ژیان د ڤی گەردوونی دا، وەکو شانۆگەرییەکا مەزنە. ئەم هەموو ئەکتەرین و هەر ڕۆژ ماسکەکێ نوو دئێخنه سەر سەر و چاڤێن خوە وەکو د ڕۆمانا “بەرچاڤکا جادۆیی” یا نڤیسەر “حەسەن ئیبراهیم” دا هاتی، ڕومانێ بەحسێ وێ ڕاستییا تەعل یا کو ئەم هەموو ژێ دترسین كرییە. ئەو بەرچاڤکە نە بتنێ شویشەکێ جادۆیی بوو، بەلکو ئامرازەک بوو بۆ دیتنا وێ تاریاتییا د دلێ مرۆڤان دا هەی.
دو سەروچاڤ و ئێک مرۆڤ، مرۆڤ ل بەر چاڤێن خەلکی، یێ دلۆڤانە، یێ خوەشمرۆڤە و ب زمانەکێ شرین دئاخڤیت. لێ دەما تو بەرچاڤکا جادۆیی دکەیە بەر چاڤێن خوە، تو تێدگەهی کو ئەو پەیڤێن شرین بتنێ پەردەیەکا تەنکە بۆ ڤەشارتنا هەستێن دی. تو دبینی کو ئەو کەسێ سلاڤێ ل تە دکەت، ڕەنگە د دلێ خوە دا حەسوودیێ ب جل و بەرگێن تە ببەت. ئەوێ دبێژیت “ئەز هەڤالێ تە مە”، د ناخێ خوە دا بتنێ ل بەرژەوەندییا خوە دگەڕیێت. ئەڤە مەزنترین ئێشا مرۆڤایەتیێیە: کو ئەم فێربووینە سەروچاڤەکێ بدەینە خەلکی و سەروچاڤەکێ دی بۆ خوە ڤەشێرین.
دوروویاتی د هەموو جهان دا د ڤێ ڕۆمانێ دا، ئەم د گەشتەکێ دا دچینە د ناڤ بازار، فرۆکەخانە، مزگەفت و حەتا د ناڤ مالێن مرۆڤێن خوە ژی دا. ل هەر جهەکێ، بەرچاڤک نیشا مە ددەت کو دوروویاتی یا بوویە پشکەک ژ جەستەیێ مە. د جیهانا سیاسەتێ دا، تو پەیڤێن مەزن ل سەر نیشتمان و گەلی گوهـلێدبی، لێ د ناخێ وان دا بتنێ تەمەع و حەزا دەسهەلاتێ دبینی. د ناڤ جڤاکی دا، تو ڕێز و قەدرەکێ مەزن لدەڤ چڤاکی دبینی، لێ بەرچاڤکا جادۆیی دبێژیتە تە: “باوەر نەکە، ئەڤە هەموو بتنێ شانۆگەریەکە!”.
بۆچی حەقیقەت یا ب ئێشە؟ تشتێ هەرێ بالکێش د ڤێ ڕۆمانێ دا ئەوە کو مڕۆڤ پتریا جاران حەز دکەت یێ کۆرە بیت. چونکە دیتنا ڕاستییا خەلکی، مرۆڤی ماندی دکەت. دەما تو دزانی یێ بەرامبەری تە درەوێ دکەت، ئێدی ژیان وەکو بەری نامینیت. قارەمانێ ڕۆمانێ ژی تێدگەهیت کو هەبوونا وێ بەرچاڤکێ بارەکێ گرانە. زانینا حەقیقەتا ناخێ مرۆڤان، هەڤالینییێ تێکددەت و باوەرییێ ژ ناڤ دبەت؛ چونکە جیهانا مە ل سەر بنەمایێ “درەوا جوان” ئاڤا بوویە، نە ل سەر “ڕاستییا تەعل”.
ڕۆمان مە دگەهینتە وێ باوەریا کو مەزنترین جادوو نە د شویشەیێ بەرچاڤکێ دا بوو، بەلکو د ناخێ مە مرۆڤان ب خوە دا هەیە. مەزنترین جادوو ئەوە کو ئەم دشێن خوە ب هزار ڕەنگان بگوهۆڕین دا کو ڕاستییا خوە ڤەشێرین. دوروویاتی زیندانەکا تارییە مە هەموویان خوە تێدا بەرزە کریە. “بەرچاڤکا جادۆیی” داخوازێ ژ مە دکەت کو ئەم ل جهێ “بەرچاڤکێن جادۆیی” بکاربینین بزاڤێ بکەین دلێن خوە پاقژ بکەین، دا کو پێدڤی ب ڤەشارتنا ڕاستییێ نەبین.

‏‏عیسێ مامۆ..
‏بازێ میرێ تە ژ دوندەها وژدانێ بوو
‏ژ وژدانێ هاتبوو ئافراندن
‏فڕینگەها وی کەلاتا بەختێ تە بوو
‏دگەل فڕینێ و دگەل دادانێ
‏دگەل ئەلندا یەکەمین تیشکا وژدانێ.
‏مربەتا بەختێ تە ڤەبوو..!
‏بەلێ مامۆ..
‏ د ئەڤرۆیەکا مژاوی دا
‏ ل فڕینگەها فڕاکێ بانییا کەدەرێ
‏بازێ بەختی یێ هاڤییە و
‏میرم بۆری ل پاخلا خەوێ
‏ هێژ خەونەکا ڤەڕێلیایە
‏فڕە میریێ ل پاوانێ چەروانێ چەرێ
‏ هەڤڕکییە.
‏جار بۆریەکێ ژگەهان هشکە و
‏لێ پاییزە و شاکا وەفایێ نەدایە..
‏کینا دەمی ژکین بێخیت و ب بوهژینیت
‏بەلێ مامۆ..
‏ئەڤە ژمێژە گەرمە تایا بێدادییێ
‏ یا سینگێ رۆژێ دڤەچڕیت
‏شەڤ تەلقینێ ل سەر جەندەکا
‏ ڕۆژێ دخوینیت
‏ئەڤە ژمێژە تۆزا سەر سمێن قەیرانێ و
‏بێهنکەڤنکا بێهنا بەدەنێ وژدانێ
‏کەپی یێن ئاخێ ڤەدرۆژیت و
‏کەپی یێن دەمی دخەتمینیت
‏ شەڤ پیرەکا چەقەلۆزە و
‏سینگێ ڕۆژێ دکەلێشیت و
‏گوهان و گڕێژا ئاخێ دگڤێشیت و
‏ژ زاخێ ددۆشیت
‏ئەڤ شەڤاهە.
‏ شەلێ شێڤوی ژ شەل دئێخیت و
‏جانێ من ژی مینا مەشکا داپیرا من
‏ ددەت بەر کلا و
‏ دکێت و ڤەدکێت و دهەژینیت،
‏بەلێ مامۆ..
‏ل بانییا مژێ و ل فڕاکێ بانییا کەدەرێ
‏ل زنارەکا بەرز و بلند
‏بازێ بەختی بەرێ برویسییێ ناس ناکەت
‏کالکا دەمی
‏ب شویژنا مام عەلییێ جانگۆری
‏ئاڤجوی ناکەت
‏ خەونا خانی د پاخلا خەوەکا خەوتە دا
‏هەر یا دخەوە و
‏ ڕاستی تەرمەکێ بەر گۆڕە و
‏ د ئەڤرۆیەکا بافیرۆ دا
‏سەرکێشێ ڕاستییێ درەوە
‏سەرکێشێ راستییێ درەوە…

ئاخینکێن تە
مینا بەفرەکا هویرە
دەمێ دگەهیتە ئەردی دبیتە باران
گازییا تە
مینا بەلاتینکەکا پەڕ شکەستییە
نە دمریت نە دفڕیت..
وەکی جاران؛
بۆ دەنگێ گرییا تە ژی
گوهێن شەڤێ دگرتینە..
لیدانێن دلێ تە ژی
نیڤ ساخ و نیڤ مرینە..
ڕۆندکێن تە
مینا خۆناڤا خویسار گرتینە
بهارا ژییێ تە ژی
پاییزەکا بەلگوەرینە
خۆزیێن تە
وەکی پێلێن دەریایەکا نڤستینە.

کاروانێ کۆچەرا
لڤێرە کوین
ڤەدا بوون
ئاوازا شڤانێ بلویلڤان
پەز ل کێستانا
چەراند بوو
ناڤ کوینێن
کاروانییا
زەری شۆخەک
هەبوو
مینا کەڤالێ
موونالیزایێ
چرایێ شەڤێ
حەواند بوو
بلبلێ خەمگین
دقەفەسێ دا
ئایاتێن دلدارییێ
دخواند
ئەو بێری یا چیا بوو
غەزالا زۆزان و
کێرییا بوو
چاڤ ب سیتافکا
وێ هندا دبوو
ژ نشکەکێ ڤە
بایێ دەهمەنا کراسێ وێ
شەمالکا شەڤا مە
ڤەمراند بوو.

‏ل گوندەکێ بچویک و بێ ڕەوش و بێ بەختەوەری خێزانەک هه بوو، ئەو خێزان ژ پیرەمێرەکی و نەڤییێ وی (ڕێڤینگی) پێکهات بوو، هەردەم ڕێڤینگی دڤیا بزانیت ئەو چ تشته دبیته ڕێگر کو گوندێ وی یێ بچویک هەر بێ ڕەوش بمینیت؟
‏ڕوژەکێ ژ ڕوژان ڕێڤینگ د ناڤ گوندی دا دگەڕیا و چوو ل بن دارەکێ خۆ درێژکر و گەلەک هزرێن خۆ کرن، بەلێ نەگەهشته چ ئەنجامان، ڕێڤینگی بریار دا بچیته مال و پرسیارێ ژ باپیرێ خۆ بکەت، دبیت ئەو بەرسڤێ بزانیت، دەما ڕێڤینگ گەهشتییه مال و بەرەف باپیرێ خۆ چووی، پرسیار ژ باپیرێ خۆ کر کا دێ چاوا شێت بەختەوەرییێ بزڤڕینیته دناڤ گوندی دا ڤه.
‏ باپیری گۆتێ: نه ڤییێ من، ئەرێ ته گەلەک دڤێت بزانی کا دێ چاوا بەختەوەرییێ زڤڕینییه دناڤا گوندی دا ڤه؟
‏ڕێڤینگی گۆت: بەلێ باپیر چ پێنەڤێت.
‏باپیری گۆت: سندوقەکا هەی؛ ئەو دێ بیته کلیلا بەختەوەرییا هەمی خەلکێ گوندی، و باپیری جهێ وێ بۆ ڕێڤینگی دا دیارکرن.
‏ ڕێڤینگی بڕیاردا بچیته وی جهی دا کو بشێت وێ کلیلا بەختەوەرییێ ئەوا باپیرێ وی بەحس لێ کری پەیدا بکەت، دەمێ ڕێڤینگ د بەردەوامییا ڕێکێ دا، وی هزر دکر و پێشبینی دکر کو ئەو سندوقە یا تژی زێر و پارەیە و دێ شێت ب وان پارەیان زەوقێ گوندییان هەمییان خۆش کەت، هزر دکر کو گوندی هەمی پێدڤی پارەی و زێڕینە، بەلێ دەما گەهشتییه وی جهی و وی سندوق پەیدا کری، ئێکسەر ڤەکر، ڕێڤینگ گەلەک ب وێ چەندا وی دیتی مەندەهۆش بوو، ئەوا وی هزر تێداکری گه لەک یا ژڤێ دویره؛ یا كو د سندوقێ دا، کو پێکهات بوو ژ چەند پارچەیێن پەڕۆکێن جوداجودا و چەند ئالەتەکێن موزیکێ یێن تۆزگرتی و ژ چەندین تۆڤێن گولان و فێقی، ب مەندەهۆشی ڤه ئەو سندوقه هەلگرت و بره دناڤ گوندی دا و دەمێ گەهشتییە دەڤ باپیرێ خۆ، ڕێڤینگی گۆته باپیرێ خۆ: ئەرێ ئەڤه ئەو کلیلا بەختەوەرییێ یه؟!
‏ باپیری گۆت: نەڤییێ من یێ ژێهاتی، دێ دەم بەرسڤا ڤێ پرسیارێ دەته تە. باپیرێ ڕێڤینگی ئەو تشتێن دناڤ سندوقێ دا ب یەکسانی دانه گوندییان، د دەمێ حەفتییەکێ دا گوندی گەلەک بەختەوەر بوون، ڕۆژەکێ ڕێڤینگ د ناڤ گوندی دا گەڕیا و د بەر هەر مالەکێ ڕا چووبا دا گوهــ ل دەنگێ موزیکێ بیت، یان هندەک گوندیان بینیت كو یێن كارێ چاندنێ ب وان جۆرێن تۆڤیێن د سندوقێ دا دکەن، یان ب وان پەڕۆکان جلكێن جوان بۆ خۆ چێدکەن، ڕێڤینگی گەلەک ب جوانی دیت کو گوند و گوندی گەلەک یێن دلخۆش و بەختەوەر بووین، ل وی دەمی ڕێڤینگی باش زانی کو پاره و سامان و دراڤ و زێڕ هەردەم نابنه ئەگەرێ بەختەوەرییێ، وی زانی کو ئەوا باپیری دگۆتی ئەو کلیلا بەختەوەرییێ یه و یا وی هزرکری بتنێ قرێژا دەستایە…

دەمێ‌ بێدەنگی سترانان بۆ من دبێژیت..
بیرهاتنێن من وەكی ستێران ژ دویرڤە سەمایێ‌ دكەن،
خۆزی یێن دلێ‌ من ژی وەكی بایەكێ‌ سار
ل سەر دێمێ‌ خەیالێ‌ ماچان دكەنە شاباش…
ئەز ل كۆلانێن ڤالا پیاسان دكەم.. و
هەر سیتاڤەكا دبینم ناڤێ‌ تە دبێژیت.. و
ڕۆناهی ژی بۆ من دكەتە گری
بەس تنێبوون دزانیت
غەریبیا تە چەند من د ئێشینیت.
… … …
شەڤ ل سەر ملێن من دلەرزیت
وەكی بابەكێ‌ كال دناڤ دەستەكێ‌ دلۆڤان دا
ل بن گوهێ‌ من پستەپستەكێ‌ دكەت و
دبێژیت: ئارام بە، دەم یێ‌ نزیك دبیت و
ڤەگەر مسۆگەرە
هەیڤ ژی خۆ ژ عاشقێن خۆ ناڤەشێریت.
بێدەنگی ژی من دادپۆشیت
ئەز ژی بۆ بێدەنگییێ‌ هەمی تشتان دبێژم
لێ‌ ئەز دزانم سوباهی یا بێ‌ سۆزە
دل ژی هندی ب نالیت دێ‌ هەر یێ‌ هاڤی بیت
ئەگەر شەڤ چیڕۆكا هزار شەڤ و شەڤەك بۆ من نە بێژیت.!
… … …
د بێدەنگییا شەڤێ‌ دا
خەریبییا تە وەك شەمالێ‌ من د بوهژینیت
دلێ‌ من دناڤبەینا بیرهاتن و برینان دا من سەودا سەر دكەت..
ل سەر پەلێن غەریبییێ‌، چاڤەریێی نیگارەكێ‌ تەمە.
ئەرێ‌ ما دویركەفتن یا هوویە؟!
… … …
ئەز دەستا بۆ خەمان نا داهێلم..
هەر رۆندكەكا من.. ناڤێ‌ تە ل سەر رۆیێ من دنڤیسیت.. و
هەر لێدانەكا دلێ‌ من گازیی تە دكەت.
تو ئەو هەستی یێ‌ ب چ باهۆزان وندا نەبیت و
ب چ لەهیان ژی شوناسێ‌ خۆ بەرزە نەكەت،
رۆژكار چەند یێ‌ زال بیت.. و
هندی باهۆز ژی یێ‌ خورت بیت،
ئەز هەر دێ‌ سەرە داڤێن ڤینا مە گرم و
هێدی هێدی رێسم و كەمە تەڤن
داكو بۆ گاڤەكێ‌ ئەوی تەڤنی لسەر ملێن تە دادەم و
د هەر بێدەنگییەكێ‌ دا ناڤێ‌ تە بێژم و نڤێژا عەشقێ‌
ل سەر ئەوی تەڤنی بكەم!

کەس وێ نابینیت و وێ ژی سەرەدان نەکریە، چاڤان ژی ئەڤ شەڤە خۆ ژێ بێ منەت کر، نڤستنێ کوینێ خۆ هەلاند، مالا خۆ بارکر و چوو. کۆتران ل سەر بەرپەڕێن بلندکری نڤیسی: بۆچی تو هاتیە وارێ من هەی نەفرەتی؟ زویکا هەرە؛ دا ئەز ب ئارامی بفڕم، ئەڤە وارێ سپیاتییا منە نەک وارێ رەشتیا تە.
چاڤێن ستێران تژی رۆندک ببوون؛ ئێکێ سەرێ خۆ بەرەڤ عەردی ڤە چەماند و ب دلەکێ خەمگین ڤە گۆت: دلێ من چەند بۆ وی زارۆکی دسۆژیت، ئەوێ چانتەیا خۆ یا تژی پەرتووک بۆ خواندنگەهێ و سوباهی دانایە پشت بالیفكێ خۆ.
باپیرێ من دگەل شوفێری ژڤان هەبوو دا هندەک شتلێن باجانان ببەنە گوندی، دا هندەک شتلێن نێرگزان ئینن و ل ناڤ باخچەیێ مالێ بچینن.
باژێرەکێ تژی ژیان، باژێرەکێ تژی هەبوون، تژی ژ پیاسەیێن تە، ژ بێهنا تە یا هەمی سپێدەیان کو گول تووڕە دکرن؛ چەوا دێ شێت دگەل بارویتێ بژیت؟ باژێرەکێ تژی دلێن سپی، هەی ژاری! ما دێ ئەو ل ناڤ رەشیاتییا وان دلان چ کەت؟
شەڤەکا بێدەنگ.. بێدەنگ وەکی بێزارییا من، بێدەنگ وەکی رۆندکێن دایکا من، درۆن یێن پیاسەیان ل کۆلانێن عەسمانێ باژێرێ دلان دکەن و خەم ژی ل سەر دلێ من دهێن خۆ بلند دکەن.
ببۆرە وارۆ، ئەز هەمی گاڤا پێشمەرگەیێ تەمە، بەلێ پێشمەرگەیەکێ بێ چەکم، پەیڤان وەک زەکاتا دلسۆزییێ ژ من قەبوول بکە.

ل پشت مێزا خۆ یا داری، د ناڤ وێ تارییا کێم دا کو بتنێ گلۆپەکا لاواز ل سەر کاغەزێن من یاری دکر، من پێنوسێ خۆ یێ ڕەش د دەستێن خۆ دا دگوھۆڕی، چەندین سال بوون من هزر دکر کو ئەز راستییێ دنیاسم، کو من سنوورێن دناڤبەرا “راست” و “خەلەت” دا ب دیوارێن چیمەنتۆیی دیارکرینە، من ب هەمی هێزا خۆ باوەری ب هندەک تشتان هەبوو، ب گەرمی بەرگری ژێ دکر و د هەمی نڤیسینێن خۆ دا دکرنە چرایێ رێکا خۆ.
بەلێ ئەڤ شەڤە، تشتەکێ خەریب روویدا، دەمێ من چاڤێن خۆ ل وان دێڕێن کەڤن گێڕاین، من هەست ب لەرزینەکێ کر، وەک کو دیوارێن من یێن بلند دهەرفین، من دزانی کو ئەو “دروستییا” من ب سالان تێکشکاندن بۆ نەدانای، ئەڤرۆ بوویە بارەکێ گران ل سەر ملێن من.
تەمەنێ مرۆڤی فێری هندێ دکەت کو “هەمی دەمان خۆ نەدانیت یێ دروست، چونکی دێ دەمەک هێت ئەو دروستییا تە هزر بۆ دکر، دێ بیتە مەزنترین خەلەتییا تە.” ئەز نوکە ل بەرامبەر وێ خەلەتییا مەزن ڕاوەستیام، و دڤێت دەسپێبکەم، نە ژ بۆ نڤیسینا راستییەکا نوی، بەلێ بۆ وێرانکرنا وێ یا کو من ب ڕاستی دزانی.
ل وێ قۆناغێ، من هزر دکر کو ئەز باشترین دادوەرێ ژیانێ مە، من ب چاڤەکێ توند تەماشەی جیرانێ خۆ، “مام ئەحمەد”ی دکر. زەلامەک بوو کو هەمی دەمان ب تنێ دڕوینشت و کێم جاران تێکەلی مرۆڤان دبوو، من د نڤیسینێن خۆ دا دگۆت: “مرۆڤێ بێ جڤاک، مرۆڤەکێ بێ ناسنامەیە.” من باوەر دکر کو ئەو دروستییا من دزانی، کو دویرکەفتن ژ خەلکی نیشانا لاوازیێ یە.
بەلێ پشتی ب سالان، و دەمێ من زانی کو مام ئەحمەدی هەمی سەروەتێ خۆ ب بێدەنگی بۆ ئاڤاکرنا قوتابخانەیەکێ ل گوندەکێ دویر تەرخان کربوو، دا کو چو زارۆک وەک وی بێ خواندن نەمینن، ل وی دەمێ ئەز تێگەهشتم کا ئەز چەند یێ خەلەت بووم.
من زانی کو ئەو “دروستییا” من ب سالان بەرگری ژێ دکر، کو دگۆت “دڤێت مرۆڤ یێ دیار بیت؛ دا یێ ب مفابیت”، مەزنترین خەلەتیا من بوو، من بتنێ بەرگ ددیت، و من ناڤەرۆک ژ دەست دابوو.
ل وێ شەڤێ، من پێنوسێ خۆ دانا و من زانی کو جاران “بێدەنگی” ژ هەمی دروشمێن من یێن نڤیسینێ بلندترە، ئەز تێگەهشتم کو ڕاستی نە ئەو تشتە یێ ئەم ب دەنگێ بلند دبێژین، بەلێ ئەو تشتە یێ ئەم بێدەنگ ئەنجام ددەین.

ژ تێهنا ڕۆندکێن خۆ ڤەدخوارن
ڤەلەرزینا هشکە‌ لێڤێن پاییزی
د هەمبێزا سینگەکێ مەرد دا
سۆتنا لەشەکێ بێ دویکێل ددیت

پیستێ دەستێن د بیستان دا
ب گەردەنەکا دەنگ زەلالڤە دنویسییا…
تەماشەکرنێ بێدەنگی دنخافت
بازددا… ل خۆزییەکێ دهلنگفت

چاڤ کێڤریشکێن چاڤ نەتڕس بوون
هەلبەستەکا کەڤن ڤەدخواند
پێنوسێ خۆ یێ دم تێژ ڤەدەر کربوو
ژ دیوانا مەیپەرستان بێزار ببوو…

ب ئەشقێ، ل دەرڤەی بازنەی بوو
دێ زڤڕیت، فڕیت، گڕنژیت…
دوبارە ژیانێ ژ مرنێ ئافرینیت

خەم دێ ڕابنە سەمایەکا ئەبەدی
دل دێ دودلییا هاتنێ سەرژێکەت
دێ من کەتە نویترین هەلبەست
دێ من کەتە بویکا بوهارەکا مەست
دێ من ژ من ڕەڤینیت…
و ل سەر دووماهیك لاپەڕێ
خۆ یێ سپی نڤینیت.

ل ڤێ بیابانێ
عەشقا تە دارا هیڤیانە
غەریبیێ ئەز هاڤی کرم
من بسکێن خۆ کرنە خەفك
ل بەر سیبەرا بەژنا بلند
دگەل خۆزیێن خۆ
سترانا خەما مرنا تە
د گەل میهرەبانا بەرواری
من پارڤە دکر
د خەونەکا شەڤ نەدیتی دا
من ڤەدهوینا کەزیێن
شەپرزەیێن خەمان
د دەروازێ بەحەشتێ دا
تۆفانا درەوان ببوو لێسەر
خەریبیا تە پەیامەکە
د ئاسمانێ بێ دەری دا
دوحیە نەهات
ل بیابانا ڤێ غوربەتێ
سەرابا عەشقا تە بەحرە
تێهنا دیتنا تە ئەز کوشتم
بێ مەی ئەزم
د مەیخانەیا دیتنا تەدا مەستم
ئەز وەکی تڤیەکا بایمە
ل دویڤ پێژنا ئەڤینێ دبەزم
د شەڤەکا سارا زستانی دا
هۆ خەونا من توی جزیری
سەلما یارا خۆزا ئەزم.