بێزارى رێیهكا بهختهوهریێ
بهرههڤكرن: شهاب ئاكرهیى
زانا بێزاریێ ب ئێشا سهردهمێ نوى ددهنه ناسین و گهلهك ژ تیۆرێن نوى ژى د سهلمینن كو ئهم وى دهمى ههست ب بێزارى و بهرتهنگیێ دكهین، دهما رویبروی زهحمهتى یا هشیاربوونهكا خهست یان چر دبین لسهر سۆز و هزرێن خوه یان لسهر هندهك فاكتهرێن دى مه بهرف چاڵاكیهكێ ڤه دبهن كو ههست ب ژێ بهسكرنێ بكهین، ل وێدهرێ دێ لدهڤ مه هشیارییهك پهیدا دبیت لدور زهحمهتییا ئاگههبوونێ و دێ دهست ب ئاراستهكرنا لۆمهیێ لسهر ئهو ژینگهها دهردوور و لسهر رهوش و ههستێن مه كهتن.
دڤێ دهربارێدا گهلهك ژ زانا و ڤهكولهرێن دهرونزان گووتن و بۆچوونێن خوه لسهر بێزاریێ ب ڤى ئاوایى ئیناینه زمان: تۆماس ساس (Thomas Szasz) دبیێژیت: ئهو باره دهما ههست دكهى ههر تشت ب فیڕودانا دهمى یه. دیسان “مرۆڤ گیاندارێ ئێكانهیه یێ كو ههست ب بێزاریێ دكهت وهكو ئیریك فروم –ى دیاركرى.
و لدویڤدا فریدریك نێتشه-ى خۆیاكرى كو”ل د ژى بێزاریێ خوداوهندان ژى خۆلێكدانێن بێ مفا و بێ مهبهست كرن.
د بۆچوونهكا دى دا گاس ڤان سانت دبێژیت: “نه ههموو ئهو بێزارییا ژیان ب راست و دروست بۆ ته دئینیت، بۆ ئارمانجێ یا خرابه “، كو بۆچونهكا رێژهیى یه، یان دهما لیو تولستۆى گووتى: “بێزارى حهزا حهزانه”.
ئهگهر هزرا خوه دڤان چهند بۆچوون و دیتنێن زانا و ڤهكولهرێن لسهرڤه بكهین، دێ بۆ مه ئاشكرا بیت كو ههموو بێزارییهك نهیا خرابه و بهلكو بێزارییهك ههیه دبیته ئهگهرێ داهێنان و پێشڤهچوون و پێشكهفتنان ژى، ئهو ژى ب رێكا خاندن و ڤهخاندنێ و نڤیسینێ و بهرههڤبوونا ل كور و كومبوونان كو دبیت ببنه پالنهر و هاندهرێن بهێز بۆ داهێنانێن زێدهتر، مابۆچى بێزاریێ مفا نهبن، كو د ههمان دهمیدا ئێكه ژ گهلهك تشتێن دى د جیهانا مه دا كو ههلگرا دوو بهایێن ههڤدژێن پێكڤهیه، ژبهركو دبیت بێزارى هاندهرهكێ بهێزێ لێگهڕینا بهختهوهریێ بیت، و پاشان ب چهند رهفتارێن تێككاركرنێن جڤاكى یێن خوهدى مفا و رامان رابن، چونكه حهزا گوهڕینێ و لێكولینێ بێزارییا نێگهتیڤ د ناخێ مه دا لاواز دكهت و ب ئهڤینێ ژى بێزاریێ كێم بكهین.
ب كورتى ههستكرن ب بێزاریێ چهندین ئهگهر بۆ ههنه، گرنگترین ژوان ئهگهران ژى، زهحمهتى یا ژیانێ، روتینێ رۆژانه، نهدادییا جڤاكى، دهمهكێ زۆرێ بێكار و لڤین، زۆر نڤستن، نهخاندنا پهرتووك، رۆژنامه و كوڤاران، بێكارییا پێڕازى، تێرنهكرنا پێدڤى یێن فسیولوژى چ خارن, ڤهخارن نڤستن و خانى یان جهێ ڤهحویانێ، دوریكهفتن ژ ژیانا جڤاكى پشتى بهڵاڤبوونا تهكنۆلوژی، رویبرویبوونا چهندین كهفتن و شكهستنان، ژدهستدانا كهس و كاران و توشبوونا كهسى ب نهساخیان و بهشهك ژى بۆ ههبوونا جیاوازى یێن سرۆشتى د ژیانێدا ڤهدگهڕێت.
بۆ چارهسهرا بێزاریێ ژى بهروڤاژى پهیڕهوكرنا ئهگهران چارهسهره، و خاندنا پهرتووك، رۆمان، رۆژنامه و كوڤارێن ههژى، وهرزشكرن، كێم نڤستن، تهماشهرنا فلمێن دكیۆمێنتى، گوهڕینا شێوازێ هزركرنهڤێ و ههڤاڵان و دهركهفتن ل ستایلێ كو بوویه ئهگهرێ بێزاریێ، دیسان پێدڤى یه مرۆڤ دهمێ خوه بۆ گهشهپێدانا شههرازایى و پێدڤى و كارێن مفابهخشێن جودا تهرخان بكهت.
مفا ژڤان ژێدهران هاتییه وهرگرتن:
1-مفهوم التناقچ والتچاد – الحوار المتمدن – عباس علی العلی.
2-الصوت فی السینما بین الژاتی والموچوعی – محاچره تونی ماك كیبین.
3-اسباب الشعور الدائم بالملل وكیفیه التخلص منه – منى محمد.
4-أسگوره الأمراچ العقلیه- توماس ساس.
