Rojnameya Evro » زێرەڤان فازل حەسەن دۆسكی https://rojnameyaevro.com/ku Sat, 04 Apr 2026 22:31:04 +0000 ar hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.0.38 سیستەمێ «ASYCUDA» د ناڤبەرا كۆنترۆلكرنا دەروازەیان و گرانبوونا بازاڕی دا https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b3%db%8c%d8%b3%d8%aa%db%95%d9%85%db%8e-asycuda-%d8%af-%d9%86%d8%a7%da%a4%d8%a8%db%95%d8%b1%d8%a7-%d9%83%db%86%d9%86%d8%aa%d8%b1%db%86%d9%84%d9%83%d8%b1%d9%86%d8%a7-%d8%af%db%95%d8%b1/260652/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b3%db%8c%d8%b3%d8%aa%db%95%d9%85%db%8e-asycuda-%d8%af-%d9%86%d8%a7%da%a4%d8%a8%db%95%d8%b1%d8%a7-%d9%83%db%86%d9%86%d8%aa%d8%b1%db%86%d9%84%d9%83%d8%b1%d9%86%d8%a7-%d8%af%db%95%d8%b1/260652/#comments Sat, 04 Apr 2026 21:55:03 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=260652 زێرەڤان فازل حەسەن دۆسكی

د سالێن دوماهیێ دا حوكمەتا ئیراقا فیدرال چەندین هەولێن چاكسازیێ د سیستەمێ خۆ یێ گومركی و ئابووری دا كرینە، یا هەرە بەرچاڤ ئەوە بكارئینانا سیستەمێ گۆمركی یێ ئۆتوماتیكی (ASYCUDA)وەك ئامرازەك ژبۆ رێڤەبەرنا پێناسەیا گومركی ل دویڤ ستانداردێن جیهانی وكێمكرنا بیرۆكراتیێ و گەندەلیێ و بلندكرنا داهاتێن نەنەفتی و هەروەسا بەرسڤدانەك بو پێدڤیین تێكەلبوونێ ل گەل ئابورێ جیهانی و نووژەنكرنا ژێرخانەیا بازرگانی ئەوا كو ب دەهان سالان هاتیە پشتگۆئێخستن.لێ ژلایەكێ دیڤە كارتێكرنا وی یا نەرێنی ل سەر وەلاتیان و كێم دەرامەتان بوویە جهێ مەترسیا بسپۆر و جاددەیێ ب هەڤرا.
سیستەمێ ئاسیكۆدا كو كورتیا (سیستەمی ئۆتوماتیكی بۆ داتایێن گومركی) كو ژلایێ كۆنفرەنسێ نەتەویێن ئێگرتی ب بازرگانی و گەشەپێدان (UNCTAD) هاتیە پەرەپێدان ل سالێن 1980.یان دا كو د نها دا پتر ژ 1.. وەلات كارپێدكەن. وەلاتی ئیراقێ ژ ئەنجامێ چەندین قەیرانێن دارایی و ئابووری بریار دایە بكاربینت و ل سالا 2.23 بشێوێ تیست بكارئینایە و قوناغ بو قوناغ بەرفرەه كریە.
ئارمانجێن دارایی ئێك ژ ئارمانجێن هەرە سەرەكینە كو ئیراق هەولبدەت داهاتێن گومركی بگەهینتە ئاستەكێ هەرە بلند بۆ پشتەڤانیا بۆدجەیا گشتی نەخاسمە پشتی كێمبوونا بهایێن پەترۆلی ل سەرانسەرێ جیهانی. ڤەكۆلەرێن ئابووری ئاماژێ ب وێ چەندێ ددەن بلندكرنا پێناسەیا گۆمركی و نەهێلانا قاچاخچیەتێ دشێت داهاتێن گومركی ب رێژەیێن بەرچاڤ بلند بكەت. ژ ئالیێ كارگێری ڤە، سیستەمێ ئەلكترۆنی دەستێوەردانا مرۆڤی یا راستەوخۆ ب رێكا تەخمینكرنا رەسمان كێم دكەت و دەلیڤەیێن گەندەلیێ بنب ردكەت. هەروەسا رێكارێن گومركی دهێنە رێكخستن د ناڤبەرا هەمی دەروازەیێن گومركی یێن جودا دا. پشتی كو بەری نوكە ژ ئەنجامێ جوداهیا رێكاران بازرگانان ڤەگوهاستنا كەل و پەلان ب رێكا وان دەروازەیێن گومركیێن كێمتر تێچوون یان چاڤدێری ل سەر هەبوو.
توندكرنا رێكارێن سیستەمێ گومركی دێ كارتێكرنا نەرێنی ل سەر وەلاتیان ب تایبەتی تەخا هەژار و مامناوەند هەبیت. ژبەركو بازارێ ئیراقێ ب شێوەیەكی مەزن پشتەڤانیێ ل هاوردەكرنێ دكەت ژ ئەگەرا لاوازیا بەرهەمێ ناڤخۆ، هەر زێدەبوونەك د باجان یان پێناسەیا گومركی بهێتەكرن، دی راستەوخۆ كارتێكرنی ل سەر بهایێن كەل و پەلێن خوارنێ و بكارئینانێ كەت. ل ڤیرێ خالەكا بنگەهی دەردكەڤت ئەوە كو بازرگان و هاوردەكار پتریا جاران ئەڤان زێدەبوونێن د باجەیان دا ڤە دگوهێزنە سەر بهایێن فرۆتنێ یێن دوماهیێ، واتە باركرنا وێ ل سەر بكاربەری و زێدەبوونا تێچوویێن ژیانا وان.
بجهكرنا سیستەمێ گومركی ئاسیكۆدا ل ئیراقێ پێنگاڤەكا گرنگە بەر ب چاكسازیا كارگێری و دارایی و تێكەلبوون ل گەل ئابوورێ جیهانێ. لێ د هەمان دەم دا ئاستەنگێن ئابووری هەلدگریت كو كارتێكرنێن نەرێنی ل سەر ئاستێ ژیارا وەلاتیان دكەت. یا پێدڤیە هەڤسەنگی هەبت د ناڤبەرا بهێزكرنا سیستەمێ گومركی و پاراستنا شیانێن كرینێ دا ب رێكا پالپشتیكرنێ ل وان تەخ و جینێن كو دێ زیان ڤێ كەڤت.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b3%db%8c%d8%b3%d8%aa%db%95%d9%85%db%8e-asycuda-%d8%af-%d9%86%d8%a7%da%a4%d8%a8%db%95%d8%b1%d8%a7-%d9%83%db%86%d9%86%d8%aa%d8%b1%db%86%d9%84%d9%83%d8%b1%d9%86%d8%a7-%d8%af%db%95%d8%b1/260652/feed/ 0 د ناڤبەرا ڤیتۆ یا ئەمریكی و سەروەریا ئیراقێ دا.. ئـابـۆر بـاجـێ ددەت https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%af-%d9%86%d8%a7%da%a4%d8%a8%db%95%d8%b1%d8%a7-%da%a4%db%8c%d8%aa%db%86-%db%8c%d8%a7-%d8%a6%db%95%d9%85%d8%b1%db%8c%d9%83%db%8c-%d9%88-%d8%b3%db%95%d8%b1%d9%88%db%95%d8%b1%db%8c%d8%a7-%d8%a6%db%8c/258460/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%af-%d9%86%d8%a7%da%a4%d8%a8%db%95%d8%b1%d8%a7-%da%a4%db%8c%d8%aa%db%86-%db%8c%d8%a7-%d8%a6%db%95%d9%85%d8%b1%db%8c%d9%83%db%8c-%d9%88-%d8%b3%db%95%d8%b1%d9%88%db%95%d8%b1%db%8c%d8%a7-%d8%a6%db%8c/258460/#comments Mon, 09 Feb 2026 09:14:08 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=258460 زێرەڤان فازل حەسەن دۆسكی

ل ژێر سیبەرا سیاسی یا وان ئالۆزیێن ئیراق تووشبووی هەر ژ سالا 2003 ێ‌ وەرە، دەستنیشانكرنا كەسەكی یە ژبۆ پۆستێ‌ سەرۆك وەزیران. نەخاسمە دەستنیشانكرنا سەرۆك وەزیرەكی بۆ كابینەیا نوی یا ئیراقی كو ب تنێ‌ پێدڤی ب رازیبوونا وەلاتێ‌ ئەمریكا یە، بەروڤاژی؛ جارێن دەربازبووی كو دەستنیشانكرنا سەرۆك وەزیران پێدڤی ب رازیبوونا ئەمریكی وئیرانی بوو. ئەڤ گوهۆرینا ئەڤێ‌ جارێ‌ نیشانا زێدەبوونا كارتێكرنا ئەمریكایە د بڕیارا سیاسی یا ئیراقی دا و لاوازبوونا كارتێن ئیرانێ‌ یە ل رۆژهەلاتا ناڤین ب گشتی. پرسیارەكا گرنك پەیدا دبت: كی دێ‌ باجەیا دەستنیشانكرنا سەرۆك وەزیركی دەت كو ڤیتۆیا ئەمریكی لسەر بیت؟ و بەرسڤ یا ئاشكەرایە كو ئابووی ئیراقێ یە.
كاریگەریا ڤیتۆیا دەرەكی و نەخاسمە یا ئەمریكی نەبتنێ‌ ل سەر راگرتنا پرۆسێسا سیاسی و پاشئیخستنا پێكئینانا حوكمەتیێ‌ یە، بەلكو درێژ دبتە گەهێن ئابووری. ئیراق بۆ سەرەدەریا دارایی یێن دەرڤە ب تایبەتی د كەرتێ‌ پەترۆلێ‌ دا كو پتر ژ90%ژ داهاتێ‌ دەولەتێ‌ پێكدهینیت پشتبەستنێ‌ ب دۆلارێ‌ ئەمریكی دكەت، كو ئەڤ داهاتە ل بەنكا فیدرالا ئەمریكی كۆم دبت و پاشی بۆ بەنكا ناڤەندیا ئیراقێ‌ دهێتە هنارتن. هەر گرژیەك د پەیوەندیێن ئیراقێ‌ و ئەمریكا دا رووبدەت رامانا وێ‌ سنوورداركرن و راگرتنا دۆلارییە بۆ ئیراقی، نموونە د سالێن 2022 و2023 ئیراق تووشی قەیڕانا دۆلاری ببوو، كو بوو ئەگەرێ‌ بلندبوونا بهایێ‌ دۆلاری و زێدەبوونا هەلاوسانێ‌ و بهایێن كەلوپەلان، ئەڤە ژی ژبەر رێكارێن ئەمریكی بۆ بەرهنگاربوونا سپیكرنا پارەی و نەهنارتنا دۆلاری بۆ وەلاتێن ل ژێر سزایێن ئەمریكی ڤە.
پێداگری ل سەر هەلبژارتنا كەسەكی بۆ پۆستێ‌ سەرۆك وەزیران كو رازەمەندیا ئەمریكا ل سەر نەبت، دبیت ببیتە ئەگەرێ‌ نەهێلانا هاریكاریێن ئابووری و دارایی و نەدانا قەران ژبو ئیراقێ‌. هەروەسا مەترسیا راوستاندنا كارێ‌ كۆمپانیێن ئەمریكی و ئەورۆپی یێن د كەرتێ‌ وزە و پەترۆلا ئیراقێ‌ كاردكەن، دبیت دودل ببن د ئیمزاكرنا گرێبەستێن نووی یا بەرفرەهكرنا وەبەرهێنانێن خۆ ل گەل ئیراقی ژ ئەنجامێ‌ ئالۆزبوونا پەیوەندیان ل گەل واشنتونێ‌.
دۆسەیا پاراستنا پارەیێن ئیراقی ژ دەینداران گرنگییەكا تایبەت د ڤی چارچووڤی دا وەردگرت. پارێزبەندیا ئەمركی بۆ پارەیێ‌ ئیراقی پارستنەكا یاسایی یە كو ئەمریكا ب رێكا فەرمانا جێبەجێكرنی (13303) سالانە پێشكێش دكەت بۆ رێگریێ‌ ژ دەستەسەركرنا داهاتێ‌ پەترۆلێ‌ یێ‌ ئیراقی ل بەنكا فیدرالا ئەمریكی ژلایێ‌ دەینداران یان سكالایێن یاسایی یێن نیڤدەولەتی دكەت بتایبەتی قەرێن حوكمەتا بەرێ‌. راكرنا پارێزبەندیی رامانا وی دەستەسەركرنا پارێ‌ ئیراقێ‌ ژ لایێ‌ وەلات و كۆمپانیانیێن مافێ‌ قەرەبۆكرنێ‌ هەی ژ ئیراقێ‌. ژ كارتێكرنێن دی یێن مەترسیدار، ئەگەرێ‌ كەفتنا سیستەمێ‌ بانكی یە ل ئیراقی ژلایی وەلاتێ‌ ئەمریكا ڤە. ئیراق ب رەنگەكێ مەزن پشتبەستنێ‌ ب سیستەمێ‌ داڕایی یێ‌ جیهانی دكەت یێ‌ كو وەلاتێ‌ ئەمریكا سەركردایەتیێ‌ بۆ رێڤەبرنا داهاتێن پەترۆلی و بازرگانیێ‌ ب رێكا حەوالێن دەرەكی دكەت. هەر گرژییەكا سیاسی د گەل واشنتونێ‌ دێ‌ بیتە سەپاندنا سزایێن دارایی و ئفلیجكرنا سیستەمێ‌ بانكی، كو ئەڤ ڤەندە دبیتە ئەگەرێ‌ پەككەفتنا بازرگانییا دەرەكی و بلندبوونا تێچوویێ‌ هاوردەكرنێ‌ و ل دوماهیێ‌ گرانبوونا بهایێ‌ كەلوپەلان د ناڤ بازارێن ناڤخۆ دا. دەستنیشانكرنا سەرۆك وەزیرەك بۆ ئیراقی كو ڤیتۆیا ئەمریكی ل سەر بیت، نە بتنێ‌ كارتێكرنێ‌ ل دیمەنێ‌ سیاسی دكەت، بەلكو درێژ دبتە گەهێن ئابۆری ژ دابینكرنا دۆلاری و پارێزبەندیا پارێ‌ ئیراقی دژی دەینداران و بكارئینا سیستەمێ‌ بەنكی یێ‌ جیهانی. لەورا یا پێدڤیە هەماهەنگی ل گەل ئەمریكا هەبت بۆ دەستنیشانكرنا سەرۆك وەزیران ژ بۆ پاراستنا ئابۆری ئیراقی ژ داكەفتنێ‌.
* مامۆستایێ زانكۆیا دهۆك

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%af-%d9%86%d8%a7%da%a4%d8%a8%db%95%d8%b1%d8%a7-%da%a4%db%8c%d8%aa%db%86-%db%8c%d8%a7-%d8%a6%db%95%d9%85%d8%b1%db%8c%d9%83%db%8c-%d9%88-%d8%b3%db%95%d8%b1%d9%88%db%95%d8%b1%db%8c%d8%a7-%d8%a6%db%8c/258460/feed/ 0 قانوونا خانەنشینی یا نوی د ناڤبەرا ئەرێنی و نەرێنیێ‌ دا https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%82%d8%a7%d9%86%d9%88%d9%88%d9%86%d8%a7-%d8%ae%d8%a7%d9%86%db%95%d9%86%d8%b4%db%8c%d9%86%db%8c-%db%8c%d8%a7-%d9%86%d9%88%db%8c-%d8%af-%d9%86%d8%a7%da%a4%d8%a8%db%95%d8%b1%d8%a7-%d8%a6%db%95%d8%b1/240662/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%82%d8%a7%d9%86%d9%88%d9%88%d9%86%d8%a7-%d8%ae%d8%a7%d9%86%db%95%d9%86%d8%b4%db%8c%d9%86%db%8c-%db%8c%d8%a7-%d9%86%d9%88%db%8c-%d8%af-%d9%86%d8%a7%da%a4%d8%a8%db%95%d8%b1%d8%a7-%d8%a6%db%95%d8%b1/240662/#comments Wed, 05 Feb 2025 10:11:04 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=240662 زێرەڤان فازل حەسەن دۆسكی

مژارا كێمكرنا ژیێ‌ یاسای یێ‌ خانەنشینی یا فەرمانبەرێن كەرتێ‌ گشتی ژ 63 بۆ 60 سالی ل هەرێما كوردستانێ‌ بوویە ئێك ژ مژارێن گەرم یێ‌ كو ناكۆكیێن بەرفەره د ناڤبەرا ئالیگر و دژبەران ل دویڤ خۆدا ئیناینە. لدویڤ بریارا سەرۆكێ‌ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ‌ یاسایا خانەنشینی یا ئێگرتی یا ئیراقی كەتە د واری جێبەجێكرنێ‌ دا ل هەرێما كوردستانێ‌ ژی. ئەڤ كێمكرنە ژ ئالیەكێ‌ ڤە رەنگە چەندین خالێن ئەرینی هەبن، لێ‌ د هەمان دەم دا رەنگە چەندین باندۆرێن نەرینی ژی لدویڤ خۆ بینت.
پالپشت ب بریارا دادگەها بلدنا فیدرالی یا ژمارە (212) ل (23/11/2022) یا تایبەت ب بجهئینانا یاسایا خانەنشینی یا ئێگرتی یا ژمارە (9) سال (2014) یا راستڤەكری ب یاسایا یا ژمارە (26) سالا (2019 ( و ب بریارا سەرۆكێ‌ حوكمەتا هەرێما كوردستانی یا ژمارە (191) ل (15/1/2025) ژیێ‌ یاسای یێ‌ خانەنشینی یا نەچاری هاتە كێمكرن ژ ژیێ‌ (63) سالی بۆ ژیێ‌ (60) سالی، هەروەسا راستڤەكرنا خانەنشینی یا ئارەزومەندانە ژ ژیێ‌ (45) سال ب مەرجێ‌ هەبوونا (15) سالێن خزمەتێ‌ بۆ ژیێ‌ (50) سالی ب مەرجێ‌ هەبوونا (25) سالێن خزمەتێ‌. ژ هەژی ئاماژە پێدانێ‌ یە ژیێ‌ یاسی یێ‌ نوی چەندین بسپۆریا ناگرت وەكی خودان هەلگرێن ناسناڤێ‌ زانستی پرۆفیسۆر و پرۆفیسۆرێ‌ هاریكار، پزیشكێن دادوەری و سڕكردن و و دەروونی و راوێژكار و راوێژكارێن هاریكاری ل ئەنجوومەنی شۆرای هەرێم كو ژیێ‌ یاسای یێ‌ خانەنشینێ‌ (63) سالن.
كێمكرنا ژیێ‌ خانەنشینیێ‌ چەندین مفا هەنە ژ وان: ئێك ژ گرنكترین مفاێین راستڤەكرنا ژیێ‌ خانەنشینیێ‌ پەیداكرنا دەلیڤەیێن كارینە بۆ گەنج و دەرچوویان كو پێدڤیە حوكمەت ل دویڤ شیانان و پێدڤیان ل جهی وان بدامەزرینن. هەروەسا ژ مفایێن راستڤەكرنێ‌ بۆ حوكمەتی كێمكرنا بەشە بودجا تەرخانكریە بۆ مووچەیێن فەرمانبەران، فەرمانبەرێن دگەهنە ژیێ‌ خانەنشینیێ‌ مووچەكێ‌ بەرز وەردگرن لدەمێ‌ كاری دا لێ‌ دەما خانەنشین دبن مووچێ‌ وان تا رادەكی كێمتر دبت. هەروەسا باشكرنا كوالیتیا ژیانا فەرمانبەران، كاركرن د ژیەكێ‌ مەزن دا رەنگە باندۆرێ‌ ل ساخلەمیا فەرمانبەری بكەن ژ لایێ‌ جەستەی و دەروونی ڤە، كێمكرنا ژیێ‌ خانەنشینیێ‌ رەنگە بدەتە دەرفەتەك بۆ وان كو بێهنا خۆ ڤەدەن و مژویلی چەندین چالاكیێن دی ببن كو د گونجای بن بۆ ژیێ‌ وان. دیسا هاندانا گوهۆرینا د رێڤەبرنێ‌ دا، كێمكرنا ژیێ‌ خانەنشینێ‌ د كارە گەنجێن نوی و خودان هزرێن نوی بۆ كەرتێ‌ گشتی پەیدا بكەت و بتە ئەگەرێ باشكرنا كارێ‌ سازیێن حكومی.
بەلێ‌ ژ لایەكێ‌ دیڤە؛ چەندین خالێن نەرێنی هەنە رەنگە ب دەركەڤن ژ ئەنجامێ‌ ڤێ‌ بریارێ‌: یا ئێكێ‌، كێمكرنا ژیێ‌ خانەنشینیێ‌ رەنگە ببیتە بارگرانی لسەر دەزگەهێ‌ گشتیی یێ‌ خانەنشینیێ‌. ئەگەر ژمارەكا مەزنا فەرمانبەران زویتر خانەنشین بن ئەڤە رامانا زێدەبوونا ژمارا خانەنشینانە ژ ئەنجام پێدڤی ب زێدەكرنا تەرخانكرنا پارێ‌ پێدڤی بۆ خانەنشینایە. ل گەل ڤێ‌ ئێكێ‌؛ رەنگە هندەك فەرمانبەر ب زەحمەت خۆ بگونجینن دگەل خانەنشینیا پێشوەخت، ژبەركو هندەك فەرمانبەر پلانان دانن كو بۆ دەمێ‌ درێژ د كاری خۆ دا بمینن كە نەچار بن خانەنشین بن پێشوەخت ب ساخلەمیەك و جەستەك و دەروونەكی باش. ئەڤە دبیت ببیتە ئەگەرێ‌ بێ هیڤی بوون و تێكچوونا دەروونێ‌ وان .هەروەسا كێمكرنا ژیێ‌ خانەنشینیێ‌ دبتە ئەگەرێ‌ ژ دەستدانا فەرمانبەرێن خودان شیان و ب ئەزموون كو حوكمەت پشتا خۆ ب وان گەرم دكەت. ئەڤە ژی دێ‌ كارتێكرنەكا مەزن كەتە سەر كوالتیا خزمەتگوزاریێن كو حوكمەت پێشكێشكەت.
* مامۆستایێ زانكۆیا دهۆك

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%82%d8%a7%d9%86%d9%88%d9%88%d9%86%d8%a7-%d8%ae%d8%a7%d9%86%db%95%d9%86%d8%b4%db%8c%d9%86%db%8c-%db%8c%d8%a7-%d9%86%d9%88%db%8c-%d8%af-%d9%86%d8%a7%da%a4%d8%a8%db%95%d8%b1%d8%a7-%d8%a6%db%95%d8%b1/240662/feed/ 0