ئاسایشا نهتهوهیى و ئاراستهكرنا رێكا كهڤرى
تهحسین ناڤشكى
گهلهك جاران دهمێ مژارا ڤێ خیزداعووركێ (مستنقع) نها ههرێما كوردستانێ كهتییه تێدا دهێته ئازراندن، تایبهت ب رێكا ناڤگینێن راگههاندنێ و تۆڕین جڤاكى، ئهو كهسێن دیتنهك رهخنهیى ل سهر ژیوارى ههى و راستیان بهرچاڤ دكهن و خالان ددانه سهر پیتان، همبهر وان، هندهك كهسێن دن ههنه، بێى پرسیار و بهرسڤ، ب گیانهكى دهمارگیرى دهنگێ خوه بلند كهن و كوردینیێ دفرۆشنه وى خهلكێ ژ بێزارییا خوه ئاخینك و ئۆفێنان رادهێلن و بهرێ وان دهنه كهڤرى و سهد تاوانان ژى د گاڤێ دا دێ پێڤهدكهن! ههلبهت ئهڤ توخمه پرانیا وان ئهون كو ل دلێ دهستههلاتێ دئاخڤن، لهوما ههر ئاخاڤتنا ههبت ددهنه بنێ گهرۆیێ و دوباره دبێژن.
وهكى دیار ئهو كهسانێن بهرێ كهسانێن خوهدى ئێش و فیغان و دیتنا رهخنهیى ددهنه كهڤرى، پرانییا وان ژ سێ جۆران پێكدهێن. ئێك: ئهو جۆره كهسن كو وهفادارێن مللهتێ خوهنه و رهنگه د درێژییا سالێن دهربازبووین دا، مافێ وان ژى وهك خهلكهك دى نهگههشتبتێ، لێ ئهو هند ژێ چێدكهن، ههكه هندهك جاران بهرسڤێن وان بهرهڤ دژواریێ ژى بچن، ئهو ژ دلێ خوه یێ پاقژ و وژدانهكا زیندى دهربرینێ ژ ههلوهستێ خوه دكهن. جوونێ دووێ: بههرا پتر دووڤهلانك و بهرژهوهندخوازێن بچووكن، پێخهمهت ئارمانجێن خوه ب ههر رێكا ههیى بدهستڤه بینن، مزایهدا كوردپهروهریێ لسهر سهرێ خهلكێ دى دكهن و بههرا پتر گۆتارا وان بیرا رهفیقێن بهعسییان و ((ماتحب الرئیس)) ل بیرا مرۆڤى دهینن. جوونێ سێیێ: نههنگێن مهزنن و گههشتینه ئاستێ مافیا جیهانى؛ ڤیجا دهمێ كهسانێن راستگۆ وان ب ناڤونیشان ب خهتهرهكا مهزن لسهر ئاسایشا نهتهوهیى لقهلهمددهن و بهرژهوهندیێن وانێن كهسۆكى دئێخنه د خهتهرێ دا، هینگێ ژیانا وان تاكه كهسێن راستییان دیاردكهن دكهڤته د ههلوهستێ هاتوباتێ دا و ب دیتنا حزبێ و جڤاكێ ئهشیرێ سهرهدهریێ دگهل دكهن و چو هزران بۆ دادگههێ ناكهن.
ئهڤه ژى نه ژیوارهكێ سهیره! واته ل ههر وهلاتهكى شهڕێ ناڤخوهیى ژێكژێكربت و هێزا پارازتنا وهلاتى ژ ناڤدا و دهرڤه، تنێ هێزین گرۆپێن حزبى بن و كارتێكرنا داگیركهران لسهر ههبت، تشتهك نامینت ب ناڤێ ئاسایشا نهتهوهیى؛ ژ بهر كو ههر شهڕ و پێكدادانێن وان حزبێن بهردهوام ههڤركێن نهشهرعى ئاسایشا وهلاتى تیرۆركیه. ئهڤه پتر د میكانزما ههڤركیێن خوه كوژیێ دا خویا دبت، دهمێ وهلاتێن داگیركهر مایێ خوه د كاودانێن ناڤخوهیى دكهن و ههر وهلاتهك یان پتر پشتهڤانییا حزبهكا شهرخواز یان پتر دكهت، هینگێ نه ئاسایشا نهتهوهیى تنێ نامینت، رهنگه هینگێ بازرگانێن شهڕى و مافیا ژى ل پشت پهردهیا كوردینیێ و پاراستنا پرنسیپێن پیرۆز گهشه دكهن و دبنه چهپهرهكێ دى دگهل داگیركهران ژ بوو نههێلانا ئاسایشا نهتهوهیى.
رهوشا نها یا ههرێمێ باش خویادكهت كو نه دهستههلاتا حزبى یا ههرێمێ ههتا نها شیایه لهشكهرهك ههڤگرتى و چهكدارێ هزرا نهتهوهیى یا بهرفرههـ دامهزرینت و نه هێزهكا ناڤخوهیى یا پارازتنا ئاسایشا ههرێمێ پێكبینت كو ب ناڤهكى بتنێ رهوشێ ئارام بكهت. راسته نها پارتى و ئێكهتى دهستههلاتا ههرێمێ هێشتا لدووڤ سیستهمێ 50-50 ل خوه لێكڤهكرییه، لێ نه ئالیێ سهوز نها ئهو باوهرى ههیه كو هێزێن ئهولههیێ و پێشمهرگهیێن ئالیێ زهر ببنه هارى خوه داكو رهوشا سلێمانیێ و باژێرێن دهوروبهر ئارام بكهن، نه دهڤهرا زهرنشین دێ ئهو وێرهكى ههبت، ههكه هات و رهوش ل دهڤهرا وێ ژى نه ئارامبوو داخوازیا هاریكاریێ ژ دهڤهرا كهسكنشین بكهت كو هێزا ئارامكرنا رهوشێ د ههوارێ بینت. بهرامبهر ڤى ههلوهستى، ههردو ئالى بهرههڤن داخوازیێ ژ ئیرانێ و تركیا و ئیراقێ و ههر ئالییهكێ دى بكهن، ب ههر ناڤهكى ههیى بهێنه د دهڤهرێن وان دا و ههمبهر هێزا برایێ وى راوهستن و دربێن كوژهك لێبدهن داكو ههڤڕكێن وى نهمینن و ئهو وهك تاكه حزب حوكمرانیێ بكهت.
ئهڤ رهوشا دهڤهر دهڤهركى و حزب و حزبانێ و مایتێكرنا داگیركهران ل ههرێمێ وهك رۆژا نیڤرۆ دیاردكهت كو تشتهك نهمایه ل ههرێما كوردستانێ ب ناڤێ ئاسایشا نهتهوهیى، بهلكى تشتێ مایى پارازتنا بهرژهوهندیێن كهسۆكى و داگیركهرى و بیانى كۆنترۆل لسهر رهوشا گشتى یا دهڤهرهكێ ژ دهڤهرێن ئهڤه 26 سالن ب ناڤێ ههرێما كوردستانا ئیراقێ دهێته نیاسین كرییه.
ل دووڤ ڤى دیمهنێ ههیى، تنێ پهڕێ بهرژهوندیێن زلهێزان مایه د كوریا دهستههلاتا ههرێمێ را، ههكه نها ژى تنێ ئهمریكا داخویانییهكێ بدت و بێژت: ((مافێ ئیراقێیه وهك دهولهتهكا خوهدى سهروهرى، ههموو سینۆرێن خوه بگرت)) شكهستنا دهستههلاتا ههرێمێ چو ژ كهستنێن 1975، 1988، 1991، 2014 و 16ى ئوكتوبهرێ چۆیى كێمتر نابت؛ ههكه زێدهتر نهبت و زڤڕاندنا ژیوارێ بهرێ دێ بته گازییا دووڤ گورگى.
