جـزیـرێ و بـارزان، دو فێرگـەھـ و ئێك عـرفـان
كرمانجێ چالی
دیرۆكا كوردستانێ یا كەڤنار، چ ل دەسپێكا قووناغا ژیانا بەرھۆزی و دوبارە بڵاڤبوونەڤەیا مرۆڤاتیێ ب جیهانێ، ل هەر دو دەڤەرێن بارزان و جزیرا نها بوونە، شكەفتا شانەدەر و چیایێ جۆدی.
پەروەرییا جڤاكا جهێنشین ل ڤان چیایێن زاگرۆسی، پەروەریەكا ژینگەیێ سروشتی و مرۆڤی بوویە، ئەڤ دەڤەر بوویە خوەدی پەیاما عرفانی یا موقەدەس، چەندان دینان ل سەر ڤێ خاكێ ب عرفانیبوونا خۆ پەیڕەوی یا دینێن خۆ كری یە ل ژێر سێبەرا دنیابینی یا عرفانی.
ئەڤە نە پێگۆتنەكە، بەلكو ڕاستیا دیرۆكا گەلێ مەیە و وەك خۆ تۆمار نەبوویە و پێدڤیە لێكۆلەرێن دیرۆكی، جهوارناسیێ، زمانناسیێ، كلتۆرناسیێ، عرفانناسیێ، دینناسیێ د ڤی بوارێ گرنگ دا بخەبتن، داكو ئەم بشێین رابرییا مللەتێ خۆ وەك كو هەیە ب ڕاستی و درستی دوبارە بناسین و بزانین.
پرسا هەری گرنگ ژ بۆ عرفانیبوونا جڤاكی یا كورد، پەیوەستبوونا جڤاكی یا كورد بوویە ب ھێمایێن ژینگەیێ سروشتی و ژینگەیێ جڤاكیێ خۆ، چ كولیك و گیایێن د گەڵ پەیكەرێن د شكەفتا شانەدەر دا هاتیە دیتن، چ ھێما و وێنەیێن سەر كەڤران و پەیكەرێن كەڤرین كو ب كلتۆری وەك سیما و جلک ب درێژییا ھزاران ساڵان، وەكهەڤیەكێ وێنا دكەت.
گەڵەك بابەت دڤێ وارێ دا هەنە و پێویست ب بەڵگەیان ناكەت، ئو هەروەھا گەڵەك زێدەتر ژی پێدڤی ب لێكۆلینێن ئەكادیمی هەیە كو باشتر و پاكتر و جوانتر دیرۆكا مە بكەڤیت بەر دەستێ نەڤیێن داھاتی.
جزیرێ و فێرگەھا سۆر، بارزان و تەكیەیا وێ، دو فێرگەھ بوون كو عرفانا كوردی لێ ڤە ژیای، پشتی كو ب نزیكی ھزار ساڵی، ئەو چرووسكا بوونا كوردی تێدا ڤەژیای، لەوما پشتی سەرهەڵبوونا بارزان ب دەقێن ئەدەبیێن مەلایێ جزری و هەمان دنیابینی یا عرفانی یا كوردی، خودانێ بارزان ئەمر دكەت: موویەك د ناڤبەرا جزیری و بارزان دا نیە، وەك یەكە.
ئەڤ گۆتنا پیرۆز، ژ ئیدیەم ئانكو گۆتنا پێشینان كو د بێژیت: فڵان تشت وەكی ئێكە، بەس موویەكا د ناڤبەرێ دا، واتە وەكی یەكن لێ ژ یەك جودانە، هاتیە وەرگرتن، لێ د ئەساس دا دنیابینیەكا دیتر ل پشت ڤێ گۆتنا شێخ ئەحمەدی بارزانی(خۆدانێ بارزان) دا تەیسیا ئەو ژی ئەو واتە و مەعنا بەخشی كو ئەو موو ژی د ناڤبەرێ دا نینە.
لەوما ئەدەبیاتا كو ل بارزان ب ڕەنگێ بەیت هەی، ئو ئەدەبیاتا جزیرێ كو ب ڕەنگێ قەسیدە هەی، بوونە تەمامكارێن هەڤ كو د ناڤ جڤاكا بارزان دا ب كریاركی بووی، واتە ل گۆتارێ بەرەڤ ب جڤاكیبوون و كلتوربوونا ژیانەكا عرفانی چۆی.
لەوما ژی ب درێژی یا ڤان دوسەد بۆ سێسەد ساڵێن بۆری، قووناغێن ب جڤاكیبوونا عرفانی ل سەردەمێ شێخ ئەحمەدێ بارزانی گەھشتە كاملانا ب جڤاكی بوونێ.
لەوما هەرگاڤ قەسیدەیێن جزیری كەفتنە سەر دڵ و دەروونێ تاكێ بارزانی، ئو شەڤجڤاتێن خۆ پێ گەرم دكرن.
ئێدی جزیری وەك قوتبەكێ عرفانی، د گەڵ پێناسا خودانێ بارزان كو (عالمێ ڕەبانی، عارفێ عرفانی) ب گۆتنێن پیرۆز و ب قەسیدەیێن پیرۆز ببنە سەرمەشقێ ژیانا جڤاكی.
هەر ئەڤە ژی بوویە ئەگەر كو دوژمن ب درێژی یا دوسەد ساڵان دژی وێ پەیاما بارزان بخەبتن و نەھێڵن ئەو ب جڤاكی بوون ببیتە پەیڕەوێ ژیانا گشت گەڵێ كورد.
ئێدی ڕۆژ ب ڕۆژ دەڤەرا بارزان و گشت دەڤەرێن كو چرووسكا عرفانێ تێدا سەرهەڵدانی كەفتنە بەر فەرمان و كۆمكوژی و سۆتن و گرتن و ڤەگوھاستنێن ب زور، چ ل دەڤەرێن قەفقازێ ئان باكوری ڕۆژهلات و باشورێ كوردستانێ، لەوما شۆڕش ل دووڤ شۆڕشێ سەرهڵدا و خەبات بەردەوام بوو هەتا ئەڤڕۆ، نهێنی و سڕا مانەڤەیا ڕێبازا بارزان، كو نها وەك پارتی دیموكراتی كوردستان دھێتە بلێڤكرن، ئەڤ عرفانە كو ل ڤێ دەڤەرێ ب پراكتیك ب جڤاكی ببوو، لێ ل دەڤەرێن دیتر نەگەھشت بوویە وی ئاستێ كو ئەو شۆڕش بمینن، نەكو ڕزگارییا كورد دا ب دەستكەڤیت.
هەروەها گیرۆبوونا ب دەستكەفتنا ڕزگارییا كورد ژی، پەیدابوونا ھندەك ئایدولۆژیێن دوور ژ عرفانێ و هەتا ئاستەكی دژ ب عرفانێ ژی، ب چەپ و راست ل دەڤ شۆڕش گێرێن كورد پەیدابوو، كو كورد وەك چەندان حزبێن دژ هەڤ و هەر ئێك ب دنیابینیا خۆ كەفتە د مەیدانا ب ناڤ ڕزگاریێ.
لێ مەیدانا ڕاست و درست و بێ لەمپەر، ئەو مەیدانا عرفانی یە كو ل جزێرێ هاتیە نڤیسین وەك پراكتیك ل بارزان پەیڕەو بوویە.
هەتا نها، ئەم د دڵگەش بووین، كو ڕحا جزیری ل بارزان د پەروازا خوەیا عرفانی دایە، قەسیدەیێن وی ل سەر زمانێ مە بوون، دنیابینی یا وی ھێزا مەیا خەباتێ بوو، ژ بلی چیایان و وێ ھێزا مانەوی مە چ پشتیڤانێن دیتر نەبوون، د قادا عرفانی دا، لێ ئەڤرۆ ب بەرەكەت و كەرەما خۆدایی پەیاما بارزان ل جزیرێ دەنگڤەدا، پەیاما ئاشتی و پێكڤەژیان و عرفانیبوونا مرۆڤێ كورد ڕەنگڤەدا، سیمبۆلا كوردستانیبوونا عرفانا تاكساز و چاكساز و جڤاكساز ئاخفت، پەیاما جزیری و كریارا بارزان هەڤ ھەمبێز كر، كورد دڵشاد بوون.
دڤێت كورد ڤەگەڕن پەیامێن ل جزیرێ و پراكتیكا ل بارزان، ل سەركردایەتی یا كورد، هەتا هەژارێ كورد.تەكسوارێ د ڤێ مەیدانێ ژی دا دخەبتیت د نهادا جەنابێ سەروك بارزانی یە و مەزنان گۆتییە: سوارێ ب تەنێ تۆزێ ناكەت، دڤێت ئەم هەر ئێك ل جهێ خوە ببینە سوارەك د پەیڕەوكرنا عرفانێ دا، ئەگەر ئەم نەشێین وەك جۆگرافیا و بیروھزرێن جودا ژی یەك بین، لێ د مەعریفەیا عرفانی دا یەك بین و یەك ئامانج بین.
ژ بەر كو (عشق، ئیمان، عەقڵ) پێكە قودسیەتا عرفانێ د ئێختە د ڕێكا مە دا و بێ عشق و ئیمان و عەقل، دێ هەر بندەست و مەلوول و ژار بین.
ڕەنگڤەدانا پەیاما بارزان، د ناڤ كەشێ پەیاما جزیری دا، ڕەنگڤەدانەكا نوویە و قووناغەكا نوویا خەباتێ ب مە ددەتە دەستپێكرن.
دڤێت بەری هەر كەسەكی كادر و ئەندامێن پارتی ببنە سوارچاكێن ڤێ پەیاما موقەدەس و خۆدایی، دا دەنگێ مە ببیتە یەك ئاواز د ڤەگۆتنا قەسیدەیا جزیری كو جەنابێ سەرۆكی د کۆنفرانسا جزیری ل جزیرێ ب بیرا مە ئیناڤە و گۆت:
قەسدێ وەسڵێ مە ب جان كر كو ڤەداین و نەھێشت
دەست نەھێڵین ژ تەڵەب گەر مە د ڕێ چت سەر و تشت
پشت نادەین دو هەزار خەنجەر و تیر و ڕم و خشت
مە سەرێ دایە ڕێ ئو ب خودێ بەستی یە پشت.
