بتنێ لایهنهكێ مافێ ههلوهشاندنا ئهنجامێن ریفراندۆمێ ههیه
ریفراندۆم ئێك ژ بنهمایێن ههره گرنگێن دیمۆكراسیێ یه، ژ پرهنسپێن گرنگێن جێبهجێكرنا دیمۆكراسیهتێ یه د جیهانێ دا و مافهكێ سروشتى یه بۆ ههموو تهخ و گهلان و د چار نامهیێن نیڤدهولهتى دا، لێ جێبهجێكرنا وێ د پراكتیكیدا چ ئاستهنگێن وهسا یێن قانوونى نینن. ئهڤجا ئهوا ل ههرێما كوردستانێ ژى روودا ل 25/9/2017 ئێك ژ پێشكهفتیترین پێنگاڤان هاتینههاڤێتن د دیرۆكا عیراقێ دا و ههتا د دیرۆكا دهولهتێن مه یێن رۆژههلاتا ناڤین ژى دا، ههموو د وارێ دیمۆكراسهتێ دا، دهرئهنجامێ ڤێ ریفراندۆمێ ژى كو پرانیا دهنگدهران دهنگ ب بهلێ بۆ سهربهخوهیا كوردستانێ دا و مهرهم ژ ل ڤێ ریفراندۆمێ ئهو بوو دهستههلاتا ههرێما كوردستانێ بزانیت كا ئهرێ خهلكێ كوردستانێ ههتا چ راده ل گهل هندێ نه ئهو دسهربهخوهبن، ریفراندۆم دهرباز بوو چوو د ناڤ دیرۆكا گهلێ كوردستانێ دا و مه شهنگهستهكا گرنگ ژى د قانوونێ دا ههیه، كا چ دهستههلات ههیه ماف ههیه بریارهكێ دهربێخیت، د ههمان دهم دا ئهوێ دهستههلاتێ ماف ههیه وێ قانوونێ بههلوهشینیت یان ژى دهستههلاتهكا بلندتر. لێ د ڤى حالهتى دا خهلكى دهنگێ خوه بۆ ریفراندۆمێ دایه و بالاترین دهستههلات د ناڤ دهولهتێ و ههتا د ناڤ ههر پارچهكێ دا؛ گهله و دیسا مه دهستههلاتێن جێبهجێكهر و دادوهرى و قانوونى ژى ههنه و ئهڤه ههر سێ ژى پێكڤه كۆم ببن و ههلوهشینن ڤێ بریارێ مومكن نینه، بشێن بریارا ههلوهشاندنا ریفراندۆمێ بدهن. ژ بهر ڤێ چهندێ ژى بلا ئهم ژدهنگ و بریارا خوه دلگران نهبیت. ههر چهنده حوكمهتا, عهبادى ل بهغدا كار ل سهر هندێ دكهت كو ئهنجامێن ریفراندۆمێ بهێنه ههلوهشاندن و چ بنهما و شوونوار بۆ نهمینن، لێ ئهڤ چهنده ناهێته بجه و كهسێ دهستههلاتا ژناڤبرنا وێ نینه، نه حوكمهت و نهچ حزبان ژ بلى، گهلى ب خوه، ل دۆر رۆنكرنا دادگهها ئیتیحادى كو وان گۆتیه بۆچ لایهنان نیه خوه سهربخوه بكهن و ژ عیراقێ جودابن، حوكمهتا ههرێمێ ژى پێگیریا خوه ب بریارا دادگهها فیدرالى دیاركر و ئهڤه ژى د بهرژهوهندیا مللهتێ مه دایه كو ببیته رێخۆشكرنهك بۆ دانوستاندنان و دیسا ئهڤه ژى نهتشتهكێ نووى یه، چونكو ههتا بهرى ئهنجامدانا ریفراندۆمێ ژى سهرۆك بارزانى و سهروكێ حوكمهتێ، دوپاتى ل وێ چهندێ دكر و گۆت: مه ئهڤ پێنگاڤه هاڤێت، مهرهما مه ئهو نینه ئێكسهر سهربخوهیێ راگههینین. بهلكو راوستیانهك بوویه ل سهر بریارا خهلكى ل سهر بابهتهكێ دهست نیشانكرى و چارهنڤیساز. ئهڤجا بلا ئهم ب چاڤهكێ ڤهكرى سهح بكهینه ڤێ بریارێ و پێشوازیا وێ ژ لایێ حوكمهتا ههرێما كوردستانێ، ئهڤه تشتهكێ زوور گرنكه ل ڤى دهمى و پهیامێن جودا جودایێن جهنابى َسهرۆكێ حوكمهتێ و دانوستاندنێن وى ل گهل ههموو ئالیان، چونكو ئهڤ رێكارهنه دبنه ئهگهر كو رێك ل ههمبهر دانوستاندنێن ب جدد ڤه بیتن. ژ بهر كو نوكه فشارهكا زوور ژلایێ ئهمریكا و نهتهوهیێن ئێكگرتى و ئێكهتیا ئهورۆپا ل سهر ههردو حوكمهتێن ههرێما كوردستانێ و عیراقێ ههنه, ژ بۆ هندێ كو ههردو لایهنان ل سهر مێزا دانوستاندنێ كۆم بكهن، ئهڤجا ههر دهسپێشخهریهكا ژلایێ سهرۆكێ حوكمهتێ نێَچیرڤان بارزانى؛ جهێ دهستخۆشى و رێزگرتنێ یه، لێ ب مهرجهكێ كارتێكرن ل سهر ماف و ئیمیازات و دهستكهفتێن گهلێ كورد نهكهت. ژ بهر كو حوكمهتا بهغدا ژبلى زمانێ چهك و گهفان ژ رێیێن دى هێشتا نهدیتینه ژبۆ چارهكرنا ئاریشهیان. ئهڤ زمانێ وانێ گهفێ ژى نه ژ هێزا وانه ههمبهرى ههرێما كوردستانێ، بهلكو تشتهكێ رۆن و ئاشكهرایه كو دهستتێوهردانێن نیڤدهولى و دهوروبهر ژى د گهل دانه. ئهگهرنه، ئهم ههموو دزانین و دبینین كو حوكمهتا عیراقێ زۆر لاوازه و نهخودان ئهو هێزهیه كو بشێت كونترۆلێ ل سهر ههرێما كوردستانێ بكهت ههم ژلایێ چهكى و ههم ژ لایێ هێزێ. ژ بهر ڤێ چهندێ ژى سهرۆكێ حوكمهتێ نێچیرڤان بارزانى ب وردبینانه یێ دهست ب دانوستاندنان دكهت د گهل ههموو تهخوچینان، ناڤخوهیى و دهرهكى, بۆو هندێ كو ڤێ رهوشێ ب سهركهفتیانه و مفاوهرگرتن ژ ئهزموونان دهرباز بكهت.
