بهردهوامبوونا روحانی ل سهر كورسیێ و خواندنهكا هوور
پشتی پێكگوهۆرینا رژێما ئیرانێ ژ یا شانهشینا دستووریا عهلمانی و ژنشكهكێڤه بوو رژیمهك دیا جهماوهریا ئیسلامی یا توندرهو ل ١٩٧٩، بێگومان گوهۆرینهكا ئایدیۆلۆژیا مهزن ئێخسته نه تنێ وی وهلاتی بهلكی ههمی دهڤهرا رۆژههلاتا ناڤین. لهو كارتێكرنهكا دهروونی یا بهرچاڤ ل سهر گهلێ ئیرانێ كر، لێ ههر چاوا بیت وهختێ سهرۆكێ بهرێ خاتهمی (١٩٩٧ ـ ٢٠٠٥)، رهنگه ههتا راددهكی خراپی كێمتر بوو ئهگهر نهبێژین باشتر بوو، بهلێ ب هاتنا سهرۆكێ ل دووڤرا ئهحمهدی نهجادی (٢٠٠٥ ـ ٢٠١٣)، رهوشا وهلاتێ ئیرانێ ژ لایێ سیاسی و جڤاكی ڤه كمباختر لێ كر ژئهنجامێ ئالۆزكرنا پهیوهندیێن خوهیێن دهرڤه ل گهل رۆژئاڤای و گهفێن بێ ڕامان دژی جوهیان.
بهلێ ل گۆرهی هاتنا ئهو كهسێ هزرڤهكری و موعتهدلتر دكتور سهرۆك حهسهن رۆحانی بهری چار سالێن بووری، ل وی دهمی ژی د گۆتارهكێ دا مه ئاماژه پێدا بوو كو رۆحانی شیان نهدبوون سیستهمێ سیاسی یێ ئیرانێ بگوهۆریت و ههتا راددهكی و وهلاتێ خوه ژ قالبێ رۆتینی دهربێخیت، ژ بهر كهسێن مهزنێن ئایینی وهكو ئایهتوللا خامهنهی و ئهو كهسێن ل سهر رێبازا وی، لهو ههر چهنده رهوشهنبیره و نڤێسهره د ئایینێ ئیسلامێ و سیاسهتێ دا، لێ یا وی ژی ههر پتر خۆشكرنا بازارێ هلبژارتنان بوویه، بهلێ ههتا راددهكی شیا ئیرانێ ژ كهڤلۆژانكێ دووركهفتنا رۆژئاڤای بینتهدهرێ و خودان بریار بیت د دانوستاندنێن ئالۆز دهربارهی بهرنامێ نهوهوی ل گهل رۆژئاڤای، دا سزایێن نێڤدهولی بهێنه سڤككرن ل سهر وهلاتیێن وی. ئهڤه وێ دسهلمینیت كو وهلاتیان دههلبژارتنێن دووماهیێ دا نهڤیان چ ریسكێن یان سهركێشیێن سیاسی بكهن و دا بهرێن خوه نهدهنه چ ههلبژێرێن دی و دهردێ نهجادی ڤهگهریننه ڤه و جارهك دی كلیلێن دهسههلاتێ بكهنه د دهستێن روحانی دا چ باش یان خراپ ژبهر نهبوونا كهسێ باشتر د ڤی كاودانی دا. لهورا ئهگهر ئهم بهراووردیێ د ئهنجامێ ئهڤ ساله و بهری چار سالان دا بكهین دێ بینین كو رۆحانی ل ٢٠١٣ ب رێژا ٥١٪ دهنگ ئینابوون ههر چهنده یێن د ڤی جارێ ٥٧٪ بوون. دیسا دهێته پێشبینیكرن كو د بهردهوامبوونا رۆحانی بۆ دهستههلاتێ و سهركهفتنا وی یا مهزن ل سهر ههڤڕكێن وی پتر هاندانهك بیت بۆ وی بشێت چاكسازیان بكهت و ئابوورێ ئیرانێ بهێزتر لێ بكهت ژ ئهگهرا سزایێن نێڤدهولی بۆ سالێن درێژ ل سهر وهلاتێ ئیرانێ.
لێ یا گرنگ د قووناغێن داهاتی دا دێ رۆحانی چ بدهستخوه ڤه ئینیت نهخاسمه پهیوهندیێن وی ل گهل گهلێ مهیێ كورد ل كوردستانا رۆژههلات یا نهدانپێدانكری ل دهف رژێمێن ئیرانێ د دیرۆكهكا درێژ دا و كا دێ چاوا یێ راستگۆ بیت و بهس شاشیان وهكو یێن بهری خوه ل مللهتێ خوه بكهت، تایبهت مللهتێ كورد.
كا دا بهرێ خوه بدهینه هندهك گۆتارا وی پشتی سهركهفتنا وی هاتیه راگههاندن: ل جههكی دبێژیت: “هیڤیدارم ببمه باشترین نوونهر بۆ خهلكێ خوه.. دڤێت رێز ل ئیرادا گهلێ ئیرانێ بێته گرتن” دیسا ل جههكێ دی رۆحانی دبێژیت:”هلبژارتنا وی بۆ جارا دووێ دیاردكهت كو دهنگدهرێن وی دژی توندڕهوی و توندوتیژیێ نه و دڤێن پهیوهندیێن بهێزتر ل گهل جیهانا دهرڤه ههبن”. و ل جههكێ دی ژی خوهشكاندنا خوه ئاشكرا دكهت بۆ وهلاتیێن خوه و دبێژیت: “ئهو سهرۆكێ ئوممهتا ئیرانی یه، لهو پێدڤی هاریكاریا ههر ئیرانیهكی ههیه، خوه ئهو وهلاتیێن دژایهتیا سیاسهتێن وی ژی دكهن”.
خواندنهكا هوور بۆ تنێ وان سێ رێسكێن مه بهحس ژێ كری دێ بینین، مخابن سهرۆك رۆحانی دچار سالێن بورین دا ل دووڤ پیڤهرێن سیاسهتا وی یا ناڤخوهی ئهڤ گۆتنه د سالێن بۆرین دا نههاتینه جێئینان و جێئینانا وان بۆ چار سالێن داهاتی ژی دێ گهلهك جهێ پرسیارێ بن. ئهوی د سالێن چوویی ژی دا سۆز دابوو بهرهیێ ناڤخوهی و كێشهیێن ناڤخوهیی چاره بكهت مینا ئازادیكرنا زیندانێن سیاسی و مافێ ژنان و مافێن سڤیل. لێ زیندانی پترن تایبهت مهلهففێن سیاسیێن جحێلێن مهیێن كوردان و سێدارهدان تشتهكێ نۆرماله ل سهر جاددان و مافێ ژنێ ژی ههكه خراپتر نهبیت بهلكی باشتر ژی نهبوویه تشتهكێ كێم نهبیت. مافێن سڤیل ژی دێ چاوا ههبن ئهگهر دهسههلات تنێ یا رێبازا چینهكا ئایینی یا هشكباوهر بیت؟.
ئهو نامهیا مه دڤێت بگههینینه جهنابێ رۆحانی مادهم ئهو دانپێدانێ ب چارهنڤیسێ گهلێ كورد نهكهن مانا ئهو یێ دبێژن كورد ژی وهلاتیهكێ ئیرانیه وهكو ههر فارسهكێ دی، باشه ته د ئاخفتنهكا خوهدا گۆت تو پێدڤی هاریكاریا ههر وهلاتیهكی خوهیی ههتا ئهگهر دژی سیاسهتا تهژی بیت، پانێ یا ئاشكرایه كو كوردێ رۆژههلات دژی سیاسهتا وهیا توخمپهرێزن، ئهرێ ههكه ته ههتا ئهڤرۆ مافێ سادهترین ئازادی یا دهربرینێ نهدابیتێ و گهنجێن مه رۆژ نهبیت خلفا سێدارهدانێ ماچی نهكهن، پا بۆ كهنگی یه؟ ههكه تو دبێژی: دڤێت رێز ل ئیرادا گهلێ ئیرانی بهێته كرن، ئهرێ پا ئهو كورد ل دووڤ چارچووڤێ دستوورێن وهیێن حوكمرانیێ مانه خهلكێ ته و وهلاتیێن تهنه؟! تنێ ل ڤێره بهلكی ل سهر گۆتنا خوه وهلاتیێن وی حهز ژ توند و تیژیێ ناكهن بۆخوه بكهته بهانهیهك دهنگ دابنێ كو ئهو كهس نهیێ توند وتیژ بوو د سالێن حوكمرانیا خوهدا، ل ڤێره نهیا سهرپرایزه بۆ مه وهكو گهلێ كورد رژێمێن دكتاتۆر ب توند و تیژی و بێ ووژدانیا خوه شیاینه چ ل ئیراقێ یان سووریا و توركیا ژی كوردان ڤێكرا بهردهن و پشكهك ژ وان بكهنه چهتێن خوه و خیانهتێ ل برایێن خوه یێن كورد ژی بكهن ژ نهچاری و بهلنگازیا وان. لهو نهیا سهرپرایزه ههكه مه دیت بیت ژمارهیهكا كوردان دههوات و شههیان ژكهیفێن دهركهتنا رۆحانیدا كربن، چنكی دوژمن و نهیار ژی ژماره و ئاستێن خوه ههنه و بهلكی ژمارا ڤی بۆ دژایهتیا چارهنڤیسێ گهلی كورد ب پلهیهكا كیمتر خراپتر نهبیت. من ل وی دهمی د گۆتارهكێ دا ئاماژه پێدا بوو كو رۆحانی پشتی ههتا راددێ ٨٠٪ كوردێن ئیرانێ ب حهزا خوه ل ٢٠١٣ێ دهنگداینه رۆحانی مخابن ئهڤرۆ ئهوی ژی ئهو دا خۆیاكرنێ كو قهرزێ وێ رێژا مهزن ل كوردێن مه ڤهنهگهراندیه و من باوهره ههر چهنده ئهز نزانم كا كوردان چهند ژ سهدێ ب حهزا خوه جارهكا دی دهنگ داینه رۆحانی كو من باوهر نینه ژ وێ رێژێ كێمتر بیت ئهگهر زێدهتر نهبیت، من نهباوهره جارهك دی قهرزێ كوردان لێ بڤهگهرینیت و سادهترین مافێ گهلێ كورد د چارهنڤیسێ واندا بدهتێ وهكو پشكهك ژ سۆزێن وی.
بۆ قووناغا داهاتی، لایێ پهیوهندیێن دهرڤه بێگومان رۆحانی دێ بهردهوام بیت بۆ نههێلانا سزایان ل سهر ئیرانێ ژ لایێ بریارێن نێڤدهولهتی ڤه، لێ ژبیر نهكهین ژی ههر وهكو سالێن چوویی چ گورانكاری د پهیوهندیێن ئیرانێ و سووریا دبیت نههێنه ئهنجامدان و ئیران دێ ههر مینیت وهكو ههڤالهك نێزیك بۆ رژێما ئهسهدی و ههروهسا رۆسیا. لێ ئهم نابینین ئهو چ گوهۆرینێن بهرچاڤتر د سیاسهتا خوه دا ل گهل كوردێن رۆژههلاتدا بكهت ئهگهر وهلاتێن زلهێز و هاریكاریا وان بۆ جڤاكێ نێڤدهولی فشارێ نهكهنه سهر ئیرانێ ل دۆر پێشێلكاریێن ئیرانێ بۆ ئازادی و مافێ مرۆڤی و تلێن گونههباریێ د سێدارهدانا گهنجێن كورد دا لو ان درێژ نهكهن.
