خۆڤهشارتن ل پشت پهردهیا مژدارییێ
عهبدولخالق سولتان
ب راستی من ئهڤ گۆتاره نڤیسی، ژبهركو هندەك ژ نڤیسهران ههنه نهشههرهزاییا خۆ لپشت پهردهیا تێگههێ «مژداری»یێ ڤهدشێرن، و كێماسیێن خۆ ب بكارئینانا وێنه و پهیڤ و رستهیێن شێلی و بێ رامان پهردهپوشدكهن، ب بهانهیا ئهو یێ مژدارییێ دناڤ بهرههمێ خۆ دا بكاردئینیت! لێ ب دروستی یێ ههولددهت ئالۆزیا خۆ لپشت وان وێنه و رستهیێن تێكئالزیای بنخێڤیت، و دئهنجام دا خوینهر توشی بهرزهبوونهكا بێ سنوور دبیت، و نهشێت چ سهران ببهته وی تێكستێ نڤیسهری ژ جهڤهنگان پركری، و ب نههشیاری دناڤ تێكستی دا رێزكرین، ل دویماهییێ سهرگێژییهك بۆ وهرگری پهیدا دبیت، ژبهركو ڤهقهتیان و دابڕینێن مهزن ههنه دناڤبهرا هێما و کۆنتێکست و رسته و مهرهمێن نڤیسهری، بگوتنهكا دی؛ ئهو دهزییێ زراڤێ پهیڤ و رسته و هێمایێن تێكستی د قهوارهیێ کۆنتێکستی دا پێكڤه گرێددهت یێ دیارنینه، بهلكو ئهڤ فاكتەره ههمی بشێوهیەكێ نهرێكخستی دناڤ تێكستی دا بهربهلاڤكرینه، و تێكست بهرهف ئالۆزیێ و بهرزهبوونێ و تهلسهمییهتێ ڤه بریه. ئهڤ بابهته من د گهلهك كورتهچیڕۆكان دا دیتیه ئهوێن ههڤالێن مه دنڤیسن، لهورا من فهر دیت لسهر دیاردهیا مژدارییێ بنڤیسم و جێوازییا وێ دگهل شێلاتییێ دیاربكهم، ئهڤه ژی ب وێ هیڤییێ خواندهڤان و نڤیسهرێن كورتهچیڕۆكێ مفای ژێ وهربگرن، و بزانین نه ههر تێكدانهك مژدارییه، بهلكو گهلهك جاران تنێ دبیته ئالۆزی و شێلاندن و بهرزبوون.
ئهگهرێن مژدارییێ
ههر ژ كهڤن دا نڤیسهر و ههلبهستڤانان د بهرههمێن خۆ دا پهنا بریه بكارئینانا مژدارییێ، تا وی رادهی كو زانین ئهو بهرههمێ مژداری تێدا نهبیت، یێ ب لاواز ب سهرڤهسهرڤەیه، ومژداری بوویه پیڤهرهك ژ پیڤهرێن رهخنهیی یێن ههر دهقهكی كو دڤێت شرۆڤهكرن تێهزرینێن جودا بخۆڤه بگریت، دا خانهیا تێكستێن لاواز دهرباز بیت، ئانكو ئهگهرێ ژ ههمیان بهرچاڤتر یێ مژدارییێ ئهوه نڤیسهری دڤێت تێكستهكێ پر مانا بئافرینیت كو خواندنێن جودا بۆ بهێنه كرن، نه تێكستهكێ ساده بیت و ئێك رامانا راستهراست ههبیت. گهلهك جاران نڤیسهر پهنایێ دبهنه مژدارییێ دا خۆ ژ بهرپرساتییێ قورتالكهت! ئانكو دێ رابیت رهخنهیا دیاردهیهكا جڤاكی یان سیاسی یان كهسایهتی دبن پهردهیا مژدارییێ ڤهكهت، و ئهڤه مافێ ویه، لێ جاران ژی نهشههرهزاییا نڤیسهری بهری وی ددهته وێ چهندی كو بهرههمهكێ مژهوی و شێلی بنڤیسیت! و ئهڤه نابیته مژداری بهلكو دبیته شێلاتی. دیسان گهلهك جاران ههولێن نڤیسهران بۆ نویكرنێ بهرێ وان ددهنه بكارئینانا زمانهكێ مژهوی وهك جێوازییهك ژ زمانێ چاڤهرێكری، ههروهسا چاڤلێكرن ژی دبیته ئهگهرهك هندهك نڤیسهر بهرێ خۆ بدهنه بكارئینانا چهڤهنكسازییێ بۆ دروستكرنا مژدارییێ داكو شرۆڤهكرنێن جودا بۆ دهقی بهێنه كرن، و خواندنێن ل پشت پهیڤان ژێرا بێنه كرن و رامانێن نهچاڤهرێكری بۆ دهقی بهێنه دیتن، و د ئهنجامدا وهرگر ههست ب چێژ و تامهكا تایبهت بكهت دهمێ وی تێكستی ڤهدخوینیت.
دناڤبەرا مژداری و شێلاتییێ دا
دیاردهیا مژدارییێ دناڤ ئهدەبیاتان دا مژارهكێ ههردهم یێ گهرمه، لهورا ژ كهڤن وەرە نڤیسهر و ههلبهستڤانان پهنا بریه بكارئینانا ئهڤێ تهكنیكی، لێ جێوازییهك ئێخستیه دناڤبهرا بكارئینانا ب هشیاری و بكارئینانا ههرهمهكی دا! ژبهركو یا ب هشیاری یا مهرهمداره و ب چهندین رێكێن تایبهت دهێته ئهنجامدان، مینا بكارئینانا هێمایان دناڤ تێكستێن ئهدهبی دا، ب رهنگهكێ ئهو هێمایه ببنه كلیل بۆ ڤهكرنا وان جڤرهیێن نڤیسهری كرینه دناڤ تێكستێ خۆ دا، نهك ئهو ژی ببنه پشكەك ژ جفرهیێ! ئهڤ ههڤسهنگییه دێ پهیدا بیت دهمێ وی هێمای گرێدانهك و پهیوهندییەك ب رامانێن خۆ یێن رهسن ڤه ههبیت، دا نهبیته تهلسم و چ رێك نهچنێ! دیسان مژداری لسهر ئاستێن رستهسازییێ و مۆرفۆلوژی و فهرههنگی ژی دهێته ئهنجامدان، و ئهڤەیه ئهوا (كاترین فوكس)ێ ل دۆر گۆتی: «ههر دهستهواژهیەكا پتر ژ رامانهكێ بخۆڤه بگریت ئهو مژدارییه«.
چهوا مه بهری نوكه گۆتی نڤیسهر پهنایێ دبهنه ئهڤی دیاردهیێ دا پتر و باشتر دهربڕینێ ژ هزر و بیرێن خۆ بكهن، لهورا ئهڤ مژدارییه پتر لسهر ئاستێ زمانی دهێته ئهنجامدان. لێ ههر ژانرهكێ ئهدهبی ب رەنگەکێ تایبهت مژدارییێ بكاردئینیت، بۆ نموونه، كورتهچیڕۆك مژدارییێ وهكو ئالاڤهك ژ ئالاڤێن ئاڤاكرنا ئاڤاهییێ كورتهچیڕۆكێ بكادرئینیت، ئانكو دكهته فاكتهرهك بۆ پالدانا ڤهگێڕانێ و هاژۆتنا چیڕۆكێ بهرهڤ سهمتهكا دهستنیشانكری، نهك ببیته ئالۆزییهك و دهقی ژ خانهیا كورتهچیڕۆكی بهرهڤ خانهیهكا نهناسیار ببهت.
لێ لههمبهر تێگههێ مژدارییێ تێگههێ نهزەلالی و شێلاتی(الإبهام)ههیه، رامان ژێ ئهوه كو تێكست یێ تاری و شێلی بیت! ب گۆتنهكا دی؛ وهرگر نهشێت چ سهران ببهتێ، ژبهركو وهكی تهلسهمهكی یان نڤشتۆکەکێ یه و تنێ هندهك هێمانه د قالبێ رستهیان دا هاتینه دارشتن، و چ رامان ژێ دیارنابن! و گهلهك جاران تێكست بهرهف ئیبهامێ ڤه دچیت و ههبوونا خۆ وهكو ژانرهكێ ئهدهبی یێ دهستنیشانكری ژ دهست ددهت. نهخاسمه ئهگهر ل بن ناڤێ جۆرهكێ ئهدهبی هاتبیته نڤیسین، و پێگیری ب بنهما و ستراكتۆرێ وی جۆری نهكربیت.
