Rojnameya Evro » ساخله‌مى https://rojnameyaevro.com/ku Tue, 23 Jun 2026 11:59:50 +0000 ar hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.0.38 نشتەرگەریا نازوورێ بۆ پەنجەشێرا قۆلۆنێ؛ ئێشەکا کێمتر و چاکبوونەکا بلەزتر https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%86%d8%b4%d8%aa%db%95%d8%b1%da%af%db%95%d8%b1%db%8c%d8%a7-%d9%86%d8%a7%d8%b2%d9%88%d9%88%d8%b1%db%8e-%d8%a8%db%86-%d9%be%db%95%d9%86%d8%ac%db%95%d8%b4%db%8e%d8%b1%d8%a7-%d9%82%db%86%d9%84%db%86/264703/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%86%d8%b4%d8%aa%db%95%d8%b1%da%af%db%95%d8%b1%db%8c%d8%a7-%d9%86%d8%a7%d8%b2%d9%88%d9%88%d8%b1%db%8e-%d8%a8%db%86-%d9%be%db%95%d9%86%d8%ac%db%95%d8%b4%db%8e%d8%b1%d8%a7-%d9%82%db%86%d9%84%db%86/264703/#comments Tue, 23 Jun 2026 11:43:03 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=264703 ​د سالێن دووماهییێ دا، پێشڤەچوونێن تەکنۆلۆجیا پزیشکی شیاینە گۆڕانکاریێن مەزن د ڕێکارێن نشتەرگەریێ دا چێبکەن، ب تایبەتی د چارەسەرکرنا نەخۆشیێن گران وەک پەنجەشێرا قۆلۆنێ. نشتەرگەریا نازوورێ (لابرۆسکۆپ) وەک پشتبەستنەکا نوو و پێشکەفتی جهێ نشتەرگەریێن نەریتی و برینێن درێژ گرتتییە، کو هەم دۆز د قۆناغێن چاکبوونێ دا گۆهورییە و هەم ژی ئاستێ ئازارێن نەخۆشان بەرەڤ کێمبوونەکا بەرچاڤ برینە.
​د. مصطفی شکری المفتی، تایبەتمەندێ نشتەرگەریا گشتی، دیار دکەت کو نشتەرگەریا نازوورێ ڕێکارەکێ گەلەک پێشکەفتییە. د ڤێ تەکنیکێ دا، ل شوونا بڕینا درێژ و ڤەکرنا زکی وەک د نشتەرگەریا کەڤن دا دهاتە کرن، نۆشدار تەنێ چەند کونکێن گەلەک بچووک دکەن کو چەند میلیمەتران دەرباز ناکەن. ب ڕێیا ڤان کونکان، کامیرەکا هوور کو وێنەکێ ڕووهن و سێ ڕەهەندی ل سەر شاشەکێ نیشا ددەت، دگەل ئامرازێن تایبەت دهێنە د ناڤ زکی دا، ئەڤە ژی ڕێ ددەتە نشتەرگەری کو ب هوربینیەکا گەلەک بلند گرێکێ ڕاکەت بێی کو چ زیان گەهاندن ب شانە و دەمارێن ساخلەم یێن دەوروبەر بگەهیت.
​تایبەتمەندیێن ڤێ ڕێیا نوو دبنە ئەگەر کو ترسا نەخۆشان ژ ناڤێ نشتەرگەریێ گەلەک کیم بیت، چونکی چەندین مفایێن سەرەکی بخۆڤە دگریت کو د نشتەرگەریا ڤەکری دا نەبوون. ل سەر پێشەنگیا ڤان مفایان، نەخۆش هەست ب ئێشەکا گەلەک کێمتر دکەت ژبەر بچووکیا جهێ برینان. دیسان، پرۆسەیا چاکبوونێ گەلەک بلەز دکەڤیت و نەخۆش د ماوەیەکێ کورت دا دشێت ڕابیتە سەر پێیان و ڤەگەریتە سەر کار و ژیانا خۆ یا ئاسایی. د لایەکێ دی ڤە، پێدڤیا مانا درێژ د نەخۆشخانێ دا نامینیت، ئەڤە ژی لایەنێ دەروونی یێ نەخۆشی بەهێز دکەت، دگەل کێمبوونا مەترسیێن وەک هەوکرنێ یان ئاریشەیێن پاش نشتەرگەریێ.
دیسان ژ لایێ جوانکاریێ ڤە، جهێ برینان گەلەک یێ بچووکە و چ شۆنوارێن نەجوان ل سەر لەشی بجهـ ناهێلیت.
​ل دۆر گونجاندنا ڤێ نشتەرگەریێ بۆ نەخۆشان، د. مصطفی شکری ئاماژێ ب هندێ ددەت کو د پڕانیا حالەتان دا ئەڤ تەکنیکە یا گونجایە، بەلێ بڕیارا دووماهیێ دکەڤیتە سەر پێداچوونا پزیشکی، قۆناغا گەشەکرنا گرێکێ، و بارودۆخێ گشتی یێ ساخلەمیا نەخۆشی.
ئەو دوپات دکەت کو سال بۆ سالێ، دگەل پێشڤەچوونا بەردەوام یا ئامرازان، ڕێژەیا ئەو نەخۆشێن مفای ژ لابرۆسکۆپێ دبینن زێدەتر لێ دهێت.
​ل دووماهیێ، دکتۆر مصطفی پەیامەکێ ئاڕاستەی جڤاکی دکەت و دیار دکەت کو پشکنینا پێشوەخت گرنگترین خالە؛ چونکی دەما پەنجەشێرا قۆلۆنێ د قۆناغێن دەستپێکێ دا بهێتە دەستنیشانکرن، چارەسەرکرنا وێ ب ڤێ تەکنیکێ گەلەک سەرکەفتی و ساناهی دبیت. ئەو پشتڕاستیا هندێ ددەت کو تەکنۆلۆجیا پزیشکی یا نوو هاتییە دا کو ئازارێن مرۆڤان کێم بکەت، لەوما پێدڤی ب ترسێ ناکەت.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%86%d8%b4%d8%aa%db%95%d8%b1%da%af%db%95%d8%b1%db%8c%d8%a7-%d9%86%d8%a7%d8%b2%d9%88%d9%88%d8%b1%db%8e-%d8%a8%db%86-%d9%be%db%95%d9%86%d8%ac%db%95%d8%b4%db%8e%d8%b1%d8%a7-%d9%82%db%86%d9%84%db%86/264703/feed/ 0 هندەک ژ مفایێن خوارنا خیاری https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%87%d9%86%d8%af%db%95%da%a9-%da%98-%d9%85%d9%81%d8%a7%db%8c%db%8e%d9%86-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d8%b1%d9%86%d8%a7-%d8%ae%db%8c%d8%a7%d8%b1%db%8c/264700/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%87%d9%86%d8%af%db%95%da%a9-%da%98-%d9%85%d9%81%d8%a7%db%8c%db%8e%d9%86-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d8%b1%d9%86%d8%a7-%d8%ae%db%8c%d8%a7%d8%b1%db%8c/264700/#comments Tue, 23 Jun 2026 11:42:06 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=264700 ​ئاڤ 95% ژ پێكهاتەیا خيارێ پێكدئینیت، بەلێ ئەڤە نە بتنێ ئەگەرە كو خوارنا كێمتر ژ خيارەكی رۆژانە ببیتە ئەگەرەكێ پێدڤی وەك چاوا دكتور ئامۆژگاریێ دكەن.
​ل دویف راپۆرتەكا كو ژ لایێ “دۆیچە ڤێلە” ڤە هاتیە بەلاڤكرن، هندەك نهێنی و مفایێن دی یێن خياری هەنە، كو دیارترین پێكهاتە ئەڤەنە:
• ​ئاسانكرنا كریارا هەرسكرنێ: خيار یێ دەوڵەمەندە ب ئەنزیمێن كو هاریكاریا هەرسكرنا ماددێن پرۆتینی دكەن.
• ​دابەزاندنا كێشێ: خيار رویشالێن خوارنێ تێدانە، كو هاریكارن بۆ كێمكرنا كێشا لەشی.
• دەوڵەمەندبوون ب ڤیتامین و كانزاكان: خيار رێژەیەكا بلند ژ توخمێن خوارنێ تێدایە، وەك: ڤیتامین B و ڤیتامین C، دگەل توخمێن گرنگ یێن وەك كالسیۆم و مەگنیسیۆم.
رەنگە ئەڤ چەندە تە پالدەت كو تو رۆژانە پسیارێ ژ خۆ بكەی: ئەرێ من ئەڤرۆ كێمتر ژ خيارەكی خواریە؟
​مفایێن ساخلەمیێ یێن خيارێ
• ​شەرێ دژی پرسکێن گەنجاتیێ: خيار ترشا “لینۆلیك” و ترشێن چەوری یێن “ئۆمیگا 6” تێدانە كو دژی پرسکان شەری دكەن. هەروەسا كونكێن پیستی ڤەدكەت، ژەهر و چەوریا زێدە ل سەر پیستی ناهێلیت، و رێگریێ ل چێبوونا خالێن رەش و سپی دكەت.
• باشترکرنا هەرسكرنێ: هەوكرنێ كێم دكەت و كریارا هەرسكرنێ ب ساناهی دئێخیت.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%87%d9%86%d8%af%db%95%da%a9-%da%98-%d9%85%d9%81%d8%a7%db%8c%db%8e%d9%86-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d8%b1%d9%86%d8%a7-%d8%ae%db%8c%d8%a7%d8%b1%db%8c/264700/feed/ 0 ل دەمێ وەرگرتنا ڤیتامین D ئاگەهداری ڤان خالان بە https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%84-%d8%af%db%95%d9%85%db%8e-%d9%88%db%95%d8%b1%da%af%d8%b1%d8%aa%d9%86%d8%a7-%da%a4%db%8c%d8%aa%d8%a7%d9%85%db%8c%d9%86-d-%d8%a6%d8%a7%da%af%db%95%d9%87%d8%af%d8%a7%d8%b1%db%8c-%da%a4%d8%a7%d9%86/264697/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%84-%d8%af%db%95%d9%85%db%8e-%d9%88%db%95%d8%b1%da%af%d8%b1%d8%aa%d9%86%d8%a7-%da%a4%db%8c%d8%aa%d8%a7%d9%85%db%8c%d9%86-d-%d8%a6%d8%a7%da%af%db%95%d9%87%d8%af%d8%a7%d8%b1%db%8c-%da%a4%d8%a7%d9%86/264697/#comments Tue, 23 Jun 2026 11:41:20 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=264697 ​راپۆرتێن نۆشداری یێن نوو دیار دکەن کو ئەو کەسێن پێگەهشتی و ساخلەم یێن عەمرێ وان د بن 75 سالیێ دا، ب گشتی پێدڤی ب بکارئینانا رۆژانە و بەردەوام یا ڤیتامین D نینن، چونکی لەش دشێت ب رێیا بەرکەفتنا راستەوخۆ دگەل تیشکا رۆژێ رێژەیا پێدڤی ڤ ڤیتامینی بەرهەم بینیت.
​ل دویف نووچەیەکێ مالپەرێ “healthline”، نۆشدار پشتراست دکەن کو بکارئینانا حەب و تەمامکەرێن خارنێ ل دویف شێوازێ ژیانێ، جۆرێ خارنێ و عەمرێ کەسان دشێت گەلەک ب مفا بیت.
​کۆمەڵە و رێکخراوێن نۆشداری یێن جیهانی، پێشنیار دکەن کو چەند گرۆپەکێن دیارکری رۆژانە تەمامکەرێ ڤیتامین D بکاربینن، کو ئەڤەنە:
• ​زارۆک و گەنجێن عەمر 1 تا 18 سالی.
• ​دانعەمرێن سەر 75 سالیێ.
• ژنێن دوگیان و ئەوێن شیرێ خۆ ددەنە زارۆکان.
• ​ئەو کەسێن ژ بەر کارێ خۆ یان ژیانێ ل وان دەڤەرێن کو زڤستانێن درێژ و تاری هەنە و کێمتر بەر تیشکا رۆژێ دکەڤن.
• ئەو نەخۆشێن کێشە د مژینا خارنێ دا هەی یان مەترسیا تووشبوونێ ب نەخۆشیا شەکرێ یا بلند ل دەف وان هەی.
• بۆ وان کەسێن پێگەهشتی یێن کو د دەرڤەی ڤان گرۆپانە بەلێ دڤێن ڤیتامینێ بکاربینن، دۆزا گونجای یا رۆژانە د ناڤبەرا 600 تا 800 یەکەیێن نێڤدەوڵەتی (IU) دایە، و نابیت بێی راوێژیا نۆشداری رێژا وێ ژ 4,000 یەکەیان زێدەتر لێ بهێت، چونکی کۆمبوونا زۆرا ڤیتامین D د لەشی دا دبيتە ئەگەرێ ژەهراویبوونێ.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%84-%d8%af%db%95%d9%85%db%8e-%d9%88%db%95%d8%b1%da%af%d8%b1%d8%aa%d9%86%d8%a7-%da%a4%db%8c%d8%aa%d8%a7%d9%85%db%8c%d9%86-d-%d8%a6%d8%a7%da%af%db%95%d9%87%d8%af%d8%a7%d8%b1%db%8c-%da%a4%d8%a7%d9%86/264697/feed/ 0 بەژنا زاڕۆکان د ناڤبەرا ڕاستیا نۆشداری و دڵگرانیێن خێزانێ دا https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a8%db%95%da%98%d9%86%d8%a7-%d8%b2%d8%a7%da%95%db%86%da%a9%d8%a7%d9%86-%d8%af-%d9%86%d8%a7%da%a4%d8%a8%db%95%d8%b1%d8%a7-%da%95%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%a7-%d9%86%db%86%d8%b4%d8%af%d8%a7%d8%b1/264567/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a8%db%95%da%98%d9%86%d8%a7-%d8%b2%d8%a7%da%95%db%86%da%a9%d8%a7%d9%86-%d8%af-%d9%86%d8%a7%da%a4%d8%a8%db%95%d8%b1%d8%a7-%da%95%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%a7-%d9%86%db%86%d8%b4%d8%af%d8%a7%d8%b1/264567/#comments Sat, 20 Jun 2026 22:09:56 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=264567 بەرپەرێ‌ ساخلەمیێ‌:

​د. خالد حسێن شێخ حلیم، ئەگەر و ڕێکارێن زانستی بۆ درێژبوونا بەژنا کچان و کوران ڕوون دکەت و دیاردکەت کو ​دۆسیەیا گەشە و درێژبوونا بەژنا زارۆکان، ب تایبەتی ل دەف کچکان، ئێکە ژ بابەتێن هەرە گرنگ کو دایک و باب ب بەردەوامی پرسیارێ ل سەر دکەن و ​ل دویڤ داتایێن نۆشداری، نێزیکی ٢٪ تا ٣٪ ژ هە ی زارۆکان د جڤاکی دا تووشی ئاریشێن کورتیا بەژنێ دبن. ڕێژا کورتاتیێ د ناڤبەرا کچ و کوران دا وەک ئێکە، لێ دایک و باب ژبەر نەریتێن جڤاکی پتر دڵگران دبن ل سەر کورێن خۆ و پتر دویڤچوونا نۆشداری بۆ دکەن، کو ئەڤ چەندە د ئامارێن سەرەدانان دا وەک جیاوازی دەر دکەڤیت.
​د. خالد حسێن هندەک پیڤەرێن ستاندەرد بۆ درێژبوونا سروشتی ل دویڤ عەمری دیارکرن کو پێدڤیە خێزان چاڤدێری بکە، ژوانژی:
• ​زارۆکێ سالەک: هەکە بەژنا وی کێمتر ژ ٦٥ سم بیت.
• دو سالی: هەکە کێمتر ژ ٧٠ سم بیت.
• ​سێ سالی: هەکە کێمتر ژ ٨٥ سم بیت.
• چار تا پێنج سالی: هەکە کێمتر ژ ١ مەتر بیت، پێدڤیە سەرەدانا نۆشداری بهێتە کرن.
دیارکر ژی، هەر دەمێ دایکێ دیت زارۆکێ وێ ژ هەڤالێن وی کورتترە، یا باشتر ئەوە زوی دویڤچوونێ بۆ بکەت.
​دیارکر ژی، ئەگەرێن سەرەکی بۆ گەشەیا بەژنا زارۆکی دزڤڕن بۆ لایەنێ بۆماوەیی ب ڕێژا ٦٠٪ تا ٨٠٪. لێ ئەگەرێن دەرەکی وەک خوارن، نڤستن، و وەرزشێ ب ڕێژا ٢٠٪ تا ٤٠٪ ڕۆلێ خۆ دبینن، نەخۆشیێن درێژخایەن وەک کێشێن دلی و گولچیسکان ب ڕێژا ٥٪ تا ١٥٪ کاریگەرن، د دەمەکی دا کێمبوونا هۆرمۆنێ گەشێ تنێ بەرپرسیارە ژ ١٪ تا ٢٪ ژ حالەتان و گۆت: ​هەکە نیشانێن پێشوەخت گەهشتنێ بەری تەمەنێ ٨ سالیێ ل دەف کچێ دیار بن، هۆرمۆنێ ئێستڕۆجین دێ هەستیکان قفل کەت. د ڤی حالەتێ دا کچێ دێ تنێ ٢ سالان مەجالێ درێژبوونێ هەبیت و بەژنا وێ دێ کورت مینیت. پێدڤیە زوی دەرمان بهێنە دان دا کو پێگەهشتن بهێتە پاشخستن و دەرفەت ب گەشێ بهێتە دان.
​​د. خالد هۆشداری دا ل سەر بکارئینانا خەلەت یا دەرزیێن هۆرمۆنێ گەشێ، چونکی ئەڤ دەرزیە تنێ بۆ حالەتێن کێم و دیارکری (وەک نیشانێن تێرنەر) د گونجای نە و تنێ بۆ ١/٣ ژ زارۆکان مفا هەیە. ل دۆر عەمرێ ڕاوەستیانا گەشێ، کور پاش پێگەهشتنێ تا تەمەنێ ١٨ سالیێ مەجالێ درێژبوونێ هەیە، لێ کچ پاش پێگەهشتنێ تنێ ٢ سالان مەجال هەیە و پاشان گەشە دێ ڕاوەستیت.
​ل دووماهیێ دا، د. خالد ئامۆژگاریێن ژ لایێ شێوازێ ژیانێ ڤە پێشکێشکرن و گۆت:
• ​زارۆک پێدڤیە زوو بنڤن.
• ​ژ خوارنێن فاست فود و شریناهیا دویر بکەڤن و خوارنا مالێ یا کەلاندی بخۆن.
• ​وەرزشێن وەک مەلەڤانی و غاردان ئەنجام بدەن.
* ​زارۆکان ژ قەلەویێ بپارێزن چونکی ئەگەرەکێ سەرەکی یێ کورت مانێ یە.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%a8%db%95%da%98%d9%86%d8%a7-%d8%b2%d8%a7%da%95%db%86%da%a9%d8%a7%d9%86-%d8%af-%d9%86%d8%a7%da%a4%d8%a8%db%95%d8%b1%d8%a7-%da%95%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%a7-%d9%86%db%86%d8%b4%d8%af%d8%a7%d8%b1/264567/feed/ 0 شەش رێک بۆ دوورکەفتنێ ژ پەنجەشێرێ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b4%db%95%d8%b4-%d8%b1%db%8e%da%a9-%d8%a8%db%86-%d8%af%d9%88%d9%88%d8%b1%da%a9%db%95%d9%81%d8%aa%d9%86%db%8e-%da%98-%d9%be%db%95%d9%86%d8%ac%db%95%d8%b4%db%8e%d8%b1%db%8e/264564/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b4%db%95%d8%b4-%d8%b1%db%8e%da%a9-%d8%a8%db%86-%d8%af%d9%88%d9%88%d8%b1%da%a9%db%95%d9%81%d8%aa%d9%86%db%8e-%da%98-%d9%be%db%95%d9%86%d8%ac%db%95%d8%b4%db%8e%d8%b1%db%8e/264564/#comments Sat, 20 Jun 2026 22:08:54 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=264564 بەرپەرێ‌ ساخلەمیێ‌:

پەنجەشێر نەخۆشییەکا کوژەک و بێهێڤیکەرە، بەلێ بەری مرۆڤ تووش ببیت، دشێت خۆ ژێ بپارێزیت.
​سەرباری هندێ کو ڤەکۆلینێن زانستی د بەردەوامن بۆ دیتنا ڕێکێن نوی دا کو ڕێگریێ ل پەنجەشێرێ بکەن، بەلێ تایبەتمەندێن نۆشداری ل “مایۆ کلینیک” جەختێ ل سەر هندێ دکەن کو گۆهورینا شێوازێ ژیانێ کاریگەرییەکا ڕاستەوخۆ ل سەر کێمکرنا ئەگەرێن تووشبوونێ هەیە.
​ل ڤێرێ دێ چەند ئامۆژگاریێن سەرەکی بەرچاڤ کەین:

-1 دوورکەفتن ژ تووتنێ (جگارەکێشانێ)
​کێشانا جگارە و نێرگێلان گرێداییە ب پەنجەشێرا سیهان، دەڤی، گەوریێ، پەنکریاسی، میزڵدانێ و گولچیسکان. هەتا مانا مرۆڤی دبن کاریگەریا دووکێلا کەسێن دی دا مەترسییان زێدە دکەت. جۆرێن دی یێن تویتنێ وەک چوینێ (مژتنێ) ژی دبنە ئەگەرێ پەنجەشێرا دەڤی و گەوریێ.

-2 خوارنا خوارنەکا ساخلەم
​گرنگیدان ب زەرزەواتی، فێقی، دانەوێڵەیێن تەمام و باقلەمەنییان، و کێمکرنا گوشتێ سۆر، گوشتێ دەستکرد (قۆتیان) و چەوریێن تێرکربووی مەترسیا پەنجەشێرێ کێم دکەت. هەروەسا دوورکەفتن ژ کحولی ژی مەترسیا پەنجەشێرا کۆلۆنێ، مەمکی، جەگەر و سیهان دوور دکەت.

-3 پاراستنا کێشێ ساخلەم و وەرزشکرن
​کێشا گونجای مەترسیا شێرپەنجەشێرا پەنکریاسی، جەگەرێ، قۆلۆن و گولچیسکان کێم دکەت. ئەنجامدانا ١٥٠ دەقیقێن وەرزشا ناڤنجی یان ٧٥ دەقیقێن وەرزشا دژوار د حەفتییەکێ دا، نە تنێ کێشێ ڕێک دئێخیت، بەلکو ب تنێ ژی مەترسیا شێرپەنجەشێرا مەمکی و کۆلۆنی کێم دکەت.

-4 پاراستنا پیستی ژ تیشکا ڕۆژێ
​پەنجەشێرا پیستی ئێکە ژ بەربەلافترین و ب ساناهیترین جۆران بۆ ڕێگریکرنێ. پێدڤییە د ناڤبەرا دەمژمێر ١٠ی سپێدێ بۆ ٤ی ئێڤاری د بن ڕۆژێ دا نەمینی، و سێبەر، کلاڤ و بەرچاڤکێن ڕۆژێ بکاربینی.

-5 ڤاکسینێ دژی ڤایرۆسان
​وەرگرتنا ڤاکسینێ “هێپاتایتیس B” (زەرکێ) ڕێگریێ ل پەنجەشێرا جەگەرێ دکەت. هەروەسا ڤاکسینێ ڤایرۆسێ پاپیۆمایێ مرۆڤی (HPV) کو ل ڕێیا سێکسێ دگوهێزیت، دشێت زارۆک و گەنجان ژ پەنجەشێرا مالبچووکی، کۆئەندامێ زاوزێ، و پەنجەشێرا سەری و گەوریێ بپارێزیت.

-6 پشکنینا نۆشداری یا دەوری
​ئەنجامدانا پشکنینێن پێشوەخت و دەوری بۆ پەنجەشێرێن پیستی، قۆلۆنی، مالبچووکی و مەمکی، دەرفەتا دیتنا نەخۆشیێ د قۆناغێن دەستپێکێ دا زێدە دکەت، کو ئەڤە ژی دەمێ گونجایە بۆ هندێ کو چارەسەری ب سەرکەفتیانە کار بکەن.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b4%db%95%d8%b4-%d8%b1%db%8e%da%a9-%d8%a8%db%86-%d8%af%d9%88%d9%88%d8%b1%da%a9%db%95%d9%81%d8%aa%d9%86%db%8e-%da%98-%d9%be%db%95%d9%86%d8%ac%db%95%d8%b4%db%8e%d8%b1%db%8e/264564/feed/ 0 قـوتـابی چاوا ژلایـی دەروونـی ڤـە دێ خۆ بۆ تاقیکرنان ئـامادە کـەت https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%82%d9%80%d9%88%d8%aa%d9%80%d8%a7%d8%a8%db%8c-%da%86%d8%a7%d9%88%d8%a7-%da%98%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%80%db%8c-%d8%af%db%95%d8%b1%d9%88%d9%88%d9%86%d9%80%db%8c-%da%a4%d9%80%db%95-%d8%af%db%8e-%d8%ae/264190/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%82%d9%80%d9%88%d8%aa%d9%80%d8%a7%d8%a8%db%8c-%da%86%d8%a7%d9%88%d8%a7-%da%98%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%80%db%8c-%d8%af%db%95%d8%b1%d9%88%d9%88%d9%86%d9%80%db%8c-%da%a4%d9%80%db%95-%d8%af%db%8e-%d8%ae/264190/#comments Sat, 13 Jun 2026 22:00:30 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=264190 دەروون و لایەنێ سایکۆژیا مروڤی پشکەکە ژپێکهاتەیا گرنگا کەسایەتیا وی و ڕەهەندەکێ بایلۆژیکی و مادی یێ هەی. لایەنێ سایکۆلۆژیێ مڕۆڤی ژ ژمارەکا گەلەك یا کریار و رەفتاران پێکدهێت وەکی لایەنێ ئەقلی و هزری ، بیروباوەر و بها و ئاراستە و مەیل و ئارەزۆ.
کاریگەریا چەندەها ڤاکتەرێن جودا جودایێن بوماوەیی و ژینگەهێ دا دبۆریت
خالەکا گرنگ کوپێدڤیە قوتابێ ل دەمێ خواندنێ و بەرهەنگاریا هەلوەستێن تاقیکرنێ ل بیرا خۆ نەبەت ئاگەهداربوونا وییە ژ ڕۆلێ کاریگەری بارودۆخێ لایەنێ سایکولوژیی مروڤی لسەر ژیانی ب گشتی و ژیانا قوتابی ب تایبەتی و ل گاڤا خواندنێ و سەرەدەریێ د گەل تاقیکرنان دا.
سەرکەڤتنا قوتابی د خودانێ و تاقیکرنان دا تا ڕادەکێ گەلەک زور گرێداییە ب دەروون و سایکۆلۆژیایا ویڤە.
ئاریشەیێن سایکولوژیێن قوتابیان
ئاریشەیێن دەروونی یێن وەکی خرابیا سەرەدەری دگەل خێزانێ ژ ئاریشەیێن ل گەل هەڤالێن خۆ ، نیگەرانیەکا زۆڕ ، ترسیانەکا گەلەك ژێ شکەستنا و سەرنەکەڤتنێ ، خۆ هێلانە ب هیڤیا خەلکێ دیتر ، رەشبینی ، لاوازی و نەبوونا هەستا بەرپرسیارەتیێ دخۆاندنێ دا ، نەبوونا و لاوازیا بهایێن زانستی و زانینێ دناڤ خێزانێ دا.
چارەسەرکرنا ڤان ئاریشەیان
ب رێکا دابینکرنا کەش و هەوایەکێ باش و گونجای وهەژی بۆ خواندنا قوتابیا ژ ڕوویێ پاقژیێ و دویریێ ژ دەنگ و قەرەبالغی ، دارشتنا، پلانەکا زانسیانە و واقعیانە بۆ خۆاندنێ ، خۆ دویرکرتن ژ ئەنجامدانا کارەك یان جەند کارەکێن دیتر پێگڤە دگەل خواندێن بوو نموونە:
هندەك گوتنێن ب هێز و پۆزەتیڤ دگەل زاتێ خۆ دا وەکی:
– ئەز مرۆڤەکێ خۆدان شیانێن باشم.
– ئەز کەسەکێ ژێهاتیمە.
– ئەز هەژی نمرێن باشم.
– من باوەریا بخۆ هەی.
– ئەز دێ وێ باوەریدامە کۆ پسیار دێ ب ساناهیبن.
– ئەز قوتابیەکێ زیرەك هوشیارم.
– هیچ تشتەکێ من ژ قوتابیین دیتر کمتر نینە.
کێمکرنا ڕادێ ترسێ نك قوتابیان.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%82%d9%80%d9%88%d8%aa%d9%80%d8%a7%d8%a8%db%8c-%da%86%d8%a7%d9%88%d8%a7-%da%98%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%80%db%8c-%d8%af%db%95%d8%b1%d9%88%d9%88%d9%86%d9%80%db%8c-%da%a4%d9%80%db%95-%d8%af%db%8e-%d8%ae/264190/feed/ 0 گرنگترین مفايێن بێهنژینێ https://rojnameyaevro.com/ku/%da%af%d8%b1%d9%86%da%af%d8%aa%d8%b1%db%8c%d9%86-%d9%85%d9%81%d8%a7%d9%8a%db%8e%d9%86-%d8%a8%db%8e%d9%87%d9%86%da%98%db%8c%d9%86%db%8e/264187/ https://rojnameyaevro.com/ku/%da%af%d8%b1%d9%86%da%af%d8%aa%d8%b1%db%8c%d9%86-%d9%85%d9%81%d8%a7%d9%8a%db%8e%d9%86-%d8%a8%db%8e%d9%87%d9%86%da%98%db%8c%d9%86%db%8e/264187/#comments Sat, 13 Jun 2026 21:59:40 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=264187 -1 بەرگرییەکا گرنگ: بێهنژین سیستمەکێ بەڕەڤانیێ یە کو تووز، بەکتریا و ماددەیێن هەستیار (حەساسییەتێ) ب هێزەکا مەزن ژ دفنێ دهاڤێژیتە دەرڤە.
-2 پاقژکرنا ڕێڕەوێ هەناسێ: وەک نویکرنەکا بلەزە بۆ دفنێ و رێگریێ ل هندێ دکەت کو میکرۆب بچنە د کۆئەندامێ هەناسێ دا.
-3 دەردانا ئەندۆرفینی: پشتی بێهنژینێ تو هەست ب حەسیانێ دکەی، چونکی ئەو فشارا دروست بووی دچیت و مێشک هۆرمۆنێ کەیفخۆشیێ (ئەندۆرفین) دەرددەت.
-4 مەترسیا ڕاگرتنا بێهنژینێ: گرتنا دفنێ یان دەڤی د دەمێ بێهنژینێ دا گەلەک یا مەترسیدارە، چونکی فشارەکا زۆرا ژنشکەکێڤە دروست دکەت.
-5 زیانێن ڕاگرتنا وێ: ئەڤ فشارا گرتی دشێت ببیتە ئەگەرێ دڕیانا پەردەیا گوهی، کێشەیێن ماسولکەیی، یان تەقینا لولوکێن خوینێ.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%da%af%d8%b1%d9%86%da%af%d8%aa%d8%b1%db%8c%d9%86-%d9%85%d9%81%d8%a7%d9%8a%db%8e%d9%86-%d8%a8%db%8e%d9%87%d9%86%da%98%db%8c%d9%86%db%8e/264187/feed/ 0 زیانێن ب کارئینانا مۆبایلێ ل سەر خوارنێ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b2%db%8c%d8%a7%d9%86%db%8e%d9%86-%d8%a8-%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a6%db%8c%d9%86%d8%a7%d9%86%d8%a7-%d9%85%db%86%d8%a8%d8%a7%db%8c%d9%84%db%8e-%d9%84-%d8%b3%db%95%d8%b1-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d8%b1%d9%86/264184/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b2%db%8c%d8%a7%d9%86%db%8e%d9%86-%d8%a8-%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a6%db%8c%d9%86%d8%a7%d9%86%d8%a7-%d9%85%db%86%d8%a8%d8%a7%db%8c%d9%84%db%8e-%d9%84-%d8%b3%db%95%d8%b1-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d8%b1%d9%86/264184/#comments Sat, 13 Jun 2026 21:58:49 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=264184 ل دووڤ ڤەکۆلینەکێ، ئەو کەسێن ئاڵوودەی ب کارئینانا مۆبایلێ بووین، دو جار پتر ئارەزوویا شەکرێ و خوارنا ب لەز هەیە و ل دەمێ دانێن خوارنێ دا دبیتە ئەگەرێ مەزنبوونا كەمەرێ.
ماڵپەڕێ “ الجزیرة “ د بابەتەكیدا بەحس ل زیانێن ب کارئینانا مۆبایلێ ل دەمێ خوارنێ دا کریە، ڤەکولەران دیارکریە كو ژن و زەلام ٪١٥ زێدەتر ل دەمێ ئاسایی كالۆریان وەردگرن ‌و خوارنا پڕی دوهن دخۆن.
ئەڤ ڤەکۆلینە ئاماژە ب وێ چەندێ دکەت کو ب کارئینانا مۆبایلێ زیرەکیا میتابۆلیزمێ تێکددەت ل شەڤێ دا و دبیتە ئەگەرێ کێمخەویێ و کاریگەریێ ل سەر خۆکۆنتڕۆڵکرنێ هەیە، کو ئەڤە هەموو دبنە ئەگەرێ قەڵەویێ.
ڤەکۆلینێ دیارکریە، بەرێخودانا شاشەیا تەلەفونێ تە مژویل دکەت ‌و تە ئاگەهـ ل وێ چەندێ نامینیت كو چەند خوارنێ دخۆی.
مژویلبوون ل دەمێ خوارنێ رێکێ ل مەژی دگریت ب شێوەیەكێ راست هزر د وێ خوارنێ دا بکەت یا تو دخۆی.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%b2%db%8c%d8%a7%d9%86%db%8e%d9%86-%d8%a8-%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a6%db%8c%d9%86%d8%a7%d9%86%d8%a7-%d9%85%db%86%d8%a8%d8%a7%db%8c%d9%84%db%8e-%d9%84-%d8%b3%db%95%d8%b1-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d8%b1%d9%86/264184/feed/ 0 جـۆرێن غـودێ و بەربەلاڤـبوونا وێ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%ac%d9%80%db%86%d8%b1%db%8e%d9%86-%d8%ba%d9%80%d9%88%d8%af%db%8e-%d9%88-%d8%a8%db%95%d8%b1%d8%a8%db%95%d9%84%d8%a7%da%a4%d9%80%d8%a8%d9%88%d9%88%d9%86%d8%a7-%d9%88%db%8e/263779/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%ac%d9%80%db%86%d8%b1%db%8e%d9%86-%d8%ba%d9%80%d9%88%d8%af%db%8e-%d9%88-%d8%a8%db%95%d8%b1%d8%a8%db%95%d9%84%d8%a7%da%a4%d9%80%d8%a8%d9%88%d9%88%d9%86%d8%a7-%d9%88%db%8e/263779/#comments Sun, 07 Jun 2026 13:07:50 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=263779 د. احمد طيار بۆتی، تایبەتمەندێ نەخۆشیێن دل و هناڤا و شەکرێ و غودێ دیارکر کو ​نەخۆشیێن غودێ ب شێوەکێ گشتی دبنە چار جۆرێن سەرەکی: غودا پەریزادە یا کسلان (تەمبەڵ)، یا ژەهراوی، هەودانێن غودێ، و گریێن غودێ. ئەڤ نەخۆشیە ب ئێک ژ نەخۆشیێن زۆر بەربەلاف دهێتە هژمارتن، و رێژا تووشبوونێ ل دەڤ ژنان گەلەک پترە ژ زەلامان. ل دویڤ ئاماران و گۆت:
​ل دەڤ ژنان، نێزیکی 10% تووشی ڤان نەخۆشیان دبن، ب تایبەت غودا کسلان. دەربارەی گریێن غودێ ژی، رێژە دناڤبەرا 50% حەتا 60% دایە و​ ل دەڤ زەلامان، ژ هەر ١٠٠٠ زەلامان نێزیکی ٢ کەس تووش دبن، و رێژا هەبوونا گرێیان دناڤبەرا 30% حەتا 40% دایە.
​د. احمد طيار دیارکر کو​نیشانێن نەخۆشیێ ل دویڤ جۆرێ وێ دهێنە دهستنیشانکرن و ژوانژی، ​غودا کسلان، نەخۆش بەردەوام هەست ب ماندیبوون و سەرمایێ دکەت. وەراندنا پرچێ، خەموکی، هشکبوونا پیستی، و قەبزبوون ژ نیشانێن وێ نە. ل دەڤ ژنان ژی دبیتە ئەگەرێ تێکچوونا دەورا هەیڤانە. هەکە نەخۆشی دژوار بوو، دەنگ ستویر و بۆڕ دبیت، و سەر و چاڤ و حەفک دوەرمن.
دەربارەی ​غودا ژەهراوی، نیشان بەروڤاژین؛ نەخۆش هەست ب خۆهدانەکا زێدە دکەت، کێشا وی کێم دبیت سەرەڕای زێدەبوونا شەهیا خارنێ، و تووشی لەرزین، قوتانا دلی، و تێکچوونا بارێ دەروونی (نەمرتاحی) دبیت، دگەل وەرمیا حەفکێ یان دەرکەفتنا چاڤان بۆ دەرڤە و گۆتژی: دەستنیشانکرنا دروست کلیلا چارەسەریێ یە چونکی ئەگەر و جۆرێن غودێ گەلەکن. بۆ نموونە، غودا کسلان دبیت یا بەروەخت بیت و پێدڤی ب چارەسەریەکا دەمکی هەبیت یان چ چارەسەری نەڤێت، یان دبیت یا دومدرێژبیت و پێدڤی ب چارەسەریا بەردەوام هەبیت. هەروەسا غودا ژەهراوی ژی دبیت پێدڤی ب چارەسەریا سالەکێ یان پتر هەبیت. لادانا ژ رێنمایێن نۆشاری و کێم و زێدەکرنا دەرمانان ژ دەف خۆ، دبیتە ئەگەرێ ئاڵۆزیێن دژوار، وەک گۆهرینا غودا کسلان بۆ یا ژەهراوی، یان بەرۆڤاژی هندێ.
​دیارکر ژی، ​دەرکەفتنا گرێیێن غودێ د سۆنەرێ دا واسوڵسێ و قەلەقیێ د دڵێ نەخۆشان دا چێدکەت، بەلێ د راستی دا گەلەک ژ وان پێدڤی ب ترسانێ نینن. تنێ رێژەکا زۆر کێم (کێمتر ژ 5%) ژ ڤان گرێیان دبیتە پەنجەشێر)، و نێزیکی 90% ژ وان حالەتێن پێنجەشێرێ ژی ب تەمامی دهێنە بنبڕکرن و گۆت: نشتەرگەری دهێتەکرن، ​هەکە پشکنینا شانەیی (زەرعێ) دیار کر کو یا پەنجەشێرە یان گۆمان ل سەر هەبیت، هەکە گرێیا غودێ گەلەک یا مەزن بیت و زەختێ ل سەر بۆڕیا هەناسێ یان یا خارنێ چێبکەت یان نەخۆش ب خۆ بخوازیت بۆ مەرەمێن جوانکاریێ راکەت یان هەکە قەبارێ گریێ مەزن بیت (پتر ژ ٤-٥ سانتیمەتران)، چونکی گۆمانا پەنجەشێرێ زێدە دبیت و ​ئەگەر ئەڤ گرێیە ببیتە ئەگەرێ چێبوونا غودا ژەهراوی.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d8%ac%d9%80%db%86%d8%b1%db%8e%d9%86-%d8%ba%d9%80%d9%88%d8%af%db%8e-%d9%88-%d8%a8%db%95%d8%b1%d8%a8%db%95%d9%84%d8%a7%da%a4%d9%80%d8%a8%d9%88%d9%88%d9%86%d8%a7-%d9%88%db%8e/263779/feed/ 0 هندەک ژ مفایێن خوارنا کولندی https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%87%d9%86%d8%af%db%95%da%a9-%da%98-%d9%85%d9%81%d8%a7%db%8c%db%8e%d9%86-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d8%b1%d9%86%d8%a7-%da%a9%d9%88%d9%84%d9%86%d8%af%db%8c/263776/ https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%87%d9%86%d8%af%db%95%da%a9-%da%98-%d9%85%d9%81%d8%a7%db%8c%db%8e%d9%86-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d8%b1%d9%86%d8%a7-%da%a9%d9%88%d9%84%d9%86%d8%af%db%8c/263776/#comments Sun, 07 Jun 2026 13:04:29 +0000 https://rojnameyaevro.com/ku/?p=263776 خوارنا كۆلندی فشارا خوینێ كێمدكه‌ت و دەماران ژ تەنگبوونێ دپارێزیت، خوارنا كۆلندی چەندین مفایێن ساخلەمییێ یێن مەزن بۆ ساخلەمییا مرۆڤی هەنە، ژوان:
– پاراستنا ساخلەمییا چاڤا: دەولەمەندە ب ڕێژەكا بلند یا پێكهاتێن خۆراكی وەك مەگنسیۆم، ڤیتامین C، بیتا كارۆتین و لوتین و دژەئۆكسانان، كو دبنە ئەگەرێ پاراستنا ساخلەمییا چاڤان ژ نەخۆشییان.
– ساخلەمییا دلی: پێكدهێت ژ ڕێژەكا بلند یا پۆتاسیۆمی كو كۆنتڕۆلا پەستانا خۆینێ دناڤ لەشی دا دكەت، ژبەركو كاردكەت بۆ ژكارئێخستنا كارتێكرنا خوێ و سۆدیۆمی كو فشارا خوینێ بلند دكەن. هەروەسا دەولەمەندە ب ڤیتامین C كو دهێتە هەژمارتن ژ دژەئۆكسانێن گرنگ و هاریكارە بۆ كێمكرنا فشارا خوینێ و پاراستنا دەماران ژ تەنگبوونێ.
– ژێدەرەكێ مەزن یێ ڤیتامینێن B یە: كو هاریكارن بۆ باشتركرنا ساخلەمییا دەروونی و مێشكی، نەهێلانا ماندیبوونێ و گوهورینا خوراكی بۆ ووزێ.
– ب مفایە بۆ ساخلەمییا ژنێن دووگیان: دەولەمەندە ب ترشێ فۆلیك كو بۆ ساخلەمییا ژنێن دووگیان گرنگە.
– كۆنتڕۆلكرنا شەكرێ: كۆلندی ڕێژەكا گەلەك كێم یا كالۆری و شەكر و دوهنی دناڤدا هەنە و خوارنا وی ب شێوەیەكێ بەردەوام هاریكارە بۆ ڕێگرتنێ ل توشبوونێ ب نەخۆشییا شەكرێ.
– هاریكارە بۆ ڕێكخستنا هۆرمونێن غوددێ: ب تایبەت تیڤلێ كۆلندی كو چەندین پێكهاتێن ب مفا دناڤدا هەنە بۆ ڕێكخستنا كارێ هۆرمونێن غوددێ و ڕێكخستنا ئاستێ ئەنسۆلینی دناڤ خوینێ دا.
– هاریكارە بۆ ڕێكخستنا هەرسكرنێ: ژبەركو ڕێژەكا مەزن یا شلەمەنییا دناڤدا هەیە و ڕویڤیكان دپارێزیت و هەودانان دناڤ لەشی دا كێم دكەت.
جاترێ ڕێژەکا گەلەک کێم یا هێزێ تێدایە دەۆلەمەندە ب ماددێن دژەئوکسان و ڤیتامینێن وەکی A,C, E, B6, دگەل ڤێژیدا کانزایێن وەکی ئاسن، مەگنسیۆم، مەنگەنیز، کالسیۆم، دگەل ڕێژەکا زۆر ژ رویشال و ئاڤ و رێژەکا کێم یا کاربۆهێدرات و پرۆتین و ئاسنی.

]]> https://rojnameyaevro.com/ku/%d9%87%d9%86%d8%af%db%95%da%a9-%da%98-%d9%85%d9%81%d8%a7%db%8c%db%8e%d9%86-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d8%b1%d9%86%d8%a7-%da%a9%d9%88%d9%84%d9%86%d8%af%db%8c/263776/feed/ 0