Rojnameya Evro » ساخله‌مى https://rojnameyaevro.com/ku Tue, 12 May 2026 23:00:13 +0000 ar hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.0.38 پتریا جاران ئێشانا زکێ زارۆکی جهێ ترسێ نینە https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%be%d8%aa%d8%b1%db%8c%d8%a7-%d8%ac%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%a6%db%8e%d8%b4%d8%a7%d9%86%d8%a7-%d8%b2%da%a9%db%8e-%d8%b2%d8%a7%d8%b1%db%86%da%a9%db%8c-%d8%ac%d9%87%db%8e-%d8%aa%d8%b1%d8%b3%db%8e/262676/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%be%d8%aa%d8%b1%db%8c%d8%a7-%d8%ac%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%a6%db%8e%d8%b4%d8%a7%d9%86%d8%a7-%d8%b2%da%a9%db%8e-%d8%b2%d8%a7%d8%b1%db%86%da%a9%db%8c-%d8%ac%d9%87%db%8e-%d8%aa%d8%b1%d8%b3%db%8e/262676/#comments Mon, 11 May 2026 21:39:52 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=262676 د. قادر محەمەد سالح، تایبەتمەندێ نشتەرگەریێن زاڕۆکان دیارکر زكئێشان ل دەف زاڕۆیان گەلەک یا بەربەلاڤە و گۆت: زوربەیا زكئێشانێ ل دەف زارۆکان چ ئەگەرێن مەترسیدار نینن بەلێ هندەک زكئێشان مەترسینە دەف زاروکی و چەند نیشان هەنە کو پێدڤیە دایباب بزانن.
تایبەتمەندێ نشتەرگەریێن زاڕۆکا خویاکر ژوان نیشانان ئەگەر ئێشانا زکێ زارۆکی تا دگەلبیت یان دلرابوون ب تایبەت ئەگەر زەراتی یان کەسکاتی دگەل ڤێ دلرابوونێ هەبیت یانژی زارۆک بو دەمەکێ دڕێژ قەبز بیتن یان خوین دگەل دەستنڤێژا ستویر یا زاڕۆکی هەبیتن، هەروەسا ئەگەر ئەڤ زکئێشانە بو دەمەکێ درێژ بەردەوام بیتن یانژی دایباب بزانن کو ئەڤ زکئێشانە یا کاریگەریێ ل گەشا زاڕۆکی دکەتن پێدڤیە نیشا نۆشدارەکی بدەن.
د. قادر محەمەد سالح، تایبەتمەندێ نشتەرگەریێن زاڕۆکا دازانین ئەگەر ئەڤ نیشانە ل دەڤ زارۆکی پەیدابوون وی دەمی پێدڤی ب چارەسەریێ یە و پێدڤیە پشکنین بو بهێنە ئەنجامدان و گۆت: دەمێ نۆشدارێ تایبەتمەند ب دەست ب پشکنینان دکەت گەلەکا گرنگە، چونکی دبیت ئەڤ زکئێشانە نیشانا هندەک نەخوشیان بیتن کو ب پشکنینا دەستی دهێتە دەستنیشانکرن وەک نەخۆشیا بەربەلاڤ دناڤ خەلکیدا کو دبێژنێ ( رووڤیکا کۆرە)، هەروەسا هندەک نەخوشیێن دی هەنە کو دبیت پێدڤی ب تیشکێ و سونەرێ بیتن یان پشکنینێن خوینێ بیتن و گۆت: یا پێدڤیەل سەر مە وەک نۆشدار و دەیبابا کو مافێ زاروکیە نەمینیتە د ئێشانێدا و چارەسەریا وان بهێتە کرن و دووربن ژ ئێش و ئازاران.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%be%d8%aa%d8%b1%db%8c%d8%a7-%d8%ac%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%a6%db%8e%d8%b4%d8%a7%d9%86%d8%a7-%d8%b2%da%a9%db%8e-%d8%b2%d8%a7%d8%b1%db%86%da%a9%db%8c-%d8%ac%d9%87%db%8e-%d8%aa%d8%b1%d8%b3%db%8e/262676/feed/ 0 خەلەتیێن مەترسیدار ل دەمێ ئامادەکرن و ڤەخوارنا چایێ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%ae%db%95%d9%84%db%95%d8%aa%db%8c%db%8e%d9%86-%d9%85%db%95%d8%aa%d8%b1%d8%b3%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%b1-%d9%84-%d8%af%db%95%d9%85%db%8e-%d8%a6%d8%a7%d9%85%d8%a7%d8%af%db%95%da%a9%d8%b1%d9%86-%d9%88/262673/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%ae%db%95%d9%84%db%95%d8%aa%db%8c%db%8e%d9%86-%d9%85%db%95%d8%aa%d8%b1%d8%b3%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%b1-%d9%84-%d8%af%db%95%d9%85%db%8e-%d8%a6%d8%a7%d9%85%d8%a7%d8%af%db%95%da%a9%d8%b1%d9%86-%d9%88/262673/#comments Mon, 11 May 2026 21:39:03 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=262673 -1 زێدەکرنا تۆخکرنا چایێ
​ئامادەکرنا چایا گەلەک (تۆخ) دبیتە ئەگەرێ بلندبوونا ڕێژەیا “کافایین” و “تانین”، ئەڤە ژی دبیتە ئەگەرێ:
– پەیدابوونا دڵەڕاوکێ و تێکچوونا کۆئەندامێ دەماران.
– ​ئێش و ئازارێن ڕویڤیکان و قەبزیێ.
– ​زێدەبوونا میزێ کو دبیتە ئەگەرێ کێمبوونا ئاڤا لەشی.
* ئامۆژگاری: باشترە بۆ هەر کۆپەکێ، تنێ ئێک کەچکا بچووک یا چایێ بکاری بینی.
-2 هێلانا چایێ بۆ ڕۆژا پاشتر
​چایا مای بهایێ خۆ یێ خوارنێ ژ دەست ددەت و دبیتە جهەکێ گونجای بۆ گەشەکرنا بەکتریایێن زیانبەخش.
​ئامۆژگاری: هەردەم چایا تازە (فرێش) ئامادە بکە و چایا ڕۆژێن پێشتر نەڤەخۆ.
-3 ڤەخوارنا چایا زێدە گەر م
​ڤەخوارنا چایێ ب شێوەیەکێ گەلەک گەرم دبیتە ئەگەرێ سۆتنا پەردەیا دەڤی، گەوری و مەعیدێ.
​مەترسی: ئەڤ برین و سۆتنە ل سەر مەودایەکێ درێژ مەترسییا تووشبوونێ ب نەخۆشیێن گران و پەنجێ زێدە دکەن.
-4 ڤەخوارنا چایێ ب زکێ برسی
​ڤەخوارنا چایێ ئێکسەر پشتی ژ خەو ڕابوونێ دبیتە ئەگەرێ کێمبوونا حەزا خارنێ و نەخوارنا تێشتێ.
* ئامۆژگاری: باشترە نیڤ دەمژمێرێ پشتی خوارنێ بهێتە ڤەخوارن دا کو هاریکارللیا هەرسکرنێ بکەت.
-5 ڤەخوارنا چایێ ئێکسەر پشتی خوارنێ
​هندەک پێکهاتەیێن د ناڤ چایێ دا ناهێلن لەش ب دروستی “پرۆتین” و “ئاسن” Iron مێژیت.
​ئامۆژگاری: کێمتر ل نیڤ دەمژمێرێ پشتی خوارنێ چایێ نەڤەخۆ دا کو لەش مفای ژ خوارنێ وەربگریت.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%ae%db%95%d9%84%db%95%d8%aa%db%8c%db%8e%d9%86-%d9%85%db%95%d8%aa%d8%b1%d8%b3%db%8c%d8%af%d8%a7%d8%b1-%d9%84-%d8%af%db%95%d9%85%db%8e-%d8%a6%d8%a7%d9%85%d8%a7%d8%af%db%95%da%a9%d8%b1%d9%86-%d9%88/262673/feed/ 0 هەکە نەخۆشیا دلی د بنەمالێ دا هەبیت دێ چاوا خۆ پارێزی؟ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%87%db%95%da%a9%db%95-%d9%86%db%95%d8%ae%db%86%d8%b4%db%8c%d8%a7-%d8%af%d9%84%db%8c-%d8%af-%d8%a8%d9%86%db%95%d9%85%d8%a7%d9%84%db%8e-%d8%af%d8%a7-%d9%87%db%95%d8%a8%db%8c%d8%aa-%d8%af%db%8e-%da%86/262670/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%87%db%95%da%a9%db%95-%d9%86%db%95%d8%ae%db%86%d8%b4%db%8c%d8%a7-%d8%af%d9%84%db%8c-%d8%af-%d8%a8%d9%86%db%95%d9%85%d8%a7%d9%84%db%8e-%d8%af%d8%a7-%d9%87%db%95%d8%a8%db%8c%d8%aa-%d8%af%db%8e-%da%86/262670/#comments Mon, 11 May 2026 21:38:10 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=262670 هەکە د خێزانا وە دا نەخۆشیا دلی هەبیت، ئەڤ خالە د گرنگن:
* ​پشکنینا جیناتا: بۆ زانینا مەترسیێن ویراسی.
* ​خوارنا ساخلەم: دویرکەفتن ژ چەوریێن تێر و زێدەکرنا دانەوێڵە و ماسیان.
* ​وەرزش: ١٥٠ دەقیقە د حەفتیێ دا لڤینا ناڤنجی.
* ​کێشا لەشی: پاراستنا کێشەکا گونجای بۆ کێمکرنا فشارێ ل سەر دلی.
* ​دویرکەفتن ژ جگارێ: جگارە ئێک ژ مەزنتریت ئەگەرێن جەلتەیێ یە.
* ​خەوا باش: کێم خەوی دبیتە ئەگەرێ بلندبوونا فشارا خوینێ.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%87%db%95%da%a9%db%95-%d9%86%db%95%d8%ae%db%86%d8%b4%db%8c%d8%a7-%d8%af%d9%84%db%8c-%d8%af-%d8%a8%d9%86%db%95%d9%85%d8%a7%d9%84%db%8e-%d8%af%d8%a7-%d9%87%db%95%d8%a8%db%8c%d8%aa-%d8%af%db%8e-%da%86/262670/feed/ 0 ڤایرۆسێن ب رێیا خوینێ دهێنە ڤەگوهاستن https://rojnameyaevro.com/ku/%da%a4%d8%a7%db%8c%d8%b1%db%86%d8%b3%db%8e%d9%86-%d8%a8-%d8%b1%db%8e%db%8c%d8%a7-%d8%ae%d9%88%db%8c%d9%86%db%8e-%d8%af%d9%87%db%8e%d9%86%db%95-%da%a4%db%95%da%af%d9%88%d9%87%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d9%86/262433/ https://rojnameyaevro.com/ku/%da%a4%d8%a7%db%8c%d8%b1%db%86%d8%b3%db%8e%d9%86-%d8%a8-%d8%b1%db%8e%db%8c%d8%a7-%d8%ae%d9%88%db%8c%d9%86%db%8e-%d8%af%d9%87%db%8e%d9%86%db%95-%da%a4%db%95%da%af%d9%88%d9%87%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d9%86/262433/#comments Sat, 09 May 2026 21:51:29 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=262433 بەرپەرێ ساخلەمیێ:

د.زەکی عەلی بەرواری”، تایبەتمەندێ نەخۆشیێن دل و هناڤا و پەنجەشێرا خوینێ دیارکر کو گەلەک ڤایرۆس هەنە ب رێکا خوینێ دهێنە ڤەگۆهاستن، بەلێ یێن ژ هەمیان بەربەلاڤتر نێزیکی ٤ یان ٥ ڤایرۆسانە ئەوژی، ​ڤایرۆسێ جەگەرێ ژ جورێن B&C و​ڤایرۆسێ (HTLV) کو دبیتە ئەگەرێ هندەک جورێن پەنجەشێرا خوینێ (لوکیمیا و لیمفۆما) و ​ڤایرۆسێ Cytomegalovirus و ڤایرۆسێ Epstein-Barr
​دکتۆر زەکی دیارکر گەلەک رێک هەنە بۆ ڤەگۆهاستنا وان بەلێ یێن ژ هەمیێ گرنگتر ئەڤەنە، ب کارئینانا دەرزیێن پیسبووی ژ لایێ وان کەسێن ماددەیێن بێهۆشکەر (مخدرات) بکار دئینن، یان ​ڤەگوهاستن ژ دایکێ بۆ زارۆکی ل دەمێ ژدایکبوونێ و ب رێکا​نشتەرگەری یان کارێن ددانا و دیسا هەکە ئامیر ب باشی نەهێنە تەعقیم کرن و دیسا​ڤەگوهاستنا خوینێ ژ کەسەکێ بۆ کەسەکێ دی و ​دەردەدانێن لەشێ مرۆڤی ب گشتی و دیسا ​پەیوەندیێن سێکسی یێن نە شەرعی و گۆت: نوکە رێکارێن تەعقیمێ گەلەک باشتر لێ هاتینە و مەترسی ل نەخۆشخانەیان کێمتر بوویە، بەلێ هێشتا مەترسی ل دەڤ ب کارئینەرێن ماددەیێن بێهۆشکەر گەلەک یا بلندە.
​ل دۆر رێکارێن خۆپاراستنێ ​دکتۆر زەکی دیارکر کو چەند خالێن گرنگ هەنە وەکو، ​بەری هەر نشتەرگەریەکێ، دێ پشکنین بۆ نەخۆشی هێتە کرن دا بزانین کا ئەڤ ڤایرۆسە ل دەڤ هەنە یان نە، دیسا ب کارئینانا کەلوپەلێن پاراستنا کەسی (PPE) وەک، ​دەزگورک، ​کەمامە، جلین تایبەت (ئەپرۆن) و ​بەرچانکێن خۆپاراستنێ (بۆ نۆشدارێن ددانا)، ​هەکا نوشدار یان کارمەند تووشی برینەکێ بوو ب ئامیرەکێ پیس، دێ ئێکسەر دەست ب وەرگرتنا دەرمانێن پێدڤی کەن.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%da%a4%d8%a7%db%8c%d8%b1%db%86%d8%b3%db%8e%d9%86-%d8%a8-%d8%b1%db%8e%db%8c%d8%a7-%d8%ae%d9%88%db%8c%d9%86%db%8e-%d8%af%d9%87%db%8e%d9%86%db%95-%da%a4%db%95%da%af%d9%88%d9%87%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d9%86/262433/feed/ 0 هـەنتاڤـایرۆس Hantavirus https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%87%d9%80%db%95%d9%86%d8%aa%d8%a7%da%a4%d9%80%d8%a7%db%8c%d8%b1%db%86%d8%b3-hantavirus/262430/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%87%d9%80%db%95%d9%86%d8%aa%d8%a7%da%a4%d9%80%d8%a7%db%8c%d8%b1%db%86%d8%b3-hantavirus/262430/#comments Sat, 09 May 2026 21:50:30 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=262430 و. ئو ب.: د. فاضل عمر

ل 2 خزیرانا ئیسال، كۆمەكا ڕێڤینگێن نەساخ ل سەر گەمیەكا گەشتیاری، سەرنجا هەمی جیـھانێ ڕاكێشا و ترسا كۆرۆنایێ ڤەژیاند. ژ 147 ڕێڤینگ و كارمەندان، گومان هەبوو كو ھەفت دەردەمەند تووشی هەنتاڤایرۆسان بووینە (دو ھاتینە پەژراندن و پێنج بەرگومانن. ژ ئەڤان سێ مر بوون و ئێك خراب نەساخ بوو.
چونكی ترسەكا بێبنەما ل ناڤ خەلكێ مە ژی بەلاڤ بوویە، من ئەڤ پێزانینە بۆ ھەوە وەرگێڕان و بەرهەڤ كرن.
چاڤگێڕانەكا گشتی
• ناڤێ وێ ژ ڕۆبارێ هەنتان ل كۆریا باشۆر ھاتیە.
• بۆ ئێكەمین جار، ل سالا 1976یێ دكتۆر لی ھۆ وانگ نیشانێن هەبوونا ئەڤێ ڤایرۆسێ د مشكەكی دا دیتن.
• ل سالا 1978ێ ئەڤ ڤایرۆسە ھاتە جوداكرن و ناسین. ژنوو شەھرەزایان زانی كو ئەڤ ڤایرۆسە ھۆكارێ نەساخ بوونا 3200 سەربازان بوویە ب تایا خوونبەربوونێ ل شەڕێ كۆریا.
• ب ڕێكا كووژەكان rodents دھێتە ڤەگوھاستن، وەكی مشكان.
• تنێ جۆرەكێ ئەڤێ ڤایرۆسێ (ڤایرۆسا ئەندێز Andes virus) ژ كەسەكی دچتە یێ دی، نەخوە یێن دی، ژ گیانەوەرێن كووژەك (قوارض) دھێنە مرۆڤی.
• ئەڤ ڤایرۆسە دو نەساخیێن كوژەك پەیدا دكەن: سیهكولیا هەنتاڤایرۆسێ hantavirus pulmonary syndrome و تایا خوونبەربوونێ دگەل تەوشا گورچكان Hemorrhagic fever with renal syndrome.
• ڤایرۆس ب میز و گوو و تفا گیانەوەران بەلاڤ دبت، ھەروەسا ب لەقدانێ.
نیشان و بەرەژەنگ
جۆرێ سیهێن مرۆڤی دگرت، ژ نەساخیێن كوژەكە و نیشان پشتی 7 تاكو 50 ڕۆژان، ژ تێكەلیێ دگەل گیانەوەرەكێ ھەلگر، پەیدا دبن. نیشانێن دەستپێكێ، گشتینە و نەدوورە دەرد پێ نەھێتە ناسین، وەكی: سست و خاڤی، تا، ژانا زەڤلەكێن مەزن وەكی زەڤلەكێن ڕانی و تلكان و پشتێ. ھەروەسا، سەرئێش و گێژی و لەرزك و زكئێشان و ئێلنجی و ڤەڕشتن و زكچۆن.
ئەڤ قۆناغە 4 تاكو 10 ڕۆژان ڤەدكێشت، پاشی نەساخیا دروست دەست پێ دكەت؛ كوخك و بێنتەنگی.
نەساخێن دگەھنە قۆناغا دووێ، قۆناغا تووشبوونا سیـھان، بەرھنگاری مرنێ دبن… چونكی، نەدوورە تاكو 38% پێ بمرن.
جۆرێ تایا خوونبەربوونێ دگەل تەوشا گورچكان؛ ئەو ژی دەردەكێ كوژەكە و پشتی تووشبوونێ ب هەفتیەكێ تاكو دووان، نیشان و بەرەژەنگ لێ دیار دبن. ژ نشكێ ڤە بەرەژەنگ دیار دبن و نەدوورە ئەڤە بن:
سەرئێشانەكا دژوار، زك و پشتئێشان، تا و لەرزك، ئێلنجی، چاڤ تاری بوون… هەروەسا، گەشبوونا دێمی، كولبوون ئان سۆربوونا چاڤان، ئان پرزك.
بەرەژەنگێن درەنگتر، دبت ئەڤە بن:
فشارا خوونێ دھێتە خوارێ، خوون د ڕەھان دا كێم-گەڕ دبت، خوونبەربوونا ھناڤان، گورچك-ڕاوەستانا دژوار، كو دبتە ھۆكار پەنگینا ئاڤێ د لەشی دا.
هەلبەت، كوژەكیا نەساخیێ گرێدایی جۆرێ ڤایرۆسێ یە، جۆرێن هەنتان و دوبراڤا، 5-15% ژ تووشبوویان دكوژن. لێ جۆرێن سیئۆل و سارێما و پوومالا، سڤكترن و ڕێژەیا مرنێ ژ 1% كێمترە.
هەژی گۆتنێیە، ساخبوون ژ ئەنجامێ چێكرنا بەرگریێ، ب ھەفتی و مەھان ڤەدكێشت.
خوەپاراستن ئان كێمكرنا خەتەریێ
تێكەلیێ دگەل گیانەوەرێن كووژەك نەھێلە ئان كێم بكە، چ ل مالێ ئان جهێ شۆلی ئان ژی چۆلێ.
كون و كەشتەیێن خانی و گەڕاجان بگرە، داكو مشك و گیانەوەرێن دی نەھێنە ناڤ مالێ.
بلا ھەردەم خەفت و تەپكێن گیانەوەران ل دۆر مالێ هەبن، نەخاسمە خانیێن ڤەدەر ئان ل چۆلێ.
هەر زاد ئان تشتەكێ تو بزانی مشكێن گەھشتینێ، باش بژین و پاقژ بكە.
دەردناسین
بەری سێ ڕۆژان ژ نەساخبوونێ، سەختە دەرد بهێتە زانین، لێ پشتی نیشانێن دەستپێكی، دبت دەرد بھێتە ناسین، ئەڤە هەكەر تێكەلی پەرسیڤێ ئان ئنفلووەنزایێ نەھێتە كرن. چونكی بەرەژەنگ و نیشانێن دەستپێكی، وەكی یێن ئنفلووەنزایێنە.
لێ كەسێ تووشی گیانەوەرەكێ كووژەك بووی ئان بەرماییكێن وی و ئەڤ بەرەژەنگێن وەكی پەرسیڤێ لێ پەیدا ببن، پێدڤیە گومانا خوە بۆ دوختۆری ببێژت، داكو دكتۆر ژ گومانا ئنفلووەنزایێ دەرباز ببت. ھینگێ، ھندەك تێستێن ئەزموونگەهی، دشێن ڕاستیێ دیار بكەن.
چارەسەری
تاكو نهۆ، دەرمانەكێ تایبەت بۆ نەساخبوونێ ب هەنتاڤایرۆسێ نینە. لێ چارەسەریێن پشتگر ددەنە نەساخان، وەكی: بێنڤەدان، نەھێلین لەش زوھا ببت، و چارەكرنا بەرەژەنگان، وەكی تایێ و هلاڤێتنێ و ئێشانێ…ھتد.
هەلبەت ناساخێن خەتەر، ھەوجەی چاڤدێریا چڕن ل خەستەخانەیێ. نەخاسمە، هەكەر نیشانێن سیهكولیێ و تێكچۆنا كارێ گورچكان لێ دیار ببن، ئان خوونبەربوون.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%87%d9%80%db%95%d9%86%d8%aa%d8%a7%da%a4%d9%80%d8%a7%db%8c%d8%b1%db%86%d8%b3-hantavirus/262430/feed/ 0 خـوارنا هێکـێ رۆژانە چ مـفا هـەنە؟ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%ae%d9%80%d9%88%d8%a7%d8%b1%d9%86%d8%a7-%d9%87%db%8e%da%a9%d9%80%db%8e-%d8%b1%db%86%da%98%d8%a7%d9%86%db%95-%da%86-%d9%85%d9%80%d9%81%d8%a7-%d9%87%d9%80%db%95%d9%86%db%95%d8%9f/262224/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%ae%d9%80%d9%88%d8%a7%d8%b1%d9%86%d8%a7-%d9%87%db%8e%da%a9%d9%80%db%8e-%d8%b1%db%86%da%98%d8%a7%d9%86%db%95-%da%86-%d9%85%d9%80%d9%81%d8%a7-%d9%87%d9%80%db%95%d9%86%db%95%d8%9f/262224/#comments Sun, 03 May 2026 09:12:58 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=262224 هێک ئێک ژ خوارنێن ساخلەم دهێنە نیاسین و ژمارەکا زێدە یا مفایێن ساخلەم و پێکهاتەیێن خوارنێ تێدانە و ئەگەر رۆژانە بخۆی، دێ 4 تشت ژ ژیانا تە هێنە گوهۆڕین.
پسپۆرا خوارنێ، ماریان والش بۆ مالپەرێ باراید گۆت: هەر کەسەکێ رۆژانە هێکی بخۆت، دێ 4 گوهۆڕینان ل دەڤ خۆ بینیت.
هێز
ئەگەر سپێدەهیا خۆ تۆ ب خوارنا هێکی دەستپێبکەی، دێ ئێنێرجی و هێزەکا مەزن دەتە لەشێ تە، ژبەرکو هێک تێکەلەکە ژ پرۆتین و دوهنی و یا هاریکارە بۆ وان کەسێن سپێدەهیان تووشی لاوازیێ دبن.
هێزا فۆکسکرنێ
ئەلەمێنتێن خوارنی د ناڤا هێکێ دا ساخلەمیا مەژی بهێز دکەت، مادەیێ کۆلین یێ د ناڤا هێکێ دا مەژی ژ هەودانێ د پارێزیت و پەیوەندیا شانەیێن مەژی و بیردانکێ بهێز دکەت.
باشبوونا گێولی
خوارنا هێکێ ئێنێرجیەکێ ددەتە گێولێ مرۆڤی و پەیوەندیەکا راستەوخو د ناڤبەرا ئەلەمێنتێن خوارنێ یێن د ناڤا هێکێ دا و باشبوونا ساخلەمیا مێشکی دا هەیە.
ساخلەمیا دلی
ڤەکۆلین ئاماژێ ب وێ یەکێ دکەن کو هێک یا زەنگینە ب پرۆتینان و کۆمەلەیا دلی یا ئەمریکی ژی دیار کریە کو ئەو کەسێن نەخۆشیێن دلی ژی هەیی دشێن حەفتیێ پێنج جاران زەرکا هێکێ بخۆن.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%ae%d9%80%d9%88%d8%a7%d8%b1%d9%86%d8%a7-%d9%87%db%8e%da%a9%d9%80%db%8e-%d8%b1%db%86%da%98%d8%a7%d9%86%db%95-%da%86-%d9%85%d9%80%d9%81%d8%a7-%d9%87%d9%80%db%95%d9%86%db%95%d8%9f/262224/feed/ 0 تیشکـا رۆژێ و هـۆرمۆن ئەگـەرێن سـەرەکـیێن پەیدابوونا راڤـێن دێمینە https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%aa%db%8c%d8%b4%da%a9%d9%80%d8%a7-%d8%b1%db%86%da%98%db%8e-%d9%88-%d9%87%d9%80%db%86%d8%b1%d9%85%db%86%d9%86-%d8%a6%db%95%da%af%d9%80%db%95%d8%b1%db%8e%d9%86-%d8%b3%d9%80%db%95%d8%b1%db%95%da%a9/262221/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%aa%db%8c%d8%b4%da%a9%d9%80%d8%a7-%d8%b1%db%86%da%98%db%8e-%d9%88-%d9%87%d9%80%db%86%d8%b1%d9%85%db%86%d9%86-%d8%a6%db%95%da%af%d9%80%db%95%d8%b1%db%8e%d9%86-%d8%b3%d9%80%db%95%d8%b1%db%95%da%a9/262221/#comments Sun, 03 May 2026 09:11:58 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=262221 ​ڕاڤێن ڕەش یان ئەو تشتێ د ناڤ خەلکی دا ب “کەلەف” دهێتە نیاسین، ئێک ژ کێشێن هەرە مەزن یێن پیستیە کو زێدەتر ل دەڤ ژنان و هندەک جاران ل دەڤ زەلامان ژی پەیدا دبیت.
کتۆر هندرین عەقراوی، تایبەتمەندێ نەخۆشی و جوانکرنا پیستی، دیاردکەت کو چەندین ئەگەرێن جودا هەنە بۆ تێکچوونا ڕەنگێ پیستی، ژ وانژی، ​تیشکا ڕۆژێ کو ب ئەگەرێ ئێکێ دهێتە هژمارتن، چ ل هاڤینێ بیت یان زستانێ.، دیسان ​گوهۆڕینێن هۆرمۆنی: ب تایبەت ل دەمێ دوگیانیێ یان کێشێن هێلکەدانانێ ل دەڤ ژنان و ​کێمیا ڤیتامینان، کێمییا ئاسنی، ڤیتامین B12 و ڤیتامین C کاریگەرییەکا ڕاستەوخۆ ل سەر گەشەیا پیستی هەیە.
دیارکر ژی ​کو سترێس،کێم خەوی، جگارەکێشان و کحول دبنە ئەگەرێ زێدەبوونا ڕژێنێن کورتیزۆلی کو ڕەنگێ پیستی تێک ددەن.
هەروەسا​بۆماوەی ژی ئەگەرەک و کەلەف دشێت ژ دایک و بابان بۆ زارۆکان بهێتە ڤەگوهاستن.
​تایبەتمەندێ پیستی ئاماژێ ددەت کو تەنککبوونا پیستی دبیتە ئەگەرێ هندێ بۆریێن خوینێ دیار ببن، ئەڤە ژی ڕەنگەکێ ڕەش یان شین ددەتە بن چاڤان. هەروەسا ب کارئینانا هندەک دەرمانێن فشارا خوینێ و هندەک جۆرێن بۆیاغا پرچێ ژی وەک ئەگەرێن نوی یێن پەیدابوونا وان دهێنە دیتن.
​بۆ ڕێگریکرنێ ژ زێدەبوونا ڤان ڕاڤان، دکتۆر هندرین چەند ئامۆژگارییان ئاراستەی وەلاتییان دکەت ژوانژی، ​ب کارئینانا دژە هەتاڤێکو پێدڤیە SPF ژ ١٥ زێدەتر بیت و هەر ٣ بۆ ٤ دەمژمێران جارەکێ بهێتە نویکرن، دیسا ​پاراستنا فیزیکی وەکو بکارئینانا کولاڤ و چەترێ و پۆشینا جلێن سپی بۆ ڤەگەراندنا تیشکا ڕۆژێ، ​ڤیتامین C کو ب کارئینانا سیرۆم یان کرێمێن ڤیتامین C ب شەڤێ دگەل ​خەوا ڕێکوپێک، چونکو خەو کلیلا ساخلەمییا پیستی و کێمبوونا ڕەشییا بن چاڤانە.
​ل دوماهیێ، دکتۆر هندرین عەقراوی دیار کر کو هندەک جۆرێن کەلەفی (وەکو یێن دوگیانیێ) ڕەنگە ١٠٠٪ چارەسەر نەبن، بەلێ ب ڕێکا لێزەرێ، تەقشیرێ و پابەندبوون ب دەرمانان، مرۆڤ دشێت ب ڕێژەیەکا زۆر کۆنترۆل بکەت..

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%aa%db%8c%d8%b4%da%a9%d9%80%d8%a7-%d8%b1%db%86%da%98%db%8e-%d9%88-%d9%87%d9%80%db%86%d8%b1%d9%85%db%86%d9%86-%d8%a6%db%95%da%af%d9%80%db%95%d8%b1%db%8e%d9%86-%d8%b3%d9%80%db%95%d8%b1%db%95%da%a9/262221/feed/ 0 زاڕۆکــێن ئـۆتیزمـێ خـودان وزەیەکا ب هـێزن https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b2%d8%a7%da%95%db%86%da%a9%d9%80%d9%80%db%8e%d9%86-%d8%a6%d9%80%db%86%d8%aa%db%8c%d8%b2%d9%85%d9%80%db%8e-%d8%ae%d9%80%d9%88%d8%af%d8%a7%d9%86-%d9%88%d8%b2%db%95%db%8c%db%95%da%a9%d8%a7-%d8%a8/262218/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b2%d8%a7%da%95%db%86%da%a9%d9%80%d9%80%db%8e%d9%86-%d8%a6%d9%80%db%86%d8%aa%db%8c%d8%b2%d9%85%d9%80%db%8e-%d8%ae%d9%80%d9%88%d8%af%d8%a7%d9%86-%d9%88%d8%b2%db%95%db%8c%db%95%da%a9%d8%a7-%d8%a8/262218/#comments Sun, 03 May 2026 09:10:55 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=262218 پتریا جاران ئەو زارۆکێن ئۆتیزم Autism ل دەف هەین، خودان وزە و تاقەتەکا مەزنن، بەلێ ئەڤ هێزە ب رێکێن جودا جودا دەربڕین ژێ دهێتە کرن (وەکی زێدە لڤی؛ن، دووبارەکرنا هندەک لڤینان، یان تووڕەبوون). ئەگەر ئەڤ هێزە ب رێکەکا دروست بهێتە ئارەستەکرن، دشێن ب شێوەیەکێ ئەرێنی بکاربینین کو هاریکاریا وان بکەت بۆ گەشەکرنێ.
… ئەڤێن خوارێ هندەک رێکێن ب مفانە بۆ دایبابان:
-1 چالاکیا جەستەیی (گەلەک گرنگە)
* رۆژانە چالاکیەکا جەستەیی ئەنجام بدەن (وەکی غاردانێ، چاندنا داران، یان بایسکل سواربوونێ).
* دەرکەفتن بۆ دەرڤە ژبۆ کێشانا هەوایێ پاقژ (چ ل باخچان یان جهێن ڤەکری).
* ئەڤ چالاکیە هێزا زارۆکی ڤاڵا دکەتن و هەستێ ئارامیێ ددەتێ.
-2 یاریێن رێکخستی
* یاریێن وەکی (پەزل/Puzzles)، یان لێگۆ Lego، یان رێزبەرکرنا تشتان.
* ئەڤ یاریە هەست و هزرا زارۆکی رێکدێخن.
-3 ئەرکێن دووبارکریە (ب شێوەیەکێ دروست)
* ئەگەر زارۆک حەز بکەت تشتەکی دووبارە بکەت، بلا ب شێوێ یاری یان ئەزموونەکا فێربوونێ بیت.
* بۆ نموونە: تەرتیبکرنا سێگوشەیان.
-4 رۆتینا رۆژانە
* دەمەکی دەستنیشانکری هەبت بۆ یاریێ، و خارنێ، و یان نڤستنێ بهێتە دانین.
* ئەڤ چەندە هەستەکێ ئارام ددەتە زارۆکی و تووڕەبوونێ کێم دکەت.
-5 مۆزیک و ستران
* ستران گۆتن و لڤین دگەل موزیکێ.
* گەلەک ژ زارۆکێن ئۆتیزم حەز ژ ڤان تشتان دکەن.
-6 چالاکیێن هەستی Sensory Activities
* یاریکردن ب ئاڤێ، وخیزێ ، و تشتێن نەرم ونازک.
* ئەڤ چالاکیە هاریکاریا وان دکەن هێزا خۆ ب رێکەکا باش مەزێخن.
-7 فێرکرنا زارۆکان بۆ دەربڕینا هەستان وهەروەسا چاوانییا ڕێکخستنێ “لێکدانێ” چ ب ڕێکا (پەیڤان، یان ب وێنەیان، یان ب ئاماژەیێن دەستان).
* ئەڤ چەندە دبیتە ئەگەرێ کێمبوونا تووڕەبوونێ.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b2%d8%a7%da%95%db%86%da%a9%d9%80%d9%80%db%8e%d9%86-%d8%a6%d9%80%db%86%d8%aa%db%8c%d8%b2%d9%85%d9%80%db%8e-%d8%ae%d9%80%d9%88%d8%af%d8%a7%d9%86-%d9%88%d8%b2%db%95%db%8c%db%95%da%a9%d8%a7-%d8%a8/262218/feed/ 0 مەزنترین پڕۆژەیێ بەرهەمئینانا شەكرێ ل دەڤەرداریا شێخان دێ هێتە دانـان https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%85%db%95%d8%b2%d9%86%d8%aa%d8%b1%db%8c%d9%86-%d9%be%da%95%db%86%da%98%db%95%db%8c%db%8e-%d8%a8%db%95%d8%b1%d9%87%db%95%d9%85%d8%a6%db%8c%d9%86%d8%a7%d9%86%d8%a7-%d8%b4%db%95%d9%83%d8%b1%db%8e/262109/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%85%db%95%d8%b2%d9%86%d8%aa%d8%b1%db%8c%d9%86-%d9%be%da%95%db%86%da%98%db%95%db%8c%db%8e-%d8%a8%db%95%d8%b1%d9%87%db%95%d9%85%d8%a6%db%8c%d9%86%d8%a7%d9%86%d8%a7-%d8%b4%db%95%d9%83%d8%b1%db%8e/262109/#comments Tue, 28 Apr 2026 21:30:26 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=262109 دهۆك، لەزگین جۆقی:

ڕێڤەبەرێ گشتی یێ‌ وەبەرهێنانێ ل پارێزگەها دهۆكێ دیار كر، ئەڤ سالە چەندین پڕۆژەیێن نوو و ستراتیجی ل پارێزگەها دهۆكێ د وارێ وەبەرهێنانێ دا دێ هێنە چێكرن و دبێژیت: ئێك ژ وان پڕۆژەیان چێكرنا كارگەهەكا مەزن و ستراتیجی یا بەرهەمئینانا شەكرێ یە.
د. هەڤال سەدیق، ڕێڤەبەرێ گشتی یێ‌ وەبەرهێنانێ ل پارێزگەها دهۆكێ بۆ ئەڤرۆ گۆت: « ئەڤ كارگەها بەرهەمئینانا شەكرێ ب گوژمێ 110 ملیۆن دۆلاران، ل ناوچەداریا قەسرۆكێ‌ یا سەر ب دەڤەرداریا شێخانێ‌ ڤە دێ هێتە دانان، دیسا ئەڤ پڕۆژەیە دێ‌ 400 دەلیڤەیێن بۆ وەلاتیان دابین كەت، هەروەسا بەرهەمێ جۆتیارێن هەرێما كوردستانێ دێ‌ وەرگریت بۆ بەرهەمئینانا شەكرێ».

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%85%db%95%d8%b2%d9%86%d8%aa%d8%b1%db%8c%d9%86-%d9%be%da%95%db%86%da%98%db%95%db%8c%db%8e-%d8%a8%db%95%d8%b1%d9%87%db%95%d9%85%d8%a6%db%8c%d9%86%d8%a7%d9%86%d8%a7-%d8%b4%db%95%d9%83%d8%b1%db%8e/262109/feed/ 0 مەزنترین نەخۆشخانەیا پەنجەشێرێ‌ ل سەر ئاستێ ئیراقێ ل هەرێمێ دهێتە ئاڤاكـرن https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%85%db%95%d8%b2%d9%86%d8%aa%d8%b1%db%8c%d9%86-%d9%86%db%95%d8%ae%db%86%d8%b4%d8%ae%d8%a7%d9%86%db%95%db%8c%d8%a7-%d9%be%db%95%d9%86%d8%ac%db%95%d8%b4%db%8e%d8%b1%db%8e%e2%80%8c-%d9%84-%d8%b3%db%95/261851/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%85%db%95%d8%b2%d9%86%d8%aa%d8%b1%db%8c%d9%86-%d9%86%db%95%d8%ae%db%86%d8%b4%d8%ae%d8%a7%d9%86%db%95%db%8c%d8%a7-%d9%be%db%95%d9%86%d8%ac%db%95%d8%b4%db%8e%d8%b1%db%8e%e2%80%8c-%d9%84-%d8%b3%db%95/261851/#comments Sat, 25 Apr 2026 22:51:42 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=261851 دهۆك، دلۆڤان ئاكرەیی:

پەیڤدارێ وەزارەتا ساخلەمیا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دیاركر، مەزنترین نەخۆشخانەیا تایبەت ب نەخۆشیێن پەنجەشێرێ‌ ڤە ل سەر ئاستێ هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ، ل هەولێرێ‌ دهێتە ئاڤاكرن.
دكتۆر سەركار سوورچی، پەیڤدارێ وەزارەتا ساخلەمیێ‌ بۆ رۆژنامەیا ئەڤرۆ گۆت: «نەخۆشخانەیا تایبەت ب نەخۆشیێن پەنجەشێرێ‌ ڤە، ل سەر رووبەرێ‌ 30 هزار مەترێن دوجا دهێتە ئاڤاكرن و ژ پێنج نهۆمان و 200 تەختان پێك دهێت، نووترین و پێشكەفتیترین ئامیرێن نۆشداری دێ‌ بۆ هێنە دابینكرن، دا كو هەمی پێدڤیێن نەخۆشان د ناڤ نەخۆشخانەیێ دا بەردەست بن».
گۆتژی: «پڕۆژە ب نێزیكی 165 ملیار دیناران و ب دەستێ كارێ ناڤخۆیی دهێتە ئاڤاكرن و ڕۆژانە 100 كرێكار و چەندین ئەندازیار ب بەردەوامی كار تێدا دكەن، ئاڤاكرنا ڤێ نەخۆشخانەیێ ژ لایێ حكومەتا هەرێما كوردستانێ ڤە، گاڤەكا گرنگە بۆ پێشئێخستنا ژێرخانا ساخلەمیێ‌.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%85%db%95%d8%b2%d9%86%d8%aa%d8%b1%db%8c%d9%86-%d9%86%db%95%d8%ae%db%86%d8%b4%d8%ae%d8%a7%d9%86%db%95%db%8c%d8%a7-%d9%be%db%95%d9%86%d8%ac%db%95%d8%b4%db%8e%d8%b1%db%8e%e2%80%8c-%d9%84-%d8%b3%db%95/261851/feed/ 0