دەم بۆ دەمی پەیكەر ڤەدگەڕییا ژیانێ.. وەسا.. د موعجیزەیەكا ئاسایی دا..
چاڤێن خوە ڤەدكت و گوھدارییێ دكەت و بای ھەلدكێشت، ھەست دكت كو ھەردو پشێن وی یێن برۆنزی ب زەحمەت فرەھ دبن و خرخرەكا كز دەردئێخن.
ھەر جار، ئێكەمین تشتێ دكت ئەوە خوە ژ ھەسپێ خوەیێ ماقویل پشتراست بكت.. لغاڤا رەق ب لڤینەكێ دكێشت كو باش نە ھێتە دیتن، ھەسپ ب ھمھمەكا بەرزە بەرسڤا وی ددت، گەرماتییێ دزڤڕینتە دلێ مەعدەنی.
پاشی چاڤێن خوە ل دیمەنێ كو ل بەرانبەری وی درێژ دبت دگێرینت و بزاڤێ دكت گوھۆڕینا لێ بووی بھلشكێڤت: عەرەبانە، ئاڤاھی، جلكێن خەلكی و زمانێ وان.. ل گەل خوە یارییا ھلێڤرینا دەمێ كو ئەو تێدا دكت، ھندەك جارێن كێم سەرناكەڤت و پترییا جاران سەردكەڤت.
ئارێشە یا بەرھنگاری وی بووی دەمێ جارا ئێكێ ڤەگەڕیایە ژیانێ ئەو بوو ل گەل دو راستییێن شۆكھێنەر بگونجت: یا ئێكێ، ئەو یێ مرییە.. ب راستی مرییە نە وەك مەجاز.. و وەكی پترییا مرییان وی ژ بەر پلەیا خوەیا پایەبلند گۆڕەكێ لێكدای ھەیە ب كێلییەكا روخامی یا بھاگران ل گۆرستانەكێ كو دار سیبەرێ ددنێ..
و یا دووێ ئەوە كو ئەو پەیكەرە.. ب تنێ پەیكەرەكێ برۆنزی یە، ب قەبارەیەكێ سروشتی ل سەر ھەسپەكێ مەعدەنی یێ جوان دانایە.. ئەو ژی مرییە.. ئەڤە ژی نەراستەوخوە وێ واتایێ ددت كو ڤەگەڕیانا وی ( یا وان ھەردویان) بۆ ژیانێ ب دروستی نە تەمامە؛ وی نە دشیا پەیا ببت، یان تشتەكی ژ ئەندامەكی خوە بلڤینت یان ب دەنگەكی بلند ب ئاخڤت یان پەیوەندییێ ل گەل یێن دی بكت، ھەسپێ وی تێنەبت ھەروەكی مرۆڤ پێشبینی دكت.. و ب قەدەرەكێ سنووردای.. سنووردای لێ تێرا وی ھەی.
ئەڤ پرسێن وەسا، ئەڤ ھەست و سەربۆرێن بەرھەستێن سرۆشتشكێن نا ھێنە وەسفكرن، دبت نڤیسەرێن دی شیابن باشتر بكن ژ یا من شیای بكم، تو ژی خواندەڤانێ من یێ خوەشتڤی دبت ھەتا رادەیەكێ نێزیكی وێ یەكێ ببی، لێ تو (چەند خودان ئەندێشە و ژیری بی) مسۆگەر دێ وەكی من بێ شیان مینی كو ب تەمامی ھەست پێ بكی..
لێ ئەو تشتەكی دی یە.. ژ ھەڕییەكا دی یە، یان بلا بێژم ژ مەعدەنەكێ دی یە..
بەرێ شاھەك بوو، ژیانێ و سەربۆران ئاڤاكربوو.. ھەكەر تە بڤێت ب ژیر ب ناڤ بكە، و ھەكەر تە بڤێت ب فێلباز و ھەكەر حەز بكی ب شارەزا.. لەوڕا ئەو ب لەز و ب ئارامی و ب خوەراگری د پرسێ گەھشت.
دەمێن ڤەگەڕیانا وی بۆ ژیانێ نە ل دووڤ تەرزەكێ سنووردای یان خشتەیەكێ رێكخستی بوون.. بێ پێشەھی.. و ژ نشكێڤە ب داوی دھێت. بێی ئاگەھداركرنا پێشوەخت.
پشتی شۆكا خوەیا ئێكێ دەرباز كری و بەری ل دیمەنی تەماشە بكت، دەملدەست زانی ل جھەكێ نێزیكی رووباری یە، بێھنا ئاڤێ و ھەڕییێ و ماسییان و كەڤزێ تەژی سینگێ وی بوو. پرەكا نوو بەر ب دووماھییێ دھات و ل بەر ھەردو لێڤێن بەراڤێ ئاڤاھییێن كەڤن و تایبەتێن باش دنیاست ھاتبوونە ژ ناڤبرن ژ بەر چێكرنا رێكێن وێ، ھەست ب تێكەلەكێ مخابنیێ و خوەشییێ كر، وی گەلەك حەز ژ ڤی رووباری دكر و گەلەك جاران دەمێن درێژێن خوەشییێ ل بەر بەراڤێن وی بۆراندینە و خەیالا خوە بەردا سەر شاھ و ملەت و شارستانییێن بەری خوە، خوەزی دخواستن كو تشتەكی بكت ملەتێ وی یێ دەمدەمی یێ ب كێشڤەكێش و یێ سەررەق ب باشی وی ل بیرا خوە بینت پشتی د ناڤ ئاخا وی دا دھێتە پێچان.. لێ ئەو ژ سەركەفتنا خوە نە یێ پشتراست بوو، خەلكی وەكی ھەر جار بۆچوونێن جودا ل سەر ھەبوون، ھندەكان حەز ژێ كر و ھندەكان جڤینێن پیس ددانێ كو روومەتا وی دھنگافتن.. لێ وی ھەڤسارێ خوە ژ دەست نەددا.. وی پێشبینییا ڤێ چەندێ دكر.. وی د وان كتێبێن دیرۆكێ دا خواندیە ئەوێن وی حەز ژێ دكر.. بابێ وی ھۆشداری دابوویێ بەری ب سەر تەختێ شاھاتییێ یێ داری یێ سادە بكەڤت.. دەمێ ھندەكان لۆمە دكر ژ بەر نەرماتییا وییا زێدە، وی گڕنژینەك نیشا ددا یا كو بارەكی گران ھەلدگرت. لی یا ڤیانبەخشە پاشی دا بێژت:
– ئەم یێ نەتەوەیەكی ئاڤا دكن.. ما نە وەسایە؟
پاشی پەندەكا كەڤن یان مالكەكا ھەلبەستێ دووڤ را دگۆت.. ھەلبەت وی ژ ھەردویان گەلەك ژ بەر كربوون..
وی چاڤێن خوە ل دیمەنێن سەیر و حێبەتی و ھەڤدژ ڤەدكرن، جار خەم دئازراند و جار شادی و جار تووڕەیی و جار شانازی و جار ھیڤی یان بێھیڤیبوون و پترییا جاران تێكەلەكێ نەرۆن ژ وان ھەمییان.
حەشامەتێن بێدەنگ دیتن ل دووڤ جەنازەیەكێ شاھانە دچوون، زانی كو كوڕێ وییە.. كورێ وی یێ ئێكانە.. شەڕ دیتن و فرۆكە دیتن بومبە دھاڤێتن، ساچمەیێن وان دھاتنە رەشاندن و ئەرد ل بن پییان دھەژاند (ما من نە گۆتییە ھەوە كو گوھەكێ ھەسپێ وی یێ خوەشتڤی د ئێك ژ ڤان ھێرشێن ئاسمانی دا ھاتییە بڕین).. حەشامەت دیتن درەقسین ودسترین و درووشم دگۆتن و ئالایێن رەنگین بلند دكرن و ھندەكێن دی مێرێن بزدیای ب لەز ب سێدارەیان ڤە دھلاویستن.. مێرێن تووڕە دیتن تەرم رادكێشان و لاوان ب كەیفەكا دیناتی ئاڤ ل ئێكودو درەشاندن.. سەرباز دیتن ب چەكێن ب لەز سەرباز دكوشتن كو وی د چو ژ وان شەڕان دا نە دیتینە ئەوێن وی د لاوینییا خوە دا پشكداری تێدا كری.. مەوكبێن گۆڤەندان یێن ب قیژقیژ و مەوكبێن مرنا بكۆم دیتن.. پالە دیتن ئەرد دمالین یان سەلبەند بۆیاغ دكرن و ھندەكێن دی ل ھۆڤێن زەر سوار دبوون، جادە قێر دكرن یان خراب دكرن.. شووفێرێن تەكسییان دیتن جڤین ددان، پۆلیسێن ھەر جار جلكێن وان دھێنە گوھۆڕین دیتن.. ھەلبەستڤانێن سەرخوەش دیتن ل داوییا شەڤێ رادھەژن دەمێ ڤەدگەڕنە مالێن خوە و بارھەلگرێن عەرەبانەیان دكێشن، كو سندۆق ل سەر دكۆمن، لێ ئەو نەشێت جوونێ وان بزانت.. مێر دیتن لەمپەیێن رەنگین دھلاویسن و وێنەیێن گەنەرالێن دەڤ ب كەن، مل و سینگێن وان ب ستێر و نیشانان گران بووینە و ھندەك مێرێن دی وان دئینن خوار یان دسۆژن یان ب پێیان ددەوسینن یان ب وێنەیێن ھندەك گەنەرالێن دی یان وێنەیێن ب دەرسۆك یان سەركۆل یان سەرتراشی دگوھۆڕن.. ھندەك ژ وان تووڕەنە، ژ بەر ئەگەرەكی گەفان دكن و ھندەك ژێ پالداینە، دكەنن ھەروەكی گوھدارییا پێكەنۆكەكا نوو دكن.
لێ ھەتا وێ رۆژا كوڕ، وی چو جاران ھەست ب ڤێ بێھیڤیبوونا رەھا و حەزا خەندقینا ھاواركرنێ نە كرییە.. دیمەنەك بوو دلێ وی یێ مەعدەنی نەشیا خوە ل بەر دیتنا وێ بگرت: تەرمێن سۆتی یان سەر و دەست و پێ ژێڤەكری ل بەر لێڤا رێكێ د ھاڤێتی، بایەكێ بێھنپێس ب جھی دكەڤت و دووكێل و دەنگڤەدان ژ ڤێ دەرێ و وێ دەرا ھە بلند دبت و بێھن بێھنە قەرتەمێر یان ژن دبۆرن، ب رەشی د پێچاینە، ئاورێن ب لەز دھاڤێژن، پاشی بێخەم دچن سەر رێیا خوە، یان وەسا ژی چێدبت كو كالەمێرەك یان ژنەك ل ھنداڤی ئێك ژ وانان رادوەستت و سەگ و مێشان ژێ درەڤینت دا جلكان بپشكنت و بزاڤا نیاسینا خودانێ وی بكت، پاشی ب مخابنی ڤە سەرێ خوە دھەژینت، یان سینگ و سەرێ خوە دقوتت و دەست ب نالینەكا ب ترسا پەنگیای دكت..
نەشیا د تشتەكی بگەھت.. گێژ بوو، ب دەنگەكی لەرزۆكێ خەمگین پستپستەك كر:
– ئەڤە چییە چێ دبت ھەسپێ من یێ ماقویل؟ ئەز دزانم ئەم ل كوو دەرێنە.. لێ نزانم ئەم ل كەنگینە..
ژ بلی ھمھمەكا وەكی ھەرجار، ھەسپی چو بەرسڤ نەدان.. لێ دو چپكێن ئاڤا كەل ژ ھەردو چاڤێن وی یێن مەزن كەتن..
ھەست كر كو پشتا وی ژ پیراتییێ دچەمت و ب گوھشین تمتمەك كر:
– خوەزی وان ئەم ل مۆزەخانەیا شەھگرتی یا بچووك ھێلابانە.. ل وێ دەرێ.. ل بەراڤا بەرانبەر.. ل بیرا تەیە ھەڤالێ من.. خوەزی ئەز پرت پرت ببامە یان د ئێتوونەكا پەقی دا بوھژیبامە..
ھەست كر لاشێ وی ب راست یێ ددەرزت، چاڤێن خوە نقاندن و خوە بۆ خاترخواستنا ھەسپێ خوە بەرھەڤ كر، لێ دەستەكێ دلۆڤان پەردە ب سەر دیمەنی دا ئینا خوار، و ئەو زڤڕی خەوا خوەیا بەراھییێ..
چونكی پرس، وەكی ھوون دزانن، ب دەستێ وی نینە، لێ سەر ھندێ ڕا وی چاڤێن خوە ڤەكرن.. ئەرێ پشتی ماوەیەكی ئەز ب دروستی نزانم جارەكا دی ڤەكرن.
نە یێ ب لەز بوو و نەژی وی حەز ژ ھندێ دكر، یێ سەھمگرتی، خەمگین، ب گومان بوو ژ ئەوا وی جارا دووماھییێ دیتی. چێتر دیت، ل بەراھییێ ئەوا روو ددت ببھیزت، بێھن بكت.
بێھنا رووبارێ كەڤنار سەر ژ نوو بلند دبوو، ھۆڕێنێن تڕومبێلان و جڤینێن شووفێران و دەنگودۆرێ فرۆشیاران و ریكۆردەرێن دەنگی تژی گوھێن وی كرن و ھەست ب ئارامییێ كر.. و پیچ پیچە چاڤێن خوە ڤەكرن و رۆناھییا رۆژێ یا مەندەھۆش چاڤێن وی تاری كرن، ل پێشییا خوە نێڕی: پالەیان ئەرد دمالی یان سەلبەند بۆیاغ دكرن و ھندەكێن دی ل ھۆڤێن زەر د سوارن جادەیان قێر دكن یان خراب دكن و شووفێرێن تەكسییان جڤینان ددن و پۆلیسەكی خوھێ نقۆ كرییە بزاڤێ دكت ڤێ گێلەشۆكێ رێك بێخت و بارھەلگر عەرەبانەیان دكێشن كو سندۆق ل سەر د كۆمكرینە..
ژ دوور دو كچكێن بچووكێن وەكی دو پرتێن شریناھییان ل بن بارێ چانتەیێن خوەیێن خواندنگەھێ رادھەژیان و دەمێ نێزیكی پەیكەری بووین، پیچەكێ راوەستیان و ب تلێن خوە ئاماژە كرنێ و ئێك ژ وان كرە قێری:
– بنێڕە.. ئەڤە وەكی باپیری یە!
یا دی ب خوەنەرازیكرن بەرسڤ دا:
– نەخێر.. باپیرۆ جوانترە!
زەرفەكێ رەنگینێ بچووك ڤەكر، دو پرتێن جبسێن زەر ژێ دەرێخستن كو پەیكەری بەری ھینگێ نە دیتبوون، ئێك دا ھەڤالا خوە و یا دی كرە د دەڤێ خوە دا و ب زەوق د ناڤ ددانێن خوەیێن بچووك دا قرچ قرچ ژێ ئینا.. ھەست كر كو بۆ جارا ئێكێ یە ژ رۆژگارێن درێژ خوازییا وی درژت و قرقرەك بھیست، ژ مەعیدەیێ وی یێ مەعدەنی بلند دبوو، كەنی و تەنگاڤییا خوە ڤەشارت، پستپستەك ل گەل ھەسپێ خوە كر:
– ئەرێ تە تشتەك بھیست؟
ھەسپی ب ھمھمەكا ب كەیف بەرسڤا وی دا.. شاھێ پیر جاردی كەنی و گۆت:
– ما چییە.. بلا ھەمییان گوھ لێ ببت!
سینگێ خوە تەژی با كر، لغاڤا رەق كێشا ژ ترسێن كو ھەسپ خوە ژ جھێ خوە بھاڤێژت دا برەقست!..دا ئەو د ناڤ گیایێ شووشتی دا برەقسن!

برین د سەر برینان دا
د بارن وەکی بارانێ
ل سەر لاپەڕێن غەریبیێ
چیڕۆکا عەشق و ڤیانێ
نالین ژ شەڤێن تاری دبارن
کانێ چرایا من کانێ
نە ئەز ساخ دبم داکو بژیم
نە ئەز د مرم بۆ ژیانێ

ژ ڤی دەردی ئەز بێزارم
ژیانا من خەم و نالین
نیشتەجیێ د ناخێ من دا
ئەز و دلێ خوە بێ حالین
کانێ تو بریندارێ من
ناڤێ تە ل سەر زمانێ من
د ناڤ حەزێن من دا ساخی
تو چیڕۆکی تو ڕۆمانی

ئەڤینا تە بێ سنوورە
خەونێن تە ئەز کرم دلدار
د دەست من دا گولا سۆرە
خەم ل سەر دلێ من بوون بار
برینێن من بوونە ستران
دنالینن دکنە هەوار
ژ بۆ خاترا وان چاڤێن تە
هەمی دەما ئەزم بێزار

هەلبەستڤان
گەش بوو و کز بوو بێهنا وێ
مینا برویسیەکا خوینا من گەشکری و ڤەمری
ئەرێ دناڤ کیژ پیتان و ل کیژ هەلبەستا دێ بێژم خوە ڤەشارت؟

خەندقی
ئەز خەندقیم و یێ دخەندقت ئەو دەم نینە
دەمێ رویێ نەمانێ دگەل پێلێ دیاردبت
و دەستەک بوو درێژ دبت ژنوو پرسیار بکت
کا شەیتانی ئەو دەستە بۆ درێژکریە یان ملیاکەتەکی.

مرن و نڤستن
مرن ونڤستن وەک ئێکن
هۆ خەون ئەگەر تو سەرەدانا نڤستنێ نەکی
ئەڤە ژ هزارێ ڤە تو یێ سەرەدانان دکی
پا دێ کەنگی ئەڤ قەومە ژ خەوێ رابن؟
ژنا گول
جارەکێ تە گولاڤ رشت سەر کراسێ خوە ودەرکەتی
ئەزل دویڤ تە دەرکەتم و من پرسیار ژ هەمی چاڤان دکر
– ئەرێ ئێکێ ژوە گولەک دیتی یی پیاسە دکر؟
– گولەکێ پیاسە دکر؟
و هزرێن خراب ژ ئەقلێ من گرتن.

ڤەخوەندن
ئەرێ پەیامنێرێ خودێ ئەڤینێ
ژچاڤێ تە یێ خەوێ گرتی
هاتیە رێ یا راست نیشا من بدەت و گوتنا خودێ بێژە
دەیندارەکا ددلی دا
بێ دین مایە
من باوەری ب بەژنێ ئینا
من باوەری ب ئالەکێ ئینا
و ب رەجڤینا بارانان
من باوەری ب بحەشتێ ئینا
گەرم وەک ئاگری.

دورپێج
کۆما لێڤێن وێ خوە د من ئالاند و
ئەز بێ چەک بووم ژبلی هەلبەستێ
دیوارێن بیرهاتنێن وێ دگاڤەکێ دا ئەز زیندان کرم
ژی یێ من دبەرمن ڕا بۆری وئەز نەدیتم
ژمن بۆری و ل ئالییەکێ دوور یێ ل من دگەڕت.

باهۆز
باهۆزەک ژ تاریتی یا کلێ وێ دزێت و
دلی ژ رەهێ دهلکێشت و ئەو ل سەر کورسی یا خوە یە، هاژخوە نینە بێدەنگ جگارەیەکێ د بەردتێ
نزانت چ چێبوویە و چ دێ چێبت
وەک ئەوێ دچت وپێ ل مێریەکی دکت ونزانت.

ئاوری یەک
چما تە چاڤێن خوە بەرەف ئەسمانی بلندکرن؟
چما تە عەور بریندارکرن؟
مینا زارۆکەکێ ب هێتە رەزیل کرن بەردا گری
چما تە بەرێخوەدا ستێرێ دەمێ گەش بووی؟
و های ژخوە هەبوو و رەڤی
و رێ نیشا کاروانەکێ بلەز ددا
ئینا بەرزە بوو و ئەو ژی دگەل بەرزەبوو.

خەون
– خەونا تە چی یە؟
– ئەز هەمی زەلامێن ل سەر ئەردی ب کوژم
ژ دوماهیک زارۆکێ د ڤێگاڤێ دا دزێت هەتا ئادەمی
دا ئەز هەوێ ماچی ب کم و
هەمی عالەم ژ من ببت.

دەم
بەرەف چۆلستانەک ب چەپ و چیر -ژی- مە دهاژۆت
چەند ئەم ل خوە زڤرینە نە وێنەیەکە و نە نیشانەکە
دژوارە دەم، هەر روودانەکێ ژناڤ دبت
مینا بالندەیەکێ درندە هەردو پەنجێن وی با و باران.
******

ژێدەر:
دیوانا وی – الکلمات الاخیرە لمحکوم بالاعدام- ٢٠٢٥ بغداد – الاتحاد العام للادبا‌ء والکتاب فی العراق )

ڤێ ئێڤارێ د هەستێن کوور دا،
پەیڤ بێدەنگ و بەرزەبووینە
نە حەزژێکرن ژ گیانی جودا دبیت و
نە چاڤەڕێبوونێ دەمەک مایە.

غەریبییێ دەستێ بیرهاتنان گرتییە
و یا دبێژیت:
دیسا پاییزە
بێهنا گوهوڕینا جیهانێ،
بێهنا وەرزەکێ نوی،
بێهنا ئاخا ژ بارانێ غەریب!
وەریانا بەلگێن ژ هەبوونێ ماندی،
دیاربوونا ئەورێن پڕی ڕۆندک،
ماندیبوونا سروشتێ هەر بلڤین.

ما تو ژی نە وەستیایی؟
ڤان ئێڤاران ل بەندا چ مایی؟
مرن ب سەر هەر تشتەکی دا هات،
ل دەڤ تە ئەشق ژ نوو ژدایک دبیت،
مرن ژی دبیتە ژیان.

ئەرێ پاییز ب سەر هیڤی یێن تە دا ناهێت؟
ئەز یا ل هیڤییێ تە ببینم دامایی!
نە
ئێدی ئەز ژی نەشێم تە خەمگین بکەم،
تە ئەز خستیمە بن پێیان
و پشتی من،
هەر ئاڤا دبی، گەش دبی، بلند دبی!
ل دویڤ من ناگەڕی
و ئەز ژی
مەلەڤانییا دناڤ خوینا تە یا گەرم دا ناکەم.

دزانم دگەل تە بێ دەستکەفتم،
و تو ل دویڤ من نابەزی؛
تە ژمێژە ئەز سێدارەدایم
و خۆزیا بۆ چ دیتنا ناخوازی،
تە کریمە هەستەک مری و ژ خۆ دوورکریمە.

لێ نزانی ئەز ژی ئاشقەکم ژ ئاشقێن تە یێن کەڤنار،
تە کەزیەک ژ (باوەری، هیڤی، بەردەوامی) یێ ڤەهاندییە.
بێ مفایە ئەز دپەیڤم
تە ژمێژە ئەز بن ئاخ کریم.
من ژی گۆت:
غەریبییا من، ژ تە غەریبم!
و بخێر بهێن
شەڤێن تنێبوونێ.

ئەڤە وەرزێ دیناتیێیە
دین دبێت دینی خۆ بدە پاش
هزر هویر دبن،
دەڤ دبنە ئاش
ل سەر جادان، خەلک مەژیێ خۆ د فرۆشیتن
ب هەروە، ب بەلاش
ئەرێ وەرزێ دیناتیێیە
هەمی دین دبن، با، بەفر،
چەم،داروبار، سترک و چەڤر
هشێن هەمیان دبنە کەڤر
خەلک نەهش دبن؛ دبنە شەیتان
چیا دین دبن؛ دبنە ڤۆلکان
و تو ژ دیناتیێ دینتری
دلێ من دبەی و دڕەڤینی
نە ل سەر ملێ خۆ دزڤڕی و
نە خۆ ل دیناتیا من دگری
کا دێ گاڤەکێ راوستە
ما تە نەڤێت من ببینی دەمێ دین دبم؟
ئەز ب دویڤ تەڤە یێ بوویم سالۆ(١)
ژمێژەوەرە ژ دەردێ عەشقێ
سەودا د سەری دا تەمری
١٧\٩\٢٠٢٦

(١) سالۆ دینەکێ ناڤدارێ باژێرێ دهۆکێ بوو، دگۆتن، د عشقێ دا دین ببوو، رهێن وی یێن هاتی و ددرێژ ل پێشیا وی د چوون، ئانکویەک ددا جادەیێن باژێڕی. ترومبێلەکێ لێدا و دویماهی بۆ ئێشانێن عشقا وی یا دژوار دانا و ئەڤ باژێڕە بێ ئانکو هێلا.

گۆت: پێنگاڤەکێ لدویف من وەرە
دلۆپ دلۆپ خەما بڕەڤینە
دوهییا من نە وەك ئەڤرۆیە
ڕۆندکێن خۆ ل سەر تاکێن گولان نە بارینە
ئەی خەما سەفەرا من و
فەلسەفەیا شعرێن من…
تویی داستانا ڕۆژ هەلاتی و
خەونا دەولەتا باشوورێ من…
وەرە
من د زیندانا عەشقا خۆدا
دادگەھ بکە و
فەرمانا حەتا حەتایێ بۆ من دەربکە
وەرە
ئەی نازکترین و ئاشناترین
هەڤالجێمکێ گیانێ من
وەرە
ئەڤ بهارە بێی تە یا یاخی یە وبێ هەدارە.

چەند پێدڤی مە
دەستەک ب دلۆڤانی
خەونێن من یێن ساڤا
ژبێهیڤییێ قورتال بکەت
ئەڤە چەندە ل زڤستانێ
ل بەر بارانێ و ڕەنیا بەفرێ
بوویمە بەستی و
ل هاڤینێ ل بەر تیڕۆژکێن رۆژێ
بویمە قەرقۆدەکێ سۆتی
هەناسەیێن من دکەنە هەوار…
ئەڤ ژیانە فهێتی یە و نەهامەتە
جەستەکێ ساخە و گیانەکێ مری.
2026/7/20

هندە دێ ڕۆژ ئاڤابیت، ئەز ژی ل پشت ڤێ پەنجەرا شکەستی ڕوونشتیمە، یا کو دیوارێن وێ هەمی ئاخ و ل ڕەز و باغان دنێڕم. دەنگێ زارۆیان ژ دوورڤە کۆلان یێن تژی کرین. ژ وێڤە دەنگێ چیڕ چیڕا دەرگەهی هات، ئامینا ب ژۆر کەفت، ل من نێڕی و گۆت: «کچا من تە های ژێ هەیە، یێن دبێژن شڤێدی ب سەرخوەشی قەستا مالەکێ کرییە و شەڕ ل گەل خودانێ مالێ کرییە، لێ ئەڤرۆ تەرمێ وی ل نهالا گوندی هاتییە دیتن».
چاڤێن من تژی ڕۆندک بوون، کا کێ باوەر دکر ڕۆژەکێ دێ بۆ ڤی بێوژدانی بخەم کەڤم! ئێکسەر دایکا من هاتە هزرا من کو هندە دێ سالەک ب سەر مرنا وێڤە دەربازبیت.
ما دێ چاوا وێ ڕۆژێ ژ بیر کەم، باش ل بیرا منە وی دەمی دەنگێ بارانێ ژ دەرڤە دھات و چپ چپا دلۆپان خوە ژ بانێ ژۆرێ بەرددا خوارێ و ب نیڤەكا وی ئامانی دكەفتن، ئەڤێ من ل بەر وان ڤەدایی ئەو دپژكین، هندەک ژ وان دلۆپان ژی ب نڤینێن مە دکەفتن. ئەڤە حالێ مە و بارانێ بوو، چەند تاڤییەك هاتبا شەڕێ من و چپكێن بارانێ بوو. ژ خوە چاڤەكێ من ل وان و چاڤێ من یێ دی ل دایكا من یا د ناڤ نڤینانڕا بوو. هەروەکی ژان و سەرماتییا لەشێ دایکا من ئەو بەرەف وێرانبوونێ دبر. دبیت هوون هزر بکەن ئەز نەشیابم چ بۆ وێ بکەم، من هەول ددا ئاگرەکی هەلبکەم، لێ هەمی دارێن مە هەین هاتبوون سۆتن. ئەز نەچار بووم ل چانتەیێ خوە بگەڕم و هندەک کتێبێن خوە یێن کو من هەردەم دپاراستن، و بلۆزێ خوە یێ ڕەش ئەوێن گولێن زەر ل سەر نەخشاندین، من د ناڤا دەستێن خوەدا بەرەف سۆپەیا داران برن، هۆسا ئەز دشیام ئاگرەکی هەلبکەم، دبیت پیچەک مە هەست ب گەرماتییێ کربا. ئەوێ د سەر وێ هەمی ئێشانا خوەڕا هەول ددا من ئارام بکەت و دگۆت:
– کچا من یا ئێکانە، د خەما مندا نەبە، دێ باش بم، چ نەمایە بابێ تە بهێتەڤە، ئەو دێ ل گەل مە هێتە نەخوشخانەیێ، نەترسە…
– دادێ، تو بەحسێ کیش بابی دکەی! بەحسێ چ جۆرە هەڤژینەکی دکەی…! نەفرەت ل زەلامێن وەکی وی بن!
– کچا من، هیڤی دکەم کەربێ بەرانبەر بابێ خو ڕانەکە، هەر چاوا بیت ئەو بابێ تەیە..
– دادێ ژ وی ڤەبە، ڕاستە ئەز نە ژ گۆشت و خوینا ویمە، لێ هەر چاوا بیت تو هەڤژینا وییی. ئەگەر وی دەرمانێن تە کڕیبان ئەڤە چێ نەدبوو. نوکە یا بۆ من گرنگ د ڤێ ژیانێدا ب تنێ تویی، ئەرێ ب تنێ تو…!
ئەو دگڕنژی و ئازارێن وێ پتر بەرەف وێ دهاتن. هەر د وی دەمیدا دەنگێ ڤەبوونا دەرگەهی هات و خشخشا پێلاڤێن کو ژ خوە نەگریت پیچەک ل سەر ئەردی بلند بکەت وەکی کەسەکێ سەرخوەش و های ژ خۆ نە ب ژۆر کەفت و چاڤێ وی ب دایکا من کەفت د وێ ئازارا وێدا و نێزیکی جهێ وێ بوو. من هزر کر دبیت ئەڤ جارە یا جودا بیت ژ هەر جارەکا دی و دایکا من بەرەف نەخوشخانەیێ ببەت، لێ وی دەستێ خو درێژ کرە بن بالیفکا دایکا من و هندەک پارە کو خالەتا فەلەک دابوونە دایکا من، ژ بن بالیفکا وێ ڕاکرن و ل گەل خوە برن و ژ مال دەرکەفت. ئەز ب لەز بەرەف وی چووم و من هچکێ وی یێ تەڕبوویی گرت.
– باشە تو چ جۆرە زەلامەکی، چاوا وژدانا تە دهێلیت وێ بهێلییە د ڤێ ڕەوشێدا ئەو یا دمریت! یا دمریت!
– دەستێ من بەردە کچێ، نە تو، نە دایکا تە گرنگ نینن، ئەوا نەشێت کوڕەکی بۆ من بینیت، بلا خوە خودان بکەت ژی.
– هەر چ نەبیت ڤێ جارێ ببە باب، ببە زەلامەکێ باش، ب تنێ ڤێ جارێ… ما تو نابینی ئەو ئێدی نەشێت خوە ڕاگریت، دێ مریت، باب!
– هۆ نەفرەت ل ڤێ ڕۆژێ بن، ما چ ڕۆژێن دی نەبوون، دێ کا ئەڤە ئەز چووم، ئەگەر فایدە بووم پاش دێ بەمە نەخوەشخانەیێ…
ڕەوشا وێ هێدی هێدی خرابتر لێ دهات، وی دەمی شەپرزە بووبووم، من چ جار دیمەنەکێ هۆسا نەدیتبوو. ئێدی نەشیام بمینمە ڕاوەستیایی و مەرگێ وێ ل پێش چاڤێن خو ببینم…
ژ مال دەرکەفتم داکو نۆژدارەکی پەیدا بکەم، لێ نەشیام، بارانێ ئەرد شل کربوو، و ئەسمان تاری و ڕەش بووبوو. هندی من ل دەرگەهێ جیرانا مە ژی ددا، ژ بەر دەنگێ برویسییان ئاگەھ ژ دەرگەهی نەبوو، ئەز زڤڕیمە مال.
من گلاسەکا ئاڤێ ئینا و هەول دا ئاڤێ بدەمێ، چاڤێن وێ گرتی بوون و تایەکا زێدە لەشێ وێ گرتبوو. دەمێ من لەشێ وێ تەڕ کری وێ چاڤێن خوە ڤەکرن. سەح کرە چاڤێن من و دیسان گڕنژی. من باوەر نەدکر دێ دووماهیک گڕنژین ل سەر دێمێ وێ یێ بێگونەهـ بیت. هەروەکی هەول ددا تشتەکی بێژیت لێ د شیانێن وێدا نەبوو. لەشێ وێ لەرزی، چاڤێن وێ هاتنە گرتن، لڤینێن وێ ب دووماهیک هاتن. من گەلەک جاران گازی کرێ: «دادێ… دادێ…..!». لێ کەسێ بەرسڤ نەدا، ئێدی گازییا من بێبها بووبوو. چ نەمابوو ڕۆژ بهەلیت، لێ د ڕاستیدا گرنگ نەبوو؛ ژ بەر کو ڕۆژا من ئاڤا بووبوو.
بوو سپێدە جیران ل سەر مرنا دایکا من هاتنە ئاگەهدارکرن. ئەو ل گەل خوە بر؛ داکو تەرمێ وێ بشۆن و ڤەشێرن. وی دەمێ تەرم ڤەشارتی، پشتی دو سەعەتان ل گۆڕستانێ، هەر کەسەک بەرەف مال و ژیانا خوە چوو ، ب تنێ یا کو ئێدی چ وار و جهان ناس نەکەت ئەزم! ئەز ژ نێڕینا ڤێ ئاخێ تێر نابم، ما ئەڤە خودێ ڕوحا دایکێ چەند پیرۆز کرییە…، ئەز یا د هزران وەربوویم. بەردەوام باران دباری، دەنگێ برویسییان، دەنگێ بایی دەمێ ب كاژێن د ناڤ گۆڕستانێدا دکەفت دهاتە من. ژ نشکەکێڤە، بابێ من بەرەڤ منڤە هات، ب سەروچاڤێن تژی برین و ڕەخێ هچکێن وی و ڕەخێ بەرویکێن وی هەمی دڕیایی بوون، هێدی خوە چەماند و دووماهیک ئاخفتنا من ژ دەڤێ وی گوهـ لێ بوویی ب هەمی بێوژدانییا خوەڤە گۆتە من: «دایكا تە چ پارەیێن دی یێن ڤەشارتی هەنە؟!».

سارا و دەشتی جێمکبوون و نێزیکی سیهــ سالان بوون. هەرچەندە ل ئێك مال و ل بن سیبەرا بانەکی مەزن ببوون، بەلێ ڕا و بیرۆکەیێن وان گەلەك ژ ئێکودو دوور بوون. ل ڤان دووماهییان، پەیوەندیا وان وەکی بەندکەکێ زراڤ لێ هاتبوو، ب هەرتشتەکێ بچووک د پچا. ئاریشەیا وان یا مەزن ل سەر پاشەرۆژا وان و چاڤدێریا دایك و بابێن وان بوو. دایك و بابێن وان، نەبی و نێرگز، ئێدی کەفتبوون و ب ناڤسالڤە چووبوون و کارێن مالێ و ناخێ ل وان گران ببوو. دەشتی، کو کوڕەکێ پڕ هیڤی بوو و ژیانا باژێڕی ب دل بوو، دگۆت: پێدڤییە ئەم ل باژێڕی ب مینین، ل وێرێ دەرگەهێن کاری زێدەترن و ژیان ب ساناهیترە. بەلێ سارایێ هزرەکا دی هەبوو؛ وێ دڤیا ڤەگەڕنە گوندی؛ چونکی ددیت کو دایك و بابێن وان پێدڤی ب هاریکاری و خزمەتێ نە، نەخاسمە ل ڤی تەمەنی.
شەڤەکێ، ل دەمێ شیڤێ، هەردو برا و خویشك ل دۆر مێزێ روونشتبوون. ئاخفتنێ دەستپێکر و هەر زویی دەنگێ وان بلند بوو، دەشتی ب تووڕەیی ڤە گۆت: «سارا، تو یا ژ ڕاستیێ دوور کەفتی! ئەم نەشێین ژیانا خۆ ل گوندی دەرباز بکەین. ئەگەر ئەم بچینە وێرێ، دێ چ کەین؟ کار نینە، پاشەرۆژ نینە!».
سارایێ چاڤێن خۆ تژی ڕۆندك کرن و بەرسڤ دا: «پا دایك و بابێن مە؟ وان تەمەنێ خۆ هەمی بۆ مە مەزاخت دا ئەم بگەهینە ئەڤرۆکە. نوکە کو ئەو پێدڤی ب مە نە، ئەم ب تنێ بهێلین ل گوندی دا کو ئەم ل باژێڕی ب دویڤ حەزێن خۆ بکەڤین؟ ئەڤە نە مێرانینییە!».
ئەڤ دەنگ بلندکرنە ڕۆژ بۆ ڕۆژ ل ناڤ مالێ زێدە دبوو. نێرگزا دایك، کو هەردەم یا بێدەنگ بوو، ئازارا ڤێ جوداهیێ ددیت. شەڤەکێ، گازی هەردوکان کر و دەستێ وان گرت. ب دەنگەکێ هێمن بەلێ پر ژ خەمان گۆت: «زارۆکێن من، یا هەوە دڤێت بۆ مە بکەن خزمەتە، بەلێ ئەگەر ئەڤ خزمەتە ببیتە ئەگەرێ تێکچوونا ناڤبەرا هەوە، مە ئەڤ ئارامییە نەڤێت. مە یا حەز ژ وێ ئاخا گوندی کری؛ چونکی هەوە ل وێرێ پێنگاڤێن خوە یێن دەستپێکێ هاڤێتبوون، نە کو ببیتە جهێ کەرب و کێنێ ل ناڤبەرا هەوە دا».
ئەڤان پەیڤان کاریگەریەکا مەزن ل سەر هەردوکان چێکر. ئەو تێگهەشتن کو سەرکەفتنا ڕاستەقینە نە ب تنێ د بڕیارێن وان دایە، بەلکی د پاراستنا برایینیێ دایە.
ل دووماهییێ، وان پێکهاتنەکا دی کر: دەشتی ل باژێڕی کارێ خۆ بەردەوام کر و حەفتییانە ڤەگەڕیا گوندی دا کو ئەرکێن گران بجهـ بینیت، و سارا ل گوندی ل تەنشت دایك و بابێن خۆ ما، داکو بەرپرسایەتییا ڕۆژانە ب هەلگریت. ب ڤێ ڕێکێ، وان شیان هەم پاشەرۆژا خۆ ئاڤا بکەن و هەم ژی خێزانا خۆ ب ئارامی بهێلن.

کانتۆ (٢٥)

هەکو ئەوێ دز ژ ئاخفتنا خوە تەڤاڤبووی، هەردو دەستێن خوە ب میناکێ هژیرێ بلندکرن(١) و ب دەنگبلندیڤە دگۆت: «خودێوو ئەڤە بۆ تەیە، یێ ئاراستەی تە دکەم!»(٢).
هەر ژ وێ ڕۆژێ وەرە مار یێن بووینە هەڤالێن من؛ چونکو پشتی وێ گۆتنێ، مارەکی خوە د ستوویێ وی ئالاند و نەهێلا باخڤیت، هەروەک یێ دبێژتێ: «من نەڤێت تو زێدەتر باخڤی». مارەکێ دی خوە د هەردو دەستێن وی پێچا و قەیدکرنا وی توندتر لێ کر، پاشی سەرێ خوە د کوریا خوە پێچا و ل بەر سینگێ وی کرە گرێ داکو نەشێت بلڤیت. هەی کوورەهی ژبۆ تە پستۆیا! هۆ پستۆیا، مادەم تە د خرابکاریێدا بەری بنەکۆکا خوە ڕاکرییە(٣)، تو بۆچی بڕیارێ نادەی خوە بکەیە خوەلی، دا ئێدی چ ژ تە نەمینیت.
د هەمی خەلەکێن ڤێ دۆژەها تاریدا، من گیانێن هۆسا دفنبلند ل سەر خودای نەدیتینە، خو ئەوێ ل (تیبە) ژ شویرهان کەفتییە خوار ژی(٤)، نە هندە یێ توند بوو.
بێی کو پەیڤەک ژ دەڤی دەرکەڤیت، ڕەڤی؛ من قەنتەرۆسەکێ تووڕەبوویی دیت، ب قێژیڤە دهات و گازی دکر: «کانێیە ئەو، کانێیە ئەو چەپەڵێ ڕووڕەش؟»(٥). ئەز باوەرناکەم ماریمایێ ژی هند مار هەبن(٦)، هندی ل سەر پشتا وی هەتاکو دگەهشتە وی جهێ دێمێ مرۆڤی دەست پێ دکەت. ئەژدیهایەکێ چەنگ ڤەکری ل سەر هەردو ملان و ل سەر پاتکا وی بوو(٧)، هەر تشتەکێ کەفتبا بەر دسۆت.
سەیدایێ من گۆت: «ئەڤە کاکۆسە، ئەوێ گەلەک جاران گۆمێن خوینێ ل بن کەڤرەکێ چیایێ ئاڤنتینۆی پەقاندین(٨). ئەو ژبۆ فێلا دزینەکێ ژ کەریێ مەزنێ گا یێن جێریۆنی کو یێ ژێ نێزیکبوو، دگەل هەڤالێن خوە یێن قەنتەرۆس ناکەفتە سەر ڕێکەکێ؛ لەوا ل بن گۆپالێ هەرکۆلی دەست ژ کارێن خوەیێن شەڕانگێزی بەردا، کو دبیت سەد جاران ڤێ کەفت بیت، لێ وی هەست ب لێدانا دەهێ نەکر»(٩).
هەکو ئەو هۆسا دئاخفت و قەنتەرۆس بەر ب پێشڤە دچوو، سێ ڕەشە ژ بن مە دەرکەفتن(١٠)، نە من و نە ڕێنیشاندەرێ من، ئاگەھ ژێ نەبوو، هەتاکو گازی کرین: «هوون کینە؟». مە ئاخفتنا خوە ڕاوەستاند و گوهێن خوە ژبۆ وان ب تنێ ڕاگرتن. من ئەو نەنیاسین، لێ هەروەکو مشە جاران ڕووددەت، د دەمێ ئاخفتنێدا ئێکی ناڤێ یێ دی دئینا و دگۆت: «کایینفا ل کیڤە ڕاوەستایە؟»(١١). من تبلا خوە دانا سەر ئەرزنک و دفنا خوە داکو ڕێنیشاندەرێ من بێدەنگ ببیت و گوهێ خوە ل بەر وان ڤەچنیت.
خواندەڤانێ هێژا؛ ئەگەر نهۆ تو باوەر ژ ئەوا دبێژم نەکەی، نە یا سەیرە؛ چونکو ئەز ب خوە ژی، ئەوا من ب چاڤێن خوە دیتی، ب پەسندەیی نابینم.
هێشتا بەرێ من ل وانا بوو، خشۆکەکێ شەش پێ خوە هاڤێتە بەرانبەری ئێک ژ وان و خوە د هەمی لەشێ وی ئالاند. زکێ وی ب هەردو پی یێن ناڤەڕاستێ گرتن، هەردو ملێن وی ب پی یێن پێشیێ گرتن و ددانێن خوە د هەردو ڕوویێن ویدا بربوونە خوار؛ و هەردو پی یێن پاشیێ ل سەر ڕانێن وی شداند بوون، کوریا خوە دناڤ ڕا بربوو و دانا بوو سەر کماخێن وی.
چ دار و دارئالینۆکان هۆسا هەڤ هەمبێز نەکر بوو، وەکو ڤی هۆڤێ دڕندە ئەندامێن خوە ل دۆر ئەندامێن ئەوێ دی ئالاندین. وەسا پێکڤە نووسیان هەروەکو شەمایەکا گەرمن، ڕەنگێن وان تێکهەلبوون و هەردو ل سەر خولکێ خوەیێ بەرێ نەمان، هەروەکو ڕەنگەکێ تارییە و یێ درێژ دبیتە سەر کاغەزەکێ، ئەڤجا نە ڕەنگێ کاغەزێ ڕەش دبیت و نە ڕەنگێ وێ یێ سپی ژی دمینیت.
هەردو یێن دی لێ دنێڕین و دکرنە هەوار: «وای ئەنیلۆ! تو چەند یێ دهێیە گوهارتن! سەحکێ، نە تو تویی، نە یێ دییی و نە هەردویی».
هەکو بۆ مە خویا بووی کو هەردو دێم دناڤ دێمەکیدا بوهژین، هەردو سەر ژی ببوونە ئێک، ئەڤجا سالۆخەتێن هەردووان دناڤ ڤی تێکهەلەیدا بەرزە بوون. ژ هەرچوار لەپان دو زەندک چێبوون؛ هەردو ڕان و هەردو پی و زک و سینگ ژی ببوونە هندەک ئەندامێن کەسێ نەدیتی. ڕوخسارێن بەرێ دناڤ هەردوواندا حەلیان و چ شینوار ژێ نەمان، مینا دو مرهۆڤێن تشابەت خویا دکرن کو سیمایێ بەرێ ل سەر چ ژ هەردووان نەما بوون و ب پێنگاڤێن هێدی هێدی ب ڕێڤە دچوون. وەک وی کمکمەیێ ل شەرگەها گەرما ڕۆژانێن بورجێ صەی(١٢)، هەکو ژ هەلهەلۆکەکێ دچیتە بن ئێکا دی، وەکو بایێ برووسیێ خویا دکەت، هەروەسا وەکو خشۆکەکا بچووک و تووڕەبوویی دیار دکر(١٣). هەکو بەرەف زکێن هەردو یێن دیڤە دچوو، وەکو دندکێن فلفلکێن ڕەش، ڕەنگێ وێیێ تاری بوو؛ ب وی جهێ ئێکی ژ وان ڤەدا ئەوێ ئەم خوارنا خوە یا ئێکێ ژێ وەردگرین(١٤)، پاشی ل بەرامبەری وی کەفت و درێژ بوو.
ئەوێ پێڤەدایی، سەح دکرێ و چ نەدگۆت؛ بەلکو وەکو وییێ تایێ یان مۆرکا خەوێ ب سەرداگرتی، پی یێن خوە ل سەر عەردی جهگیر دکرن و باوشک دهاتنێ. ئەو ل خشۆکێ دنێڕی و خشۆکێ ژی سەح دکرێ، دویکێلەکا بۆش و چڕ ژ هەردووان دەردکەفت، یا ئێکێ ژ برینا وی و یا دووێ ژ دەڤێ خشۆکێ، پاشی هەردو دویکێل ڤێککەفتن.
دێ بلا نۆکە لوکانۆس مت ببیت، ئەوێ بەحسی بەلەنگازییا سابیلیۆس و ناسیدیۆس کری، بلا گوهێ خوە بدەتە ئەوا نهۆ دێ هێتە ڤەگێڕان(١٥). بلا ئوڤیدیۆس ژی بەحسی کادمۆس و ئەریتۆسا نەکەت؛ چونکو ئەگەر وی د شعرێدا ئێک کربیتە مار و یا دی کربیتە کانی، ئەز حەسوودیێ پێ نابەم؛ چونکو وی چ جاران دو سروشت ب ڕووبڕوویی لێک نەگوهارتینە، کو هەردو شێوە د بەرهەڤ بن ماددەیێن خوە لێک بگوهۆڕن(١٦).
لێ ئەو د ڤی میناکیدا وەسا بوون(١٧) کو خشۆکی کوریا خوە شەقکر و کرە دو دویلک، ئەوێ بریندار ژی هەردو پی یێن خوە پێکڤەنان، د کێلیکەکا گەلەک کورتدا هەردو لاق و هەردو ڕان پێکڤە نووسیان، هەتاکو چ نیشانێن ڤێ پێکڤەنووسیانێ ژێ نەماین. کوریا شەقبووویی میناکێ هەردو پییان وەرگرت و ئەوێ پی ژ دەستداین و پێکڤە نووسیاین، میناکێ کوریێ وەرگرت، ئەڤجا چەرمێ خشۆکێ نەرم بوو، لێ چەرمێ یێ دی ڕەق و هشکبوو. من دیت هەردو ملێن مرۆڤی دچوونە دناڤ بنکەفشاندا؛ لەپێن کورتێن خشۆکێ ژی، ب قەدەرا کورتییا دەستان درێژ بوون. پاشی هەردو لەپێن پاشیێ تێکهەلکێش دبوون و ئەو ئەندامێ زەلام ڤەدشێرن ژێ چێبوو. و دو پی یێن کورت ژ نێرینەیێ وی بەلەنگازی چێبوون.
ل وی دەمێ دویکێلێ هەردو ب ڕەنگەکێ نوو دادپۆشین، موو ل لایەنەکی دئینان و ژ لایەنێ دی هەلدکێشان، ئێک ڕابووڤە و یێ دی درێژ بوو خوارێ. لێ د سەر هندێ ڕا ژی، نێڕینێن وان یێن نەفرەتیێ نەهاتنە گوهۆڕین، کو هەر لایەنەکی دەڤێ خوە ل بەرانبەری یێ دی گوهارت.
ئەوێ ڕابوویەڤە دەڤێ خوە بەر ب جێنیکێن خوەڤە بر و ژ وی ماددەیێ زۆرێ دگەل چووی، دو گوھ ژ هەردو ڕوویێن حولی دەرکەفتن. ئەو زێدەهییا نەچوویە پشتێ و مایە ل سەر ڕووی، دفنەک ل سەر دێمێ چێکر، هەردو لێڤ ژی هەتا ڕادەیێ گونجایی مەزنبوون.
و ئەوێ درێژبوویە سەر عەردی، دەڤێ خوە بەر ب پێشڤە درێژ دکەت و هەردو گوهێن خوە ڕادکیشیتە دناڤ سەریدا، هەروەکو شەیتانۆکان هەکو شاخێن خوە دادکێشنە ژ ناڤدا؛ ئەو ئەزمانێ بەری نهۆ ئێک و یێ بەرهەڤ ژبۆ ئاخفتنێ، شەق دبیت و دبیتە دو، ئەزمانێ دوفلقێ یێ دی ژی پێکڤە دنووسیێت و دبیتە ئێک، پاشی دویکێل ڕادوەستیت(١٨). ئەو گیانێ هاتییە وەرگوهاستن و بوویە هۆڤ، بەر ب گەلیڤە دڕەڤیت و ل فیشێنیا ددەت، ئەوێ دی ژی هەکو دئاخڤیت تف ژ دەڤێ وی دپەشیت(١٩). پاشی هەردو ملێن خوەیێن نوو لێ بادان و گۆتە یێ دی(٢٠): «من دڤێت بووزۆ ژی ب خشۆکی د ڤێ ڕێکێ ڕا بچیت، هەروەکو من کری».
من هۆسا بارگرانییا ئەشکەنجەدایی یێن گەلیێ حەفتێ دیتن کو د گوهۆڕین و وەرگوهاستنەکا بەردەوامدا بوون، بلا سەیرییا ڤی دیمەنی بەهانە یا من بیت، ئەگەر قەلەم پیچەکێ سەرشێت بوو بیت. هەرچەندە چاڤێن من پیچەکێ غول ببوون و بێچارەییێ خوە د ناخێ من پێچا بوو، ئەڤ هەردووە نەشیان ب تەوقایی بڕەڤن، هەتاکو من پوچیۆ چانکاتۆ ب باشی دیتی؛ ژ وان هەرسێ هەڤالێن ل دەستپێکێ هاتین، ئەو ب تنێ نەهاتبوو گوهۆڕین: لێ ئەوێ دی ئەو بوو یێ تو بۆ دکەیە گری.. ئەی کەلها گاڤیلی(٢١).

دەهمەن:
(١) ئانکو تبلا بەڕانی کرە دناڤبەرا تبلێن شەهدێ و یا ناڤەڕاستێدا، ئەڤ لڤینە ل سەردەمێ دانتی، نیشانا خەبەران و بێزژێکرنێ بوو.
(٢) ئانکو قەرفاندنا خودێیە و بێزژێکرنە. ئەڤ گونەهبارە ب وان لڤینان تەعداییەکا ڕاستەوخۆ ل مەزناهییا خودێ دکەت.
(٣) ئەفسانە دبێژیت کو هێزێن کاتالینا ڕۆمانی باژێڕێ پستۆیا دامەزراندییە، ئانکو بنەکۆکا وان ڕۆمانن.
(٤) مەرەم پێ کاپانیۆیە (ئەوێ د کانتۆ یا چواردێدا بەحسێ وی هاتییە کرن)، کو هەردەم نەفرەت ل خودێیان دباراندن و هاتییە کوشتن.
(٥) ئانکو ڤانی فۆچی.
(٦) ماریما: دەڤەرەکا دارستانییە ل تسکانیا مشتی مار و خشۆکێن دڕندەیە.
(٧) ئەژدیها: خشۆکەکێ مەزن و دڕندەیە، شیانێن فڕینێ هەنە، ئانکو هەم خشۆکە و هەم فڕندەیە، ئاگر ژ دەڤێ وی دپەشیت.
(٨) کاکۆس: ئەژدیها و دێوەکێ مەزنە، گەلەک خوین ل چیایێ ئاڤێنتینۆ ڕێژتبوو (ئێکە ژ وان هەر حەفت گرێن ڕۆما ل سەر هاتییە ئاڤاکرن، جهێ کاکۆسێ دێو بوو). هەروەسا کاکۆس دزیکەر بوو ژی، گایێن جێریۆن دزی بوون (ئەوێن هەرکۆلی بۆ ژ ئیسپانیا ئیناین)، لێ هەرکۆلی- هەرقەلی جهێ وان خویاکر و وی دکوژیت.
(٩) چونکو ئەو ب لێدانا نەهێ مر بوو، ئەڤجا هەست ب لێدانێن دی نەکر.
(١٠) ئەو سێ ڕەشە، سێ خانەدانێن فلورەنسی بوون؛ ئەنیلۆ دی برونیلێسکی، بووزۆ دلی ئەباتی، پوچیۆ چانکاتۆ دی گالیگاری، هەرسێ دز و تالانکەر بوون.
(١١) کایینفا دی دۆناتی: خانەدانەکێ فلورەنسییە ب دزی و تالانکرنێ یێ ناڤدار بوو. ل ڤێرە ب میناکێ خشۆکەکێ ب ترس خویا دبیت.
(١٢) بورجێ صەی: ئانکو دەمێ کەلکەلا گەرمێ دناڤبەرا ٢١ی تەممۆزێ و ٢١ی تەباخێدا کو گەرمترین ڕۆژانێن هاڤینێنە.
(١٣) ئەڤە فرانچیسکۆ دی کاڤالکانتی یە: خانەدانەکێ فلورەنسییە، ئەو ژی دز و تالانکەر بوو.
(١٤) مەرەم پێ ناڤکا زکییە کو کۆرپە خوارنا خوە ژێ وەردگریت.
(١٥) لوکانۆس (٣٩- ٦٥ ز) شاعرەکێ ڕۆمانییە ل قورتبە – ئیسپانیا ژ دایکبوویە، د شعرەکا خوەدا بەحسی دو سەربازێن ڕۆمانی دکەت ب ناڤێن سابیلۆس و ناسیدیۆس، هەکو دگەل لەشکەری دچنە بیابانا لیبیا؛ هەردو ب پێڤەدانا ماری دمرن، ئێک دبیتە کۆمەکا خوەلیێ و یێ دی دبیتە تڵپەکێ بێناڤ.
(١٦) ئوڤیدیۆس (٤٣ ب. ز- ١٧ ز): شاعرەکێ ڕۆمانیێ کەڤنە د شعرەکا خوەدا بەحسی دو کەسان دکەت؛ کادمۆس دامەزرێنەرێ (تیبە) کو دبیتە خشۆکەک و ئەریتۆسا کو مریدەکا دیانا یا خوداڤەندە دبیتە کانی داکو ژ دویفچوونێن ئەلفیۆس ڕزگار ببیت. لێ دانتی حەسوودیێ پێ نابەت چونکو ئەو ساخلەتێن وان لێک ناگوهۆڕیت.
(١٧) مەرەم پێ میناکێ شعریێ وییە هەکو خشۆکێ ب بووزۆ دلی ئەباتی ڤەدای. دگەل میناکێن هەردو شاعرێن دی هەڤبەر دکەت.
(١٨) مەرەما دانتی ب ڤێ وەرگوهاستنێ ئەوە کو کەسێ دز د سروشتێ خوەدا مینا خشۆکانە، لەوا وی ئەشکەنجەدانا وان ب ڤی شێوەی دانا. ب ڤێ چەندێ ژی ساخلەت و مرۆڤ و ئاژەلان تێکهەلکێش دکەت.
(١٩) ئانکو پشتی بوویە مرۆڤ ژی، هێشتا هندەک ساخلەتێن ماران ل دەف ماینە کو پەشینا تفێیە ژ دەڤی.
(٢٠) ئانکو فرانچیسکۆ دی کاڤالکانتی (ئەو خشۆکێ بوویە مرۆڤ) دبێژتە کەسێ سیێ کو پوچیۆ چانکاتۆ گالیگاریە.
(٢١) گاڤیلی: کەلهەکا بچووکە، هەتا سەدەیێ دوازدێ ژی د گەلیێ ئارنۆ دا بوو. مەرەم ب یێ دی فرانچیسکۆ کاڤالکانتییە کو خەلکێ گاڤیلی ئەو کوشتبوو، لێ هەڤالبەندێن وی تۆلڤەکرنەکا توند ژ خەلکێ کەلهێ ڤەکر، کو ب بەردەوامی ژبۆ مرنا کاڤالکانتی و دەردەسەرییا خوە دکرنە گری.

‏- ئەڤە سالەکا ڕەبەقە هەلگۆرد من ژ باب و برایێ من دخوازت، لێ بۆچی ئەو قەبولناکن؟ ئەو دزانن من بێی ئەوی ژیان نەڤێت، ما بەرمێشکە ئەو کەیفخوەشییا من نەخوازن؟ خۆزی من ئەگەر زانیبان و فامکربان.
‏میلێن دەمژمێرێ یازدە و یازدە خۆلەك نیشانددەن، بێدەنگییێ دەستێ خوە ب سەر خانیێ مە دا ئینایەخوار هەروەکو کەس تێڤەنەبت، هەرگاڤ هزردکەم بۆچی هێش ئەو ڕازینابن ئەز هەڤژینێ دگەل هەلگۆردی پێکبینم، د ڕاستی دا ئەو کوڕەکێ باشە، و مالا وی ….. دێ مالا وی… ما من چ شۆل ژ مالا وییە، گرنگ ئەو بخوەیە.
‏ــ هیڤی، کچا من، کا وەرە بەری بنڤی دا بیستەکێ سەحبەتەکێ بکەین.
‏ــ بەلێ باب هاتم.
‏ــ هیڤی، کچا من، تو دزانی هێش تو زاڕۆك بووی دەما ژیانێ دەیکا تە ژ مە ستاندی، من تو ب ژاری و ژیری خودانکری و ژبەر تە و برایێ تە چیایی من دوبارە هەڤژینی پێكنەئینا، ئەز ترسیام ئەگەر ئەوا ئەز دئینم نەخۆشییان بگەهینتە هەوە و ئەز دناڤبەرا هەوەدا بمینم و نەخۆشیین هەوە بچاڤ ببینم… من بەختەوەریا تە دڤێت و بزانە بڕیارا دویماهییێ بۆ تە دزڤرت، ب پشتڕاستی ڤە دبێژمە تە تو دگەل وی کەیفخۆش نابی، ئەو نیاسێ منە و ئەز باش دزانم ئەو کییە و چییە و مالا وان چەوانن و ب چ ڕەنگ هزرێ دكەن. ئەو دەھ سالێن ڕەبەق ژ تە مەزنترە، دیتن و تێگەهشتنا هەوە هەردویان بۆ ژیانێ ژ ئەردی تا ئاسمانی جودایە، تو یا خواندەڤای و ئەوی خوە پۆلا ئێکێ نەبریە سەری….، و تو ژی دزانی كا مالا وان دگەل بویکێن خوە دچەوانن، لێ بۆچی هەر ڕازی دبی نزانم! نەبێژە گرنگ ئەوە… گرنگ مالا وی ژییە؛ ئەون دێ بۆ زاڕۆکێن تە بنە داپیر و باپیر و مام و مەت. دەما مرۆڤ د ژییێ سنێلەیێ دا بت نورمالە دلێ مرۆڤی ل بەرانبەری ڕەگەزێ ژ مرۆڤی جودا خوە بقوتت، لێ کارەساتە تو ئەڤینیا سنێلەییێ بکەیە بڕیارەکا هەڤژینیێ. پێکئینانا هەڤژینیێ یان دێ تە ب ملێ ژیانێ ڤە بلند گرێدەت و هەر خوەشییەکا ل دنێ ل ئەردی تا ئاسمانی دێ بینی، یان ژی دێ تە ل بلنداهییا ئاسمانی ژۆردا ل ئەردی دت و دلێ تە ژ مرۆڤان و ژ حەزژێکرنێ و ژیانێ ڕەش کت. دێ د کەڤلێ مرۆڤەکی دابی لێ ژیان ددلێ تە نابت و دێ ل هیڤیا دویماهی چرکێن مرنا خوەبی. گەر دێ ب من کەی ڕازی نەبە، تو هێش گەنجی و ژیان ل پێشی تەیە.
‏ــ ئو برا چیا تو چ دبێژی؟ تو ژی دگەل بۆچوونا بابۆی؟
‏ــ ئەرێ، گوهدارییا بابۆی بکە، تو خۆیشکا من یا ئێکانەی، ب دلێ من ژی نینە تو شوی پێ بکەی؛ هەم ژبەر وی و هەم ژی ژبەر مالا وی. ئەو ڕۆژا تو ب جلکێن سپی بۆ هەلگۆردی دبیە بویك ئێدی پاشدا تە چ مال ژبلی مالا وی نینن، تە چ نەخوەشی و ئاریشە ژی هەبن بۆ مە نەئینە و نەبێژە. دێ تەڕمێ تە هێتە د خانیێ مە ڤە بەلێ تو ب ساخی و بەردای ناهێیە تێڤە.
‏ـــ ئەڤە دوو سال ب سەر هەڤژینیا من و هەلگۆردی دا دەربازبوون، هێدی هێدی هەستپێدکەم ئەوا باب و برایێ من دگۆت ڕاستبوون و ڕاستیێن پێش چاڤ بوون، لێ بۆچی من نەدییتن یان من نەدڤییا ببینم. ڕەگەزێ مە هەست ب تشتێن ڤەشارتی دکەن، لێ تشتێن ئاشکەرا نابینن، یا ڕاستتر ئەوان نەڤێت ببینن.
‏ــ هەلگۆرد، چ چێبوویە ئەڤە دەمەکە خوە تو نانێڕیە دێمێ من، دوهی تو ژبەر ئەشقا من دمری، ئەڤرۆ خێرە هندە دویرکەفتی؟ تە باوەرنەدکر کەنگی دێ من بینی و تو ژ سەحکرنا دێم و چاڤ و هەمێزا من تێرنەدبووی، نوکە چ چێبوویە ژێ بێزاربووی؟ چەوا چێدبیت ڕۆژەکێ مرۆڤ حەز ژ کەسەکێ بکەت و بۆ بمرت و پشتی دەمەکێ خوە تاقەتا سەحکرنا ناڤچاڤێن وێ نەبت و پەیڤینا دو پەیڤان دگەل نەبت؟
‏ــ تو دزانی تو گەلەك دئاخڤی، من زەوقێ ڤان ئاخفتنان نینە، بابێ و برایێ تە ڕاست دگۆت دەما گۆتیە من ژ ئەڤێ شۆلێ ڤەبن، هوین ب کێر ئێك ناهێن.
‏ــ مەزنێن مە ڕاستگۆتییە «یێ گۆهێ خوە نەدت مەزنان دێ لێ هێن شاخێن بزنان»
‏ــ خودێیۆ، نۆکە ئەز چبکەم؟
‏ڕێ لبەر من بەرزەیە، نە ئەز دشێم د ئەڤی خانیڤە بژیم و نە ژی من چ مالباب هەیە ڤەگەڕمێ؟ چارەیا دەردێ من چییە؟
‏ د ئەڤی جڤاکی دا، بەردان بۆ ژنێ تاوانە و بۆ زەلامێ نورمالە. ژ نشکانڤە دەنگێ نامەیەکێ ژ پلاتفۆڕمەکا سوشیالێ بۆ ئەکوانتێ من هات.
‏