ئەمریكا و شەڕێ ئابووریێ جیهانی
ئاواز نهێلی
شەڕێ ئەمریكا و ئیسرائیلێ بۆ سەر ئیرانێ دێ زۆرتر ڤەكێشیت؛ یا ئەم لێ هزر بۆ دكەێن د ماوەیێ شەڕێ چووی دا یێ چەند رۆژی ل سەر ئیرانێ؛ ئەمریكا پلان باش بۆ دانایە، خالێن لاواز یێن ئابووری و یێن تەكتیكا شەڕی و بێهێزكرنا هزرا جادەیێ پلانكریە وەك تەكتیكەكا ئابووری ژی باش ڤەخواندیە هێزا ئیرانێ تاقیكریە، ئەڤ شەڕە ئەڤێ نها رویددەت نەك تنێ شەڕەكە بۆ سەر وەلاتەكێ یە وەك ئەم هزر دكەین و د ناڤ بۆیەرێن رۆژانە دا دبینن نوكە رۆژهەلاتا ناڤەراست تەمام گرتیە.
ئەڤ چەندا دهێتەكرن و ئەمریكا پێ رابووی یا بێ مفا نینە سەركەفتیا ئێكێ ئەمریكایە بۆ بهێزكرنا ئابوورێ خۆ یێ شەڕێ هەمی جیهانێ دكەت ب كلیلا لێدانا ئیرانێ و پلانا وێ یا دۆمدرێژە پێشتر پلانا خۆ یا ئابووری یا وزەیێ بنەجهكریە و یەدەكا گازێ و سۆتەمەنیێ ژ ڤەنزۆیللا دەست دانا سەر و خۆ گەرەنتی كریە ژ لایێ وزەیێ ڤە كو یەدەكا فەنزویللا یا گشتی 17% ژ یەدەكا جیهانی پێكدهێت كو دگەهیتە 303.3 ملیار بەرمیلان پێشوەخت ئەمریكا دەست دانایە سەر ڤێ یەدەكی پاش خۆ بەرهەڤكرن بۆ شەڕێ ئیرانێ؛ ئەڤ چەندە ژی كو ئیران سێهێكا سۆتەمەنیێ یا وزێ یا جیهانێ پێكدهێت كو مەزنترین گوگەهیێن گازێ یێن جیهانی كو كۆمكا ئەهوازە یێن دكەڤنە ئیرانێ كو رۆژانە زێدەتر ژ ئێك ملیار بەرمیلان بەرهەم دئینیت و بازرگانێ سەرەكی یێ نەفتا ئیرانێ ژی وەلاتێ چینێ یە؛ ئەڤ نەفتە دهێتە ڤەگوهاستن ژلایێ بەنداڤا هورمز ڤە و كارتێكرنا راستەوخۆ دێ ل سەر وەلاتێ چێنێ ژی كەت ژلایێ دابینكرنا وزییێ ڤە دێ لاوازكەت و دربەكێ نەراستەوخۆ ل ئابوورێ وی وەلاتی چونكی ئابوورێ چینێ گرفتا هەرە مەزنا ئەمریكایەكوشەڕی بۆ دكەت پەك بكەت ل ڤێرە ژی ئەمریكا شیا سەر وەلاتێ چینێ بسەركەڤیت و ئابوورێ وێ دشێین بێژین داكەفتنەكا مەزن یا وزەیێ دێ ڤێ كەڤیت ئەڤە ژ لایەكی.
قووناغا ئێكێ یا شەڕی ب دووماهیك هات؛ ئەو ژی ئارمانجكرنا سەركردەیێن وی وەلاتی دشێین بێژین 90% ئارمانج ئینایە قووناغا وێ ئارمانجكرنا ژێرخانەیا ئابووری یە، ئەڤ قووناغە دێ كارتێكرنەكا راستەوخۆ ل سەر جیهانێ ب گشتی هەبیت، و تایبەت ژی وەلاتین ئەورۆپی كو پشتبەستنێ ب وزەیا دەرڤە دكەن و بەرهەمئینانا وێ پتر یا دەڤەرا ناڤەراستە؛ گەهشتێن بازرگانی یێن ڤەگوهاستنا نەفتا ناڤەراست ژی ژ لایێ گەرۆیا هورمز ڤە دەربازی بازارێن جیهانێ دبن؛ تایبەت ژی وەلاتێن ئەورۆپی گرتن. گەرویا هورمز دبیتە كلیلا ئابوورێ جیهانێ ژ لایێ وزێ ڤە؛ ئەمریكا شییا ڤێ خالێ ژی سەركەفتنێ بینیت و كارتێكرنا شەڕی ل سەر ڤێ خالا بازرگانی خوسارەتیا ئێكێ وەلاتێ ئیرانێ بوویە؛ لێ بۆ بەرەڤانیكرن ل سەر مانا خۆ؛ ئیران بەردەوام یا د هەڤڕكیێ دا ژ دەربازنەكرنا گەشتەیێن بازرگانی دكەت كو دەربازی جیهانێ نەبن و هاتن و چوونا بازرگانیا هەر ئێك ژ ئیراق، كوێت، سعوودیە و بەحرێن كارئێخست، ئەڤێ كارتێكرنا رۆژانە ئێخستە سەر حوكمەتێن ڤان وەلاتان، دیسا ئەڤێ چەندە ژی راستەخۆ كارتێكرن ل بازاركرنا نەفتێ كر كو رێژەیا دو هندە بلند ببیت كو نوكە دا بها بۆ هەر بەرمیلەكێ گەهشتە 120 دۆلاران و دەم بۆ دەمێ یێ بلند دبیت؛ ئەڤە ژی د بەرژەوەندیا ئەمریكا دایە د بەرانبەر دا خوسارەتیا وەلاتێن ئەورۆپی پتر هەر لایەكێ د ڤی شەڕێ ئابووری دا یێ خوسارەتیا رۆژانە ددەن، ل ڤێرە ئەمریكا نەك شەڕێ وەلاتەكێ ب تنێ دكەت بەلكو گەفا مەزن یا ئابووری ژ بلی وەلاتێن ناڤەراست وەلاتێن ئەورۆپی ژی ڤەگرتینە.
د بەرانبەر ژی دا وەلاتێ رۆسیا یەدەكا هەرە باش یا نەفتێ هەیە كو رۆژانە دگەهیتە نێزیك 10 تا 11 ملیۆن بەرمیلان د رۆژەكێ دا، ئەڤ چەندە هاریكاریا جیهانێ ناكەت ژ ڤێ ئابلۆقەیا ئابووریا وزەیێ بهێتە دەرڤە ب تایبەتی ئەورۆپا، ژ بەر وان سزایێن ل سەر وی وەلاتی هەی ژ بە شەڕێ ئوكرانیا.
ل ڤێرە ژی هند وەلاتێ رۆسیا مفا ژ بلندبوونا بهایێ نەفتێ وەرنەگرت. كەواتە شەڕێ ئابووری و خالا ب هێز یا ئەمریكا د گرتنا گەرۆیا هورمز دا، دو هندە و گەفا راستەوخۆیا ئابوورێ جیهانی یە، تایبەت ئەورۆپا و چین خسارەتێن ئەڤی شەڕینە و رۆژانە دهێتەدان.
