جههل و برس
د. سالار عوسمان
وهك ههر نهتهوهیهك، كوردان ژى گرفتا تایبهت ب خوهڤه ههیه، ب من وهره، ب دووڤ تهمهن، خواندن و ئهزموونا خاكهڕای یا خوه پێگههشیم، سهرهكیترین گرفتا كوردان ژ (جههل) و (برسیهتی) پێكدهێت. جههل، ئاستهنگا مهزنا ل بهرامبهر بیركرن و نێرینیێ یه!.. كو جاران دگۆتن (جههل تاریكی یه و زانین ڕۆناهی یه)، گۆتنهكا زۆرا ڕاسته و ههتا ژیان مایه، پێدڤیه ئهڤ حیكمهته ب پیتا ئاڵتۆنى بهێته ناساندن، چونكو: ـ جههل لێناگهڕێت بیرلێ بهێته كرن. جههل لێناگهڕێت بگههیته سهرچاوهیێن ڕۆناهیێ. ـ جههل مرۆڤى بهر ب خوارێ ڤه دبهت. ـ جههل ناهێلێت ب یهكسانی ههموو ژیان، گۆشه و جیاوازیان ببینیت. ـ جههل بینینكوژه و تو د تاریێ دا جێدێڵێت!.. ل دووڤ ڤان كورته پێناسهیان، جههل نهخۆشی و ئافاتهكا مهزنه دناڤا ژیانێ دا، لهوهتهی ههین ل گهل ڤێ نهخۆشیێ دا دژین، ل كۆیا دهرفهتا ئازادیێ ڕهخسا بیت و ئازادانه ژیابین، شهڕی جههلێ مهكریه، لێ دوژمن، دوهی ب بهرنامهڤه جههل خستیه ناڤ ژیانا مه، ئهڤڕۆ و نها ژى یا بهردهوامه، ههر بۆ نموونه: ئهڤ دهردێ پۆپۆلیزم، یان ئهڤ زمانپیسیا ل ناڤ میدیا سیاسی دا ههی و خوه پشكهك ژى ژ وێ ڕق و كینا كوور ل ناڤ تاكێن جڤاكى ژى دا یا ههی، ههموو سهرچاوێ وى جههله، ئهو جههلا دوژمنى ب بهرنامه ڤه دروستی كری و مه ب خوه ژى نهشیاینه چارهسهر بكهین، ئهگهر نه كیش سیاسیێ كورد ههیه ل زیان و كاریگهریا خراپ یا پۆپۆلیزم تێنهگههیت و كیش میدیاكارێ كورد ههیه ژ ئاكامێ پڕ ئافاتا ڕژاندنن ژههرا زماپیسیێ دا زال نهبیت و ههم دیسا كیش زانا و دانایێ كورد ههیه، د وێ ڕاستیا سهلماندى نهگههیت، كو ڕقا ڕۆخێنهر و دڤێت ئهم ههموو ژ دژی كهرب و كینێ دا رابوهستین، كهواته ئهو جههل و یاخى یا گرتین، ئهوه جههل هاتیه ڕێژتن بۆ ناڤ ژیانا مه، ئهوه جههل و چوویه د ناڤ دامهزراوهیان و گۆشه و گهه و هووردهكاریێن جڤاكى دا!.. دخوازم بیژم، دوهی و ئهڤڕۆ و سوبههى ژى، دوژمن ب بهرنامهڤه جههلێ ل ناڤ جڤاكێ كوردی بهلاڤ دهكهت، بهلێ ئهوا مای خهم و ههلویسته، ئهم ب خوه مه بهرنامه نینه بۆ چارهسهریێ، مه بهرنامهیهك نینه بۆ جههلكوشتنێ!… زانین و زانست و ناڤهندێن زانستی یێن كوردستانێ نهبووینه جهێ بایهخێ، حوكمهت كێمترین سوود ژ زانكۆیان وهردهگریت، زانكۆ د ئاستهكێ باش دا نینن، هندهك ژ زانكۆیێن مه تهمهت مۆڵهكێ بایهخ پێ ناهێته دان، پشكهك ژ زانكۆیان بووینه سهنتهرێ بازرگانیێ، پتریا ڤهكۆلین و نامه و تێز و تۆژینهیێن ئهكادیمی ل سهر ڕهفێن كتێبخانهیان تۆز كهفتینه سه و كاری پێ ناهێته كرن، زانكۆیێن مه ژ ناڤهندێن زانستى بووینه یێن بهخشینا باورنامه و نها، مخابن باوهرنامهیێن كهسایهتی زانستی دروست ناكهن، هندی پێگههێ جڤاكی ب هێز دكهت و وهك فۆرمهكا بێ ناڤهرۆك نهوهیێن مه بێ ئۆمێد دكهت!.. د جڤاكهكى دا ئهوه حالێ زانكۆ و زانست بیت، بێگومان جههل دمینیتهڤه و چارهسهری زهحمهتتر دبیت، لێ جههل چهند ههبیت و چهند چارهسهرى ژى زهحمهت بیت، ههر دڤێت بهرهنگاریێ ببینین، لێ بهرهنگاریهكا زانستی یا نیشتیمانبینی ل دواڕۆژێ بئافرینین!..
كرمانجكرن/ ئهڤرۆ
برساتى، ئهو گرفتا دڤێت ب سیستهم بهێته چارهسهركرن پشتی جههلێ، گرفتا مهزنا كوردان بریتیه ل برساتى، چونكی بههرا ههری زۆر یا وان لاوازیێن ل بوون، كلتوور و كهسایهتیا ئینسانێ كوردی ههیه، بۆ برساتى ڤهدگهڕێت، گهر خۆیاتر بپهیڤین: ـ برساتى وا دهكهت لهبهر دهرگههێ یێن دی راوهستی. ⁃برساتى چاڤا تاریك دهكهت و ڕاست و ناڕاست، باش و شاش ل مرۆڤی تێكهڵ دهكهت و ههندێ جار ته ناچار دكهت، بێژیه نهڕاست ڕاست و شاش ل ته ببته باش!.. ⁃ برساتى كهسایهتیا مرۆڤی ب ڕادهیهك لاواز دكهت، ئیتر نهشێی خوه ب خوه بی!.. ⁃ برساتى ڕا كوژه، ئهوێن برسی، ههرگیز نهشێن ئازادانه ڕایا خوه بێژن!. ⁃ برساتى نهخۆشییه و دڤێت بهێته بنبڕ كرن، (عهلی كوڕی ئهبی تاڵب)، كو چارهم خهلیفهیێ موسڵمانانه، سهبارهت ههژاری و برساتى جوان فهرمووه: (گهر ههژاری زهلام با، داكوژم !..)، سهحكه بهلاغهت و زهرافهتا هونهرییانهی ڤێ گۆتنا ( عهلی كوڕی ئهبی تالب) بكهن، چاوا بۆ بنبڕكرنا برساتیێ، مهجازییانه، حهرامهكی حهڵاڵ دكهت، كو كوشتنه!.. برساتى زۆر گرفت و كێشه و خۆ شهرمهزاریێ ژى دگهڵ خوه دا دێنیت، بههرا ههری زۆر یا خیانهتكاران، ئهوێن پشت ل نهتهوهی خوه كرینه و خزمهتا دوژمنان كرینه، هۆكارهكه، یان هووتر بێژین، ئێك ژ هۆكاران برساتى بوویه، كهواته داكو نیشتیمان بلند ببیت، داكو ژیبوون بۆ وهڵات موكم بیت، ئێك ژ ڕێكێن دروست، كوشتنا برساتیێ یه!.. جڤاكێ دهوڵهمهند جڤاكێ كهمترین گرفتانه، بهرۆڤاژیا وێ ژی ڕاسته، جڤاكێ ههژار یێ گرفتێن جۆراوجۆره، بۆ سهلماندنا ڤێ گۆتنێ ژى، دشێن جڤاكێ عیراقێ ب نموونه بینینهڤه، كو كۆمهڵگهیهكا ههژاره و كهتیه بسهر چهندین گرفتێن جۆراوجۆرێن چارهسهرنهكری، برساتى بڕستی بۆ ئینایه و تاكێن وێ ژی ڕقههڵگرتی بهرامبهر یهكدی، ههردهم ئامادهنه بۆ ڤهڕهنینا ههڤدو و ئاكام بۆیه گۆڕهپانا خوین لێ نیشتیا نهوهیان!.. كهواته چارهسهر بنبڕكرنا برساتى و ههژارییه !.. كو دبێژین جڤاكێ دهوڵهمهند، دیاره مهبهستا مه ئهو كۆمهڵگانه، كو ل ڕێكا سیستهم و یاسا و دابینكردنی مافان دادپهروهرانه ژیان ڕێكخستینه، لهوما دبیت ل ڕێكا سیستهمێ ڤه، ل ڕێكا یاسا و دادپهروهری ڤه ههژاری و دهردی قورسێ برساتى بهێته چارهسهركرن !. كوردستان خاك و سروشتهكێ دهوڵهمهند ههیه، ب بهراورد ل گهڵ عیراقێ، ژ ههموو ڕوێكێ ڤه باشتره، بهلێ گرفتا برسات ژى ب تهمامی پێ نههاتیه چارهسهركرن و گهندهڵی ژی ل لایهك دی!.. داكو كوردستان باڵاتر بێت و ژیبوونا نیشتیمانی ژى باڵاتر و پتهوهتر بیت، دبیت گرفتا برساتى چارهسهر بكهین، چارهسهر ژی سیستهم دڤێت ، نهك درىوشم و شهڕی سیاسی و میدیایی!… ئهگهر مه برساتی كێمكر، خۆشهویستیا نێڤبهرا مه زێده دبێت، خۆشهویستیی نێڤبهرا تاكان، خۆشهویستیی نێڤبهرا تاك و حكومهت، تاك و حزب و تاك و ئهوێن دی !.. برساتى، دوویهم گرفتا سهرهكیا كورده و ڕاسته كار بۆ چارهسهركردنا وێ هاتیه كرن، بهڵام كارێ زۆر مایهو دبیت بیكهین، بهڵێ ب سیستهم و یاسا !..
