خونیشادانێن سلێمانیێ و قانوونا رێكخستنا خونیشادانان یا كارپێكری
خونیشادان دهركهفتنا خهلكهكی یه، ل جههكی و ل دهمهكێ دهستنیشانكری ب مهرهما بلندكرن و ب دهستڤهئینانا داخازی و مافێن خوه یێن رهوا ب شێوهكێ ئاشتیانه، ب مهرجهكی ئهو كریار و چالاكی كارتێكرنێ ل ئازادیێن بهرامبهر نهكهت، دیسا ژلایێ نێڤدهولهتی ڤه ههمی یاسا و پهیماننامێن نێڤدهولهتی یێن گرێدایی ب مافێن مروڤی ڤه دگهل هندێ نه یاسایێن تایبهت مهند ب رێكخستنا خونیشادان ڤه بهێنه دانان، لهوما یهكگرتنهكا نێڤدهولهتی ههیه بۆ نه رهوایا خونیشادانان ژ دهرڤهی چارچوڤێ قانوونێ، چونكی خونیشادان ئالاڤهكه دهێته بكارئینان بۆ دهربرینێ و بدهستڤهئینانا داخازییان ژ جهێن بهرپرس، لێ ئهگهر ئهو كریار و چالاكی ژ سنور و ئارمانجێن خو یێن ئاسایی و رهوا دهركهفتن هینگێ دێ بیته ئالاڤهك بۆ تێكدانێ و شێلوبێلكرنا بارودوخێ ئاسایی یێ ههرێمێ و پهیداكرنا ئاریشه و قهیرانان چونكی دبنه دهرازینكهك بۆ سهرپێچیا قانوونێ و دستوری، لهوما رهوشهنبیریا خونیشادانێ ئهو ژی بهلگهیهكه ل سهر تێگههشتن و رهوشهنبیریا هاولاتیان ب وێ چهندێ یا دویر بیت ژ توند و تیژیێ و ئازاردانێ، ماددا 15 ژ دستورێ عیراقێ یێ سالا 2005 یێ كارپێكری مافێ ژیانێ و ئاسایشێ و ئازادیێ ددهته ههمی هاولاتیێن عیراقی و دیار دكهت نابیت كهس ژ ڤان مافان بهێته بێ بههركرن و چارچوڤهكرن ب مهرجهكی ئهو ژی د چارچوڤێ یاسایێ دا بیت، ههروهسا ماددا 38 برگا سیێ ژ دستورێ عیراقێ مافێ خونیشادانێ د دهته هاولاتیێن عیراقی ب مهرجهكی ئهو خونیشادان ب رێكێن ئاشتیانه بهێنه كرن دویر ژ توندوتیژیێ، تێزانین ههرێما كوردستانێ ژی یاسا رێكخستنا خونیشادانان ژماره 11 یا سالا 2010 دهركریه و نهو دهێته كارپێكرن، ئهڤه یاسایهكا تایبهته ب رێكخستنا خونیشادان ڤه و مافی د دهته هاولاتییان ب ئاشتیانه و رێكێن یاسایی و رهوا رێكخستنا خونیشادانان رابن ئهو ژی ماددا 2 د برگا ئێك دا دیاردكهت (خونیشادان مافهكێ دستوری یه ل دیف یاسایێ دی هێته ب رێڤهبرن)، و برگا دووێ ژ ههمان مادده دیار دكهت (نابیت ب بهرۆڤاژی یاسایێ پیادهكرنا مافێ خو پێشاندانێ بهێته قهدهغهكرن)، لێ ههر كریارهك بهێته ئهنجام دان پێتڤی رێكخستنێ یه چونكی ههر تشتهكێ بێ سنور دێ بیته ئهگهرا پهیداكرنا شینوارێن خراب لهوما ماددا 2 برگا سێ دیار دكهت (نابیت مهبهست ژ خونیشادانێ هاندانا گروپهكێ دژی گروپهكا دیاركری بیت ژبهر ئاینی یان نهتهوهی یان رهگهز یان هاندانا گروپهكی دژی گروپهكا دی) ئهڤ ژی بۆ هندێ یه داكو ئهو پێكڤه ژیانا ئاینی ونهتهوهیی و براینی ل ههرێما كوردستانێ یا بهردهوام بیت و ژ رێكا خو یا راست و دروست نهڤهپهشیت و كهس دژی وێ نهراوهستیت، چونكی عیراق هنده ساله باجا وێ ددهت ل كوردستانێ دوباره نهبیت، لهوما ههر خونیشادانهك ل ههرێمێ بهێته كرن پێتڤی یه مولهت پێ بهێته دان، ئهو ژی ئهگهر خونیشادان یا سهرتاسهری بیت ئانكو ل سهر ئاستێ ههرێمێ بیت هینگێ وهزیرێ نافخو دێ مولهتێ دهت ل دیف ماددا 3 برگا ئێكێ (وهزیری دهستههلاتا دانا مولهتا خویشادانێ ههیه ئهگهر ل سهر ئاستێ ههرێمێ بیت) لێ ئهگهر د چارچوڤێ پارێزگههان یان قهزایێ یان ناوچێ دا بیت هینگێ سهروكێ یهكهیا كارگێری مافێ دانا مولهتا خونیشادانێ ههیه، ههر ئێك ل ناف یهكهیا كارگێریا خودا، لهوما ل دیف ماددا 3 برگا دووێ دیاردكهت نابیت خونیشادان بهێنه كرن حهتا كو داخازیهكێ پێشكێشی وهزیرێ نافخویێ یان سهروكێ یهكهیا كارگێری نههێته كرن و ب نڤیسار رازی بوون بهێته كرن، و دیسان ماف ب وهزیرێ نافخو یان سهروكێ یهكا كارگێریی هاتیه دان ب رهتكرنا خونیشادانێ ئهگهر بۆ وی دیار بۆ دێ زیانێ ب سیستهم و رهوشتێن گشتی گههینیت و بهرسڤا رهتكردنێ ژی دێ ب نڤیسار و دیاركرنا ئهگهران دێ هێته دان بۆ وان هاولاتیێن ئهف داخازیه پێشكێش كری ل دیف مادا سیێ برگا سیێ، پێتڤی یه پێشكێشكرنا داخازیا رێكخستنا خونیشادانێ ژ لایێ لژنهكێ ڤه بهێته دان بهری ئهنجام دانا وێ ب ( 48) دهمژمێرا ب كێماسی ب مهرجهكی رۆژێن بێهن ڤهدانێ بهێنه بهرچاڤ وهرگرتن.
ل روژێن بوری پێلهكا خونیشادانان سلێمانیێ ڤهگرت ب مهرهما داخازكرنا موچێن فهرمانبهران لێ ئاراستهیا وێ ژخونیشادانێن ئاشتیانه هاته گوهورین بهرهف كریارێن توندوتیژیی و تێكدانێ، وئهڤه لدیف ماددا 4 برگا سیێ ژ قانونا رێكخستنا خونیشادانان یا ههرێما كوردستانێ ب كارهكێ نهقانوونی دهێته هژمارتن چونكی یاسا دیار دكهت دڤێت خونیشادان ب ئاشتیانه بهێنه كرن دویر ژ كارێ توندو تیژیێ و قهدهغهكرن و بلندكرنا دروشمێن هاندانا توندوتیژیێ و جیاكاریێ، لێ تشتێ نهباش و مهترسیدار ئهو بو هندهك لایهنێن سیاسی و ولاتێن ههرێمی بهردهوام خونیشادانان ب دهلڤیه دبینن ژ بۆ جێبهجێكرنا ستراتیجیا خو یا خرابكار و كاركرن بۆ بهرژهوهندیێن خو یێن تایبهت، بێگومان خونیشادان دڤی دهمی دا پتر دبهرژهوهندێن دوژمنێن كوردان تایبهت تیرورستێن داعش دایه چونكی ژبیر نهكهین مه سنورهكێ دیر و درێژ د گهل دا ههیه كو دگههیته 1050كیلومهترا و ئهف سنوره ب هێزا پێشمهرگهیێ قهرهرهمان هاتیه پاراستن و یا ئاشكهرایه كریارێن تێكدهر دی كارتێكرنێ ل ورهیا وان كهت و هزرا وان دێ ل خێزان ونافخویا ههرێمێ بیت و دوژمنی دێ ژبیر كهن، لهوما دڤێت جوداهی بهێته كرن دناڤبهرا خونیشادانێن ئاشتیانه و كریارێن تێكدهر، دهما كو شههید و بریندار و سوتنا بارهگایێن حزبی و حكومی تێدكهڤیت ئهڤه راستیا وان كریاران خویادبیت، ژ لایهكێ دیڤه دیار دبیت كو خونیشادهرێن چهك ههلگر پشكداری د وان كریارێن تێكدهر دا كریه و چهك ژلایێ وان كهسان ڤه هاتیه بكارئینان، و لدیف ماددا 7 برگا ئێك دیاردكهت (ههلگرتنا چهكی یان دهستداری ژلایێ خونیشادهران ڤه ل دهمی خونیشادانێ قهدهغهیه حهتا ئهگهر وان مولهتا یاسا ب ههلگرتنا چهكی یان دهستداریێ ههبیت ئهو ژی ل دهمێ خونیشادانێ) چونكی ههبوونا شههید و برینداران بهلگهیه ل سهر بكارئینانا وی چهكی، دڤێت ئهو كهسێن ههنێ لدیف یاسایێ بهێنه دادگههكرن و سزادان، و بێگومان ئهف كارێن ههنێ پێچهوانهیی یاسایێ نه و كریارێن تێكدهرن و دهزگههێن پولیسان ماف ههیه ل گورهیی یاسایێ پێرابوونان دژی سهرپێچكاران ب گرنه بهر چونكی ئهف چهندا ههنێ بۆ ئهگهرا تێكچونێ و برینداكرن و كوشتنێ و ئهڤه تشتهكێ نه رهوایه ، دانا سزایێ ئێك ژ خالێن سهرهكی و بنهرهتیه بۆ بهرسینگرتنا كریارێن تێكدهر لهوما یاسا ناڤبری سزا بۆ وان كهسان دیاركریه و دڤێت ئهف كهسێن سهرپێچی كری بهێنه سزادان داكو ببنه عیبرهت بۆ ئهوێن نیازا ڤان جۆره كاران ههبن و كریارێن نه یاسایی و نه رهوا دوباره نهبن، لهوما یاسا ناڤبری ل ماددا 9 دیاردكهت (ئهگهر ل دهمێ خونیشادانێ سیستهمێ گشتی یان رهوشتێ گشتی تێك چوو و زیان ب ئهوێن دی كهفتن یان ب ملك وسامانێ گشتی یان یێ تایبهتی كهفت و خونیشادان ژ ئارمانج و مهبهستا خو یا دیاركری دهركهفتن هینگێ ئهو كهسێن بوینه ئهگهرێ وێ چهندێ، دێ قهرهبویا وان زیانان كهن ئهوێن ژێ پهیدا بوین و رێكارارێن یاسای ل دیف یاسایێ دژی وان دێ هێنه بكارئینان) پێتڤی یه ئهو كهسێن بهرپرس ژ ڤان رویدانان قهرهبویا ههمی زیانان بكهن لێ ئهگهر زیان پهیدابوو ژبهر كریارێن پولیسا یان دهزگههێن ئاسایشێ هینگێ حكومهت بهرپرسه ژ قهرهبوكرنا وان زیانێن ژێ پهیدا دبن، ماددا 10 دیار دكهت (ههر كهسێ سهرپێچیا حكمێن ڤێ یاسایێ بكهت دێ ب گرتنێ بۆ ماوێ نهزێدهتر ژ ههیڤهكێ یان سزایێ دارای نهكێمتر ژ 50 هزار دیناران و نهزێدهتر 500هزار دیناران یان ب ههردویان دێ هێته سزادان) د بنهرهت دا رهنگه ئهف سزایه یێ كێم بیت بۆ وان كهسێن تێكدهر لێ دیار دبیت ئهڤه فهلسهفا یاسا دانهرێ عیراقی یه.
