خواندنهك ل پهرتووكا (ژن له ژیانی شای ئێران دا)
د. رهشید فندی
بهری دهمهكی ههڤال و نڤیسهرێ هێژا مامۆستا (سهعید مهمو زینی), پهرتووكهك ل بن ناڤێ (ژن له ژیانی شای ئێران دا) گههانده چاپێ، پهرتووك ژ (406) بهرپهرا پێك هاتیه و ل چاپخانا (هیڤی) ل سالا 2019 ل ههولێرێ چاپ بوویه.
پشتی من پهرتووك خواندی، من دیت ئهو پهرتووك گهلهك یا بنرخه و مفاداره و ئهو پهرتووك بتایبهتی مێژوویا نێزیك یا ئیرانێ دیار دكهت، كا دهسهلات ل ئیرانا شاهنشاهی چاوا چێبوویه و چاوا برێڤه دچوو، ههتا كهفتنا رژێما شاهنشاهی لسالا 1979، ههر وهسا ئهو پهرتووك دیار دكهت، ئهو رژێم ژ ناڤدا یا چهوا بوو و لسهر چ بناغێ پێتوی ورزی ئاڤا بوویه، كو كهفتنا وێ ههر زوی یا بهرچاڤ بوو وچهندین ههولێت وهرگێرانێ بۆ وێ رژێمێ هاتینه كرن.
ژ بلی مێژوویا نێزیك یا ئیرانێ، پهرتووك داكۆكیێ لسهر بابهتهكی دكهت، ئهو ژی بابهتێ شاه محهمهد رهزا پههلهوی و ژیانا وی یا كهسی و بتایبهتی ژن د ژیانا وی شاهی دا.
مه گهلهك كهسا ژی بهری نوكه هندهك تشت لسهر ژیانا كهسی یا شاه محهمهد رهزا دزانی, بۆ نموونه كو شاهی سێ ژن ئینابوون ئێك ل دویف ئێك، فهوزیه و سورهییا و فهرهح، لێ مه نه د زانی كو ژیانا شاهی ههمی تێكهلی بوو د گهل ژنێ و وی چو كارێت دی ب گرنگ نه دزانین ژ بلی وی بابهتی نهمازه ژ لایێ سكسی ڤه كو وهسا خویا دبیت، شاهی چو كارێت دی نهبوون ژ بلی وی بابهتێ چ ل ناڤخۆیا ئیرانێ بیت یان ل دهرڤهی ئیرانێ، كو ههر ئهو ئهگهر بوو بۆ كهفتنا وێ رژێما ژناڤچووی.
ههڤالێ هێژا (سهعید مهموزینی) گهلهك رهنج یا كێشای بۆ نڤیسینا ڤێ پهرتووكێ، ئهو بخۆ بۆ چهند سالێت درێژ یێ ل ئیرانێ ژیای و بۆ چهندین سالێت دهسههلاتا شاهی ل ئیرانێ بوو، و پشتی چێبوونا شۆرهشا ئیسلامی ژی ههر ل وێرێ بوو وچهندین جارا سهرهدانا ئهوروپا یا كری بۆ دیتنا وان كهسێت ئاگههدار لسهر بابهتێ پهرتووكا وی، و دیسان فهره بێژین زمانێ فارسی بباشی د زانیت، تا پلهیهكێ كو وی رۆمانهك یا بزمانێ فارسی نڤیسی, لهوما وی گهلهك مفا ژ رۆژنامه و گۆڤار و پهرتووكێت ئیرانی وهرگرتیه ئهوێت پشتی كهفتنا رژێما شاهی دهركهفتین، ههر وهسا یا گرنگ ئهوه وی لناڤ ئیرانێ و دهرڤهی ئیرانێ، دیدار و چاڤ پێكهفتن د گهل كهسایهتیێت ئیرانێ یێت سهردهمی شاهی و ههر وهسا یێت پشتی شاهی ژی كرینه دا زانیاریێت گهلهك گرنگ ژ وان وهرگریت.
ههر وهكی هاتیه دیاركرن، مه دزانی كو شاه محهمهد رهزا، سێ ژن ئینابوون، لێ مه نه دزانی كو كارێ وی یێ سهرهكی د ژیانێدا دویف كهفتنا ژنان بوو و ئهو كار بۆ وی گهلهك ژ كارێ سیاسی و رێڤهبرنا دهولهتێ گرنگتر بوو و بۆ وی كاری ئانهكۆ كارێ دویف كهفتنا ژنان، وی بهرنامێ خۆ و كهسێت دهستنیشان كری ههبوون بۆ وێ چهندێ، ههر وهسا وی بهرێ خێزانا خۆ ژی دابوو وێ رێ, و گهلهك كهس ژ خێزانا خۆ ژی فێری و ێ چهپهلیێ كربوون.
ههر وهكی دانهرێ پهرتووكێ ل گهلهك جها دیار دكهت، كو مللهتێ ئیرانێ نهمازه چینا ههژار پێدڤی چاڤدانێ و بخودان كرنێ بوو، لێ شاهی ئاگهه ل هندێ نهبوو و بدویف خۆشیێت خۆ كهفتبوو، ئانهكۆ رژێما حوكمرانیا شاهی، ژ ناڤدا یا رزی و بێن گهنی بوو، و ههمی خهلك چاڤهرێی كهفتنا وێ رژێمێ بوون.
شاههكێ ب وی رهنگی و رژێمهكا وهسا، دێ چ ژێ هێته چاڤهرێكرن، بۆ خۆش گوزهرانیا مللهتێ ئیرانێ، یان پشتهڤانیكرنا مللهتێت بێ خودان مینا كوردان، كو وی مهزنترین پیلان لسهر كوردان گێرا ل ئادارا سالا 1975.
ئهز دووباره دهستخۆشیێ ل ههڤالێ خۆشتڤی (سهعید مهمۆزینی) دكهم.
