خواندنهك جڤاكى بۆ ئهنجامێن ههلبژارتنێن ڤێ دووماهیێ
بهیار باڤى
ههلبژارتن بۆ ئهنجومهنێ پهرلهمانى ههروهسا ئهنجومهنێن دى وهك یێن پارێزگههێ و باژێرڤانیێ.. ههرچهنده وهكو روویێ ژ سهرڤه پروسهیهكا سیاسى یه، لێ گهلهك رهههندێن خوه یێن جڤاكى ژى ههنه و ئهڤ چهنده گهلهك ئارسته و روویێن ڤهشارتى و نخافتیێن جڤاكى دیار و بهرچاڤ دكهت.
ههكه چاڤ خشانهكێ ل ئهڤان ههلبژارتنێن 12ى ئهڤێ مهها گولانێ یێن بۆ پهرلهمانێ ئیراقێ كو ب سیستهمێ لیستا ڤهكرى هاتنیه ئهنجامدان دێ بینین ئهڤ كاندیدێن هه ژ كهسێن جۆرا و جۆر بون ژ ئالیێ سیاسى، جڤاكى، زانستى، ئایینى، روشهنبیرى و ههلبهت ل گهل رێژا بهرچاڤ یا كاندیدێن ژن…
د ئهڤى بیاڤى دا ههكه ئهم ئهنجامێن ههلبژارتنێن دهڤهرا مه بێخینه بهر شرۆڤهكرنهكا سوسیولوژى و ههلسهنگاندنێ ههتا رادهیهك مهزن دێ هندهك راستیێن جڤاكى بۆ مه دیار بن ( دور ژ ئهوان سهرنج و تێبینى یێن ل سهر ئهنجام و شێوازێ برێڤهبرنا ههلبژارتنێ ههین…)، وهكو خواندنهكا سوسیولوژى و گرێدایى سایكولوژیا جهماوهرى و رایا گشتى ل دهڤهرا مه دێ بینین هندهك خال و فاكتهرێن بهێز ههبون بۆ سهركهفتنا كاندیدى وهك ئهڤێن خوارێ :
– فاكتهرێ سیاسى: مینا پترى یا وهڵاتێن جیهانێ ل ئهڤان جۆره ههلبژارتنا كاندیدێن ئالیێ سیاسى یێ بالا دهست و خودان دهستههڵات پتر دهلیڤه و شانسێ سهركهفتنێ یێ ههى ژ كاندیدێن دى، بتایبهت ل جڤاكێن رۆژههلات و تهقلیدى مینا جڤاكێ مه ..
– فاكتهرێ جڤاكى (خێل و عهشیرهت): وهك نموونه رێژهیا ههرى مهزن یا دهنگێن كاندیدى د چارچوڤێ پێكهاتهیا ئهوى یا جڤاكى دا بون ئانكو (عهشیرهتێ) و چهند هژمارا كاندیدێن عهشیرهتێ كێمتر بان دهلیڤا سهركهفتنا كاندیدى پتر بو .. و د ئهڤى بیاڤى دا كاندید ههبویه ژ ئالیێ ههموو خالان ڤه یێ بهێز بویه بتنێ ئهڤ خاله ل دهڤ یا لاواز بو سهرنهكهفت!
– پشتهڤانیا جهمسهرێن عهشیرێ: ههرچهنده ئهڤ خاله گرێداى خالا بهرێ یه، لێ یا جیاوازه د ناڤهروكێ دا، ئهوژى ههرچهنده كاندید ل سهر عهشیرهتا ناڤبرى یێ دیاره و ب ئهڤى فورم و ناسناڤى ژى خوه هاڤێتیه مهیدانا ململانێ یا ههلبژارتنان لێ پشتهڤانى نهكرن ژ ئالیێ جهمسهرێن بهێز یێن عهشیرهتێ دبیته ئاستهنگ بۆ سهركهفتنا كاندیدى بتایبهت ههكه كاندید نه ژ بنهمالێن ئهڤان جهمسهران بیت ئانكو ژ تهخا گشتى یا جڤاكى بیت ههرچهنده یێ خودان شیان و تابهتمهندى ژى بیت!
– فاكتهرێ ئابوورى: ههرچهنده هندهك دیتن ههنه دبێژن كو ئهڤى فاكتهرى (مهزاختنا پارهى) هنده كاریگهرى یا خوه نینه، لێ رهنگه بۆ هندهك حالهتێن سنوردایى كارتێكرن نهبیت، لێ ب شێوهیهك گشتى فاكتهرێ ئابوورى و ریكلام و (مهعزومات) و دانا دیاریا و پێشكێشكرنا پارهى فاكتهرهكێ دى یێ ب هێز بو بتایبهت كو رێژهیهك دیار ژ دهنگدهران دكهڤن د ئهڤى چارچۆڤهى دا (دناڤ هندهك چارچۆڤێن دیار كرى دا …)!
– باگرهوهندو فاكتهرێ كهسایهتى: د ژینگهها مه یا جڤاكى دا ئهڤ دو فاكتهره پتر ب فاكتهرێن هاریكار دهێن هژمارتن نهك فاكتهرێن سهرهكى، بهروڤاژى جڤاكێن پێشكهفتى و مهدهنى كو گرنگیهك مهزن ددهنه ئهڤان ههردو ئالیان كو گهلهك جاران باگرهوهند و كهساتیا بهربژێرى، شیان و تایبهتمهندى، پێش وهخت خودان ئهزمون و خزمهتكرنا خهلكى… ل بهرى فاكتهرێن دى دهێن، و د ئهڤێ خالێ ژى دا ریكلامێ و راگههاندنێ و دهزگههێن میدیایێ رۆلهكێ دیار و هاریكار ههیه بۆ بهرچاڤ كرنا كاندیدى و نیشاندانا وى بۆ خهلكى و د ئهنجامدا چێكرنا رایا گشتى ..
