Rojnameya Evro » گۆتار https://rojnameyaevro.com/ku Wed, 08 Jul 2026 22:38:26 +0000 ar hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.0.38 مۆزیک زمانێ هەست و سۆزانە https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%85%db%86%d8%b2%db%8c%da%a9-%d8%b2%d9%85%d8%a7%d9%86%db%8e-%d9%87%db%95%d8%b3%d8%aa-%d9%88-%d8%b3%db%86%d8%b2%d8%a7%d9%86%db%95/265837/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%85%db%86%d8%b2%db%8c%da%a9-%d8%b2%d9%85%d8%a7%d9%86%db%8e-%d9%87%db%95%d8%b3%d8%aa-%d9%88-%d8%b3%db%86%d8%b2%d8%a7%d9%86%db%95/265837/#comments Wed, 08 Jul 2026 22:24:27 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=265837 ئەرشەد زاخۆیی

مۆزیک زمانەکێ دی یە کو ژ دەمی دەرباز دبیت و هەموو دەمان ڤەدگریت، و شیان و هێزا وێ هەیە هەموو جورێن هەستان د ناڤ مە دا ب جویت. دەمێ ئەم خەیاڵ دکەین کو دگەڕینەڤە بۆ سەدێن بۆری یان گەشتێ دکەین بۆ جهێن جودا یێن جیهانێ، ئەم دێ بینین کو مرۆڤ هەمیشە هەست ب پەیوەندیەکا بهێز د ناڤبەرا مۆزیکێ و هەستێن خوە دا دکەن. بلا ئەم ب تێر و تەسەلی ل ڤێ پەیوەندیا سەرسوڕهێنەر بنێڕین و ل وێ دیرۆکا دەولەمەند و هویرکاریێن سەرنجڕاکێش بکۆلین کو مۆزیکێ دکەن زمانەکێ سۆزداری یێ ب ڤێ رادەیێ بهێز.
مۆزیک چەوا هەستان دروست دکەت؟
مۆزیک خودان شیانەکا سەرسوڕهێنەرە بۆ گوهۆڕینا هەستێن مە، و ئەڤ چەندە بتنێ نە یا گرێدایی ئاوازی یە، بەلکو پەیڤێن سترانێ ژی کارتێکرنەکا مەزن ل سەر مە هەنە. تە دیتە چەوا هندەک ستران وەکی دزانن ئەم چ هەست دکەین و بیرهاتنێن مە بۆ مە ڤەدگەڕینن؟
ئەڤە نە بیرهاتنێن ئاسایی نە، دبیت سترانەکا ژ دەمێ زارۆکینیێ بیت یان ئاوازەک بیت ژ دەمەکێ تایبەت یێ ژیانا تە. ئەڤ پەیوەندیا کەساتی دگەل مۆزیکێ وێ دکەت یا تایبەت، وەکی هندێ کو موزیک ڕێیەکێ دبینیت بۆ دەربڕینا وان تشتێن کو دبیت ئەم نەشێین ب ئاسانی بێژین.
لێ پەیوەندیا د ناڤبەرا مۆزیکێ و هەستان دا ژ بیرهاتن و دەربڕینێ دەر دکەڤیت، چنکو مرۆڤ موزیکێ بکار دئینن دا هەست ب باشیێ بکەن دەمێ د بن فشارێ یان دلەڕاوکیێ دا، چنکو دەنگ و ئاواز هاریکاریا مە دکەن ئەم بحەوین و وەکی دەرمانەکێ نە بۆ مێشکی.
یا نایاب ئەوە کو مۆزیک تەرخانکری نینە بۆ کەسەکێ ب تنێ. یا تشتی یە کو هەموو کەس دکارن چێژێ ژێ وەرگرن، بێ جوداهی ل وێ چەندێ کا ل کیرێ نە یان ب چ زمانێ دئاخڤن. مۆزیک وەکی زمانەکێ یە کو هەموو کەس تێدگەهن، مرۆڤان ب هەڤرا گرێ ددەت و هەستێ ئێکبوونێ د دەتە مە.
ژ بەر ڤێ چەندێ، مۆزیک و هەست وەکی دوو هەڤالێن نێزیک یێن ئێکدی نە، پێکڤە کار دکەن بۆ دروستکرنا تێکەلەکا ژ بیرهاتن و سۆز و پەیوەندیان کو ژیانێ دکەن یا جوانتر.

چارەسەریا ب مۆزیکێ
کارتیگەرا چارەسەریا ب مۆزیکێ ژ کەڤندا هاتیە زانین، و دیرۆکا وێ بۆ سەردەمێن زوو ڤەدگەڕیت. د ڤان رۆژێن مە دا، مرۆڤ گرنگیەکا مەزن ددەنە مفایێن چارەسەریا ب موزیکێ، تایبەت بۆ باشکرنا رەوشا دەروونی و پەیوەندیکرن دگەل ئەوی دی. یا ژ هەمیێ گرنگتر ئەوە کو چارەسەریا ب موزیکێ ئەنجامێن ئەرێنی یێن دیار ددەست ددەت.
خەیاڵ بکە کەسەکێ د دەمەکێ ب زەحمەت دا دەرباز دبیت، چارەسەریا ب موزیکێ دکاریت ب چەندین ڕێکێن جودا هاریکاریا وی بکەت. چیرۆکێن راستەقینە یێن هەنە کو چەوا موزیکێ هاریکاریا مرۆڤان کریە ب هەستێن خۆ ڕا بگەهن و ڕێیا ساخبوونێ ببینن، ل وێرێ موزیک دبیته ڕێبەرەکێ مە د بەتە جهەکێ باشتر.
نوکە، ئەڤە پشکەکا سەرنجڕاکێشە:
چارەسەریا ب موزیکێ بویە پشکەک ژ بەرنامێن ساخکرنێ ل گەلەک جهێن وەکی نەخۆشخانان. ئەڤ چارەسەریە نە ب ئاوازێن بێ سەر و بەرە، بەلکو چارەسەرکار ب هویرکاری سترانان دەستنیشان دکەن بۆ دروستکرنا ژینگەهەکا دەنگی یا تایبەت. مەبەست بتنێ ئەوە نینە کو مرۆڤ هەست ب باشیێ بکەن، بەلکو هاریکاریا لەشێ وان ژی دکەن، چۆنکی مۆزیک خودان هێزەکا سەرسوڕهێنەرە بۆ کێمکرنا گوشارا دەروونی و کێمکرنا خەم و کۆڤانان.
لەورا، چ د سەردەمێن کەڤن دا بیت یان د جیهانا نوکە یا تەکنۆلۆژی دا، چارەسەریا ب مۆزیکێ سەلماندیە کو موزیک بتنێ بۆ دەمبووریێ نینە، بەلکو ئامرازەکێ بهێزە کو دکەت ئەم ژ ناڤخوە ڤە هەست ب باشیێ بکەین.
چەوا پەیڤ مۆزیکێ سۆزدارتر دکەن
پەیڤ د سترانەکێ دا وێ دکەن کو مرۆڤ بتر هەست پێ بکەت، و جورێن جودا یێن مۆزیکێ دکارن ببن ئەگەرێ هندێ کو ئەم هەستێن تایبەت هەبن، و ئەڤە هاریکاریا سترانبێژان دکەت کو هەستێن خۆ یێن قوور دگەل گوهدارێن خۆ پشکدار بکەن. چ سترانبێژ هەستێن خۆ دەردبڕیت یان چیرۆکەکێ د سترانەکا ئارام دا دگێڕیت، پەیڤ وەکی هێزەکا مەزنن کو مە دگەل هەستێن د ناڤ موزیکێ دا گرێ ددەن.
مەزنیا مۆزیکێ: زێدەتر ژ چارەسەریێ
موزیک ژ چارەسەریێ دەر دکەڤیت، چنکو رەوشا دەروونی باشتر دکەت، هەستێ ئێکبوونێ ل ناڤ جڤاکی دروست دکەت و پەیوەندیێن سۆزداری بهێز دکەت.
قوتابخانە، جهێن کارکرنێ و چالاکیێن جڤاکی پتر گرنگیێ ب کارتێکرنێن ئەرێنی یێن مۆزیکێ ددەن، و وەکی هێزەکا ئێکخەر بۆ باشکرنا رەوشا دەروونی بکار دئینن.
ب کورتی، دەمێ مۆزیک و هەست دگەهنە ئێک، ئەزموونەکا ساخکەر و دەربڕینەکا جوان دهێتە دروستکرن، چ ب رێیا چارەسەریا مۆزیکی یا فەرمی بیت یان بتنێ گوهدارییا ئاوازان بیت، مۆزیک خودان شیانەکا مەزنە بۆ وێ چەندێ ئەم هەست ب باشیێ بکەین. د دەمێ ئەم مامەلێ دگەل هەستێن خوە دکەین، بلا ئەم بێژینە ڤێ پەیوەندیا ئەرێنی یا مۆزیکێ و هەستان، و د مۆزیکێ دا کەیف و خوشییێ ببینین کو هەمیشە دگەل ژیانا مە یە. ئەم هەوە هانددەن کو مۆزیکێ بکەنە پشکەک ژ خشتێ خۆ یێ رۆژانە، بۆ وێ چەندێ وی پەیوەندیێ پیرۆز بکەن یا کو دەم و جه و چاند و رەوشان ڤەدگریت.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%85%db%86%d8%b2%db%8c%da%a9-%d8%b2%d9%85%d8%a7%d9%86%db%8e-%d9%87%db%95%d8%b3%d8%aa-%d9%88-%d8%b3%db%86%d8%b2%d8%a7%d9%86%db%95/265837/feed/ 0 ھەلبژارتیێ کاپ ڤێردی سوپرایزا موندیالێ بوو https://rojnameyaevro.com/ku/%da%be%db%95%d9%84%d8%a8%da%98%d8%a7%d8%b1%d8%aa%db%8c%db%8e-%da%a9%d8%a7%d9%be-%da%a4%db%8e%d8%b1%d8%af%db%8c-%d8%b3%d9%88%d9%be%d8%b1%d8%a7%db%8c%d8%b2%d8%a7-%d9%85%d9%88%d9%86%d8%af%db%8c%d8%a7/265805/ https://rojnameyaevro.com/ku/%da%be%db%95%d9%84%d8%a8%da%98%d8%a7%d8%b1%d8%aa%db%8c%db%8e-%da%a9%d8%a7%d9%be-%da%a4%db%8e%d8%b1%d8%af%db%8c-%d8%b3%d9%88%d9%be%d8%b1%d8%a7%db%8c%d8%b2%d8%a7-%d9%85%d9%88%d9%86%d8%af%db%8c%d8%a7/265805/#comments Wed, 08 Jul 2026 22:11:32 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=265805 تارق عەبدال

ھەلبەت وەرزش ب گشتی و فوتبۆل ب تایبەتی کۆپا جیھانی دنوکەدا لسەرانسەری وەلاتێن جیھانێ گرنگی و پووتەکێ ئێک جار مەزن پێ دھێتەدان دبیت بەرێ چەندین سەدەییا وەکی ڤی چاخێ دووماھیێ ھند گرنگی ب وەرزشا فوتبۆلێ نەھات دان، ژبەرکو کۆپێن جیھانی یێن بەرێ دا چەند ھەلبژارتیەک دیار و بەرچاڤ بوون وان کۆنتروڵا جاما جیھانێ کربوو وەکی ھەلبژارتیێ بەرازیل، ئەلمانیا، ئەرجەنتین و ئیتالیا، ھەر ئێک ژوان چەندین جاران ئەڤ مۆندیالە ب دەستڤەئینایە، لێ دڤێ مۆندیالا جیھانی دا جێوازتر ژ یێن دیترە ھندەک ھەلبژارتیێن غەریب دەربازی ڤێ موندیالێ بوون ژوان ھەلبژارتیێ کاپ ڤێردی، دا دەسپێکی چەند پێزانینەکا لسەر ڤی وەلاتی دیارکەین، ئەوژی کومارا ڤێردی وەلاتەکە دکەڤیتە ناڤەراستا ئوقیانووسێ ئەتڵەسی، ل نێزیک کەنارێن روژئاڤایێ ئەفریقیا زمانێ ئەفریقی و پۆرتۆگالی دئاخڤن لێ زمانێ فەرمی پۆرتۆگالییە، زوربەی خەلکێ ب زمانێ کریۆل دئاخڤن پایتەختێ وی پرایایە ژێدەرێ ئابوری زێدەتر لسەر سیکتەرێ گەشتیارییە، ئێکە ژ سەقامگێرترین و دیموکراتیترین وەلاتێ ئەفریقیایە، ل سالا ١٩٧٥سەربخۆیا ل وەلاتێ پۆرتۆگال وەرگرتیە رێژا خەلکێ دگەھیتە نێزیک پێنچ سەدو شێست ھزار کەسان، یا سەرنجراکێش ئەو وەلاتەکێ ھندە یێ بچووک و نەیێ بەرنیاس شیا بگەھیتە مۆندیالا ٢٠٢٦وشیا حەتا قووناغا شازدێ ژ مۆندیالێ ژی بچیت، یاریا دگەل مەزنترین ھەلبژارتی هەلگرا سێ مۆندیالان ھەلبژارتیێ ئەرجەنتین کو ل قووناغا شازدێ ب کوتەکی شیا سەرکەفتنێ لسەر تومارکەت سێ گوڵان بەرامبەر دو گوڵان، ئەڤێ چەندێ ژی ڕەنگڤەدانەکا مەزن لسەرانسەری جیھانێ پەیداکر کو ئەڤە دەمەکی دایە گەلەک وەلاتێن ھەین خودان رێژەکا مەزنا ئاکنجی و یاریزانایە لێ تا نوکە نەگەھشیتنە چ موندیالان، ئەگەر ھندەک ژوان ھەلبژارتیا کێم جاران گەھشتێنە موندیالان ژی لێ نەشیاینە وەکی ڤێ ھەلبژارتی بگەھنە قووناغێن ئەڤ ھەلبژارتییە گەھشتیێ، دڤێرە دا ئەڤ تشتەکی دیتر نیشا مە ددەت ئەوژی ئەوە کو نەبەس ھەلبژارتیێن مەزن دشێن ب سەرکەڤنە موندیالێ بەلکو ھەلبژارتیێن بچووک دشێن و ئەنجامێن باش و نەچاڤەرێکری ب دەستخوڤە بینن بەلکو وەرزش د ئەڤرودا بوویە بوویەرەکا گرنگا جیھانی برێکا وەرزشێ ھندەک وەلات دھێنە بەرنیاسکرن بۆ نموونە ئەگەر ھەلبژارتیێ کاپ ڤێردی نەگەھشتبا کۆپا جیھانی و ئەڤ ئەنجامێن باش بدەستخوڤە نەئینابان دبیت کەس ژمە نەدزانی وەلاتەکێ ھەی بڤی ناڤی، ھەر وەکی چاوا کو ل سالا ٢٠٢٥ یانەیا دھۆک جاما کەنداڤی ب دەستخوڤە بری کو چاوا ناڤ و دەنگیا خو لسەر ئاستێ وەلاتێن کەنداڤی و ئاسیا بلندکر وان زێدەتر دھۆک نیاسی، لەورا وەرزش نەبەس بتنێ خو د وێ چەندێ دا دبنیتن بەلکو وەلاتێ وان دگەلەک لایانڤە دھێتە نیاسین.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%da%be%db%95%d9%84%d8%a8%da%98%d8%a7%d8%b1%d8%aa%db%8c%db%8e-%da%a9%d8%a7%d9%be-%da%a4%db%8e%d8%b1%d8%af%db%8c-%d8%b3%d9%88%d9%be%d8%b1%d8%a7%db%8c%d8%b2%d8%a7-%d9%85%d9%88%d9%86%d8%af%db%8c%d8%a7/265805/feed/ 0 بـرسیكرن بـەس نـەبوو.. عـەرەبكرن ژی هـاتـە سـەر https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a8%d9%80%d8%b1%d8%b3%db%8c%d9%83%d8%b1%d9%86-%d8%a8%d9%80%db%95%d8%b3-%d9%86%d9%80%db%95%d8%a8%d9%88%d9%88-%d8%b9%d9%80%db%95%d8%b1%db%95%d8%a8%d9%83%d8%b1%d9%86-%da%98%db%8c-%d9%87%d9%80%d8%a7/265800/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a8%d9%80%d8%b1%d8%b3%db%8c%d9%83%d8%b1%d9%86-%d8%a8%d9%80%db%95%d8%b3-%d9%86%d9%80%db%95%d8%a8%d9%88%d9%88-%d8%b9%d9%80%db%95%d8%b1%db%95%d8%a8%d9%83%d8%b1%d9%86-%da%98%db%8c-%d9%87%d9%80%d8%a7/265800/#comments Wed, 08 Jul 2026 22:06:09 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=265800 جەلال سەبڕی

ئەڤە ماوەیەكە ل ناڤا سۆشیال میدیایا كوردستانێ‌ بەحسێ‌ بابەتەكێ‌ مەترسیدار دهیتەكرن. بابەتەك كو گرێدایی هەر تاكەكێ‌ ڤێ‌ مللە تی یە، بابەتەك كو دێ‌ كارتیكرنا وێ‌ ل سەر پیشەرۆژا كوردستانێ‌ و نفشێن نوی و ئایندەیێ‌ كوردستانێ‌ كەت. بابەتەك ئەگەر ب ڤی رەنگی بیت، ب راستی زەنگا مەترسییێ‌ لێددەت. ئەو ژی بابەتێ‌ زێدەبوونا هاتنا عەرەبێن ئیراقی بۆ كوردستانێ‌ ب گشتی و پارێزگەها دهۆكێ‌ ب تایبەتی، نە بتنێ‌ هاتن بەلكو دیاردەیا كڕینا ئەرد و خانی و شقە و زەڤییان ل دهۆكێ‌ و ژبەر گرنگی و مەترسیا ڤی بابەتی، من ڤیایە وەك كەسەكێ‌ كورد و ژدایكبوویێ‌ ڤی باژێری، من پێ‌ باشە چەند دیرەكان ل سەر بنڤیسم، رەنگە وەك هوشداریەكێ‌ بیت بۆ لایەنێن پەیوەندیدار و خۆدان بریار و ئەز باش دزانم حوكمەتا هەرێما كوردستانی وسەركردایەتیا كوردستانێ‌ ژ هەركەسە كی پتر خەمخۆرین پاراستنا ئاخا كوردستانێ‌ نە و مێژوویێ‌ سەلماندییە كو هەمی شۆرشین ڤی مللەتی بۆ پاراستنا كوردستانێ‌ و خەلكێ‌ كوردستانێ‌ بووینە. ژ بەر ڤێ‌ چەندێ‌ دێ‌ پرسیاركەم :
ئەرێ‌ راستە مەترسییا عەرەبكرنێ‌ ل سەر كوردستانێ‌ ب گشتی و باژارێ‌ دهۆكێ‌ ب تایبەتێ‌ هەیە؟ یان بابەت نە ب ڤی رەنگی یە كو بەحس ل سەر دهیتەكرن؟ ئەگەر پیچەكێ‌ بۆ مێژوویا نێزیك بزڤرین و بەرێ‌ خۆ بدەینێ‌؛ دێ‌ بینین كانێ‌ ب چ شێوە و چ رێك كوردستان ژلایێ‌ رژێمین ئێك ل دویڤ ئێك یێن ئیراقێ‌ دهاتە عەرەبكرن ( تعریب).
ل دەستپێكی دڤێت بزانین عەرەبكرن چییە، ئانكو سیاسەتا گوهۆرینا دیمۆگرافی و كولتووری ل دەڤەرێن كوردستانێ‌ ب چەند رێكارەكان:
1. ڤەگوهاستنا خێزانین عەرەب ژ باشۆر و ناڤەراستا ئیراقێ بۆ كوردستانێ‌ و دەڤەرێن كوردنشین و بارڤەكرنا زەڤی و خانیێن كوردان ل سەر وان خێزانین عەرەبێن هاوردە.
2. بەروڤاژی خالا ئێكێ‌ ڤەگوهاستنا خێزانین كورد ژ كوردستانێ‌ بۆ باشور و ناڤەراستا ئیراقی یان ئاكنجیكرن ل كۆمەلگەهێن زۆرەمللی.
3. دەستدانان ل سەر زەڤین كوردان یێن كشتوكالی و تابۆكرنا وان زەڤیان ل سەر عەرەبین هاوردە.
4. ڤەگوهاستنا هندەك قەزا و گوند و ناحیەیێن كوردستانێ‌ ژ لایێ‌ كارگیری ڤە بۆ سەر پارێزگەهێن ئیراقی یێن عەرەبنشین.
5. گوهۆرینا ناڤێن باژار و ناڤچە و گوند و چیایێن كوردستانێ‌ بۆ ناڤێن عەرەبی.
6. قەدەغەكرنا زمانێ‌ كوردی ل ناڤ دامودەزگەهین میری دا.
7. سەپاندنا زمانێ‌ عەرەبی كو تاكە زمانێ‌ فەرمی بیت ل هەمی فەرمانگەهان و ل ناڤەندێن خواندنێ‌ و بەلگەیێن فەرمی.
8. گوهۆرینا پرۆگرامێن خواندنێ‌ و سڕكرنا مێژوو و كولتوورێ‌ كوردی و سەپاندنا مێژوویا خۆ ل سەر مللە تێ‌ كورد.
9. رێگریكرن ل دامەزراندنا كوردان ل نا دامودەزگەهێن میری. ب مەرجەكێ‌ دێ‌ هینە دامەزراندن پشتی گوهۆرینا نە تەوویاخۆ ژ كوردی بۆ عەرەبی یان فۆرما حزبا بەعس پڕ بكەی.
10. ڤەگوهاستنا ئاكنجیێن گوندێن كوردستانێ‌ بۆ كۆمەلگەهێن زۆرەمللێ‌ و سۆتاندنا زەڤی و بیستان و باخچەیێن كوردان.
ئەڤە چەند رێكەك بوون ژ گەلەك رێكێن دی، كو رژێمین ئیراقێ ئێك ل دویڤ ئێكێ‌ پەیرەودكرن و بكاردئینان ل دژی مللەتێ‌ كورد و ئەڤ چەندە یا بەردەوامبوو هەتا ژناڤچوونا رژێما بەعس، لێ‌ پشتی گوهۆرینا رژێمێ‌ ل سالا (2003) كو مللە تێ‌ كورد ب گشتی و سەركردایەتیا كوردی رۆلەكێ‌ مەزن و كاریگەر د ڤێ‌ گوهۆڕینێ‌ دا هەبوو و دەست ب ئاڤاكرنا سیستەمەكێ‌ نوی ل ئیراقێ‌ كر كو ل سەر بنەمایێ‌ ئیراقەكا نوی فیدرالێ‌ پەرلەمانی فرەنەتەوەیی بهێتە ئاڤاكرن كو تێدا هەمی كەس و نەتەوە و ئایینان ماف و ئەركێن خۆ ل سەر بنەمایێ‌ ئیراقەكا فیدرالی دیموكراسی هەبن كو تێدا قانوون سەروەر بیت.
لێ‌ ب راستی پشتی بۆرینا چەند سالان، بۆ مە دیاربوو كو ل بەغدا بتنێ‌ سەروچاڤ هاتینە گورهۆین ئانكو هەمان هزر و هەمان دژایەتییا مللەتێ‌ كورد یا مای و یا بەردەوامە، بەلكو بوویە كولتوورەك د مێشكێ‌ كەسێن عەرەب دا مایە و هیچ كەسەكێ‌ ژبلی عەرەبان ل ڤی وەلاتی قەبوول ناكەن، هەر چەندە ئەو كەسێن دەستهەلات كەفتیە دەست، پشتی سالا (2003) زۆربەی زۆری وان ژیانا خۆ د ناڤ مللەتێ‌ كورد دا بۆراندیە و پێشمەرگێن كوردستانێ‌ ئەو پاراستینە و شاهدێن وان هەمی كارەساتانە یێن ب سەرێ‌ مەللەتێ‌ كورد هاتین. لێ‌ مخابن پشتی وەرگرتنا دەستهەلاتێ‌ ل (بەغدا) ب شێوەكێ‌ بەرچاڤ دژایەتییا خۆ بۆ مللەتێ‌ كورد د یاركر ب رێكێن نوی و كەڤن هەتا گەهشتیە وی رادەی، ب تۆپ و تانكان و فرۆكان هێرشكرییە سەر كوردستانێ‌. هەتا نوكە ل سەر هنارتنا (فرۆكەیێن بێ‌ فرۆكەڤان) د بەردەوامن و بەردەوام یێن ژێرخانەیا ئابورێ‌ كوردستانێ‌ دكەنە ئارمانج و خەلكێ‌ مە یێ‌ دبنە قوربان. ب ڤێ‌ چەندێ‌ ژی نەراوەستان؛ بەلكو دەست برە بودجە و مووچەیێ‌ خەلكێ‌ كوردستانێ‌ و سیاسەتا برسیكرنێ‌ ل دژی مللەتێ‌ كورد بكارئینا.
ڤێجا داكو ئەم ژ بابەتی دویرنە كەڤین و پیچەك بەحسا نوكە بكەین و رەوشا باژارێ‌ خۆ (دهۆكا رەنگین) بكەین كانێ‌ ئەو مانشیتێ‌ ل سەری مە بەحس لێ‌ كری راستە یان نە؟.
بابەتێ‌ مە ل دۆر مەترسیا عەرەبكرنێ‌ یە ل سەر كوردستانێ‌ ب گشتی و پارێزگەها دهۆكێ‌ ب تایبەتی. ل دویڤ راپۆرتەكا كەنالێ‌ (گاڤ) د سالا بۆری دا (275.000) هزار عەرەب ل دهۆكێ‌ ئاكنجی بووینە، ل راپۆرتێ‌ دیاردبیت كو رێژەیا (26%) ئاكنجیێن عەرەبێن هەرێمێ‌ ل دهۆكێنە. و ل دویڤ هەمان ژێدەر دیاردبیت كو د (5) سالێن داهاتی دا رێژەیا ئاكنجیێن عەرەب ل دهۆكێ‌ بگەهیتە (500) هزاركەسان. ئەم باش دزانین كو عەرەب پتر ژ كورد و ترك و فارسان ژنان دئینن و پتر زارۆیان دئینن. ژێدەر هۆسا دیاردكەت كو بتنێ‌ د (5) سالێن بۆرین دا ل دهۆكێ‌ (40) چل هزار زارۆكێن عەرەب ژدایكبووینە. بێگومان ڤان زارۆیان قوتابخانەیێن خۆ دڤێن، كو ب زمانێ‌ دایك بخوینن. ژ بەر ڤێ‌ چەندێ‌ د نوكە دا نێزیكی (200) قوتابخانین عەرەبی ل كوردستانێ‌ هەنە و ل دهۆكێ‌ بتنێ‌ (40) قوتابخانەیێن زمانێ‌ عەرەبی هەنە. و مە هەمیان دیدارا هونەرمەند كازم الساهر دیت دەمێ‌ گۆتی رژێما بەعس ئەز هنارتمە دەڤەرا ئاكرێ‌ بۆ هندێ‌ زارۆكێن كوردان بكەمە عەرەب. باشە گەلۆ: تو بێژی د نوكە دا چەند (كازم الساهر) ل دهۆكێ‌ هەنە و رەنگە ل هندەك ناڤەندێن خواندنێ‌ ژێ‌ كارێ‌ خۆ بكەن. بۆ زانین د شەش سالێن بۆری دا ل دهۆكێ‌ (686) هزار خانی و شقە ل سەر ناڤێن عەرەبان هاتیە تاپۆكرن ژبلی وان پارچەیێن زەڤیین نە هاتینە تاپۆكرن. خۆدانێ‌ نڤیسنگەهەكا كرین و فرۆتنا ئەردو خانییان بۆ ئاژانسا (KD) دیاردكە ت كو نوكە عەرەب ڤیللە و خانی و شقەیان و زەڤیان دكڕن و پارەكێ‌ مەزن بۆ كرینا زەڤیان دمەزیخن. دیاردكەت بۆ وان گرنگ نینە چەندا گران بیت یاگرنك دكرن. دیار دكەت كو پارچێن ئەردی بەرانبەر فرەنسی دو گەهشتینە (50) دەفتەرێن دۆلاری وعەرەبدكرن. (بازرگان یێن ئاخا كوردستانێ‌ دفرۆشن و عەرەب یێن وێ‌ ئاخا بخوینێ‌ هاتیە ئاڤدان. ب ساناهی دكرن و تاپۆ دكەن ل سەر ناڤین خۆ) .. ئەو كەسێن ب گومان بەرێ‌ خۆ ددەنە ڤێ‌ بابەتی بلا سەرەدانا هندەك پرۆژەیین ئاكنجیبوونێ‌ بكەن، بلا ئیڤاریەكێ‌ سەرەدانا پیشانگەه و پیشەسازیا ترومبێلان بكەن یان هندەك ماركێت و خوارنگەهان كانێ‌ كیش زمان پتر دهیتە بكارئینان؟ یا ژ ڤێ‌ وێرانتر ئەوە بەری چەند رۆژەكان ل باژێرێ‌ (سلیمانیێ‌) (حسینیەكا) عەرەبێن شیعە هاتە ڤەكرن و ئەم باش دزانینن تەشەیوع ل ئیراقا نوی چاوا و ب چ رێك دهێتەكرن .كانێ‌ چاوا دەڤەرێن عەرەبێن سوننە دهینە تەشیوعكرن. ئێدی دێ‌ دەست ب كوردستانێ‌ ژی كەن. ئالایێن رەش و رەنگا و رەنگ، دێ‌ ل كوردستانێ‌ ژی بینی خۆ قوتان و هەلیسە ژی دێ‌ مشە بیت.
ل دویڤ ڤی دەستوداری بیت د رۆژەكا نێزیك دا، دێ‌ ل كوردستانێ‌ پارتێن عەرەبی هێنە دامەزراندن ودێ‌ پشكداریێ‌ دهەلبژارتنێن بەرلەمانێ‌ كوردستانێ‌ دا كەن. كانێ‌ چاوا (رەیان كلدانی) پشكداری كر و دەنگ برن و نۆكە ئەندام پەرلەمانەكێ‌ خۆ د پەرلەمانێ‌ كوردستانێ‌ دا هەیە. دێ‌ داخوازا پلە و پۆستان كەن د كوردستانێ‌ دا، دێ‌ داخوازا مافێن سیاسی و كولتووری و رەوشەنبیری كەن و دویر نەبینە، بەغدا فشارێ‌ بێخیتە ل سەر كوردستانێ‌ وكارتا مووچەیان بەردەوان یا بلندە دەستێن وان دا. پسیارا من ئەوە: تو بێژی زارۆكێن مە، بشێن ل پاشەرۆژێ‌ دهۆكا داسنیا ب زمانێ‌ كوردی باخڤین و بخوینن.. تو بێژی ناڤێن تاخێن دهۆكێ‌ ناگوهۆرن یان دێ‌ وەك خۆ مینن؟.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a8%d9%80%d8%b1%d8%b3%db%8c%d9%83%d8%b1%d9%86-%d8%a8%d9%80%db%95%d8%b3-%d9%86%d9%80%db%95%d8%a8%d9%88%d9%88-%d8%b9%d9%80%db%95%d8%b1%db%95%d8%a8%d9%83%d8%b1%d9%86-%da%98%db%8c-%d9%87%d9%80%d8%a7/265800/feed/ 0 چـاكـسازی و نەهێلانا گـەنـدەلیێ‌؛ ئـارمانجـا هـەڤپشك یا هـەرێمێ و ئیراقـێ یە https://rojnameyaevro.com/ku/%da%86%d9%80%d8%a7%d9%83%d9%80%d8%b3%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d9%88-%d9%86%db%95%d9%87%db%8e%d9%84%d8%a7%d9%86%d8%a7-%da%af%d9%80%db%95%d9%86%d9%80%d8%af%db%95%d9%84%db%8c%db%8e%e2%80%8c%d8%9b-%d8%a6%d9%80/265798/ https://rojnameyaevro.com/ku/%da%86%d9%80%d8%a7%d9%83%d9%80%d8%b3%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d9%88-%d9%86%db%95%d9%87%db%8e%d9%84%d8%a7%d9%86%d8%a7-%da%af%d9%80%db%95%d9%86%d9%80%d8%af%db%95%d9%84%db%8c%db%8e%e2%80%8c%d8%9b-%d8%a6%d9%80/265798/#comments Wed, 08 Jul 2026 22:05:16 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=265798 سندس سالح سلێڤانەی

د ڤان رۆژێن دووماهیێ دا، ئەو هەوا و گەنگەشا بەرفرەه یا ل سەر ئاستێ ئیراقێ هاتیە راگەهاندن بۆ دەستەسەركرنا دز، گەندەلكار و وان كەسێن ب رێكێن نەقانوونی دەست ب سەر مولكێ گشتی دا گرتی، بوویە ئێك ژ گرنگترین بابەتێن ناڤخۆیی. ئەڤ پێنگاڤە ژ بۆ ڤەگەڕاندنا حەقێ گەل و پاراستنا سامانێ نیشتمانی، پێنگاڤەكا د جهێ خۆ دا و یا گرنگە، چنكو نەهێلانا گەندەلیێ ئەلیفوبێیا هەر ئاڤاكرنەكا دروستە بۆ پاشەڕۆژا وەلاتەكی.
پارتی دیموكراتی كوردستان و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، ب گەرمی پێشوازی ل ڤێ هەوا سەرۆكوەزیرێ ئیراقێ، عەلی زەیدی كرینە و پشتەڤانیا خۆ بۆ سەرخستنا وێ دوپات كریە. ئەڤ هەلوەستێ حوكمەتا هەرێمێ، نە ب تنێ دپلۆماسییە، بەلكو دەربرینەكا راستیە ژ باوەرییا مە ب وێ چەندێ كو قانوون دڤێت ل سەر هەمیان وەكهەڤ بیت و هەر كەسێ دەستێ خۆ د سامانێ گشتیدا كربیت، دڤێت رووبەروویێ دادگەهێ ببیت.
حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ب شێوەیەكێ رەها و بێ دودلی بۆ بەغدا و بۆ هەموو لایەكێ دیاركریە كو هەرێما مە چ جاران نابیتە پەناگەهەك بۆ دز و گەندەلان. هەر كەسێ د ناڤ ئیراقێ دا داخوازكری بیت و بڤێت ل هەرێما كوردستانێ خۆ ڤەشێریت، بلا باش بزانیت كو دەرگەهێن مە بۆ وان نینن. ئەم د ڤێ چەندێ دا قانوون و رێككارێن ئێمناهیێ دێ د سەروەریێ دا هێلین، چنكو مە دڤێت ل ناڤ سنوورێن خۆ دا رێزێ ل دادپەروەریێ بگرین و ل گەل هێزێن ئێمناهی یێن فیدرالی هەماهەنگیەكا تەمام هەبیت بۆ رادەسكرنا هەر كەسەكێ قانوون ل دووڤە.
ئەڤە ژی د ڤەگەریت بۆ وێ راستیێ كو درووشمێ حوكمەتا مە یا هەرێمێ، چەسپاندنا چاكسازیێ و ریشەكی كرن یان ژناڤبرنا گەندەلیێ یە. مە دڤێت سیستەمەكێ بێ گەندەلی، بێ تالان و بێ فێلكاری ئاڤا بكەین، دا كو خزمەتا وەلاتیێن خۆ بكەین و باوەریا جاددێ و جەماوەری بۆ دەزگەهێن فەرمی ڤەگەڕینین. هەرێما كوردستانێ، ب هەموو شیانێن خۆڤە، د بەرهەڤە دگەل ئیراقێ دشێت بۆ ڤەگەڕاندنا مافێن گشتی یێن ماندیبوونا گەلێ مە، و دڤێت ئەڤە ببیتە دەستپێكا قووناغەكا نوی یا هەڤكاریێ.
گەندەلی، نەخۆشیەكا كوژەك و مەترسیدارە ل سەر لەشێ ئابووری و سیاسییێ هەر وەلاتەكی، لەورا لێبۆرین ل سەر هیچ گەندەلكارەكێ ناهێتەكرن. ئەوا نوكە دهێتەكرن، دەڕبرینا وێ ئیرادێ یە كو دڤێت وەلاتی ب ئارامی بژیت و سامانێ گەل ب دەستێ چەند كەسێن دەستبڕ نەهێتە خوارن، ئەم د گەل هەموو ئەو هەوێن چاكسازیێ داینە كو دبنە ئەگەرێ پاراستنا شكۆیا وەلاتێ مە و دابینكرنا دادپەروەریێ بۆ نەوەیێن داهاتی. ل دووماهیێ، حوكمەتا هەرێمێ دێ یا بەرهەڤ بیت بۆ هەر جۆرە هەماهەنگیەكا ژ بۆ ڤێ مەرەمێ، دا كو پێكڤە بشێین وێ چەندێ بكەینە راستی كو قانوون ل سەروەرییا هەموو كەسەكێ یە.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%da%86%d9%80%d8%a7%d9%83%d9%80%d8%b3%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d9%88-%d9%86%db%95%d9%87%db%8e%d9%84%d8%a7%d9%86%d8%a7-%da%af%d9%80%db%95%d9%86%d9%80%d8%af%db%95%d9%84%db%8c%db%8e%e2%80%8c%d8%9b-%d8%a6%d9%80/265798/feed/ 0 كـوردستان ب ئێكگرتـنێ یـا ب هێزە، نـەك ب دابەشبوونـێ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%83%d9%80%d9%88%d8%b1%d8%af%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%d8%a8-%d8%a6%db%8e%d9%83%da%af%d8%b1%d8%aa%d9%80%d9%86%db%8e-%db%8c%d9%80%d8%a7-%d8%a8-%d9%87%db%8e%d8%b2%db%95%d8%8c-%d9%86%d9%80%db%95%d9%83/265796/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%83%d9%80%d9%88%d8%b1%d8%af%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%d8%a8-%d8%a6%db%8e%d9%83%da%af%d8%b1%d8%aa%d9%80%d9%86%db%8e-%db%8c%d9%80%d8%a7-%d8%a8-%d9%87%db%8e%d8%b2%db%95%d8%8c-%d9%86%d9%80%db%95%d9%83/265796/#comments Wed, 08 Jul 2026 22:04:32 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=265796 مووسا خالد

بێگومان، هێز و پاشەڕۆژا هەر گەلەكێ د دیرۆكێ دا ب ئێكگرتنێ كۆم دبیت، چ مللەت نەشیاینە پێش بكەڤن یان مافێن خۆ یێن نەتەوەیی و مرۆڤایی بپارێزن هەتا كو ل سەر بنەمایەكێ ب هێز یێ ئێكگرتنێ ڕانەوەستاندبن. بۆ گەلێ كورد و ئاخا كوردستانێ، ئەڤ ڕاستیە دوپات بارگرانترە، كوردستان ب درێژاهیا دیرۆكێ، قوربانیێن مەزن داینە ژبەر نەبوونا ئێكدەنگیەكا سەرتاسەری، ئەڤرۆ پتر ژ هەر دەمەكێ ئاشكرا بوویە كو كلیلا مان و سەركەفتنا مە د ئێكگرتنێ دایە، نە د پارچەبوون و دابەشبوونێ دا.
ئەگەر ئەم سەحكەین لاپەرێن دیرۆكێ دێ بینین كو هەر گاڤا كورد دابەشبووینە د ناڤبەرا بەرژەوەندیێن بەرتەنگ یێن حزبی، دەڤەری، یان عەشایەری دا، نەیارێن مە ئەڤ چەندە وەك دەلیڤەیەك بكارئینایە بۆ لاوازكرنا قەوارێ مە. دابەشبوون چ جاران چارەسەری نەبوویە، بەلكو هەردەم دەرگەه بۆ دەستێوەردانا دەرەكی خۆش كریە. لایەنێن دەرەكی چ جاران خێرا ڤێ ئاخێ نەڤیاینە، ئەوان بتنێ دابەشبوونا ناڤخوی بكارئینایە وەك چەكەك بۆ لاوازكرنا ئیرادا كوردینیێ.
هێزا هەر ولاتەكێ د سەقامگیریا وێ یا سیاسی و هێزا وێ یا ئابووری دا ڕەنگڤەدەت. دەمێ بڕیارا سیاسی و ئابووری یا كوردستانێ ئێكگرتی بیت، جیهانا ژ دەرڤە و جڤاكا نیڤدەولەتی ب چاڤەكێ بهێزتر و ب ڕێزتر ڤە مە دبینن. دابەشبوون بتنێ بێهێزیێ و پێگەیێ هەرێمێ د دانوستاندنێن نیڤدەولەتی و هەرێماتیك دا لاواز دكەت، بەروڤاژی ئێكگرتن وێ چەندێ دگەهینیت كو كورد خودان ئێك گۆتارن.
تشتەكێ نۆرمالە كو د ناڤ جڤاكێ‌ دا جوداهیێن هزری، سیاسی و رەوشەنبیری هەبن، ئەڤە نیشانا ساخلەمیا جڤاكێ یە. بەلێ، یا مەترسیدار ئەوە دەمێ ئەڤ جیاوازیە دبنە ئەگەرێ دابەشبوونا جوگرافی و كارگێڕی، یان دروستبوونا سنوورێن دەستكرد د ناڤبەرا باژێر و دەڤەرێن كوردستانێ دا. پێدڤی چاڤدێریێ ل سەر وێ چەندێ هەبیت كو دژایەتیا حزبی كاریگەریێ ل سەر دەستكەفتێن نەتەوەیی نەكەن. پاراستنا قەوارەیێ هەرێما كوردستانێ پێدڤی ب جێهگرتنا وێ هزرێ هەیە كو «بەرژەوەندیا گشتی یا نیشتمان پێشیا هەموو بەرژەوەندیێن دۆست و حزبایەتێنە».
كوردستان وەك جەستەیەكێ یە، ئەگەر ئەندامەكێ وێ بێهێز بیت یان بهێتە جوداكرن، هەموو جەستە دێ پێ بێهێز كەت. خۆدانكرن د ماف و ئاخێ دا پێدڤی ب دلەكێ مەزن و ئێكگرتی هەیە. هێزا مە د ئێكگرتنا مە دایە، د ئێك گۆتارا دلسۆز بۆ ڤێ نیشتمانی. دابەشبوونا حزبایەتی چارەسەری نینە و ئێكگرتن تاكە ڕێكە بۆ پاشەڕۆژەكا گەش و سەرفراز بۆ گەلێ مە.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%83%d9%80%d9%88%d8%b1%d8%af%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%d8%a8-%d8%a6%db%8e%d9%83%da%af%d8%b1%d8%aa%d9%80%d9%86%db%8e-%db%8c%d9%80%d8%a7-%d8%a8-%d9%87%db%8e%d8%b2%db%95%d8%8c-%d9%86%d9%80%db%95%d9%83/265796/feed/ 0 كـوردستان ل سـەردەمێ سـەفـەوییان https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%83%d9%80%d9%88%d8%b1%d8%af%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%d9%84-%d8%b3%d9%80%db%95%d8%b1%d8%af%db%95%d9%85%db%8e-%d8%b3%d9%80%db%95%d9%81%d9%80%db%95%d9%88%db%8c%db%8c%d8%a7%d9%86/265794/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%83%d9%80%d9%88%d8%b1%d8%af%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%d9%84-%d8%b3%d9%80%db%95%d8%b1%d8%af%db%95%d9%85%db%8e-%d8%b3%d9%80%db%95%d9%81%d9%80%db%95%d9%88%db%8c%db%8c%d8%a7%d9%86/265794/#comments Wed, 08 Jul 2026 22:03:43 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=265794 عەبدولحەكیم حاجی جادر

دەولەتا سەفەوی ل سالا ١٥.١ ز ل هەڕێما (ئازربیجان) یا ئیڕانێ، ل سەڕ دەستێ ئیسماعیل سەفەوی هاتە دامەزراندن و باژێڕێ ساختەكاریێ كرە پایتەختێ دەولەتا خۆ و ناسناڤێ شاه ل سەڕ خۆ دانا و مەزهەبێ شیعی كڕە مەزهەبێ فەرمی یێ دەولەتێ و پاشی دەست ب سەڕ هەمی ئیڕانێ داگڕت و ل دویڤ دا هەوێن بەرفرەه كرنە بەشەكێ كوردستانێ و هەمی ئیراق و چەند دەڤەڕەكێن قەفقازێ ژی گڕتن.
ل سالا ١٥.٦ ز، ئێكەم هێڕشا سەفەوییان بۆ سەڕ كوردستانێ دەست پێكڕ، هێزێن سەفەوی ڕوی ب ڕوی بەڕگڕییەكا دلێڕانە یا كوردان بوون، ب تایبەتی هەردو مێرنشینێن (موكریان) و (بۆتان) بەلێ ل دوماهیێ سەفەوییان دەرئەنجامێ ڤان هێرشان شیان بەشەكێ گرنگێ كوردستانێ بئێخیتە سەر نەخشەیێ دەولەتا خۆ، كو مێرنشینێن (لۆرستان) و (هەكاری) و (بەدلیس) و باژێرێن گڕنگێن وان و ئامەد (دیاربەكر) ل گەل دا بوون.
هەر د چارچووڤەیێ ئەوان هەولان دا ل سالا ١٥.٨ ز باژێڕێ (بەغدا) داگیركر كو پایتەختێ دەولەتا ئاق قوینلۆ بوو، و ل دویڤ دا دەولەتا سەفەوییان پێلێن خۆ بۆ باشوورێ ئیڕاقێ هاڤێتن و باژێڕێ بەسڕا داگیركر.
شاه ئیسماعیل سەفەوی ل دەسپێكێ سیاسەتەكا نەرم ل گەل میر و سەڕۆكێن كوردان دكر هەتا وەكی پێگەهێ خۆ موكوم بكەت، پاشی دوژمنایەتییا خۆ یا ڕاستەقینە دەرئێخستن و چەند میرێن كوردان ئێخستنە د زیندانێ ڤە، و میرێن قزلپاشیێن خۆ ل جهێ وان دانان.
سەرهلدانا دەولەتا سەفەوی ل كوردستانێ و ل ئیراقێ، ئوسمانی رازی نە بوون كو ئەو دەڤەرا پڕ خێر و بێر و ستڕاتیجی ل ژێر دەستهەلاتا سەفەوییان دا بیت. لەورا لەشكەرێ ئوسمانی ب سەركردایەتییا سولتان یاور (سەلیمێ ئێكێ) ل سالا ١٥١٤ ز، ل دۆلا چالدێڕان ڵ باكوڕێ ڕۆژئاڤا دەریاچا ئورمیێ ل سەر ئاخا كوردان ڕوی ب ڕوی ئێكودو بوون، د ئەڤی شەڕی دا ئوسمانی سەڕكەفتن، هێزێن كوردان ڕۆل هەبوو ل سەڕكەفتنا ئوسمانییان ب سەڕ سەفەوییان دا ل شەڕێ چالدیڕانێ ژ ئەگەرێ نەرازیبوونا وان ل سەڕ سیاسەتا توندوتیژا شاه ئیسماعیلێ سەفەوی ل لایەكی ڤە و بزاڤێن مەلا ئیدریسێ بەدلیسی، كو كەسەكێ پلە بەرزێ سیاسی و ئایینی یێ كورد بوو بۆ پشتەڤانییا دەولەتا عوسمانی بكەن ژ لایەكێ دی ڤە. ئەوبوو شازدە میر و سەركردەیێن كوردان ب هێزێن خۆڤە هاتنە ناڤ ڕێزێن لەشكڕێ ئوسمانییان ل چالدێڕانێ، هەر ژ بەر ڤێ چەندێ سولتان سەلیم یاور پشتی ڤێ سەڕكەفتنێ د نامەیەكێ دا ستایشا میرێن كوردان كڕ و ناسناڤێ بەگلەربەگ ب ئەوان پەخشی.
گرنگترین ئەنجامێن شەڕێ چالدیڕانێ ل سەڕ كوردستانێ ئەوبوون: كوردستان دابەش بوو ل سەر دو بەشان، بەشەك ڕۆژهەلات ل بن دەستێ سەفەوییان دا و بەشێ زۆر ژی كەفتە بن دەستێ دەولەتا عوسمانی، عوسمانییان ب ئەگەڕێ داگیركرنا بەشەكێ زۆڕێ كوردستانێ، شیان پاڕێزگاریێ ل سنوورێ ڕۆژهەلاتا دەولەتا خۆ بكەن و سەردەمەكێ درێژ، شەڕ و ململانێ د ناڤبەرا دەولەتا ئیرانێ و دەولەتا ئوسمانی دەستپێكڕ، كو ل دەسپێكا سەدێ شازدێ هەتا دەسپێكا سەدێ بیستێ ڤەكێشا، دەمێ ڤان چار سەد سالان چەندین شەڕ و كوشتن د ناڤبەرا دەولەتێن ئیرانێ و ئوسمانییان دا ڕوی دا و پتریا ئاخا كوردستانێ مەیدانا ڤان شەڕ و ململانێ بوون.
یا خۆیایە ئەم بێژین كو میرنشینێن كوران چ خۆشی نەدیتن ل بن دەستێ دەولەتا سەفەوییان دا، چونكی شیعە مەزهەب بوون، وان پێ خۆشبوو ڕێككەفتنێ دگەل ئوسمانییان دا بكەن و سەربەخۆ بن ب ڕێڤەبڕنا میڕنشینێن خۆ ژ هەمی لایان ڤە.

ژێدەر:
في العصر الحديث (جليليَ جليل و اخرون). ١. الحركة الكردية. ٢. كوردستان و كورد (دكتور عبدالرحمان قاسملو). ٣. كوردستان و تاريخ الحركة القومية الكردية (جلال الطالباني). ٤. تاريخ الدولة العثمانية.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%83%d9%80%d9%88%d8%b1%d8%af%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%d9%84-%d8%b3%d9%80%db%95%d8%b1%d8%af%db%95%d9%85%db%8e-%d8%b3%d9%80%db%95%d9%81%d9%80%db%95%d9%88%db%8c%db%8c%d8%a7%d9%86/265794/feed/ 0 بهایێن خوارنان https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a8%d9%87%d8%a7%db%8c%db%8e%d9%86-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d8%b1%d9%86%d8%a7%d9%86/265782/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a8%d9%87%d8%a7%db%8c%db%8e%d9%86-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d8%b1%d9%86%d8%a7%d9%86/265782/#comments Wed, 08 Jul 2026 21:53:12 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=265782 زنار تۆڤى

ل هه‌ر ده‌ڤه‌ره‌كێ، جه و بهایێن خوارنگه‌هان ژێكجودانه‌، ئه‌ڤ چه‌نده‌ دمینیت، ل سه‌ر وى جهێ ئه‌و خوارنگه‌هه‌ لێ هاتینه‌ دروستكرن، ل گه‌ل چێكرنا خوارنێ ل وان خوارنگه‌هان، كو ئه‌ڤ چه‌نده‌ تشه‌كێ سروشتى یه‌، هه‌روه‌سا ل گه‌له‌ك خوارنگه‌هان لیستا بهایان هه‌یه‌ و ده‌مێ مرۆڤ دچیته‌ وان خوارنگه‌هان، دێ لیستا بهایان ده‌نه‌ف مرۆڤى و ئه‌و خوارنا مرۆڤى دڤێت، ل دووڤ وان بهایان دێ داخواز كه‌ت و چ تشتێن زێده‌تر بۆ مرۆڤى ل گه‌ل نائینن، ئانكو هه‌ر تشتێ مرۆڤ داخواز بكه‌ت و بخوت، دێ هێته‌ حسابكرن و چ تشتێ زێده‌تر بۆ مرۆڤى ناهێت و ل دووڤ وى تشتى مرۆڤى خوارى دێ پارێ خۆ ده‌ت، بێى داخوازیا مرۆڤى چ خوارنێ بۆ مرۆڤى نائینن و تشتێن زێده‌ ناهێنه‌ دانان و چ خوارن و به‌رمایكێن وێ ژى نامینن، ئه‌ڤه‌ كاره‌كێ گه‌له‌ك جوانه‌، ب ڤى ره‌نگى خوارن ژى ب هه‌روه‌ ناچیت.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a8%d9%87%d8%a7%db%8c%db%8e%d9%86-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d8%b1%d9%86%d8%a7%d9%86/265782/feed/ 0 سـایكۆلـۆژیـا دەنـگدەرێ تـۆلـڤەکەر ل سلێمانیێ و كێشەیـا سـەقامگیرییا سیاسـی https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b3%d9%80%d8%a7%db%8c%d9%83%db%86%d9%84%d9%80%db%86%da%98%db%8c%d9%80%d8%a7-%d8%af%db%95%d9%86%d9%80%da%af%d8%af%db%95%d8%b1%db%8e-%d8%aa%d9%80%db%86%d9%84%d9%80%da%a4%db%95%da%a9%db%95%d8%b1/265684/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b3%d9%80%d8%a7%db%8c%d9%83%db%86%d9%84%d9%80%db%86%da%98%db%8c%d9%80%d8%a7-%d8%af%db%95%d9%86%d9%80%da%af%d8%af%db%95%d8%b1%db%8e-%d8%aa%d9%80%db%86%d9%84%d9%80%da%a4%db%95%da%a9%db%95%d8%b1/265684/#comments Wed, 08 Jul 2026 10:36:51 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=265684 محەمەد عامر دێرشەوی

سیستەمێن هەلبژارتنان و
سەقامگیرییا سیاسی
د جۆرەك سیستەمێن هەلبژارتنان دا، وەك ل وەلاتێن ئێكگرتی یێن ئەمریكا یان یابانێ‌ و هەتا ڕادەیەكێ ل بەریتانیا، سندۆقێن دەنگدانێ د ئەنجامدا، سیستەمەكێ دوقۆلی ل پەرلەمانی بەرهەمدئینن، كو ئێك ژ هەردو پارتێن سەرەكی پڕانیا ڕەها بدەستڤەدبەت، ئەڤ چەندە ژی دەلیڤێ ددەتێ كو حوكمەتەكا سەقامگیر و جێگیر پێكبینیت و بودجە و قانوونان بێ ئاستەنگ دەرباز بكەت.
بەلێ سیستەمێ هەلبژارتنان ل هەرێما كوردستانێ ل سەر بنەمایێ هەڤسەنگیا ڕێژەیی یە، وەك ل ئەلمانیا، ئیتالیا، توركیا و ئیراقێ، ئەڤ سیستەمە ب تەمامی جودایە؛ چونكی پەرلەمانەكێ فرەپارت بەرهەم دئینیت كو چ لایەنەك ب تنێ نەشێت پڕانیا ڕەها بدەستڤەبینیت، واتە ڕێژەیا پێنجی كۆمی ئێك. د ڤی جۆرە سیستەمی دا، هەڤپەیمانی و ڕێككەفتنێن سیاسی د ناڤبەرا پارتان دا دبنە پێدڤیەكا حەتمی ب مەرەما ئاڤاكرنا پەرلەمان و حوكمەتەكا جێگیر. لەوا ل سەر ڤی بنەمایی نابت مرۆڤ ل دژی چ ڕێككەفتنان ڕابوەستیت، ئەگەر د بەرژەوەندیا جێگیریا هەرێمێ و دەزگەهێن وێ یێن دەستووری دا بیت.
بەری مرۆڤ بچیتە د ناڤ هەلسەنگاندنا چ ڕێككەفتنێن سیاسی دا، پێدڤییە جوداهییێ د ناڤبەرا دو جۆرێن هەڤپەیمانیان دا د سیستەمێن پەرلەمانی یێن فرەپارت دا بكەت. چونكی نە هەمی هەڤپەیمانی هەمان وەزیفێ ئەدا دكەن و سەركەفتنا وان ژی ب هژمارا پارتێن ئیمزا ل سەر كری ناهێتە پیڤان، بەلكو ب دەستڤەئینانا ئارمانجا پێكئینانا هەڤپەیمانیێ دئێتە نرخاندن. لەوان مرۆڤ دشێت دو جۆرێن ڕێكەفتن و هەڤپەیمانیان ببینیت:
جۆرێ ئێكێ: ئەو هەڤپەیمانییە یاكو دهێتە ئاڤاكرن بۆ بەرهەمئینانا زۆرینەكا پەرلەمانی یا جێگیر و پێكئینانا حوكمەتەكا خۆدان شیان بۆ دەركرنا بڕیاران، دەربازكرنا قانوونان، پاراستنا دەزگەهان و بجهئینانا جێگیریا سیاسی.
جۆرێ دووێ: ئەو هەڤپەیمانینە یێن كو ئارمانجا وان یا سەرەكی نە پێكئینانا حوكمەتەكا جێگیرە، بەلكو گوهۆڕینا تەرازوویا هێزێ یە، یان پەكخستنا كارێ پەرلەمانی، یان ڕێگریگرتن ل تەمامبوونا ڕێژەیا قانوونی یا پێدڤی، یان ژی بۆ باشتركرنا پێگەیێ دانوستاندنێ یێ ڤی لایەنی یان یێ لایەنی دیتر.
هەڤپەیمانییا ئێكێ باوەرییا هەڤوەلاتی ب سیستەمێ دیموكراتی ب هێزدئێخیت، لێ یا دویێ دبیتە ئەگەرێ درێژكرنا تەمەنێ قەیرانێن سیاسی و دەزگەهان لاواز دكەت، دودلیێ ل دەڤ هەڤوەلاتی و وەبەرهێنەر و هەڤپشكێن نێڤدەولەتی زێدەدكەت. ژ ڤێ دیدگەهێ، پرسیارا ڕاستەقینە نە ئەڤەیە، كا كێ هەڤپەیمانی ل گەل كێ پێكئینایە؟ بەلكو ئەڤەیە كا ئەڤ ڕێككەفتن كیژ جۆرێ هەڤپەیمانیان پەیدا دكەت؟

ناڤەڕۆكا ڕێككەفتنا سیاسی
د نەریتێن كوردستانێ دا

ڕێككەفتنێن سیاسی چ جاران بۆ جادەیا كوردستانێ بیانی نەبوونە، چ د قووناغا خەباتا چیا دا یان د قووناغا بڕێڤەبرنا باژێڕ و پەرلەمانی. نەریتێن سیاسی دبێژن، كو ڕێككەفتن ل سەر بنەمایێ گەڕێن دانوستاندنێ یێن دژوار دهێنە ئاڤاكرن و ژ لایێ شاندێن بلند یێن مەكتەبێن سیاسی یێن پارتان ڤە دهێنە سەركردایەتیكرن، كو ل بارەگایێن فەرمی كۆم دبن، هەر لایەنەك سازشێن ل بەرانبەر پێشكێش دكەت بۆ گەهشتنا ب چارەسەریێن ناڤین و ڕێككەفتن ب ڕێوڕەسمەكێ فەرمی یێ ئیمزاكرنێ و ب ئامادەبوونا شاندان و دەزگەهێن ڕادگەهاندنێ دهێتە دیاركرن.
ئەڤە ئەو چەندە یە كو مە د ئەزموونێن ئێكەتییا نیشتمانییا كوردستانێ دا ژی دیتی؛ ژ ڕێككەفتنا ستراتیژی ل گەل پارتی دیموكراتی كوردستان ل حەفتی كانوونا مەزن یا سالا 2007 و هەتا دگەهیتە ڕێككەفتنا «دەباشان» دگەل بزووتنەوەیا گۆڕان حەفتی گولانا 2016، كو سەرەڕای شكستخۆارنا وێ یا پاشەڕۆژێ و دوماهیهاتنا گۆڕان ژ لایێ سیاسی ڤە، لێ ئەڤ ڕێكەفتنە ب شاندێن فەرمی یێن ئەندامێن مەكتەبا سیاسی و ئامادەبوونا سەركردەیێن خۆدان ئەزموون ژ هەردو لایەنان ب شێوەیەكێ ئاشكرا هاتە ئەنجامدان و ئیمزاكرن.

«ڕێككەفتنا زیندانێ»:
هەڤپەیمانییەكا بێ شاند و بێ تەرازۆیێن هەڤسەنگ

یا سەیر و سەمەرە د ڕێككەفتنا دوماهییێ دا، كو د ناڤا خەلكی و ناڤەندێن سیاسی دا ب «ڕێككەفتنا زیندانێ» یان «ڕێككەفتن ل گەل زیندانی» هاتیە نیاسین، ئەوە كو ب تەمامی ژ ڤان نەریتێن سیاسی دەركەفتییە. چ شاندێن دانوستاندنێ یێن مەكتەبێن سیاسی بەری وێ نەكەفتینە، و د ڕێوڕەسمێ ئیمزاكرنا وێ دا ژی سەركردەیێن خۆدان ئەزموونێن دیرۆكی یێن ئێكەتییا نیشتمانی ئامادە نەبوون.
هەمی دیمەنێن وێ ئیمزاكرنێ ئاماژە بۆ هەكێشەكێ ب تنێ دكرن: ئیمزاكرن ل سەر وێ چەندا كو ل پشتبەستنێن زیندانێ هاتبوو ئەندازیاریكرن؛ ئازادكرنا سەرۆكێ لایەنێ نەوەی نوێ و چارەسەركرنا كێشەیێن وی یێن دادوەری، د بەرانبەر دا 15 پەرلەمانتارێن نەوەی نوێ هەروەكو 23 پەرلەمانتارێن ئێكەتیێ ل كۆمبوونێن پەرلەمانی ئامادە بن یان نە و كەنگی بێژن نەخێر یان بێژن بەلێ.
ژبەر ڤێ چەندێ، ئەڤ ڕێككەفتنە ب چ ڕەنگان ب سەر ڕێككەفتنێن سیاسی یێن كوردستانێ ناچیت، بەلكو ئیمزایەكە د ناڤبەرا لایەنەكێ ب هێز دا، كو خۆدان هێزێن چەكدار و دەزگەهێن ئەمنی و پەیوەندیێن دەرەكی یە و پشتەڤانییا لایەنێن بەغدا و كەسانێن وەكو قەیس خەزعەلی و دەستكێن وی هەیە و د ناڤبەرا لایەنەكێ لاواز و قەیران ل دۆر دا، كو سەرۆكێ وێ گەفێن زیندانێ ل سەرن، بێی هێزا چەكدار و بێی پێگەیەكی دبلۆماتی یێ دیار. ژ ڤێرێ، ئەوا شاسوار عەبدولواحید ل بەردەم ڕێزدار بافڵ تاڵەبانی ئیمزا كری نەك تەنها بسەر بەڵگەنامەیەكا لێكتێگەهشتنێ ب مەرەما جێگیریا پەرلەمانی یان یا هەرێمێ ناچیت، بەلكو پتر بسەر گرێبەستەكا ناچاركرنا سیاسی ڤە دچیت.

بۆچی ڕێككەفتنا دەباشان شكەستن خوار؟
و بۆچی «ڕێككەفتنا زیندانێ»
دێ شكەستنێ خۆت؟

بۆ پێشبینیكردنا پاشەڕۆژا ڤێ «ڕێككەفتنێ»، پێدڤییا مە ب لێكۆلینەكا ئەكادیمی هەیە بۆ پێكهاتەیا دەنگدەران ل پارێزگەها سلێمانیێ. د دو دەهسالێن ئێكێ یێن تەمەنێ حوكمەتا هەرێمێ دا، سلێمانی د ناڤ جێگیریەكا سیاسی دا دژییا؛ كو ئێكەتی ب سەركردایەتییا خۆدێ ژێ ڕازی مام جەلال نێزیكی شەست ژ سەدێ یێن دەنگان بدەستڤە دئینان، د دەمەكێ دا پارتێن ئیسلاما سیاسی نێزیكی پازدە ژ سەدێ دبرن و پارتی دیموكراتی كوردستان پێگەیێ خۆ یێ جێگیر د ناڤبەرا دوازدە هەتا چاردە ژ سەدێ دا دپاراست، دگەل هەبوونا ڕێژەیەكا دەنگدەرێن، كو گەلەك پیتێ ب سیاسەت و دەنگدان و حزباتیێ نادەن هندی ژیانا وان یا ڕۆژانە بۆ وان خەم.
لێ خراپیا بڕێڤەبرنێ و گەندەلی و نەبوونا خزمەتگوزاریان ل زۆنا سلێمانیێ- د بەراوردكرن دگەل هەلمەتا ئاڤادانیێ یا بەردەوام ل هەولێر و دهۆكێ ل ژێر بڕێڤەبرنا پارتی دا- بوو ئەگەرێ سەرهەلدانا نیڤەكا دەنگدەرێن ئێكەتیێ ل دژی وێ. ل دەستپێكێ ڤی دەنگدەری خوە د ناڤ بزووتنەوەیا گۆڕان هەلبژارت، كو گۆڕان دگۆت لێدانا گەندەلیێ و لێپرسینێ ژ سەركردەیێن گەندەل هاتبوو پێكئینان، لەوما گۆڕان سەركردایەتییا جادەیێ كر و بیست و پێنج كورسی ل سالا 2009 بدەستڤەئانین. لێ چەوتییا كوژەك یا گۆڕان ئەوە بوو، كو ل دوماهیێ چوو ڕێكەفتنەكا «ستراتیژی» ل گەل ئێكەتیێ ئێمزاكر؛ ڕێكەفتنا دەباشان ل 2016 بۆ دابەشكرنا دەسهەلات و پۆستان، و ئەڤە ژی بوو مایێ هەستپێكرنا ب خیانەتێ و نائۆمێدییا وی دەنگدەرێ كو بۆ سزادانا ئێكەتی دەنگ ب گۆڕان دابوو و ئەڤ چەندە ژی بووە ئەگەرێ داڕمانا گۆڕان ب تەمامی د هەلبژارتنێن پاشتر دا و پەرلەمانیێن وێ بوونە پاشكۆیێن سادە یێن ئێكەتیێ.
ئیرۆ دیرۆك خۆ وەك شانۆگەریەكا كۆمیدی دوبارە دكەتەڤە؛ دەنگدەرێ ل تۆلەستاندنێ دگەریت ژ ئێكەتی و دەنگدایی گۆڕان، گۆڕان هێلا ژبەر كو دیتی گۆڕان خیانەت ل دەنگێ وی كری، دەنگێ خوە دا نەوەیی نوێ، داكو تۆلێ ژ ئێكەتی و گۆڕان ڤەكەت و گەفا هەلاویستنا ل مەیدانا سەڕا جێبەجێ بكەت، بەلێ شاسوار چوو «ڕێكەفتنەك ستراتیژی» ل گەل باڤل تالەبانی ئیمزاكر. ڕێكەفتنەكێ كو د بنیات دا ل گەل كەسەكی زیندانكری و ژ زیندانێ دەست پێ كری بۆ ڤی دەنگدەری «ڕێككەفتنا زیندانێ» خوە هاڤێتنا د باوەشا كورێن مام جەلال دا یە نەك سزادانا وان و جێبەجێكرنا گەفا هەلاویستنا ل مەیدانا سەڕا. دوبارە بەرهەمئینانا دەباشانە؛ چونكی بابەت تەنێ پرۆسەیەكا پاشكۆكرنا پازدە پەرلەمانایە بۆ كوتلەیا ئێكەتیێ، ئەڤە ژی دێ تەقینەكا دی د ناڤ ڤی دا دروست كەت، ئەو جەماوەرێ دەنگ دایێ ژ پێخەمەت تۆلەسەندنا سیاسی نەك بۆ گرێدانا ڕێككەفتنێن ئازادكرنا زیندانییەكێ. د سیستەمێن دیموكراتی دا، پارت ل سەر ئەدایێ پەرلەمانی ب تنێ ناهێنە پێڤان، بەلكو ل سەر ڕادەیێ وەفادارییا وان بۆ ئەو بەلێنیێن د دەمێ هەلمەتێن هەلبژارتنان دا داینە دەنگدەران. چونكی دەنگدەر دەنگێ خۆ ل سەر بنەمایێ بەرنامەیەكێ سیاسی و هەلوەستێن ڕاگەهاندی ددەت، نەك تەنێ ل سەر ناڤێن بەربژاران. ژبەر هندێ، ڤەگوهاستنا گۆتارێ ژ دژبەریا توند یا پارتەكێ بۆ هەڤپەیمانیێ ل گەل وێ دێ ب بەرسڤەكا نەرێنی بیت.
دوماهی و پرسیارا سەرەكی: دەنگێن تۆلڤەكەر ل سلێمانیێ بەر ب كیڤە؟
كێشە نە د هندێ دا یە كو ئەڤ پارتە یان یان یا دی هەڤپەیمانیێ بكەت، چونكی ئەڤە مافەكێ پاراستی یە د دیمۆكراسیێ دا، بەلكو كێشە د سروشتێ هەڤپەیمانیێ و ئەركێ وێ دا یە. ئەو هەڤپەیمانیێن ل سەر بەرنامەیەكێ حوكمەتی یێ ڕۆن، و ڕێزگرتن ل ئەنجامێن هەلبژارتنان و بەرهەمئینانا زۆرینەكا جێگیر دهێنە ئاڤاكرن د بن مایێ بهێزكرنا دەزگەهان. لێ ئەو هەڤپەیمانیێن كو ئارمانجا وان پەكخستنا دەزگەهان یان دوبارە دابەشكرنا تەرازویا هێزان بیت بێی ئاسۆیەكێ حكومەتی یێ ڕۆن، ڕەنگە دەستكەفتێن سیاسی یێن دەمكی بدەستڤەبینن، لێ جێگیریەكا بەردەوام ب دەستڤەنائینن.لەوما پرسیارا ڕاستەقینە یا كو پێدڤییە ناڤەندێن لێكۆلینێ ل سەر ڕابوەستن ئەڤەیە: دەنگدەرێ تۆلڤەكەر و نەڕازی ل سلێمانیێ پشتی ڤەمراندنا وێ» گلۆپا دەمكی» دێ بەر ب كیڤە چیت؟
گرێمانەیا (فەرەزی) پارتی: گەلەك دویرە ئەڤ دەنگێن دڤێن ئێكەتیێ سزا بدەن بچن ل گەل پارتی دیموكراتی كوردستان؛ چونكی پارتی ب سادەیی پارتەكا دەولەت و دەزگەهانە، گۆتارێن پۆپۆلیستی بەرز ناكەتەڤە و بەلێنا دانانا سێدارەیان ل مەیدانا سەڕا نادەت، بەلكو پارتی بەردەوام ئێكەتیێ وەكو هەڤپشكەكێ خوە یێ دیرۆكی دبینیت، كو چ بەدیل بۆ نینن بۆ بڕێڤەبرن و پاراستنا قەوارێ هەرێمێ.
گرێمانەیا ئیسلاما سیاسی: ئەڤ دەنگێن د بنیاتا خوە دا عەلمانی، دێ زەحمەت بیت بەر ب پارتێن ئیسلاما سیاسی ڤە بچن، چونكی ئەڤ جۆرە پارتە وەك گرۆپێن حزبیكرنا ئایینی دئێن دیتن و بۆ بەرژەوەندیێن خوە.
كەواتە، ئەم ل بەردەم دو ئەگەرانە كو چ سێیەم بۆ نینن:
ئەگەرێ ئێكێ (بەردەوامییا پۆپۆلیزمێ) ل سلێمانیێ: ئەوە كو ئەڤ دەنگێن نەڕازی ژ ئێكەتیێ د پاشەڕۆژێ دا بكەڤنە ل پشت هەر بەرگەكێ نوو یێ پۆپۆلیستی، كو شارەزا بیت و بشێت هەستێن خەلكی ڕاكێشیت و دوبارە بەلێنا هەلاویستنا سێدارەیان بدەت، ئەڤە ژی ئەگەرەكە، كو نەسەقامگیرییا سلێمانیێ درێژ دكەت.
ئەگەرێ دوێ (جێگیریا ڕاستەقینە): كو ئەو ژی بژاردەیا ستراتیژی یا هەرە باشە بۆ هەرێمێ و بۆ سلێمانیێ؛ كو ئێكەتییا نیشتمانییا كوردستانێ ساخلەمییا خۆ وەك پارتەكا دەزگەهی یا جێگیر ب دەستڤەبینیت و ب بەرنامەیەكێ خزمەتگوزاری یێ ڕاستەقینە بزڤڕیتە ناڤ جەماوەرێ خۆ و دەست ژ گەندەلی و مانۆڕێن لاوەكی بەردەت و ب بەرپرسیاریەتی سەرەدەریێ ل گەل هەڤپشكێ خۆ یێ ستراتیژی (پارتی) بكەت بۆ ئاڤاكرنا كابینەیا دەهێ.
ئەگەر نەسلێمانی و هەرێم دێ د ناڤ بازنەیا ڕێككەفتنێن «پەكخستنێ» دا مینن، كو نە ولاتی ئاڤا دكەن و نە ژی نانێ وەلاتی دابین دكەن.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b3%d9%80%d8%a7%db%8c%d9%83%db%86%d9%84%d9%80%db%86%da%98%db%8c%d9%80%d8%a7-%d8%af%db%95%d9%86%d9%80%da%af%d8%af%db%95%d8%b1%db%8e-%d8%aa%d9%80%db%86%d9%84%d9%80%da%a4%db%95%da%a9%db%95%d8%b1/265684/feed/ 0 شـاسـواری د بـنێ زیندانـان دا سـڤكاتـی ب كـولتوورێ خـۆڕاگـریـا كـوردان كر https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b4%d9%80%d8%a7%d8%b3%d9%80%d9%88%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d8%af-%d8%a8%d9%80%d9%86%db%8e-%d8%b2%db%8c%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86%d9%80%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%a7-%d8%b3%d9%80%da%a4%d9%83%d8%a7%d8%aa%d9%80/265682/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b4%d9%80%d8%a7%d8%b3%d9%80%d9%88%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d8%af-%d8%a8%d9%80%d9%86%db%8e-%d8%b2%db%8c%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86%d9%80%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%a7-%d8%b3%d9%80%da%a4%d9%83%d8%a7%d8%aa%d9%80/265682/#comments Wed, 08 Jul 2026 10:35:45 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=265682 عـەمـەر هـەرگـوشـی

ئێك ژ شانازیێن گەلێ كوردستانێ ئەوە كو خۆراگرێن كورد رەوشتێ مەردایەتی و خۆراگریێ ل بنێ زیندانان پاراست و ب هزاران گەنجێن وەلاتێ مە ل سەردەمێ رژێما بەعس بوونە نموونەیێن بەرخۆدانێ و قەهرەمانیێ و ئامادەبوون پاتەیێ سیدارێ هەلبژێرن و شەهید بكەڤن، بەس یا كێم بۆ دوژمنی نەدانن؛ ل بن هیچ دۆخەكی ئەشكەنجەدانێ خۆ نەچەمینن، كوڕ و كچێن كوردستانێ شییان ل بنێ زیندانان دا كولتوورەكی كوردانە یێ پڕ شانازی نیشا جەلادێن مرۆڤ كوژ بدەن، جهێ داخێ یە كو ئەڤرۆ مرۆڤەكی وەكی كاك شاسوار خۆ ب كورد و سەركردە دزانیت و نەشیا ڤێ كولتوورێ رەسەنێ كوردایەتیێ بپارێزیت ب دو زەللەهێن كۆماندۆیا كەفتە سەر چۆكان و ئەوا د خەیالا كوردان و شۆرشگێران دا، نەبوو شاسواری ئەنجامدا, خۆ كرە ئالەتێ دەستێ یەكێتی و كەفتە جەنگەكا گران ل گەل كوردینیێ و پشتا خۆ كرە تاگیر و مەبدەئێن خۆ و هزار پلەیان بادا، ل جهێ هندێ كو ب سەربەزی د بنێ زیندانێ دا ئان بمریت ئان ب سەربەرزی بهێتەدەر و تەعدایێ قەبوول نەكەت ب سەرێ شۆر هاتەدەر و سەڕێ خۆ بۆ تەعدایێ چەماند و نوكە ژی بوو پشكەك ژ وان كەسێن كو تەعدا ل دژی وی و بزووتنەوەیا وی و تاگیرێن وی ئەنجامدای، هێشتا دخوازیت ببیتە تەعداكەرەكی خراپتر ژ یەكێتیێ‌ بۆ سەر ئازادیێ و پێشێلكرنا مافێ مرۆڤی و دوژمنایەتیكرنا هەرێما كوردستانێ.
چ كوردەكی دلسۆز باوەرنەدكر كو شاسوار دێ هەمی رێكوردان شكێنیت و دێ ناڤێ وی چیتە د دیرۆكێ دا كو ب لەزترین و زیرەكترین كەس دچوو كو ب ساناهی و ب كێمترین زەللەهان، كێم دانیت و تەعدایێ ل سەر خۆ قەبیل بكەت، من نەزانییە كەس ب ڤێ رەنگی پشتا خۆ د حزبا خۆ و دەستكەفتێن مللەتێ خۆ بكەت.
دەما كو شاسوار د زیندانێ دا بوو ئەندام پەرلەمانتار(ئۆمێد محەمەد) ل سەر لیستا نەوەی نوێ د ڤیدیۆیەكا بەردەست دا دبێژیت (فەخر و شانازیێ دبەم كو سەرۆكێ نەوەی نوێ دێ شێت مە ب ساناهی فرۆشیت، ئەز وەكی پەرلەمانتارەكی جولانەوەیا مە و هەمی پەرلەمانتارێن دیتر یێن مە و هەمی خۆبەخش و هەمی دەنگدەرێن مە بفرۆشیت بەس خۆ بچەمینیت بۆ ئێكەتی و پارتی دێ ئازاد بیت و هەمی تشتەك ژی دێ ب دویماهیك هێت، بەس ئەو ڤێ ئێكێ ناكەت ژ بەر دو ئەگەران، ئەگەرا ئێكێ ژ بەر وێ ئیرادەیێ ئەوا وی هەی و ئەو قەزیا وی باوەر پێ هەی، سێزدە سالە ئەز وی ناسدكەم چ ل راگەهاندنێ چ وەكی سیاسەت، ئەز دزانم چ مەعدەنەكێ هەی ئەز دزانم چەند مەردە، ئەگەرا دووێ ئەوە ئەو خۆ بدەستڤەنادەت، دا ئەم شەرمەزار نەبین ). ڤێجا ئەوە راستی خۆیا بوو ئەو مەعدەنێ كو كاك ئۆمید باس دكەت تەنەكە دەرچوو و ب ساناهی هەمی ئەندام پەرلەمان و خۆبەخشێن ل پش پشتا وی شەرمەزاركرن و پێچەوانەی بۆچوونێن هەمیان شاسواری خۆ ب ساناهی چەماند و ب سەرێ شۆڕ هاتە ئازادكرن، ڤێجا پرسیارا مە ژ هەمی تاگیر و خۆبەخشان و پەرلەمانتاران و ئەندامێن بزاڤا نەوەی نوێ ئەوە پشتی هنگۆ شاسوار ب ئازادی دیتی و مەعدەنێ وی یێ راستی هنگۆ ناسكری و هنگۆ ب هەردو چاڤێن خۆ دیت چاڤا وی هنگۆ جولانەوەیا خۆ فرۆت دا نازێن ئەوێن تەعدا و غەدرلێكری راگریت و ببیت پشكەك ژ وێ بەرنامێ دژە كورد و دژە هەرێم كو هەمی جار وی وەسا خۆیا دكر كو ئەو دلسۆزێ هەرێمێ و خەلكێ هەرێما كوردستانێ یە، ئەوە بەرپیێن وە رۆن بوون و ئاڤ زەلال بوو و رەش و سپی ژێكجودا بوون، ئێدی ئۆبالەكا مەزن ل ستویێ هەركەسەكییە دەما ب چاڤێن خۆ دبینیت مرۆڤەك بەرانبەر خەلكێ خۆ وە تاگیرێن خۆ بێ بەلێن و بێ هەلوەست و خائین دەرچوو و دیسا ژی هەر خۆ ب تاگیرێ وی بزانیت، هەمی ڤان كوردان ئەوێن دەنگێ خۆ دایە نەوەی نوێ، ب ئاشكەرا خیانەت ل وان هاتەكرن، ئەز باوەرم ژی خەلكێ كوردستانێ یێ هشیارە و چو جاران دوجا خۆ ل پەیاكێ نادەت كو پێشتر لێ تەپك بوو بیت، ئێدی ئەگەر شارسواری جارا ئێكی فێر ل دەنگدەری كر خۆدێ تولێ ژ شاسواری ڤەكەت، بەلێ ئەگەر جارا دوویێ فێل ل دەنگدەری كر خۆدێ تۆلێ ژ دەنگدەری ڤەكەت.
د دیرۆكێ دا گەلەكان خیانەت یا كری و بەلێ ژ شەرمان دا، خۆ ل خەلكی ڤەدشێرن و ل روویێ وان ناهێت بهێنە دیوانخانەیا من، من نە بیهیستیە مرۆڤێ خیانەتكار ب ڤێ رەنگێ شاسواری خۆ ب رێنیشادەر و بریاردەر ب خەلكی بدەت ناسین ل سەر بێسەروبەری بێ ئەقلیا خۆ یی بەردەوام بیت.
ئەوێ سڤكاتیێ‌ ب كولتوورێ خۆڕاگریا كوردان ل زیندانێ دا كری ب دو زەللەهان تەسلیم بی بۆ هندێ یی باشە دو زەللەهێن دی لێدەن دا دەست ژ خیانەتا خاكفرۆشیێ بەردەت.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b4%d9%80%d8%a7%d8%b3%d9%80%d9%88%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d8%af-%d8%a8%d9%80%d9%86%db%8e-%d8%b2%db%8c%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86%d9%80%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%a7-%d8%b3%d9%80%da%a4%d9%83%d8%a7%d8%aa%d9%80/265682/feed/ 0 داعیەیـێن نـوی بـەر ب كیڤە؟ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%af%d8%a7%d8%b9%db%8c%db%95%db%8c%d9%80%db%8e%d9%86-%d9%86%d9%80%d9%88%db%8c-%d8%a8%d9%80%db%95%d8%b1-%d8%a8-%d9%83%db%8c%da%a4%db%95%d8%9f/265680/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%af%d8%a7%d8%b9%db%8c%db%95%db%8c%d9%80%db%8e%d9%86-%d9%86%d9%80%d9%88%db%8c-%d8%a8%d9%80%db%95%d8%b1-%d8%a8-%d9%83%db%8c%da%a4%db%95%d8%9f/265680/#comments Wed, 08 Jul 2026 10:34:57 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=265680 رەمـزی ئـاكـرەیـی

چاڤدێرێن كەنالێن ئاسمانی یێن عەرەبی و ئیسلامی دبینن كو زێدەڕەوی و تێگەهشتنەكا شاش بۆ مەرەمێن شەریعەتا ئیسلامی یا هەی، چ د راگەهاندنا گولێوبوی یان بینایێ‌ یانژی نڤیسكی، گەلەك داعیە یێن راوەستیان ل دەڤ هندەك دەقا كو پڕانیا وان یێن هاتینە نڤیسین ل چەرخێن سیێ‌ و چارێ‌ یێن مشەختی و وان بارا پتر دەردئێخن ژ رێبازا وان و بزاڤێ‌ دكەن هزرەكێ‌ بتنێ‌ ژێ‌ دەربێخن و مەرەم ژ ڤێ‌ چەندێ‌ تێگەهشتنا مەرەمێن شەرعی و بەرژەوەندیێن بەرچاڤ نینە كو ئێك ژ ژێدەرێن سەرەكینە د تێگەهشتنا دەقی دا، بەلكو ژیانا خەلكی تێكددەن و دەبەنە د ناڤ هووردەكاریێن دەقێن وان هاتینە خواندن، خاندنێن زێدەرەو و ئەحكامێن هەڤدژ ژێ‌ هاتینە دەرئێخستن زیان گەهاندینە ئیسلامێ‌ و ژیانا موسلمانان ئالۆز كریە، زێدەباری پێشكێشكرنا وێنەكێ‌ نەرێنی ل دۆر موسلمانان و گەلەك زیان گەهاندینە جڤاكێن موسلمان ل هەمی جهان.
ئەڤ جۆرە ئاراستەكرنە ڤالاهیەكا مەزن دروستكریە د ناڤبەرا موسلمانان و خۆدان باوەریێن دیتر بەلكو د ناڤبەرا موسلمانان ب خۆ ژی دا تێكنگەهشتنەك پەیداكریە، چونكی هەر لایەنەك ئیسلامێ‌ ل دویڤ دیتنا خۆ یا بەرتەنگ دخوینیت دویر ژ رێبازا جڤاكی و هزری و دویر ژ مەرەمێن راستەقینە یێن شەریعەتا ئیسلامی كو ئارمانجا وێ‌ مرۆڤی بەر ب ئاستەكێ‌ بلند ڤە ببەت و پێشبێخیت، ژ لایێ‌ رەوشەنبیری و ئاڤەدانیێ‌ ڤە، واقعێ‌ مە یێ‌ رەوشەنبیری و جڤاكی و ئابووری بەلگەیە كو ئەم ب دروستی د ئیسلامێ‌ نەگەهشتینە، چونكی واقعێ‌ موسلمانا ل سەرانسەری دونیایێ‌ ڤێ‌ چەندێ‌ دسەلمینیت!.
ئەم چەند پێدڤی زڤرینێ‌ ینە بۆ فەقهەیێن مەزن وەكی فەقیهێ‌ ئەندلسی (ئەبی ئیسحاق ئەلشاتبی) یێ‌ وەغەركری ل سالا 790 مشەختی كو دیتنەكا تمام ل دۆر ئیسلامێ‌ پێشكێشكربوو، وەك بیروباوەری و شەریعەت و تایبەت د پەرتووكا خۆ دا یا بەركەتی (الموافقات) كو گەلەك كەس لێ‌ نەزڤرینە و تایبەت داعیەیێن نوی یێن ژ سەدان كەنالێن ئەسمانی دەردكەڤن، دەمێ‌ ئیمامێ‌ شاتبی بزاڤەكری ئیسلامێ‌ تێبگەهیت ژ كتاب و سوننەتا دروست ل گەل پویتەدانەكا مەزن ب زمانێ‌ عەرەبان و دابونەریتێن وان و تێگەهشتنا دەقی وەك مەجاز و موحكەم و موتەشابە….هتد!. تێگەهشتنا زمانی ل دەڤ شاتبی وانەیێ‌ ئێكێ‌ بوو ژبۆ تێگەهشتنا قورئانێ‌ و سوننەتێ‌ و روكنێ‌ مەزنێ‌ ئیجتهادێ‌، هەروەسا پویتە ب شەریعەتێ‌ دا، ژبەركو شەریعەت نەبتنێ‌ تەكالیفن دمیننە ل سەر بۆچوون و ئیجتهادێن هندەكان، بەلكو مەرەما وێ‌ بەرژەوەندیێن ئایینی و دونیایینە پێكڤە ل دویڤ رێككەفتنا فەقیها كو پێنج پێدڤی دڤێت بهێنە پاراستن ئەوژی ئەڤەنە: ئایین و روح و ئەقل و مال و نامووس. كو هەمی دهێنە هژمارتن بنەمایێن بەرژەوەندیێن پێدڤی د هەر ئایینەكی دا و چ دەرگەه ژ دەرگەهێن فقهێ‌ وەكی پەرستن و مامەلە و جینایات…هتد. ڤالا نینە ژ تەكەزكرنێ‌ ل سەر چاڤدێریكرنا ڤان بەرژەوەندیان كو مەرەما شەرعێ‌ ئیسلامینە!
هندەك هزر دكەن كو ژبەركرنا پشكەكا قورئانێ‌ و هندەك فەرمۆدەیێن پێغەمبەری (س) و هندەك ژ چیرۆكێن عەرەبان و سەرهاتیێن وان كو تژی پەرتووكێن كەلەپۆرینە، دبیتە باوەرنامەیا دەربازبوونێ‌ بۆ دەعوەیا ئیسلامی، بەلێ‌ مەرەمێن راستەقینە یێن شەریعەتی ژبیردكەن كو ناهێنە تێگەهشتن ب تەماشەكرنا كولییاتێن گشتی و چ تەرازی نینن بۆ تێگەهشتنا مەرەمێن شەریعەتی ژبلی زانینەكا تمام وتێگەهشتنەكا هشیار بۆ دەقێن وێ‌ و لەورا ئیمامێ‌ غەزالی – بۆ نموونە – پویتە دایە زانستێ‌ (الاستنباط) كو رادبیت لسەر دو روكنێن سەرەكی، ئێك ژ وان زانستێ‌ زمانێ‌ عەرەبایە و یێ‌ دووێ‌ زانستێ‌ نهێنیێن شەریعەتێ‌ ئیسلامێ‌ یە و مەرەمێن وێ‌.
ئیجتهاد راوەستا ژ تێگەهشتنا ئوسولێن فقهی ژ چەرخێ‌ پێنجێ‌ مشەختی هەتا ئیمامێ‌ شاتبی هاتی ل چەرخێ‌ هەشتێ‌ دەمێ‌ شەنگستێن زانستی و لۆژیكی داناین بۆ مەرەمێن شەریعەتی و سەلماند كو ئەو د هەر حوكمەكی دا دزڤرنە ئێك ئاخفتن ئەگەر چەند جیاوازی زێدەبیت د ناڤبەرا موجتەهدان د تێگەهشتنا مەرەمێن شەریعەتێ‌ دا، مانە باشترە بۆ مە ئەم داخواز بكەین پەرتووكا (الموافقات) ببیتە رێبەرێ‌ مە بۆ تێگەهشتنا شەریعەتی دویر ژ كەسانێن خۆ، ب زانینا شەریعەتی دئیننەدەر سەرەرای نەزانینا وان بۆ مەرەمێن وێ‌!
شاتبی پویتەدایە لایەنێن گرێدای ب ژیانا مە یا رۆژانە و شیایە ئەنجامدەت و بنەما و مەرجێن وان دانان، بەلێ‌ نوكە هەر رۆژ گرۆپەك دێ‌ دەركەڤیت، ئەم دشیێن بێژین نەخوێندەواریا ئایینی و رەوشەنبیری یا ل دەڤ هەی هندەك جوزئیاتا وەردگرن، یێن كولییاتا دهەڕفینن ژبلی ئاخفتنێن ل دویڤ حەز ومەرەمێن خۆ!
ئەوا شاتبی نڤیسی د پەرتووكا خۆ دا د هەر چار پشكا دا دهێتە هژمارتن فقە ب رامانا زانستی چونكی هەمی مەرەمێن شەریعەتی یێن بخۆڤە گرتین، زێدەباری ژێدەرێن تەشریعێ‌ و تایبەت پیڤان و بەرژەوەندیێن هنارتی، لەورا ئەگەر كەسانێن پەیوەندیدار ب ڤان كاروباران ل دویڤ ئاخفتنێن شاتبی چووبانە، دا گەلەك زێدەرویێ‌ ژ مە ڤەكەن و دا ئارمانجا بلندێ‌ ئیسلامێ‌ بجه ئینن، ئەوژی كو ئاڤەدانكرن و پێشكەڤتنە. ئیمام محەمەد عەبدە (كو ژ بنەرەت دا كوردە) پویتە دا فقهێ‌ ئیمامێ‌ شاتبی و گەلەك جاران مرید و قوتابیێن خۆ شیرەت دكرن بزڤرنەڤە پەرتووكا (الموافقات)، لەورا محەمەد عەبدە و قوتابخانەیا وی یا بژارە بوو د تێگەهشتنا مەرەمێن شەریعەتێ‌ دا كو ئارمانجا وێ‌ ئەوە جڤاكا ئیسلامی پێشكەڤیت، هەروەسا كار ب بەرژەوەندیێن هنارتی دكرن و ل بەراهیا ژێدەرێن دیتر دادنان، هەروەسا ئیمام مالك ژی ئەڤ تشتە گۆتیە و هەروەسا پرەنسیپێ‌ (سد الذرائع) وەرگرتیە كو ئەو ژی ڤەكرنا دەرگەهێ‌ بەرژەوەندیایە ب بەرفرەهی دەمێ‌ گۆتی بەرژەوەندیا ب هێزتر ب سەر بەرژەوەندیا لاوازتر دكەڤیت، لدویڤ بنەمایەكی ئەو ل سەر جێگیر بوو: ((شەرعێ‌ خۆدێ‌ د بەرژەوەندیا موسلمانان دایە)) و جهێ‌ ئاماژەێ یە د ئەو تشتێن ئەم دبینین و دخوینین د راگەهاندنێ‌ دا، تایبەت لەزاتیا دەركرنا فەتوایان و ئەحكامان، هەر چەندە پڕانیا وان زانینا ئیجتهادێ‌ ل دەڤ نینە! ڤێ‌ پرسێ‌ رووبەرەكێ‌ بەرفرەه وەرگرتیە د پەرتووكا (الموافقات) دا و هەروەسا ئیمامی گەلەك بەلگەیێن ئەقلی و نەقلی ئیناینە، هەروەكی كەسانێن پەیوەندیدار ب فەتوایان هانددەت كو دڤێت پێدڤیێن فەتوایێ‌ ل دەڤ هەبن وەكی ژ زرادەڤێ‌ پێغەمبەری (س) هاتی دەمێ‌ پسیار ژێ‌ هاتیەكرن ل چەندین هەلكەفتان ل دۆر باشترین و بخێرترین كریاران و بەرسڤدا (س)… ب بەرسڤێن جیاواز هەر بەرسڤەك ل دویڤ كاودان و رەوشا پسیاركەری و ژینگەها وی یا جڤاكی بوو…هتد. بەلێ‌ داعیەیێن نوی ڤی تشتی تێناگەهن ل گەلەك كەنالێن ئاسمانی و ئەڤە دبیتە ئەگەرێ‌ زیانگەهاندنێ‌ بۆ ئیسلامێ‌ وەك بیروباوەری و شەریعەت، هەروەسا ئیمام عەلی دبێژیت (دگەل خەلكی بئاخڤن ب وی تشتێ‌ ئەو تێدگەهن. ما هەوە دڤێت خۆدێ‌ و پێغەمبەر بهێنە تەكزیبكرن)؟! لەورا هەر كەسێ‌ فەتوایەكێ‌ بدەت، دڤێت بنەما و زمان و فقە و مەرەمێن وێ‌ بزانیت پێخەمەت بجهئینانا بەرژەوەندیێن گشتی و تایبەت.
– ئیسلاما پیرۆز گەلەك زولم لێ‌ هاتیەكرن ژلایێ‌ خەلكێ‌ وێڤە دەمێ‌ نەشیاین پەیاما وێ‌ بگەهیننە دونیایێ‌ تایبەت د دیرۆكا هەڤچەرخ دا پشتی كەنالێن ئاسمانی هندەك داعییە بۆ مە ئیناینەدەر زانینا زانستێ‌ راستەقینە ل دەڤ نینە و ژیانا مە كریە فەوزایەكا هزری و زیانەكا مەزن گەهاندیە موسلمانان!

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%af%d8%a7%d8%b9%db%8c%db%95%db%8c%d9%80%db%8e%d9%86-%d9%86%d9%80%d9%88%db%8c-%d8%a8%d9%80%db%95%d8%b1-%d8%a8-%d9%83%db%8c%da%a4%db%95%d8%9f/265680/feed/ 0