تۆندی
تۆندی: بكارهینانا هێزێ ژلایێ كهسهكی ب رهنگهك نه رهوا یان نهیاسایی دژی كهسهكی دی ب ئارمانجا باندوَرا خوه ل سهر وی بكهت بوَ كرنا كارهكێ ل دهمهكێ ئهوی نهڤێت ئهوی كاری بكت بهلێ ژ نهچاری دكهت، ژ دهرئهنجامێ ئهڤێ فشار وهێزێ بهرهلایی وئهنارشێزم پهیدا دبت ل ناڤ كوَمهلگههی، ئهوژی كهسان دانپێدانێ ب رهوایا ئهركان ناكن ژبهركوَ دانپێدان ب مافان ناهێتكرن، دبینن نهدادیهك ههیه دئهرك ومافان،دهرئهنجام پهیوهندێن دوژمناتی وگرۆپانێ ولایهنگری چێدبن دكوَمهلگههی دا،ب ئارمانجێن ههموو حهز وخواستێن خوه وهك ئهوان بڤێن بكاربهێن دژی كهسان ب سامانێ وان كوَ پرن ژ تۆندیێ و دوماهیك دهێت ئهڤ تۆندیه ب تیرور وكوشتنان،ههر ژ دهرئهنجامێ تۆندیێ: لاوازبوونا دهولهتێ ب سهروهریا وێ دگهل نهمانا:ئاسایشا كهسی،ئاسایشا كوَمهلاتی،ههڤدهم ههموو ماف وبهرژهوهند وپیرۆزێن نهتهوی ل ژێر گهڤ ومهترسی و ژناڤچوونێ،ژ شێوازێن وێ:تۆندیا قهدهغه:ژ كهسهكێ دژی كهسهك دی یان دژی سامانێ وی، تۆندیا بهرهڤانی:خوه بهرهڤانیكرن ژ تۆندیا كهس و گرۆپان بوَ سهر وی وسامانێ وی،تۆندیا رهوا:رێكا رهوا ویاسایی، ژ جوَر و نموونهێن تۆندیێ:تۆندیا زارهكی یا بهرنامهكری وئارمانجكری دژی كهسی لسهر مافێن وی ههموویان،تۆندیا جهستهیی:لێدان،برینداكرن ،خهندقاندن،تۆندیا سكسی:دناڤ خێزاناندا یان دهرڤه ،تۆندیا دهروونێ:دژی مافێن مانهڤی،تۆندیا دهراڤی : زیانگههاندن ب سامانی كهسایهتی،زیانگههاندن ب سامانێ دهولهتێ.
پرسیار: باشوورێ كوردستانێ وئاستێ ههبوونا تۆندیێ دئهڤرۆیا وێ دا ؟
مرۆڤێن باشوورێ كوردستانێ وهك ههموو مرۆڤێن كۆمهلگههێ روژههلاتا ناڤین تۆندی ل دهف وان ههیه پتر چاڤ ب مرۆڤێن كۆَمهلگههێ ههردوو ئهمریكان وئهفریقیا،رۆژئاڤایی ب ههری كێمی،بهلێ تۆندی دگهل مێشكێ مروڤێ باشوور ههیه و بهردهوام خوه دكار وكریار ورهفتارێن وی دا دبینت و زال بوویه لسهر لدهمهكێ ئهو ژینگهها یاسایی نههاتیه دروستكرن ب ئاشتیانه ماف وئهرك بهێن دان وپاراستن یان مرۆڤ وی ژ قوناغا ئاقلێ چاندنێ بوَ پیشهسازی وتهكنولوچیایی وزانیاریان ،ژ مرۆڤهك بهرخور بوَ مرۆڤهك بهرههمهێنهر دچارچووڤهك ماف وئهركان،مرۆڤێ باشوور دئهڤرۆدا دڤێت ب تۆندیێ ئاسایشا خوه یا كهسی دابینبكت یان بپارێزت لدهمهكێ وهك پێدڤی یاسا نینه ههتاكۆ لسهر كیستێ ئاسایشا بهرامبهرێ خوه ژی،لسهر ئهڤێ چهندێ كۆمهلگههێ باشوور ههر ژ ههبوونا خوه ههتاكوَ ئهڤرۆ بهردوهام دئهنارشێزمهكێ دژیت ژئالیێ ماف وئهركان یان بهرپرسیاری ونهدادی،ئهڤێ وهكریه دۆژمناتی وگرۆپان ولاینگهری چێ ببت ل ئهڤی كۆمهلگههی دناڤبهرا تاكێن وی دا ببهردهاومی كارتێكرنا تۆندیێ دیاره ل باشوور:ئاسایشا كهسی،ئاسایشا كوَمهلاتی،ههڤدهم ههموو ماف وبهرژهوهند وپیرۆزێن نهتهوی ل ژێر گهڤ ومهترسی وژناچوونێ ، باشوور بتنێ شێوازهك ژ ههرسێ شێوازێن تۆندیێ ناسدكت ئهوژی :تۆندیا قهدهغه ،بهلێ ههموو جوَر ونموونهێن وێ ناسدكت: زارهكی، جهستهیی:لێدان،تۆندیاسكسی،دهرونی،زیانگههاندن ب سامانی كهسایهتی،زیانگههاندن ب سامانێ دهولهتێ.
چ بهێتكرن،تۆندیا بهرهڤانی و رهوا ههموو دگهلن،بهلێ تۆندیا قهدهغه نهخێر،گهرهكه جارا ئێكێ ئهو ژینگههه بهێت دروستكرن ل باشوور یاسا سهروهر بت وئێكهم پیڤهر وپیڤان بهێت مرۆڤێ وی بگههت ئاسایشا خوه ب ههموو ماف وبهرژهوند وپیرۆزیان ههڤدهم شاش و زێده بكارهینان ژی نابت،دههمان دهمدا ماف وئهرك ب وێ یاسایی بهێن دان ودرۆستكرن ،ئهڤه دێ وهكهت مرۆڤێ باشوور ژئاقلهكی چاندنێ ب سهركهڤتیانه بهر ب ئاقلێ پیشهسازی وتوكنولوجی وزانیاری بچت دهرئهنجام مرۆڤهك بهرهمهێنهر ژ بهرخۆر،ئهو تێگههشتن لدهڤ وی بتنێ تۆندیا رهوا و بهرهڤانی درۆسته بهێت بكارهینان،ب ههموو رهنگان نابت تۆندیا قهدهغه بهێت بكارهینان،دیسان نابت ب چ رهنگهگێ دراستا كۆمهلگههی و دهولهتێ ههموو نموونهێن تۆندیێ بكاربهینت،بهلێ لدهمهكێ تۆندی ب جورێ خوه یێ دروست بهێت دیتن ل باشوور، ئهڤێ دی وهكت مرۆڤێ باشوور مرۆڤهك یاسایی،بهرههمهێنهر،ماف وئهركان زانت ،مرۆڤهك بكێرهاتی،ئاسایشا وی یا كهسی هاتیه دابینكرن،دهرئهنجام كۆمهلگهههك ساخلهم وسهروهریا دهستههلاتێ،ئهڤ سهركهڤتنه ههموو بوَ سهركهڤتنا شورهشا دهولهتبوونا ب ستونێن ئاسایشا نهتهوی بوَ پهرهپێدانا وێ دهولهتا دهێت دامهزراندن.
