بـەغدا پەسەندكرنـا قـانوونـا نوو یا نەفت و گـازێ كریە چەكەك ل دژی هەرێما كوردستانێ
زنـار تـۆڤـی
پشتی پەسەندكرنا دەستوورێ ئیراقێ ل سالا 2005 ێ، دۆسەیا نەفت و گازێ وەك ئێك ژ هەستیارترین و ئالۆزترین پرسێن هەلاویستی مایە د ناڤبەرا هەولێر و بەغدا دا، سایتێ (بەغداد ئەلیەوم) د راپۆرتەكا شرۆڤەكاری دا پرسیارا وێ چەندێ كرییە كا بۆچی پێنج خولێن پەرلەمانێ ئیراقێ شكەستن ئینا د ئێكلاكرنا ڤێ قانوونێ دا؟، كو نوكە ب « قانوونا مەحال» دهێتە بناڤكرن.
هەروەسا ئاماژە ب وێ چەندێ دایە، كو سامانێن نەفتی یێن ئیراقێ ستوینا هەرە سەرەكی یا داراییا دەولەتێ یە، هەتا نوكە ژی ب رێیا تێكەلیەكێ ژ « قانوونێن كەڤن، بریارێن وەزاری و رێككەفتنێن سیاسی یێن دەمكی دهێنە برێڤەبرن، زێدەباری وێ چەندێ كو دەستووری تەكەزی ل سەر پێدڤیا قانوونەكا فیدرالی یا نوو كریە، ئەڤ ڤالاهییە نە ب تنێ كێماسیەكا قانوونیە، بەلكو بوویە ژێدەرێ ئالۆزیەكا بەردەوام و مەزنترین دەرگەهێ كێشەیێن سیاسی و دارایی یێن دناڤبەرا هەولێر و بەغدا دا.
ل دووڤ وێ راپۆرتێ، ناڤەرۆكا وێ كێشەیێ د دو پرسیارێن سەرەكی دایە، ئەو ژی « كی خۆدانێ بریارا دوماهیێیە د برێڤەبرنا كێلگەهان دا و داهات چاوا د ناڤبەرا حوكمەتا فیدرالی و هەرێما كوردستانێ و پارێزگەهێن بەرهەمهێنەر دا دابەش دبن؟.
د هەمان دەمدا وێ راپۆرتێ دیاركرییە، دەستووری مافێ برێڤەبرنا كێلگەهێن نەفتی و ئیمزاكرنا گرێبەستان دایە هەرێما كوردستانێ، بەلێ بەغدا ڤان دەقێن دەستووری پشتگوه دهاڤێژیت و بزاڤان دكەت، كو هەموو تشت ل ژێر دەستێ وێ دابن، ل گەل هندێ« ئەڤ هەڤركییە ب تنێ نەمایە د چارچووڤێ دانوستاندنان دا، بەلكو بەغدا پەنا بریە بەر دادگەها فیدرالی و چەندین بریار دەرخستن بۆ هەلوەشاندنا بنەمایێن گرێبەستێن هەولێرێ، ب ڤێ چەندێ ژی ئەو كێشە ژ پرسەكا سیاسی گوهۆری بۆ ئابلۆقەكا قانوونی و دارایی.
د پشكەكا دی یا وێ راپۆرتێ دا، كو لایەنەكێ دی یێ گرنگ دیاردكەت، ئەو ژی نەرازیبوونا پارێزگەهێن باشورە یێن ئیراقێ (ب تایبەتی ژی بەسرا). ئەو ژی وەك هەرێما كوردستانێ دبینن كو بریارا نەفتێ د دەستێ چەند « كەسێن دیاركری» دا ل وەزارەتێن فیدرالی دا هاتیە كۆمكرن، د دەمەكی دا باژێرێن وان ب تنێ دووكێل و بێكاری و ژێرخانەكا وێران بۆ مایە، درووشمێ « نەفتا مە بۆ كیڤە دچیت؟، دەربرینێ ژ وێ ستەمێ دكەت یا كو ژ لایێ حكومەتا فیدرالی ڤە بەرامبەر دەڤەرێن بەرهەمهێنەر دهێتە كرن، هەر چەندە حوكمەتا سوودانی سۆز دابوو د شەش مەهێن دەستپێكی یێن كابینەیا وی دا، قانوونا نەفتێ پەسەند بكەت، بەلێ ب تنێ د بەرنامێ كارێ حوكمەتا وی دا هاتبوو جهگیر كرن، لەوما هەتا نوكە ب تنێ وەكو سۆزەكێ مایە و نەهاتیە بجهئینان.
هەروەسا قانوونا نەفت و گازێ ب تنێ داخوازا حكومەتا هەرێما كوردستانێ نینە، بەلكو بەرژەوەندیەكا نیشتمانییە بۆ هەموو ئیراقییان، هەكە ئەڤ قانوونە دەربچیت، دێ دووماهیێ ب قۆرخكاریا بریارێ ئینیت و چەندین دەرگەهێن گەندەلیێ ل ئیراقێ دێ هێنە گرتن.
دیسا ژی، پاشخستنا ڤێ قانوونێ وەدكەت، كو دۆسەیا نەفتێ هەردەم وەك «كارتەكا مامەلەیا سیاسی» بمینیت و هەر لایەنەك لدووڤ بەرژەوەندیا خۆ دەستووری لێك بدەت، ئەڤە ژی بەری هەر تشتەكێ زیانێ دگەهینیتە سەقامگیریا ئابۆری و باوەریا وەلاتییان، لەوما هێلانا قانوونا نەفت و گازێ ب هەلاویستی، مفا بۆ وان لایەنان هەیە یێن كو دڤێن هەر جار د دەمێ قەیرانان دا، بابەتێ نەفتێ و بودجەیی وەك چەكەكی بەرامبەر هەرێما كوردستانێ بكار بینن، لەوما هندی ئەڤ قانوونە نەبیتە «دەقەكێ جهگر یێ قانوونی» كێشەیێن د ناڤبەرا هەولێر و بەغدا دا دێ ب ڤەكری مینن و ناهێنە چارەسەر كرن.
