ئهڤه شهڕێ كونترۆلكرنا دهڤهرێ یه
ئهڤ شهڕێ ل رۆژههلاتا ناڤین دهێَتهكرن ژ خوهنیشادانێن گهلێ (تونس) بۆ ئازادیێ دهست پێ كری، و ب سهرێ مللهتێن (سوریا)ی دا شكهستی دهمێ دهستێن دهرهكی هاتینه د ناڤ دا و بوویه ههڤڕكی یا دو هزر و بۆچوونان ل سهر چهوانی یا كونترۆلكرنا دهڤهرێ. هزرا ئێكێ رۆسیا سهركێشه ئهو ژی باوهریه ب هێزێ و دهستههلاتا دكتاتۆران. پشتی رۆسیا ب هێزا لهشكری ناكۆكیێن خوه، ل گهل (جورجییا و ئوكراینا)، د بهرژهوهندی یا خوه دا ئێكلا كرین، یا كار دكهت كو رۆلهكێ سهرهكی ههبیت دههموو كێشێن گهرم دا ل سهرئاستێ جیهانێ. و دا ئهو شێوێ ژ ناڤبرنا سهرۆكێ لیبیا دوباره نهبیت، رۆسیا ب ههموو هێزا خوه یا لهشكری و ب سهنگا خوه یا سیاسی ڤه یا پشتهڤانی یا رژێما سووریایێ دكهت.
ئهگهر هات ئێك ژ ئهنجامێن ڤی شهڕی مانا سهرۆكێ رژێما سووریایێ بیت ل سهر دهستههلاتێ، دێ ئێته هژمارتن سهركهفتنا هزرا ب كارئینانا هێزێ بۆ مانێ، كو بیركرنا رۆسیایه. ههر وهسا دێ بیته دهستكهفتهك بۆ راكێشانا هندهك وهلاتێن دی بۆ ناڤ وی سهنتهرێ پێزانینا ئهوێ رۆسیا ل (بهغدا) دامهزراندی و پێكئینانا قولپهكا لهشكری بهرامبهر جهمسهرێ رۆژئاڤا. هزرا دویێ كو ب سهركێشی یا ئهمریكایه، ئهو كار دكهن بۆ ژناڤبرنا سیستهمێن دكتاتۆری و ل جهێ وان سیستهمێن دیمۆكراسی بێنه دامهزراندن و ب شێوهكێ نهراستهوخۆ ژ لایێ ئهمریكاڤه بێنه برێڤهبرن. لێ دیار بوو كو خواندنا ئهمریكا بۆ رێڤهبرنا گهلێن رۆژههلاتا ناڤین یا راست نهبوو، ژ بهرهندێ ل جهێ دیمۆكراسیا كو مللهت تێدا بریاردهر بیت، بۆ دیمۆكراسیهكا گێلهشو و پڕ ئالۆزی و ئاریشه. بهلگه ژی ئهڤغانستان و عیراق و لیبیانه، كو پشتی ب دههان سالان ژ نهمانا دكتاتۆریهتێ، هێشتا بارێ ئاسایشا وان یێ سهقامگیر نینه و ململانا سیاسی ب شێوهكێ دیمۆكراسی ب رێڤه ناچیت و رێز ل سهروهریا وان نائێته گرتن. ئهڤ ههردو سیستهمه نه د بهرژهوهندی یا مللهتان دانه. وهسا دیار بیت كو ئهو ب لهز نینن بۆ ب دووماهی ئینانا ڤی شهڕی كو بوویه ئهگهرێ كوشتنا ب سهدان هزاران ژ خهلكێ، ب ملیۆنان یێن بووینه پهنابهر ل سهرانسهری جیهانێ و دهربدهر د ناڤخۆیا وهلاتان دا و ب دههان باژێر یێن كاڤل بووین. ئارمانجا وان بهرفرههكرنا پێگههێ زلهێزانه و زالبوونه ل سهر وهلاتان، ئهو ژی ب ههبوونا جڤاكهكێ پڕ ناكۆكی و دهستههلاتهكا د شیانێن وێ دا نهبیت ئاریشێن خوه یێن ئابووری، ئاسایشا ناڤخۆیێ و مایتێكرنا هێزێن ههرێمایهتی چارهسهر بكهت و نهچار بیت پهنایێ بۆ زلهێزا ببهت. هێشتا ئهڤ شهڕه ئێكلا نهبوویه و ههر دو جهمسهر یێ سهنگهرێن خوه ب هێز دئێخن و پشتهڤانان پهیدا دكهن.
وهلاتێن دكهڤنه د نهخشێ دهڤهرا شهڕی دا یێن پارڤه بووینه سهر جهمسهران ژ بهر هندێ ئیران رێكێ د دهته موشهكێن رۆسی د ئاسمانێ وێرا بهر ب ئارمانجێن خوهڤه بچن ل سووریایێ، ههروهسا بنگههێن لهشكری و ئاسمانێ توركیا و وهلاتێن كهنداڤی دڤهكرینه بۆ بالهفرێن ئهمریكا، لێ دهمێ فرۆكا رۆسی سنوورێن توركیا بهزاندین هاته ئێخستن. ل ڤێره پرسیار ئهوه كا بۆچی رۆژههلاتا ناڤین بوویه گورهپانا ڤێ ههڤڕكیی. ئهڤ چهنده دزڤڕیت بۆ هندهك فاكتهرێن جوگرافی، ئابووری و دیرۆكی. ژ لایێ جوگرافی ڤه، رۆژههلاتا ناڤین گهها سهرهكی یا پێكڤه گرێدانا سێ كیشوهرانه. ژ لایێ ئابووری ڤه، ئهڤ دهڤهره خودانا قهبارهكێ مهزنێ بهرههمئینان و هناردهكرنا سۆتهمهنیێ یه ل سهر ئاستێ جیهانی. ژ لایهكێ دی ڤه، دهڤهر یا ههمهرهنگه ژ لایێ نهتهوهیی، ئاینی و مهزههبی ڤه و بۆ بهرگریكرنێ ژ ڤان پیرۆزیان د ئامادهنه شهڕی بكهن. ههر وهسا ئهو شاشیێن زلهێزا بهرامبهر ڤان پێكهاتا كرین د درێژی یا دیرۆكێ دا یێن بووینه هوكارێن ههبوونا زهمینهكا شهڕی یا بهردهوام ب مهرهما راستڤهكرنا وان شاشیان. د ناڤا ڤان هزر و پلانێن زلهێزان دا و دهستههلاتێن لاواز، رهوتهكێ جهماوهری ل عیراقێ یێ سهر هلدایی و دژی ڤێ سیاسهتێ خونیشادانا دكهن و دوور نینه پشتی شهڕێ دژی تیرۆرێ ب دووماهی تێت، ئهڤ پێلێن جهماوهری یێن دژی ههموو جۆرێن داگیركرنێ ل هندهك وهلاتێن دژی پهیدا ببن وی دهمی یان دێ زلهێز نهچار بن شهڕێ ڤێ هێزا جهماوهری بكهن یان ژی دڤێت رێك بكهڤن ل سهر دارێژتنا نهخشهكێ نوو و پهیرهوكرنا سیاسهتهكا دی كو تێدا ههر مللهتهك ههست ب ههبوونا خوه بكهت و یێ ئازاد بیت د بریارا خوه دا.
مانشێت: رۆسیا ب ههموو هێزا خوه یا لهشكری و سهنگا خوه یا سیاسی ڤه پشتهڤانی یا رژێما سووریایێ دكهت
