ئاماژێن مهترسیدار ل سهر ژیوارێ نووى یێ كوردان
ئاماژێن مهترسیدار ل سهر ژیوارێ نووى یێ كوردان و ئاسۆیێن پاشهرۆژێ ل رۆژههلاتا ناڤین (كوردستانا سووریێ وهكو نموونه)
د. ئیبراهیم عهلى كڕۆ*
كورد ههردهم سهركهفتنێن لهشكرى ل سهر ئهردى بدهستڤهدئینن، بهلێ ل سهر مێزێن دیپلۆماسى دهستكهفتان ژ دهستددهن، سهركهفتنێ بدهستڤهدئینن و دهسكهفتان ژى ژدهست ددهن.
بۆ شرۆڤهكرنا ئاماژیێن مهترسیێ ل سهر كوردستانا سووریێ (رۆژئاڤا). وهك دهسپێكرن ب سهركهفتنێن وان یێن ژێهاتى و ب شیانێن وان یێن ساده، ژ چهكێن كلاسیك كلاشینكۆف، بازۆكه و كهلوپهلێن لۆجستى یێن ساده، كو رهنگه دانهكێ خوارنێ یێ ب تنێ د ئێك رۆژێ دا بیت، بهلێ ب مۆرالهكا بلند و بیروباوهریهكا موكم ههیه كو چو جاران نه هژیێت.
سهركهفتنێن مهزن ل ههمى ئهنیێن شهڕى بدهستڤهئینان ل دژى دوژمنێ هۆڤانه و نهژادپهرێس، كو بیروباوهریا وى ل سهر هشكاتیێ و داخستنێ ئاڤاكریه و ڤهگهریان بۆ پاشڤه و رابردوویێ كهربوكرینێ و گریان ل سهر پاشمایێن كهڤنار. نه دانپێدانێ ب قانوونا شهڕى دكهت و نه ب قانوونێن شهڕان و نه رێككهفتنێن لاهاى و نه ب مافێن مرۆڤى و نه شهریعهێن ئهسمانان دكهت، نه ب قانوونێن داناندى، كورد شیان 70% ژ كوردستانا سووریێ یا دیرۆكى رزگار بكهن. ل وى دهمێ كو رژێم ل دیمهشقێ نهشیایى لهشكرێ خوه یێ نیزامى و ههڤپهیمانێن خوه د ناڤ پاسداران و میلیشێن حزبوللا یا لوبنانى و میلیشیاتێن عیراقى و پشتهڤانیا رۆسى یا ئهسمانى و ئهردى نه شیایى چو سهركهفتنێن ڤهبڕى بۆ دهمێ پێنچ سالان تۆمار بكهن و ئهنجامدانا سهقامگیریێ و ئاسایشێ و ئاشتیا ملى بۆ ههر پارێزگهههكا سوورى.
هێشتا پارێزگهها دێرئهلزۆر ل دهرڤهى كونترۆلێ یه و ههروهسا گوندێن ژێریا حهمس و ئهدلب و ژێریا حهلهبێ و دهردۆرێن دهرعه و قونهیتڕه و سنۆرێن لوبنانێ ل دهرڤهى كۆنترۆلا رژێمێ نه. بهلێ پا كوردان بۆ وهربهرهێنانا سهركهفتنا لهشكرى و هایدان بهر ب پێشڤه و د گهڕا دووماهیێ دا بۆ رزگاركرنا پارێزگهها رقه، ل دهڤهرێن كوردان رزگاركرین، ئیدارهكا خۆیانى تێدا داناینه … ل ژێر ناڤێ فیدرالیا ژێریا سووریێ، ههمى پێكهاتێن كوردستانا سووریێ پشكداریێ تێدا دكهن، مرۆڤ پهسنا وان دكهت ب مافێ وێ بناڤكرنێ، ژ بهر وان ئاستهنگێن “جۆگرافى، دیمۆگرافى” یێن سیستهمێن شۆڤێنى ـ عهرهبى یێن ل دووڤ ئێك د دهستههلاتێ دا ل دیمهشقێ هاتین.
ههر دیسا لهشكرهكێ شارهزا دامهزارندن، كو دوژمن بهرى دۆستان دانپێدانێ پێ دكهت، سیمایێن وى ل كۆبانى و راس ئهلعهین و مهنبج و ل رقه دیاربوون، دهمێ ئهفسانا داعش ل سووریێ رۆخاندین ههر وهكو پێشمهرگه ژى ل كوردستانێ ئهفسانهیا وان یا ……. شكاندى.
بهلێ و سهرهراى ڤان ههمى دهستكهفتێن قارهمانیێ. هندهك ئاماژهیێن مهترسیدار زهنگا مهترسیێ لێددهن، ئهو ژى كوردستانا سووریێ یه ژ بهر ڤان فاكتهران:
ـ تاكبوونا گرۆپهكا كوردى د دهسههلاتێ دا و پهراوێزكرنا گرۆپێن دیتر سهرهراى ئیمزاكرنا وان ل سهر چهندین رێككهفتنان ل گهل گرۆپێن كوردى یین سوورى یێن دیتر ل ژێر چاڤدێریا سهرۆكێ ههرێما كوردستانا عیراقێ.
………..
ـ ل ههولێر و دهۆك، ل دۆر گرنگیا دانانا بهرهیهكێ نشتیمانى یێ ههڤپشك و لهشكرهكێ نشتیمانى و پشكداریا ههمیان د بهرگریكرنا پیرۆزدا ل سهر ئهردى و نامووسێ، ههر وههسا گرنگی و كهیسا ڤێ دهلیڤا زێرین یا دهولى و ههرێماتى و ناڤخوهیى
ـ رووبهرێ ئهردێن رزگاركرى ل كوردستانا سووریێ، ئێك گرۆپا كوردى یا ب تنێ بۆ خوه كهیسبكهت ب رهنگهكێ بهردهوام و ب كاریگهرى، نهخاسمه هندهك پیلانێن دانوستاندنێ و رێككهفتنێن نهێنى دهێنه كرن د ناڤبهرا وهلاتێن ههرێماتیك ل دۆر رۆخاندنا ڤێ ئهزمۆنێ ل پشت پهردهیان، ههروهسا ژى مهزاختنهكا بهشهرى یا رۆژانه یا پێشمهرگێن ڤێ گرۆپا ب تنێ.
ـ گهلهك داخۆیانى ژ فهرماندێن لهشكرى یێن ئهمریكى ل سهر ئهردى ل سووریێ كو “چو ستراتیجیهت د ناڤبهرا مه و كوردان دا نینن”. ئهم سهرهدهریێ ل گول كوردان دكهین وهكو كۆمپانیهكا ئهولههیێ، باوهریا مه پێ دهێت، ئهو ئاسایشێ بۆ مه پهیدا دكهن، ئهڤه ژى جۆرهكێ ترسێ و نه ئارامیێ ل جهم تهخا رهوشهنبیرى یا كوردى پهیدا دكهت.
ـ داخۆیانێن سهركردهیێن رۆسیا ئێكگرتى، ئهم ئێكبوونا سووریێ دپارێزین ب ئهرد و گهل وێ ڤه، ههر مافهك یێ ههر پێكهاتهكێ دڤێت ب رێیا دیمهشقێ بیت، ئهڤه ژى ترسێ و نیگهرانیێ ل جهم نوخبهیێن رهوشهنبیرى یێن كوردى پهیدا دكهت.
ـ ئهو ئالایىِ وان راكرى یێ ستێرا سۆر و درووشمێن ماركسیهتێ و سۆشیالیستیێ، دبیته ئهگهرێ نیگهرانى و تێكدانا ههڤپهیمانێن وان یێن ئهمریكى، چونكو ئهمریكا بۆ دهمێ حهفتێ سالان ههڤركیا ماركسیهتێ كریه و ب قولپێن لهشكرى دۆرپێچكریه و ب میدیایێ ژى، ل دووماهیێ ژى ئهمریكا ب بهایێن خوه یێن لیبرالى سهركهفتنێ ل سهر ماركسیهتێ و بهایێن وێ یێن سۆشیال بینیت، ئهڤجا یا بهرئاقله كو ئهمریكا بهێلیت كو بزاڤهك ل ژێر ئالایێ ستێرا سۆر و ماركسیهتێ حزبهك مافێ خوه یێ چارهنڤیس بجهبینیت؟.
فهره ل سهر وان ههر دهملدهست ئالایێ ستێرا سۆر و پرهنسیپێن لیبرالیزمێ بگوهۆرن و بۆ 180 پلهیان بوهربگهریێن، بهر ب پرهنسیپێن سیستهمێ جیهانێ یێ نوو ئهوێ هاتیه راستڤهكرن ژلایێ ئهمریكا ڤه و زڤرینا كۆمپانیێن رۆژئاڤا بۆ وهبهرهێانێ ل كوردستانا سووریێ. چونكو جوگرافیا ئابوورى پشتى شهرێ ساڕ جهێ جوگرافیا سیاسى گرتیه.
ـ ئهو ههڤسوویا ب هێز توركیا دئازرینن ب رێیا سهركرده عهبدوللا ئوجهلان ـ خودێ زوو ژ دیلكرنێ بڤهگهرینیت ـ و ب درووشمێن ماركسیهتێ كو دهم ب سهرڤهچوویه و ژ لایێ دیرۆكێ ڤه هاتیه لێبۆرین، ب حوكمێن ئاشكرا و ب مهرهم.
یا پێدڤى ئهوه كو بزاڤا رزگاریخوازا كوردى یا سوورى پهیرهوكێ براگماتیك پهیرهو بكهت، ل دووڤ شۆپا كوردستانا عیراقێ، ژ بۆ بدهستڤهئینانا ئاسایشێ و ئارامیێ ل سهر سنۆرێن خوه ل گهل توركیا، ههر ئازراندنهك ل گهل توركیا نه د بهرژهوهندیا كوردان دایه ل سووریێ.
ـ فهره ل سهر ههمى گرۆپێن كوردى ل سووریێ كو ب لهز كۆمببن و ستراتیژیهكێ و بهرنامهكێ كارى بۆ خوه بدانن ل ژێر رۆناهیا لێڤهگهرا دهۆك.
ژ بۆ بریاردانا چارهنڤیسێ خوه ل ژێر رۆناهیا پێشڤهچوونێن ههرێماتیك و نێڤدهولى و بارودۆخێن دهم و جهان و شیانێن خۆیهتى و بابهتیانه.
ب ڤێ رهنگى كو پهیرهو و چارهنڤیسێ وان ب بزاڤا رزگاریخوازا كوردى دا نههێته گرێدان ب پارهچهكا دى ژ كوردستانا مهزن ڤه، چونكو ههر پارچهكێ ئاراستهیا خوه یا دیرۆكى و دۆخێن خوه یێن تایبهت و پهیاما خوه و وهرارا ههستا خوه ههیه.
ـ ههر وهسا ههڤالبهندیا سوورى ب پێشنیازهكێ بۆ كۆمكارا عهرهبى پێشكێش دكهت، و بۆ رێخراوێن مافپهروهر و نهتهوێن ئێكگرتى و بۆ وهلاتێن كهنداڤا عهرهبى و بۆ توركیا ل دۆر گرنگیا زنجیرهكرنا بزاڤا رزڤاریخوازا كوردى ل سووریێ د لیستا تیرۆرێ دا ل دووڤ شۆپا داعش و نوسڕه و قاعیده و خراسان و تالیبان و ئیخوانان.
ئهڤه ئاماژهكێ گهلهكێ مهترسیداره چونكو ههڤالبهندی ل جهم وان بۆ پشتهڤانیا داراى و دهولى یا عهرهبى ـ توركى یه بۆ رهواجهكرنا ڤێ داخوازیێ ل ئهورۆپا و ئهمریكا.
ـ داخوازیا ههڤالبهندیێ ژ پێشمهرگێ رۆژئاڤا “لهشكرێ رۆژ” كو بچیته ب سهر ب لهشكرێ سووریا ئازاد ڤه، كو سهر ب وێ ڤهیه، ئهڤه ژى ئاماژهكا مهترسیداره، ل گهل بهردهوامیا نیگهرانیا ههوه و رهتكرنا ههوه د پشكداریكرنا پێشمهرگێ رۆژئاڤا كو د كوردستانا سووریێ دا پشكدارببیت.
ـ نێزیكبوونا ههڤالبهندیێ ژ سعوودیێ و ئهو چیژا سعوودیه ژێ دبهت ژ بهر ئاستێ وێ یێ نێڤدهولى و ههرێماتیك و دۆستاتیا ب هێز ل گهل ویلایهتێن ئێكگرتى یێن ئهمریكى.
ـ ئێدى سهردهمێ دوورشمان نهما (شهركرنا ئمپریالیستێ، داگیركرنێ و دهرهبهگاتى و دكتاتۆریا برۆتالی، ئهم نها یێن ل سهردهمێ جیهانیبوونێ، سهردهمێ دووماهیا دیرۆكێ، سهردهمێ سهركهفتنا لیبرال ل سهر ماركسیهتێ، سهردهمێ دیمۆكراسیێ و قهبوولكرنا یێ دن، سهردهمێ چارهسهركرنا گرفتان ل گهل براینێ ب دیالۆگێ و بزاڤێن ئاشتیانه و سهركهفتنێ و بجهئینانێ و تهوفیقێ و فرهرهنگیێ، فهره ل سهر ههوه كو ل گهل قووناغا جیهانى بچن ل گهل فرگۆنا جیهانیبوونێ.
ل دووماهیێ قۆربانیدانێن ههوه ب بهرزى دههلسهنگینین ل بهرامبهر روویێ داعشا تیرۆرست و بهژنا خوه بۆ شههیدێن ههوه دچهمینین وهكو رێزگرتن، ل گهل ههوه دراوستین و هیڤیدارین دوباره دیمهنى ب رهنگهكێ زانستیانه بخوینن، بهرى ژ دهستدانا دهلیڤێ كو شۆرهش تووشى نسكۆیێ ببیت. پشتى هینگى هوون گلهیێ ژ كێ بكهن؟ ئهرێ ژ دهرهبهگاتیێ و ئاینزانان و سهرمایهداریێ و خێلهكیێ و عهشیرهتێ بكهن؟ یانژى ژ ماركسیهت و سۆشیالیزمێ یان ژ نووبوونێ یانژى ژ خوه بخوه بكهن؟!
و: ئهڤرۆ
* مامۆستایێ زانستێن سیاسى/ كۆلیژا قانوون و سیاسهت ـ زانكۆیا نهورۆز
