خشتێ مووچهی چاكسازیه. . یان نهخوهش كرنا ژیانا پتری یا مللهتی یه ؟
مللهت چاڤهرێَ بوو حوكمهت هندهك پلان ههبن بوَ چارهسهركرنا قهیرانا دارایی و ژیانێَ ل كوردستانێَ و دانا مووچا. لێَ بهروَڤاژی و جهێَ داخێَ یه حوكمهتێَ بارگرانیا مهزن ژبوَ چارهسهركرنا ڤێَ قهیرانێَ ئیخسته سهر پشتا تهخێَن مووچهخوَرێَن فهرمانبهر و كێَم دهرامهتا و بێ داهاتیا. بدانانا خشتێَ رێَكخستنا مووچا كو ژیان ل ڤان تهخا خراپتر لێَ كر و بێَ هیڤی كرن ژ چاكسازیێَن حوكمهتێَ.
چهند پێَنگاڤێَن حوكمهتێَ هاڤێَتین بوَ كێَم كرنا بهایێَن هندهك كهل و پهلا بوَ گوهوَڕینا هندهك كرێَ یا وهك كلینیكێَن دختورا و پێَدڤیێَن گرنگێن ژیانێَ. و تهنێَ د بهرژهوهندیا دهولهمهند و بهر پرسێَن پله بلندێَن جڤاكێَ بوو كو رێَژا ههره كێَما مللهتینه، كو بوویه جهێَ نهرازیبوونا تهخێَن كێَم دهرامهت و سهرگردان كرین.
راسته پتریا مللهت حهزدكهت پشتهڤانیا حوكمهتێَ بكهن د ڤێَ قهیرانێَ دا. لێَ نه ب ڤی رهنگێَ حوكمهتێ چێكری كو ژیانا وان شهپلاند.
ب هزرا من ئهڤێَن ئهف خشتێَ مووچهی بهرههف كری ل گوَر بار و ژیانا خوه یێَن بهرههڤ كری نهك بوَ پتریا مللهتی. بلا ئهو خوه بدانن شینا وان فهرمانبهران روژهكێَ، كا دا ڤی خشتهی بۆ خوه قهبوول كهن و دانن بوَ ژیانا خوه. حوكمهتێَ ژبوَ بهردهوام بوونا ژیانا مللهتی بلا ژیانهكا كێَم ژی با هنده بارگرانی نه كربا سهر پشتا وان و پاشكهفتیێ وان وێران كربا ژبهر ئهو نهشێن ڤێ قهیرانێ ههموویێ راگرن.
حوكمهتێَ كهنگی كرێَ یا خانی یا و دوكانا كریه (100و200) ههزار دینار و كرێَ یا كلینیكێَن نوَژدارا كریه پێَنج ههزار و (10) دهه ههزار و بهرمیلا گازێَ كریه (20) بیست هزار و لیترا پانزینێَ كریه (250) دینار و بوتلێ غازێَ ئینایه (5) پێَنج ههزار دیناران. بهایێ دهرمان و كهل و پهلێَن خارنێَ ب برێَژهك بهرچاڤ ئهرزان كربان هنگی دا بێَژین بلا ئهڤ خشته یێَ گوَنجایه بوَ ڤێَ قوَناغا قهیرانێَ.
لێَ ب ڤان كاودانا د بازار و باژێرێَن كوردستانێَ دا ئهڤ خشته نههێَلان و وێَرانكرنا ژیانا پتریا خهلكێَ كوردستانێَ یه. كو داخاز ژ حوكمهتێ تێته كرن كو پێَدا چوونهك دی د وی خشتهی دا بكهتن بلا كێَمترین موچه و برین هتا (500) هزار دینارا نه گریت. ژ رێژا كێَم كرنێَ بلا ژموچێَ پتر دهست پێَ بكهت و رێَژهك كێَم ژ (50%) دهست پێَ بكهت و بهرهو ژور ههتا 90%.
دادوهرهك ب (2) ملیون دیناران نهرازی بیت چهوا فهرمانبهرهك ب (200) دووسهد هزارا رازی بیت. پشتی نه رازیبوونهك مهزن ژ وهلاتیا دیاربووی كو ههموویا ههست كرن كو ئهڤه نههێلاانا ژیانێ یه لهوا حوكمهتێ بفهر دیت كو پێداچوونهكێ ب وی خشتهی دا بكهتن و گوهوَڕینا لێ بێخیتن. لێ هیڤیا ههموویا ژ حوكمهتێ ژبوَ ڤان كارا هندهك كهسسانێن خهم خوَرێن وهلاتیا دهست نیشان كهن. نهك كهسانێن هزرا ژیانا ههژارا نهكهن و نهزانن یان وان ژیانا خوه یا بهرێ و ههژاری یا خوه ژبیر كربیت. ههر ج نهبیت مووچێ فهرمانبهرا 2/ 3 بوَ بێته دابین كرن ئهو ژی پشتی هندهك پێنگاڤێن بوێرانه بهێنه هاڤێتن نه بلا بتنێ فهرمانبهر و دهسست كورت زهررهر مهند بن، بلا خوَدان كوَشك و تهلار و عیاره زهرهرمهند بن. ژبهر ئهو ژی وهللاتیێن ڤێ ئاخێ نه بلا ئهو ژی هندهك قوَربانیێ بدهن. كریێن خانی و شوقا دوكانا بیننه خار داكو خهلك ژی بشێت نیڤ ژیانێ برێڤه ببهتن. ههكه نه هندهك ههنه خوَ دێ خوونا جهماوهرێ دهست كورت ژێ كێشن ژ ڤێ نه دادوهریێ ئارێشه دێ پهیدابن. خودانێ 500 هزارا چاوا 700 هزارا بدهته كرێیا خانی. دیسا ههكه وه بڤێت بهایێ كهل و پهلا ل بازاری كێم ببن و بهێنه خار، كرێ یا دوكانا بهێته كێم كرن، و بهایێ كارهبێ هندی ههیڤانهیا مووچێ فهرمانبهرهكی یه، تشتێن گرنگ بكهن دا مللهت بشێت پشتهڤانیێ بكهت و بكێم مووچهی ببورینیت.
پارێزگههێن كوردستانێ مایێ خوه د ههموو واران دا كریه پشتی سهروَكێ حوكمهتێ دهستووری دایه وان، لێ جهێَ داخێ یه پارێزگهها دهوكێ هزار دینار بهس ژ بوَتلێ گازێ ئینایه خار ئه ڤه بوون پێنگاڤێن پارێزگهها مه كو خهلك چاڤهرێ بوو هندهك پێنگاڤا ئهو ژی وهك پارێززگههێن دی پاڤێت، لێ هیڤیێن جهماوهری مراندن و ههتا نوكه خوه بێدهگ كریه ههر وهكو دهوك نه دڤان قهیرانادایه، یان خهلكێ دهوكێ ههموو دهولهمهند و پر دراڤن. بوَ زانین دهوك ههژارترین پارێزگههه ب پروَژێن بهرههم ئیانی و كهل و پهلێن ژیانێ.
