ئارامی و سەقامگیریا هەرێمێ و دەستكەفتان خالەكا دیترا بهێزبوونا پارتی یە. ئەڤ خالە و چەندین خالێن دیتر هێزەكا جەماوەریا زۆر ل دۆر پارتی كۆمكریە و پارتی مەزن و هیزدار دهێلیت و پاشەرۆژ پێڤە هاتیە گرێدان.

قەدەرا كوردان وەسایە د ناڤ قەیرانان دا دژیت، چ قەیرانێن ناڤخوە بن یان دەرەكی، ژێدەر و ئەگەرێ سەرەكیێ ڤان قەیرانێن ب سەر خەلكێ كوردستانێ بێزار كری، نەبوونا دەستهەلاتەكا سەبخوە یا كوردستانێ یە، راستە هندەك ژ ڤان قەیرانێن پەیوەندیا بەردەوام ب ژیانا خەلكێ كوردستانێ هەی، مینا گرانیا پانزینێ كاریگەریەكا زۆرا نەرێنی ل سەر خەلكی كریە و د شیانێن وەلاتیان دا دەركەفتیە، دەمێ مرۆڤ رێزێن ئۆتۆمبێلا ل پانزینخانەیان دبینیت، گریا مرۆڤی دهێت. ئەڤە ژی جهێ مخابنیێ یە، خەلكێ كوردستانێ زێدەی شیانێن خوە هەدار بەرانبەر ڤان قەیرانێن بەردەوام كریە، ئەوێن بارێ وان ئابووری زۆر گرانكری، ئەڤە ژی نیشانا رەوشت بلندی و دلسۆزیا خەلكێ كوردستانێ یە بەرانبەر حوكمەت و دەستهەلاتا هەرێمێ، هەر وەسا ئەڤ هەلوەستێ خەلكێ كوردستانێ نیشانێ بلندیا هەستا وان نەتەوەیی و نشتیمانی یە و ئارامی و سەقامگیریا كوردستانێ د پارێزیت، ئانكۆ نەڤێت قەیران ب قەیرانان بهێتە چارەسەركرن. ئەڤ هەلوەستێ جوانێ خەلكێ كوردستانێ فاكتەرێ سەرەكیێ پاراستنا ئاسایشا كوردستانێ بوویە و بارێ گرانێ هێزێن ئێمناهیێ ل هەرێما كوردستانێ سڤك كریە. خەلكێ كوردستانێ ژبەر خەبات و قوربانیدانێن خوە ژ پێخەمەت بدەستهاتنا مافێن نەتەوی و نشتیمانی و پاراستنا وانا هەژی باشترین خزمەت و خۆشترین ژیانە، نەك قەیران ل دویڤ قەیرانانا، لێ دیارە ئەڤ قەیرانە ب تایبەت یا دارایی و پانزینێ، د دەستكردن و چارەسەریا وان دەرڤەی دەستهەلاتا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ یە، چونكی حوكمەتا هەرێمێ، حوكمەتا خزمەتكرنێ و ئاڤەدانیێ و پێشڤەچوونێ یە و لسەر دەمێ ڤێ كابینێ هند پرۆژەیێن خزمەتگۆزاری هاتینە ئەنجامدام، كۆ هەتا هەتا جهێ شانازیێ بن، و هەولێن بەردەوامدایە بۆ چارەسەكرنا ڤان قەیرانان ب تایبەت یا سۆتەمەنی. ئەڤە ژی ئەركێ حوكمەتێ یە و پێدڤی یە گاڤێن بلەزتر بۆ چارەسەركرنا قەیرانا گرانیا پانزینێ بهاڤێژین، چونكی كێر گەهشتیە سەر هەستی و خەلك زێدە بێزار كریە و هەست دهێتەكرن دەستێن بازرگانیێن بێ وژدان یێن بەرژەوەند پەرست و دژی حوكمەتا هەرێمێ ل پشت ڤێ قەیرانێ هەنە، سەرەرای دلخۆشتیا هندەك ئالیێن سیاسی یێن دژبەر كابینا مەسرۆر بارزانی ل سەر ڤێ قەیرانێ و هەول ددەن رەوشێ تەشەنە و مەزنتر بكەن . پێدڤی یە خەلكێ كوردستانێ ب دۆربینی و هەستەكا بلندا نشتیمانی و جڤاكی سەردەریێ ل گەل ڤێ قەیرانا گران بكەت و دژی هەر لڤین و بانگەوازەكا رابوەستیت كو ببیتە ئەگەرێ ئێكدانا ئارامیی و سەقامگیریا كوردستانێ، چونكی دێ قەیرانێن مەزنتر لدووڤ خوە ئینیت و قەیران ب قەیرانێ ناهێتە چارەسەركرن، هەمی گلی و گازندە بلا د شارستانی و ئاشتیانە بن.

ل داویا تیرمەها سالا 1983 یێ رژێما گۆر ب گۆر و ستەماكا بەعسا ئیراقێ دوور ل هەمی رەوشتێن مرۆڤایەتی و ئایینی هەشت هزار كوردێن بارزانیێن بێگونەهـ دەستەسەركرن و پاشی دیاربوو، ب رەنگەكێ هۆڤانەتر ل بیابانێن ئیراقێ بنئاخ و شەهیدكرینە، ئەڤە دەسپێكا كۆمەلكوژیێن رژێما بەعسا ئیراقێ بوو بەرانبەر خەلكێ سڤیلێ كوردستانێ، كۆ پاشی تاوانێن مەزنتر ل دویڤ خوە ئینانا مینا ئەنفال و كیمیا بارانكرنێ ئەوێن بووینە ئەگەرێ شەهیدبوون و بێ سەر و شوونكرنا نێزیكی دوسەد هزاران . ل 3/8/2014 ێ ژی گرۆپێ تیرۆرستیێ بناڤێ داعش ل شنگال و دۆرماندۆرێن وێ ب هزاران كوردێن ئێزدی، هۆڤانەتر ل رژێما بەعس، ب هزاران زارۆك و گەنج و پیرڤە، شەهید كرن و مەزنترین زۆرداری و بێ رەوشتیا ڤی سەردەمی ل گەل هاتەكرن و گەهشتە ئاستێ پێ بازرگانیكرنێ. ئەڤ هەردو تاوانە ژ تاوانێن قركرنێ یێن دژی هەمی بنەمایێن ئایینی و مرۆڤایەتیێنە . ئەوا جهێ پسیارێ، ئەرێ ل سەر ئاستێ جیهانێ چ جڤاك و وەلات و سازیێن مرۆڤایەتیێن نیڤدەولەتی ب ئەركێ خوە رابۆن، بۆ قەرەبۆكرنا زیان ڤێكەفتیێن ڤان جینۆسایدان. یان چ وەلات ل سەر ڤان تاوانێن مەزنێن ل دژی كوردان هەلوەستێن ب كریار هەبوون بۆ دادگەهكرنا وان تاوانباران، ئەگەر چ هەلوەست ژی هەبن، نە ژبەر چاڤێن گەلێ كورد بوویە بەلكی بۆ هندەك بەرژەوەندێن خوە بوویە. راستە حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ل دووڤ شیانان درێغی نەكریە بۆ هاریكاریا ماڵباتێن وان و رزگاركرنا گرتی و بێ سەر و شوونێن ئێزدی و ڤەگەریانا رۆفاتێن بارزانیان، كو ئەركێ سازیێن نیڤدەولەتی یە، ب تایبەت حوكمەتا ئیراقێ. لەوما پێدڤیە ئالیێن سیاسی یێن كوردستانێ ب ڤان هەلكەفتێن خەمناك، ل چارچووڤەیێ بەیانناما و رێ و رەسمێن تایبەت دەر بكەڤن و ب كریار بەر ب هەرێمەكا بهێز بچن ب هەمی دەستهەلاتداریان ڤە، لەزێ ل كاراكرنا پەرلەمانی و پێكئینانا حوكمەتێ بكەن، چونكی كوردستانەكا ب هێز و ئێكرێزیا ئالیێن كوردستانی یێن نشتیمانی، تاكە گرەنتیا پاراستن و قەڕەبۆكرنا زیان ڤێكەفتیێن كوردستانێ یە، ب تایبەت ماڵباتێن قوربانیێن جینۆسایدكرنێن بارزانیان و ئێزدیان . سەربۆر دبێژنە مە چ جاران چاڤەرێ پاداشتا ل دەرڤەری كوردستانێ نەبن، ب سازیێن نیڤدەولەتیڤە، چونكی ئەڤرۆ بەرژەوەندی و ئابوورێ بهێز بریارێن ئێكلاكەر د بەرژەوەندیا خوە دا بدەستڤەدئینیت، هەر وەكی كورد دبێژین، رەشۆ و دەستێن خۆ.