جههل و برساتی
د. سالار عوسمان
ڕێگهچاره چنه؟..
وهكو دبێژین جههل و برساتی دو گرفتێن مهزنێن ل ناڤا ژیانا كوردهوارییێ نه، ههردهم گرفتێن دیتر یێن نههێنه دیتن ناگرین، ئێك ژ كۆمێنتێن نڤیسای: خیانهت ژى گرفتهكا مهزنه، ئێكا دیتر ژی ژ ب نامهیهكێ بوو، كو: حهسوودى … ئێدى دبیت ڤان گرفتێن دى ژى لێ زێده بكهین، لێ دیسا دبێژمه ڤه: سهرچاوهیێ ههموو گرفتێن دیتر ژى ههر جههل و برسیاتی یه، ههكه مرۆڤ، خێزان و جڤاك ب زانین ڤه، زانینێ ژى دگهل خوهدا بهرههمهێنانا وێ هۆشیاریا ئینسانی بیت، كو مرۆڤ سهنتهره و چێدبیت، ههموویان وهك ئێك دبن سایا قانوونێ دا سهروهر بن، ئێدى ئهو زانین و وهكههڤى، دگهل ژی دا پهروهردهیهكا پتهو، وهلێ دكهت كو ژیان ب ڕاستهڕێیا خوهڤه بچیت و ههرگیز مرۆڤ بیر ل خراپیێ نهكهنهڤه.
دیسا وهسا دبینم، ئهڤ جههله چاڤێن مرۆڤ تاری دكهت و حهسادهتێ ژ ڕۆناهێی ڤهدكهت، ئهو برسیاتی مرۆڤى ژ زێندهوهرهكێ ئینسانیهڤه دكهته گهندهلهكێ دڕهنده و وهسا دبینیت كو حهرام و حهلال ههر یا وى یه، لهورا دڤێت ژێدهرێ گرفتان بكۆژین، كو جههل و دووڤداتر برساتی یه!..
بهر وێ كو بهێمه سهر ڕێكهچارهیان، پێدڤیه بهرسڤا وێ چهندێ بدهینهڤه، كو د فیتڕهت دا هنده كهس، بۆ نموونه حهسوودن، یان ڕهزیلن، یانژی خیانهتكارن، ژینگه و پهروهرده و سیستهم د وى پهڕێ باش ژى دابیت، ژیان سهراپا زانین و تێریی و یهكسانێی ژى بیت، ئهڤ جۆره خهلكه ههر ئهون و ب كورتی، گهر گرفت د فتیڕهت دا بیت جودایه و دڤێت جۆرێ گفتوگۆیێ و چارهسهرهیێن سهریهكی ژى بگوهۆڕین، لێ ئهوا ئهم بهحسی ژێ دكهین، گرفتێن دهرڤهی فیتڕهتا ئینسانى یه.
خواندن و دادپهروهریی، دو ڕێكا چارهی بنهرهتی
بۆ ڤان دو گرفتێن سهرهكی (جههل و برساتی)، ههم دیسا بۆ ههمى گرفتێن دیتر ژى، مه پێدڤی ب چارهسهریا بنهڕهتی ههیه، كو یا ئێكێ ژ وان خواندنه، خوێندنا باش، نهك ئهو خواندنا، ب داخڤه ل وهلاتێ مه ههی، خواندنهك كهساتیهكێ بۆ دروست بكهت و دهستێن ته بگریت بۆ بهرسڤا ههمى پرسان، خواندنهك هێزا بیركرن و دانوستاندنێن ته پێ ببهخشیت!..
ئهڤ خواندنه مرۆڤى ب هێز دئێخیت، دپهڕێنتهڤه بۆ رهوشهنبیریێ، مانێ جوداهی د ناڤبهرا خواندنا مه و ئهورۆپیان دا ئهوه، كو ئهو ژ رویێ خواندنێ ڤه دپهڕنهڤه بۆ رهوشهنبیریێ و یا مه ژى ئهوه حالێ زانكۆیێن مه و ئهو ژى حالێ زانایێن ب باوهرنامه، كو پشكهكا زۆرا وان نكارن، خوه ههلگرێ پرسیارا كویر ژى بن، نهك ڕۆڵ دیتنن ل د دانا بهسڤێ دا ژى، ئهڤه ژبلى وێ ئێكێ كو هێزا بیركرنێ و دیالۆكێ د جڤاكێ كوردی دا زۆرا خرابه!..
دادپهروهریا چارهسهر یا دوویێ یه، دڤێت ههر حوكمهت نه، ههمى پێكڤه دادپهروهر بن، ئهڤ تێگههشتنه یا وهسایه، كه ههر حوكمهت بهرپرسه ژ دادپهروهریێ، تێگههشتنهكا سیاسی یه نهك زانستی، ب كورتی: دادپهروهریی كاری ههمیانه، ل دهستپێكێ ژى یا خێزانانه، ئهڤجا قوتابخانه و پاشى یاسا و دووڤداتر حوكمهت، ههكه دادپهروهری وهك كلتوور، وهك بنهمایێ قانوونی و دووڤداتر ژى وهك هێزا جێبهجێكرنێ ههبیت، ب پشتراستى ڤه زۆر ژ گرفتێن مه چارهسهر دبن، چونكو هینگى ههڤوهلاتی ههست ب ستهم و نهیهكسانیێ ناكهت و ڕێك وهك پشدارهك بهرپرسیاریێ ب ستویى ڤه دگریت وهلات و بهایێن وى، بهرپرسیاتی و ئهركێن وى ژى ب یێن خوه دزانیت!..
ل دووماهێی من دڤێت بێژم: جههل دهردهكێ مهزنه و ب خواندنێ و ڕهوشهنبیریێ چارهسهر دبیت و برساتى ژى پڕه ژ هاوارێن تێكدهرانه، دادپهروهریی، ئێمن و ئارام ڕێكدئێخیت!..
وهلات، ژیان، ل سهرێ ههمى ئارشیانه مرۆڤى پێدڤی ب ژیانهكا ڕۆهن ههیه و ل ناڤ وێ ژیانێ ژى دا پێدڤیه ئارام و یهكسان بژی، یانكو ل پێناڤى ژیانێ یه، بلا جههل و برسیاتیێ بكۆژین!!..