ماددەیێن دەستووری یێن ئاماژێ ب رێكخستنا كەرتێ پترۆل و گازێ ل ئیراقێ ددەن نە درۆهنن
دلۆڤان ئاكرەیی
ئیراق ل دویڤ ماددەیێ ئێكێ یێ دەستووری وەلاتەكێ فیدرالی یە و د هەمان دەم دا یێ دەولەمەندە ب سامانێ پترۆل و گازێ، ئەڤ كەرتە ب شادەمارێ ئابوورێ ئیراقێ دهێتە هەژمارتن و داهاتێ سالانە وێ نێزیكی 90%ێ ژ بودجەیا گشتی یا فیدرالی پێكدئینیت.
قانوونا پترۆلێ و گازێ گرنگیەكا تایبەت هەیە ل وان وەلاتێن دەولەمەند ب سامانێ پترۆل و گازێ، ئەڤە ژی ب مەرەما رێكخستنا شێوازێ برێڤەبرنا ڤێ سامانێ، ب تایبەت ئەو وەلاتێن سیستەمێ برێڤەبرنا وان فیدرالی یە، قانوونەكا تایبەت ب ڤێ سامانێ ل وەلاتێن فیدرالی چەند ئارمانجەك هەنە، ئەو ژی پاراستنا هەڤسەنگیێ د ناڤبەرا دەستهەلاتا فیدرالی و هەرێمان دا، هەروەسا جێگیركرنا داخوازی و خواستەكێن وان هەرێمێن دەولەمەند ب سامانێ پترۆل و گازێ د ناڤەڕۆكا قانوونێ دا.
پشتی بكاربوونا دەستوورێ كۆمارا ئیراقێ ل سالا 2005، پرسا پترۆل و گازێ خالەكا نا كۆكیێ بوویە د ناڤبەرا دەسهەلاتا فیدرالی و هەرێما كوردستانێ دا و ناكۆكی ژ ئەنجامێ خواندن و شیكاركرنێن جودا بۆ دو ماددەیێن دەستووری سەرهەلدایە كو ماددە یێن پەیوەندیدارن ب خۆدانیكرن و رێكخستنا برێڤەبرن و پێشخستنا كەرتی پترۆل و گازێ ل ئیراقێ، ئەو ژی ماددەیێن (111) و (112) یێن دەستووری نە و هەمی ئەو بابەتێن د دەستووری دا ئاماژە پێ هاتیەكرن، پێدڤی بوو قانوونەك بۆ هاتبوو دەرخستن و بابەتی پترۆل و گازێ ژی ب هەمان شێوە قانوونەدانەرێ دەستووری د بڕگەیا ئێكێ ژ ماددەیێ (112) دا ئاماژە ب دەرخستنا قانوونەكێ كریە بۆ رێكخستنا كەرتی پترۆل و گازێ.
ئەڤ ماددەیێن دەستووری یێن ئاماژێ ب رێكخستنا كەرتی پترۆل و گازێ ل ئیراقێ دكەن، پێدڤی ب دەسهەلاتێن فیدرالی و هەرێم و پارێزگەهێن بەرهەمهێنەرێن پترۆل و گازێ ل ئیراقێ، نەدرۆهنن و لێلی تێدا هەیە، لەوما د دەمێ بووری دا خواندن و شیكاركرنا جودا بۆ هاتیە كرن.
واتە ئیراق د ناڤ نەرۆهنیا دەقێن دەستووری و نەبوونا قانوونا پترۆل و گازا فیدرالی دا سالانەكە كەرتی پترۆل و گازێ برێڤە دبەت، د دەمەكێ دا دەستووری فەرز كریە قانوونەكا تایبەت هەبیت كو میكانیزما برێڤەبرنێ رێكبێخیت و دەقێن دەستووری د ناڤەڕۆكا قانوونێ دا رۆن بكەتەڤە و ئەڤە هەمی باندۆرا نەرێنی ل سەر كۆما پرۆسەیا برێڤەبرنا سامانا پترۆل و گازێ هەیە و ئەگەرەكە بۆ كویربوونا ناكۆكییان د ڤی واری دا.
هەر دو گۆتارێن جودا د یێن سەرۆك بارزانی، كو یا ئێكێ رۆژا دوماهیێ ژ بانگەشەیا هەلبژارتنێن جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ بوو و یا دووەم ژی كۆڕبەندا مێپس 2025 بوو، رۆئیایا كوردی د چەند خالەكا دا دیاركر بۆ گۆتوبێژكرن دگەل لایەنێن ئیراقی گرێداێی ب پێكئینانا حوكمەتا فیدرالی كو ئەو رۆئیایە ژی خۆ د جێبەجێكرنا وان ماددەیێن دەستووری دا دبینیتەڤە یێن كو هەتا نوكە جێبەجێ نەبووین یان پشتگوێ هاتینە هاڤێتن، ئێك ژ وان خالان ژی دەرخستنا قانوونا پترۆل و گازا فیدرالی یە.
پشتبەستن ب گۆتارا سەرۆك بارزانی، دیار دبیت كو دەرخستنا قانوونا پترۆل و گازا فیدرالی ب سازان و رێككەفتنا لایەنان ئێكە ژ كارتێن بهێز یێن د دەستێ كوردان دا، و ژ لایێ كوردان ڤە دێ هێتە دانان ل سەر مێزا لایەنێن ئیراقی د دەمێ گۆتوبێژان دا بۆ پێكئینانا حوكمەتا نوو یا فیدرالی.
دەرخستنا قانوونا پترۆل و گازا فیدرالی دێ ب شێوەیەكی بیت كو ناڤەڕۆكا وێ ب سازان و رەزامەندیا دەسهەلاتا فیدرالی و هەرێما كوردستانێ و پارێزگەهێن بەرهەمهێنەر بیت، دێ دەرگەهی ل بەرهەڤكرنا چارەسەریێ بۆ ناكۆكیێن پەیوەندیدار ب پترۆل و گازێ ڤەكەت و دویماهیێ ب خواندنا جودا بۆ دەقێن دەستووری ئینیت.
