لیژنا بلند یا فەستیڤالا ئێكێ‌ یا سپیاتیان ل دەڤەرداریا سێمێلێ دیاركر كو ل دەمەكێ نێزیك فەستیڤالا ئێكێ‌ یا سپیاتیان ل دەڤەرداریا سێمێلێ دێ هێتە گێڕان، ژ بۆ ڤێ مەرەمێ ب ئامادەبوونا دژوار شەوكەت، دەڤەردارێ سێمێلێ كۆمبوونەك ل كۆچكا دەڤەرداریا سێمێلێ هاتە كرن، تێدا بڕیار هاتەدان ب پشكداریا كۆمپانیێن پەیوەندیدار ب بەرهەمێ سپیاتیان ژ هەر چار پارچەیێن كوردستانێ ئەڤ فەستیڤالە بهێتە گێڕان.
لیژنا بلند یا فەستیڤالێ خویا كر، ئارمانج ژ ڤێ فەستیڤالێ پشتەڤانیە ل بەرهەمێن خۆمالی، نیشادانا هەموو بەرهەمێن سپیاتیانە و چێكرنا وانە د ناڤ فەستیڤالێ دا ب پشكداریا خودان بەرهەمان ژ هەر چار پارچەیێن كوردستانێ، د ڤێ فەستیڤالێ دا قووناغێن چێكرنا هەموو جۆرێن سپییاتیان ب شێوەیەكێ ڕاستەوخۆ دێ هێنە نیشادان و ئەڤ فەستیڤالە دەرفەتەكا زێڕینە بۆ جۆتیار و خودانێن تەرش و كەوالی یێن دەڤەرێ، كو بەرهەمێن خوە نیشا خەلكێ بدەن.
لیژنێ ئەو چەندە ژی ئاشكرا كر كو چەندین بڕگەیێن هونەری ب پشكداریا هونەرمەندێن ناڤدار ژ باكوور و ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ دێ‌ هێنە پێشكێشكرن.

وەزیرا چاندنێ یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ خویاكر، پێدڤیە حوكمەتا ئیراقێ نیڤا بەرهەمێ گەنمێ جۆتیارێن كوردستانێ وەربگریت و دبێژیت: جوداهی د ناڤبەرا پارێزگەهان دا دهێتە كرن.
بێگەرد تالەبانی، وەزیرا چاندنێ گۆت: «مە ل دۆر بڕیارا وەرگرتنا گەنمێ جۆتیاران ب نڤیسارا فەرمی هەموو لایەنێن پەیوەندیدار ل ئیراقێ ئاگەهداركرینە، ئەم رازی نابین ب ئەڤێ رێژەیا هاتیە دیاركرن، چونكی بەرهەمێ هەرێما كوردستانێ بۆ ئەڤ سالە دو ملیۆن تەنن، وەرگرتنا 292 تەنان ئەڤە ژی رێژەیەكا زۆر كێمە، چونكی پێدڤیە نیڤا بەرهەمێ جۆتیاران بهێتە وەرگرتن، نوكە ئەم چاڤەڕێی كۆمبوونا جڤاتا ئابووریا ئیراقێ دكەین، هەتا بەرسڤا چاندنا هەرێما كوردستانێ بهێتەدان».
بێگەرد تالەبانی گۆت ژی: «لیژنەیەك هەیە ب بڕیارا دیوانا سەرۆكایەتیا وەزیرێن ئیراقێ هاتیە پێكئینان، مە ناكۆكی ل گەل ئەڤێ لیژنا چاندنێ هەنە، ئەم دخوازین جوداهی د ناڤبەرا پارێزگەهان دا نەهێتە كرن، ژ بەركو غەدر ل جۆتیارێن كوردستانێ دهێتە كرن و پشكا پارێزگەهێن ناڤەڕاست و باشوورێ ئیراقێ وەكی یا هەرێما كوردستانێ نینە».

پشتی بزاڤ و دووڤچوونێن بەردەوام یێن ئەندامێن جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ، وەزارەتا ساخلەمیا هەرێما كوردستانێ رازیبوون ل سەر دابینكرنا چەندین پێدڤیێن گرنگ بۆ نەخۆشخانە و بنگەیێن ساخلەمیێ ل بەردەڕەشێ‌ دیار كر.
ل دووڤ داخوازی و سەرەدانا هەر ئێك ژ ئەندامێن جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ئەندازیار پەروین ئەكرەم گۆران و كەوێ میرۆ بەرگارەیی بۆ لایێ وەزیرێ ساخلەمیێ، دكتۆر سامان بەرزنجی بڕیار هاتەدان، كو كۆمەكا پڕۆژەیێن ستراتیژی ل دەڤەرێ بهێنە بجهئینان.
ئەو پڕۆژە و ئامیرێن كو بڕیارە بهێنە دابینكرن، پێك دهێن ژ: ئاڤاكرنا نهۆمێ دویێ یێ نەخۆشخانێ بۆ زێدەكرنا جهێ نەخۆشان، دابینكرنا ئامیرێ تیشكێ یێ پێشكەفتی (CT-Scan) كو پێدڤیەكا سەرەكی یا دەڤەرێ یە، ئاڤاكرنا هۆلەكا تایبەت و نوو یا ژ دایكبوونێ، دابینكرنا دو ئەمبولانسێن نوو بۆ نەخۆشخانەیا هەوارهاتنا بەردەڕەشێ‌ و دابینكرنا نۆشدارێن بسپۆر ب مەبەستا ڤەكرنا هۆلا نەشتەرگەریێ ل نەخۆشخانەیا هەوارهاتنێ.

رێڤەبەرێ ناوچەداریا خانكێ یا سەر ب دەڤەرداریا سێمێلێ ڤە دیار كر، حكومەتا هەرێما كوردستانێ ئاریشەیا ئاڤا ڤەخوارنێ ب تەمامێ ل خانكێ چارەسەركر و دبێژیت: ل نێزیك مەزنترین پڕۆژەیێ ئاڤا خانكێ دێ هێتە ڤەكرن.
زەردەشت شێخ شامۆ، رێڤەبەرێ ناوچەداریا خانكێ بۆ ئەڤرۆ گۆت: «حكومەتا هەرێما كوردستانێ ب گوژمێ سی ملیار و500 ملیون دیناران پڕۆژەكێ مەزن یێ‌ ئاڤا ڤەخوارنێ ل ناوچەداریا خانكێ چێكریە، پڕۆژە ب رێژەیا 95٪ هاتیە بجهینان و ل نێزیك دێ‌ تمام بیت و كەڤیتە د خزمەتا وەلاتیان دا، د قووناغا ئێكی دا، ئاڤ دێ گەهیتە ناوچەداریا خانكێ، د دووڤ دا پڕۆژە دێ هێتە بەرفرەهكرن و دێ ئاڤ گەهیتە دەڤەرداریا سێمێلێ و كۆمەلگەها تەناهیێ‌ و چەندین جهێن دی دێ‌ مفای ژێ‌ بینن، ئاریشەیا ئاڤا ڤەخوارنێ ل دەڤەرداریا سێمێلێ‌ ب تەمامێ دێ‌ چارەسەربیت و خەلكێ ناوچەداریا خانكێ ژی ژ ئاریشەیا كیمبوونا ئاڤێ دێ‌ قورتال بیت».

لقێ بەردەڕەشێ‌ یێ ئێكەتیا قوتابی و لاوێن دیموكراتا كوردستانێ د چارچۆڤێ پڕۆژەیێن خۆ یێن خزمەتگوزاری دا، دەست ب بەلاڤكرنا سەلكێن ئازۆقەی ل سەر قوتابیێن پشكێن ناڤخۆیی یێن بەردەڕەشێ‌ كر.
هارون عەبدوللا، بەرپرسێ لقێ بەردەڕەشێ‌ یێ ئێكەتیا قوتابی و لاوێن دیموكراتا كوردستانێ بۆ ئەڤرۆ گۆت: «وەكو ئەركەك ل سەر ملێن مە و بۆ خزمەتكرنا قوتابی و لاوان ل دەڤەرا بەردەڕەشێ‌، مە سەلكێن ئازۆقەی پێشكێشی قوتابیێن پشكێن ناڤخۆیی كرن».
گۆت ژی: «ئەڤ پێنگاڤە د چارچۆڤێ كار و چالاكیێن بەردەوام یێن ڕێكخراوا مە دایە، داكو بشێین ب كێمترین ئاست هەڤكار بین د دابینكرنا پێدڤیێن ژیانا قوتابیان دان ب تایبەت ئەوێن دووری خێزانێن خۆ ل پشكێن ناڤخۆیی دژین».

بەرپرسێ پشكنینا كار ل رێڤەبەریا گشتی یا كار و دەستبەریا جڤاكی دیاركر، بەری كابینەیا نەهێ یا حكومەتا هەرێما كوردستانێ كێمتر ژ 80 هزار كرێكاران د دەستبەریا جڤاكی دا تۆماركری بوون، بەلێ ل گەل دەست ب كاربوونا كابینەیا نەهێ و هەتا نوكە 305 هزار كرێكار هاتینە دەستەبەركرن.
ئەردەلان گەزنەیی، بەرپرسێ پشكنینا كار ل رێڤەبەریا گشتی یا كار و دەستبەریا جڤاكی بۆ رۆژنامەیا ئەڤرۆ گۆت: «كابینەیا نەهێ ب سەرۆكاتیا مەسرور بارزانی د بزاڤێن خۆ دا بۆ دابینكرنا مافێن كرێكاران گەلەك سەركەفتی بوویە، لایەنێن پەیوەندیدارێن حكومەتێ ژی ئاسانكاریێن مەزن د وی بیاڤی دا كرینە و بەردەوام دووڤچوونا كێشە و گرفتێن وان دكەن».
گۆت ژی: «ژ بەر شەڕێ 40 رۆژی یێ د ناڤبەرا ئیران و ئەمریكا دا، پشكەك ژ كۆمپانیان دخواستن كرێكارێن خۆ فرێكەنە مال، بەلێ مە رێگری لێ كر و مە دووپاتی ل سەر وێ چەندێ كر كو ئەڤ رەوشە یا دەمكییە و هەر رەوشەكا ئەمنی یان سیاسی ل رۆژهەلاتا ناڤین پەیدا ببیت، كارتێكرنا راستەراست ل سەر رەوشا كرێكاران هەیە، دەما بڕیارا مەسرور بارزانی، سەرۆك وەزیرێن هەرێما كوردستانێ بۆ دیاركرنا مووچەیێ مەهانە یێ كرێكاران دهێتە بجهئینان (مووچێ كرێكاری ژ 450 هزار دیناران كێمتر نەبیت)، ئەڤە پێنگاڤەكا باشە و كرێكار كێمتر دكەڤنە بن كارتێكرنا گوهۆڕینێن ئەمنی و سیاسی دا»

پەیڤدارێ وەزارەتا چاندنێ ئاشكراكر، ئەڤ سالە ل سەرانسەری هەرێما كوردستانێ سێ ملیۆن و 1300 دۆنەمێن ئەردی ب گەنمی هاتینە چاندن و نێزیكی 50 هزار جوتیاران ژ چاندنا گەنمی مفاداربووینە و گۆت: سەرەڕای سەرەدانێن وەزیرا چاندنێ و ژێدەرێن ئاڤێ و لیژنا بلندا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، هێشتا وەك پێدڤی ماف و شایستەیێن جوتیارین هەرێمێ ناهێنە دان.

هیوا عەلی، پەیڤدارێ وەزارەتا چاندنێ بۆ رۆژناما ئەڤرۆ دیار كر «ل سەرانسەری هەرێما كوردستانێ ئەڤ سالە سێ ملیۆن و300 هزار دۆنەمێن ئەردی ب بەرهەمێ گەنمی هاتینە چاندن، هەروەسا ئەڤ سالە رێژەیەكا زۆر یا بارانێ باریە و ل هندەك دەڤەران پێنج هندی سالا بۆری باران هاتیە و ل هندەك دەڤەران زێدەتری ئێك هزار ملیمێن بارانێ هاتینە، ئەڤەژی رێژەیەكا زۆر باشە بۆ بەرهەمێ چاندنێ.
زێدەتر گۆت: ئەم پێشبینی دكەین هەتا 50 هزار جوتیاران بەرهەمێ گەنمی ل هەرێما كوردستانێ چاندبیت، لەوڕا ژی پێشبینی دكەین بۆ ئەڤ سالە بەرهەمێ گەنمێ هەریما كوردستانێ بگەهیتە دو ملیۆن و 500 هزار تەنان، مخابن پێدڤی بوو نیڤا ئەڤی بەرهەمی ژلایێ حوكمەتا بەغداڤە بهێتە وەرگرتن.
ل سالا بۆری ب تنێ 400 هزار تەنێن گەنمێ هەرێمێ ژلایێ ئیراقێ ڤە هاتنە وەرگرتن، هەروەسا پێرار ژ سەرجەمێ شەش ملیۆن تەنێن هاتینە وەرگرتن تنێ حەفسەد هزار تەنێن گەنمی جوتیارێن هەرێمێ هاتبوونە وەرگرتن، جوداهیەكا زۆر دهێتەكرن دناڤبەرا هەرێما كوردستانێ و پارێزگەهێن ناڤەڕاست و باشوورێ ئیراقێ، چونكە پرۆسا وەرگرتنا گەنمی ل ئەڤان پارێزگەهان بشێوەیەكێ زۆر رێك و پێك دهێتە رێڤەبرن و تنێ لهەمبەر هەرێما كوردستانێ نەبیت.
هیوا عەلی گۆتژی» سەرەڕای سەرەدانێن وەزیرا چاندنێ و ژێدەرێن ئاڤێ و لیژنا بلندا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ هێشتا وەك پێدڤی ماف و شایستەیێن جوتیارین هەرێمێ ناهێنە دان، هەتا ئەو گەنمێ دهێتە رادەستكرن پارەیێ جوتیارێن كوردستانێ ب چەندین ئاستەنگ و ئاریشەیان دەرباز دبیت هەتا دهێتە مەزاختن، هەرێما كوردستانێ بوویە قوربانیا پرۆسا رادەستكرنا گەنمی و هەموو سالەكێ چاندنا ئیراقێ ئاریشە هەنە، حوكمەتا هەرێمێ و وەزارەتا چاندنێ هەموو بزاڤەكێ و گڤاشتنەكێ دێ بكەن بۆ بدەستڤەئینانا مافێن جوتیاران، هەموو لایەنێن پەیوەندار ل حوكمەتا هەرێمێ و یا فیدڕال هاتینە ئاگەهداركرن لدۆر ئاریشەیا وەرگرتنا گەنمێ جوتیاران، چونكە ئەڤێ پرۆسێ زیانێن مەزن بۆ هەرێما كوردستانێ هەنە.

ڕێڤەبەرێ گشتی یێ بازرگانی و پیشەسازی ل هەرێما كوردستانێ دیاركر، نێزیكی ٩٥٪ ژ خەلكێ هەرێما كوردستانێ خودان فۆرمێن ئەلیكترۆنی نە و ئەو كەسێن كێشە هەبووین وەك نەبوونا كارتا نیشتمانی یان ل دەرڤەی وەلاتی بوون، ئەگەر كارتا نیشتمانی هەبیت و ل ناڤ هەرێمێ بن، نوكە دشێن ناڤێن خۆ تۆمار بكەن.

نەوزاد شێخ كامیل، ڕێڤەبەرێ گشتی یێ بازرگانی و پیشەسازی ل هەرێما كوردستانێ بۆ رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) گۆت: تۆماركرنا زارۆكان ل باژێرێن هەلەبجە و دهۆكێ زێدەتر ژ مەهەكە یا بەردەوامە بۆ هەمی زارۆیێن ژ تەمەنێ ١٢ سالیێ كێمتر و پرۆسەیا جوداكرنا فۆرمێن ئەو كەسێن ژ هەڤ جودا بووین (تەلاق) یا بەردەوامە و پێدڤی ب پێشكێشكرنا بەلگەنامەیێن یاسایی و كارتا نیشتمانی یا هەڤژینێ بەری نوكە هەیە بۆ جوداكرنا فۆرمێن وان.
سەبارەت ب كۆژمێ پارەیێ بریكارێن خوارنێ ناڤبری گۆت: ب شێوەیەكێ فەرمی ل هەرێما كوردستانێ پێدڤیە هەر وەلاتیەك ١٢٥٠ دیناران بدەتە بریكاری و ل ڤان دوو مەهێن دەربازبووی، هندەك بریكاران ١٥٠٠ دینار وەردگرتن، ژ بەر كو سیستەمێ نوی هێشتا ب تەمامی جێگیر نەبوویە و پشكا بریكاران ژ لایێ كۆمپانیا گشتی یا بازرگانی ڤە كێم هاتیە دیاركرن كو بتنێ ٢٥ دینار بۆ بریكاران دمینێن و د مەهێن بهێتدا پشتی جێگیربوونا سیستەمی، دێ بڕێ پارەیی بیتە ١٢٥٠ دینار و هەر بریكارەك دێ ٢٥٠ دینار وەك قازانج بۆ مینن.
ل دۆر پشكا خوارنێ ئاشكراكر، كو پشكا خوارنا وەلاتیان ژ ڤان كەرەستان پێكدهێت:
سێ كیلۆگرام برنج. ئێك كیلۆگرام شەكر. 400 گرام ئاڤا باجانێ، ئێك لیتر زەیت. نیڤ كیلۆگرام نیسك. نیڤ كیلۆگرام نۆك. 9 كیلۆگرام ئار بۆ هەر كەسەكی.
هەروەسا ئاماژە ب وێ چەندێ كر كو كێشەیا كێمییا زەیتی چارەسەر بوویە و ڕۆژانە بڕێن پێدڤی دگەهنە دەستێ وەلاتیان.

رێڤەبەرا رێك و پران ل پارێزگەها دهۆكێ دیاركر، پڕۆژەیێ رێكا نوو یا باعەدرێ بۆ دهۆكێ‌ ئێكە ژ پڕۆژەیێن ستراتیژی و گرنگ ل پارێزگەها دهۆكێ، ماوەیێ پڕۆژەی سێ‌ سالە و دبێژیت: ئەم پێشبینی دكەین ل مەها تەممووزا سالا 2027 و بەری دەمێ‌ خۆ ب دووماهی بهێت و بكەڤیتە د خزمەتا وەلاتیان دا.
خەدیجا محەمەد، رێڤەبەرا رێك و پران ل پارێزگەها دهۆكێ بۆ رۆژنامەیا ئەڤرۆ گۆت: هەژمارەكا زۆرا تیمان و ئامیرە ل سەر پڕۆژەیێ رێكا باعەدرێ بۆ دهۆكێ‌ كار دكەن، هەتا نوكە 70% كارێن پڕۆژەی، سەرەرای هەبوونا ئاستەنگ و ئاریشەیان ب دووماهی هاتینە، گرنگیا ڤی پڕۆژەی ئەوە، ئەڤ رێكە د كەڤیتە دەڤەرا باعەدرێ و یا گرنگە، چونكی هەژمارەكا زۆرا گوندان ل سەر ڤێ رێكێ نە و ئەڤ پڕۆژە دێ خزمەتەكا مەزن گەهینیتە كەرتێ چاندنێ و بازرگانیێ ل پارێزگەها دهۆكێ، ئەڤ رێكە پشكەكە ژ ستراتیژیەتا حكومەتا هەرێما كوردستانێ بۆ پێشئێخستنا رێكا بازرگانی د ناڤبەرا هەرێمێ و توركیا دا».

پێخەمەت پاراستنا سیما و پاقژیا باژێڕی، پۆلیسێن دارستانێ ل ئاكرێ‌ بڕیار دا سزایێن دارایی لسەر وان كەسان بهێنە سەپاندن یێن گلێشی ل جهێن نەگونجای دهاڤێژن.
عەقید سەعد خالد، رێڤەبەرێ پۆلیسێن دارستانا ئاكرێ بۆ ئەڤرۆ گۆت: «ل گۆرەی رێنومایێن پاراستنا ژینگەهێ، یاسا هەژمارە 1 یا سالا 2015 و ماددەیێ‌ 1 هەر وەلاتیەكێ سەرپێچیەكا ژینگەهێ‌ ئەنجام بدەت، مینا: پیسكرنا ژینگەهێ‌ یان هاڤێتنا گلێشی، ب گوژمێ 10هزار دیناران كێمتر نەبیت و ژ 50 هزار دیناران زێدەتر نەبیت دێ‌ هێتە سزادان».
گۆت ژی: «هاڤێتنا بەرمایكێن مالان ل سەر رێكێن گشتی، ب هەمی جۆران و هاڤێتنا هەر تشتەكی ژ دەرگەهـ و پەنجەرێن ترۆمبێلان ل سەر رێكان د دەمێ چوونێ یان راوەستانیێ دا و هاڤێتنا پارچە و چقێن داران ل كۆلان و گۆرەپانێن گشتی یان گەرەكێن ئاكنجیبوونێ قەدەغەیە».