خواندنهك بۆ ئهنجامێت ههلبژارتنێت شارهداریا ل توركیا
د. رهشید فندی
پشتی ئاشكهراكرنا ئهنجامێت ههلبژارتنێت شارهداریا ل وهلاتێ تركیا گهلهك سهرنج ل پاش وان ههلبژارتنا پهیدابون و چهند تێگههێت نوی دیاربون. ژ لایێ حزبا دهسههلاتا توركیا ڤه, حزبا سهرۆك ئهردوغان، وهسا دیار دبیت، سیاسهتا وێ حزبێ تویشی رهخنهیهكا زێده بوو ژ لایێ خهلكی ڤه، چنكی وێ حزبێ، بهری نوكه خۆ وهسا نیشاددا، كۆ دێ خودانا دادیێ و گهشهپێدانێ بیت ههر وهكی ژ ناڤێ وێ دیار دبیت، لێ ههر وهكی ل ڤێ داویێ دیار بووی، ئهو حزب بهرهف تاكرهویێ و تاك سهركردایهتیێ چوو، نهمازه پشتی سیستهمێ رێڤهبهریێ بوویه سیستهمێ سهرۆكایهتیێ و ههمی دهسههلات د دهست سهرۆك كۆماریدا هاتینه كۆمكرن و ئاخفتنا وی بوو یا دوماهیێ ل سهر ئاستێ دهولهتێ. بێ گومانه ڤێ چهندێ وهلاتێ توركیا بهرهف دیكتاتۆریهتێ بر و سیستهمێ دیمۆكراتی بهرتهنگ كر، ههر وهسا ههڤپهیمانیا ڤێ داویێ یا حزبا دهسههلاتدار د گهل توندترین حزبا نهتهوه پهرێس ل توركیا یا (م. ه. پ) ئانهكۆ زڤراندنا دیمۆكراتیهتا توركیا بهرهف پاش، ڤێ چهندێ ژی، بهایێ حزبا دهسههلاتدار د چاڤێت خهلكیدا گهلهك ئینا خوار. یا گرنگتر ئهوه، كو حكوومهتا توركیا یا نوكه و ل ڤێ داویێ، سیاسهتا ههڤدژ دگهل سیاسهتا ئهمریكا و رۆژئاڤای بكاردئینیت و خۆ د گهل سیاسهتا ئیرانێ و رووسی دگونجینیت، ئهڤه ژی كارهكێ ههڤدژه د گهل سیاسهتا دوومدرێژا توركی، كو ههر دهم ههڤالبهند بوو د گهل سیاسهتا رۆژئاڤایێ، نهمازه گهر بزانین، توركیا ههتا نوكه ژی ئهندامه د پهیمانا ناتۆ دا. ڤێ چهندێ ژی دلێ گهلهك خهلكێ توركیا ژ (ئهردوغانی) شكاند سهرباری دهولهتێت رۆژئاڤا و ئهڤ سیاسهته دێ كارهكێ نهرێنی كهته سهر ئابوورێ توركیا، نهمازه گهر بزانین چهكێ توركیا ههمی ئهمریكی و رۆژئاڤایی یه، ههر بریارهكا ئهمریكا لسهر قهدهغهكرنا هنارتنا چهكی بۆ توركیا بدهت دێ كارهكێ خراب كهته سهر عهسكهرێ توركیا و هێزا چهكدار ل وێرێ. و گهۆرینا ژێدهرێ چهكی ب ژێدهرهكێ دی كارهكێ ساناهی نینه. ههر وهسا سیاسهتا حكوومهتا نوكه یا توركی ل سوریێ دیسان سیاسهتهكا شاشه و خزمهتا بهرژهوهندێت توركیا ناكهت. ئهو هێزێت سوری ئهوێت توركیا دژاتیا وان د كهت، هێزێت دهولهتهكا دی نه كو ناڤێ وێ دهولهتێ سوریا یه و بلا ئاریشێت وان ل سوریا بێنه چارهكرن نهكو ل توركیا، نهمازه گهر بزانین وان هێزا ههتا نها، چو گهف ل سهر ئاخا توركیا و سنوورێت وێ دروست نه كرینه، لهوما توركیا ئهو ماف نینه سنوورێت سوریا ببهزینیت یان باژێرێت وێ داگیر بكهت. بكورتی ڤان ئهگهرا ههمیا وه كر كو گهلێ توركیا رایا خۆ لسهر سیاسهتا ڤێ حكوومهتێ بگهۆریت و دهنگێت كێم بدهتێ. ژ لایهكێ دی ڤه، ههر چهنده پارتا گهلان (ه. د. پ) ل گهلهك شارهوانیا سهركهفتن ئینا، بهس دیسان دهنگێت وێ پارتێ كێم بوون ل چاڤ ههلبژارتنێت بهری نوكه. سیاسهتا وێ پارتێ، كو پارتهكه خۆ وهسا ددهته ناسین كو پارتا ههمی گهلێ توركیایه و نه بتنێ بۆ مافێت مللهتێ كورد خهباتێ دكهت، لێ ههر چاوا بیت بهرنامێ وان یێ كاری ژ بهرنامیچت پارتێت دی یێت توركیا باشتره. لێ ژ بهر وێ ئهگهرێ دلێ كوردا هندهك ژ وێ سار بوویه، ههر وهسا ژ بیر نهكهین كو دهسههلاتا حوكمدار ل توركیا دربێت گران ب نه حهقی وهشاندنه وێ پارتێ، وهكی گرتنا سهرۆكێ وێ پارتێ و چهندین ئهندام پهرلهمانتارێت وێ پارتێ ل پهرلهمانێ وی وهلاتی و ژ كار لادانا بارا پتر ژ سهرۆك شارهوانیێت باژێر و باژێرۆكێت كوردستانا باكوور و دانانا قهییوما ژ نك خۆڤه، كو ئهڤه ب كارهكێ نه دیمۆكراتی هاته ل قهلهمدان. سهبارهت هندێ هژمارهكا مهزن ژ كهسانێت مللهتێ كورد، دهنگ نهدانه ڤێ پارتێ، چنكی ب پارتهكا كوردی نه هاتیه ناسین، ههر وهسا خهلكهك ژی یێ ههی بۆ بهرژهوهندێت تایبهتێت خۆ، دهنگی د دهنه پارتا دهسههلاتدار ژ بۆ رێڤهبرنا بهرژهوهندێت خۆ، ههر وهسا خهلكێ مه ل باكوور، ژ شهرێ خهندهكا و ناڤ باژێران بێزار بوویه و ئهڤ توخمێ شهری، بتنێ زیانێ د گههینیته خهلكێ سڤیل.
