ئـەندازیارێ تـەبایيێ و قوتابیێ دلسۆزێ ڕێبازا بـارزانی
ئارام حاجی عەلی
د دیرۆكا بزاڤا ڕزگاریخوازییا گەلێ كوردستانێ دا، هندەك كەسایەتی هەنە كو ناڤێ وان ب پیتێن زێڕین هاتیە نڤیسین، نەتەنێ وەك شەڕكەر یان سەركردە، بەلكو وەك سیمبۆلێن ئاشتی، تەبایی و نیشتمانپەروەریێ. ئێك ژ وان ستێرێن گەش یێن ئەسمانێ بزاڤا مللەتێ مە، سەركردەیێ نەمر ئدریس بارزانی یە. د سالڤەگەرا كۆچا وی یا ب ئێش دا، ئەم ل بەرانبەر كەسایەتیەكێ ڕادوەستین كو هەموو ژیانا خۆ د رێكا ئازادی و سەرفەرازییا كوردستانێ دا تەرخان كربوو.
پەروەردەیا ل سەر دەستێ بارزانیێ نەمر ئدریس بارزانی، كو ل سالا 1944ێ ل دەڤەرا بارزان ژدایكبوویە، ل ناڤ جەرگێ خەبات و شۆڕشێ دا مەزن بوو. ئەو قوتابیێ وێ قوتابخانێ بوو كو بارزانیێ نەمر (مستەفا بارزانی) بنەمایێ وێ دانابوو؛ قوتابخانەیا كو فێری مە دكر كو «كوردستان یان نەمان» نە تەنێ درووشمەكە، بەلكو باوەر و پڕاكتیكە. ئدریس بارزانی ژ زارۆكینیا خۆڤە تێكهەلی ئێش و ئازارێن مللەتێ خۆ بوو، ل گەل بابێ خۆ و براێ خۆ یێ هێژا سەرۆك مەسعوود بارزانی، ئەركێ گرانێ پاراستنا ناسنامەیا نەتەوەیی هەلگرت.
ئەندازیارێ تەبایی و ئاشتیێ ئەگەر ئەم بێژین ئدریس بارزانی «ئەندازیاریێ تەباییێ» بوو، ئەڤە نەك تەنێ وەسفەكە، بەلكو راستیەكا حاشانەكێشە د دیرۆكا سیاسییا كوردستانێ دا. پشتی «پیلانگێڕییا جەزائیر» سالا 1975 و د دەمەكێ گەلەك یێ دژوار دا، ئدریس بارزانی ب ئاوایەكێ ژیرانە و دلسۆزانە كار بۆ وێ چەندێ دكر كو مالا كوردی ئێكبێخیت. وی باوەریەكا مەزن هەبوو كو بێی ئێكگرتنا هێزێن سیاسی یێن كوردستانێ، چ دەستكەفتێن مەزن ناهێنە دیاركرن.
هەولێن وی یێن بێ بێهنفەرهی بوونە ئەگەرێ وێ چەندێ كو ل سالا 1986»بەرەیێ كوردستانێ» (الجبهە الكوردستانیە) بهێتە ئاڤاكرن. وی دزانی كو دوژمنێن كوردستانێ مفایێ ژ ناڤخوەییا كوردان وەردگرن، لەوما هەموو هێزا خۆ خستە گەڕ دا كو لێبۆرین و برایەتی ببیتە بنەمایێ سەرەكی یێ خەباتا سیاسی. ئەڤ تەباییە بوو بنامەیێ ڕاپەرینا مەزنا سالا 1991، هەر چەندە مخابن وی ب چاڤێن خۆ ئەڤ ڕاپەرینە نەدیت، بەلكو گیانێ وی یێ پاك ل ئاسمانێ كوردستانێ چاڤدێری ل سەر دكر.
دیپلۆماتكار و پێشمەرگە ئدریس بارزانی تەنێ فەرماندەیەكێ سەربازی نەبوو، بەلكو دیپلۆماتكارەكێ كاڕامە و خۆدان دیدگایەكا نێڤدەولی بوو. وی دزانی چاوا دەنگێ مەزلۆمیا گەلێ كورد بگەهینیتە ناڤەندێن بڕیارێ ل جیهانێ. ل سەر ئاستێ سەربازی ژی، د شۆڕشا ئیلۆنێ دا و پاشی ژی شۆڕشا گولانێ، وەك پێشمەرگەیەكێ ل بەرەیێن پێشیێ یێ شەڕی بوو. د داستانێن مەزن یێن وەك «هندرێن» دا، رۆلێ وی یێ سەركردەیی یێ دیار و بەرچاڤ بوو، كو چاوا ب ورەیا خۆ یا بلند شیابوو هێزا پێشمەرگەی رێكبێخیت.
رەوشت و سادەییئەوا ئدریس بارزانی د دلێ خەلكێ دا خۆشتڤی كربوو، سادەیی و رەوشتێ وی یێ بەرز بوو. ئەو مرۆڤەكێ خۆدان لێبۆرین بوو، دەرگەهێ وی هەردەم بۆ پێشمەرگە و هەژاران یێ ڤەكری بوو. وی چو جاران خوە ژ مللەتێ خوە جودا نەدكر. د ئاخڤتنێن خۆ دا هەردەم جەخت ل سەر وێ چەندێ دكر كو سەركردایەتی خزمەتكرنە، نەك دەستهەلاتداریە.
كۆچا وی و میراتێ وی یێ زیندی ل رۆژا 31 كانوونا دووێ یا سالا 1987، كوردستانێ سەركردەیەكێ مەزن و دلۆڤان ژ دەست دا. كۆچا وی یا كتوپڕ برینەكا كوور ل جەستێ بزاڤا رزگاریخوازیا كورد دانا. لێ هەرچەندە ئدریس بارزانی ب جەستە ل ناڤ مە نەمایە، بەلكو هزر و فەلسەفەیا وی یا تەباییێ ئەڤڕۆ ژی رێنیشادەرێ مەیە.
ئەڤڕۆ كو هەرێما كوردستانێ د قووناغەكا هەستیار دا دەرباز دبیت، پێدڤییا مە ب وێ فەلسەفەیا ئدریس بارزانی هەیە؛ فەلسەفەیا دیالۆگێ، هەڤقبوولكرنێ و پاراستنا بەرژەوندیا بلندا نیشتمانی ل سەر هەموو بەرژەوەندیێن حزبی و كەسی. پارتی دیموكراتی كوردستان و جەنابێ سەرۆك مەسعوود بارزانی ب دلسۆزی ئەڤ ڕێبازە بەردەوام كریە و ئەڤڕۆ نێچیرڤان بارزانی و مەسرور بارزانی، وەك كور و درێژەپێدەرێن وێ قوتابخانێ، پارێزگاریێ ژ وێ تەبایی و ئاڤەدانیێ دكەن كو ئدریس بارزانی خەون پێڤە ددیت.
دووماهی سەرهلدان و مانەڤەیا گەلێ كورد قەردارێ خوینا شەهیدان و رەنجا سەركردەیێن وەك ئدریس بارزانی یە. ل سالڤەگەرا كۆچا وی دا، ئەم سۆزێ نوودكەین كو دێ ل سەر رێبازا وی یا پیرۆز بەردەوام بین. ئدریس بارزانی د دیرۆكا مە دا نامریت، چونكی ئەو نە تەنێ ناڤەك بوو، بەلكو ئەو رێباز و باوەر و هەستەكا نەتەوەیی یێ زیندی یە.
هزار سلاڤ ل سەر گیانێ پاكێ ئدریس بارزانی، ئەندازیارێ ئاشتیێ، و هەموو شەهیدێن ڕێكا ئازادییا كوردستانێ.
