ئایا دهمێ ریفراندۆمێ یه؟
پشتی هاتنا داعش ل سالا 2014 بۆ ناڤ خاكا عیراقێ، پارڤهبوونهكا ئێكجار مهزن ئێخسته د ناڤا هێلا نهتهوهیی و تائیفی دا و دووماهیك ب تهمهنێ وهلاتێ عیراقێ ئینا وهكو وهلاتهكێ ئێك پارچه، كو نێزیكی سهد ساله بوویه فاكتهر و سهرچاوهیێ نهسهقامگیریێ و شهر و قهیران خولقاندنێ بۆ ههموو دهڤهرێ.
سهركردایهتیا كوردی پتر ژ ههر دهمهكی پێداگری كریه ل سهر ئهنجامدانا ریفراندۆمێ و گاڤ هاڤێتنێ بهرهڤ دامهزراندنا كیانهكێ سهربخوه، د نووترین ههلویستێ مهسعود بارزانی دا داكوَكی كریه ل سهر وێ یهكێ كو پروَسهیا گشتپرسیێ ل كوردستانێ پێش ههلبژارتنێن ئهڤ ساله ل ئهمریكا برێڤه بچیت. رۆژهڤبونا پرسا رریفراندۆمێ و ئهگهرێ پارڤهبوونا عیراقێ د دهمهكی دایه ههرێما كوردستانێ سهرهڕای شهرێ داعشێ و ناكوَكیێن دگهل بهغدا و قهیرانا قورسا ئابووری، راستی ململانه و قهیرانهكا سیاسی یا ناڤخوهیی یا توند بوویه كو رهنگڤهدان و كاریگهریهكا مهزن كریه سهر ههلویستێ پارتێن سیاسی ژ بۆ پالپشتیكرنا ریفراندۆمێ. ل ڤێرێ ئهم دكارین پرسیارا وێ بكهین ئایا ب راستی دهمێ گشتپرسیێ ل كوردستانێ هاتیه؟ چ نه ئهو فاكتهرێن ڕێ خۆهشكهر بۆ پێنگاڤ هاڤێتن بهرهڤ سهرخوهبوونێ؟ ئهمریكا ب چ شێوه تهماشهی پروَسهیا ریفراندۆمێ ل كوردستانێ دكهت؟ دیاره باسكرن و گهنگهشهكرنا پرسا گشتپرسیێ ل كوردستانێ د ناڤهندێن سیاسی و ئهكادیمی دا پهیوهندی ب كوَمهكا گوهۆڕینێن بلهز و ههڤكێشهیا نوو یا سیاسی ههیه كو ل عیراقێ و ل دهڤهرێ هاتییه رۆژهڤێ و هاندهرن بۆ گاڤ هاڤێتنا گهلێ كورد ب ڤی ئاراستهیی.
پشتی كهفتنا مووسل ل سالا 2014 ێ، عیراق ب شێوهیهكێ دیفاكتوَ د ناڤا هێلا نهتهوهیی و تائیفی كورد ،شیعه و سوننه دا پارڤهبوویه، ب وی شێوهی كو چ تشت ب ناڤێ عیراقا ئێكگرتی ل سهر ئهرزێ واقعی نهمایه و ئهو سیستهمێ ب ناڤێ دیموكراسی و فیدرالی و ئێك پارچهیا ڤی وهلاتی بوویه قوَربانیا حهز و مهرهمێن پێكهاتهیا شیعی ژ بۆ دهست ب سهرداگرتنا دهستههلاتێ. نها د عیراقێ دا ههموو تشت ههنه ب تنێ دهولهت نهبیت، ب دههان گروَپ و رێكخراوێن میلیشیاتی د ڤی وهلاتی دا ههنه و بووینه جهگرێ ئارتێشا عیراقێ و چ پهیوهندی ب سهروهری و بهرژهوهندیا عیراقێ ڤه نینه و ژلایێ وهلاتێن دهڤهرێ ڤه ژبۆ ئهجیندایێن خوه یێن تایبهت دهێنه ئاراستهكرن، ژ لایهكێ دیڤه هاتنا داعش بۆ عیراقێ واقعهكێ دی یێ نوو خوَلقاندیه، كو ب خالهكا وهرچهرخانێ دهێته دانان د مێژوویا سیاسیا كوردی دا، ئهو ژی ئهوه بۆ یهكهم جار كوردان ب تمامی كوردستانا باشوور بدهڤهرێن ناكوَك ڤه كونتروَل كریه و ژلایێ هێزێن پێشمهرگهی ڤه دهێنه پاراستن. ڤێ پێشهاتهیا نوو ب رهنگهكێ دیفاكتوَ توخیبێ ههرێمێ ل سهر ئاستێ ناڤخوه و ژدهرڤه قایم كریه، ژبهر وێ یهكێ نها ههرێم بوویه خودانا تمام سهرچاوهیێن سروشتیێن خوه و دكاریت ب باشترین شێوه بهرهڤ پێشڤهرنێ و بهێزكرنا پێگههێ خوه یێ ئابووری و سیاسی پهیرهو بكهت.
ههرێم دكاریت ڤی فاكتهرێ ئابووری وهكو كارتهكا سیاسی مفای ژێ وهربگریت ژبوَ ئاراستهكرنا سیاسهتا خوهیا دهرهكی دگهل وهلاتێن دهڤهرێ. بهرفرههبوونا شهرێ تائیفی د ناڤبهرا شیعه و سوننهیان دا و پارڤهبوونا دهڤهرێ ل سهر دوو بهرهیێن دژی ئێك تا رادهیهكێ زۆر د بهرژهوهندیا پێگههێ ههرێمێ دابوو، ئهڤ پارڤهبوون و ململانهیه وهلاتێن دهڤهرێ نهچار كرینه ههلویستهكێ نهرمتر ههمبهری گهلێ كورد وهربگرن، كو هندهك ژ وان ب شێوهیهكێ بهرچاڤ سیاسهتا وان ههمبهری ههرێما كوردستانێ گوهۆڕین ب سهردا هاتینه. نها توركیا و وهلاتێن عهرهبی كێمتر ژ ههموو دهمان دژایهتیا سهرخوهبوونا كوردستانێ دكهن، ژلایهكێ دیڤه بارودوَخێ نها دهرفهتهكا پتر دایه كوردان بۆ موناوهره و یاریا سیاسی. سهبارهت فاكتهرێ ئهمریكا ژی كو دبیت كاریگهریهكا مهزن ههبیت ل سهر پرسا گشتپرسیێ، پشتی سالا 2014 ێ گوهۆڕینێن نوو و بهرچاڤ د سیاسهتا ژدهرڤه یا ئهمریكا دا ههمبهر عیراقێ و ههرێمێ هاتینه روودان، ئهڤه ههموو وێ یهكێ دگههینیت كو ئهمریكا تێگههشتنهكا نوو ههیه سهبارهت ههرێما كوردستانێ، ل لایهكێ دیژی سیاسهتا ئهمریكا ههمبهر ههرێما كوردستانێ ب وێ یهكێ ناسراوه كو پتر تهعاملێ دگهل واقعی دكهت و خوه دگهل د گونجینیت. ئهڤه ژی د مێژوویا كورد و ئهمریكا دا ب روَهنی یا دیاره. نها ئهمریكا ههرێما كوردستانێ ب باوهری پێكهر وهك دوستێ خوه دزانیت ددهڤهرێدا و پێشمهرگهی ژی ب ههڤپهیمانێ خوه یێ سهرهكی دزانیت د شهرێ دژی تیرورێ دا، گومان تێدا نینه ههكه كوردان پێداگری ل سهر مافێن خوه نهكربا، ئهمریكا ئهڤ سهرهدهریا نها دگهل كوردان نهدكر و بارودوَخێ كوردستانێ ژ بارودوَخێ عهرهبێن سوننه دا خرابتر بیت، لهورا كورد دڤێت بزانیت چ دڤێت و چ دكهت، ئهمریكا و وهلاتێن ئورۆپا پتر سهرهدهریێ دگهل واقعی دكهن، ئهڤه ههموو وێ یهكێ دسهلمینن كو دهرفهتهكا گونجای ژبوَ پروَسهیا ریفراندۆمێ ل بهر مهیه، تاكه كێشهیا مه بتنێ ئهوه ناكوَكی و نه رێكخستنا ناڤ مالا كورده، كو ب چ شێوهیان نابیت بهرژهوهندیێن بجووك ل پێش بهرژهوهندیێن نهتهوهیی بدانین، گهلهك یا فهره كێشهیێن ناڤخوهیی بهێنه چارهسهركرن و ریفراندۆم ل كوردستانێ بهێته ئهنجامدان.
مانشێت: ههرێم دكاریت فاكتهرێ ئابووری وهكو كارتهكا سیاسی مفای ژێ وهربگریت ژبوَ ئاراستهكرنا سیاسهتا خوهیا دهرهكی
مانشێت: بارودوَخێ نها دهرفهتهكا پتر دایه كوردان بۆ موناوهره و یاریا سیاسی و دبیت ئهمریكا ژی كاریگهری ل سهر پرسا گشتپرسیێ ههبیت
