داروین و ((فهلهیێ ل دێرێ حهرامكرى!))
سهرباركهك ژ سهرباركێن چاڤهرێكریێن سهرهكى یێن پشتى پرۆسێسا ریفراندۆمێ ل رۆژا 25 ـ 9 ـ2017 ل ههرێما كوردستانێ هاتییه ئهنجامدان، تگژینا حوكمهتا ناڤهندى یا ئیراقێیه كو ههر ژ وێ رۆژێ وهره ههتا ئهڤرۆ سهرهدهرییا فهلهیێ ل دێرێ حهرامكرى دگهل ههرێما كوردستان ب تهماشهڤانییا ئهمریكا و ئالیێن دى دكهت و رژده كو حوكمهتا ههرێمێ ژ هندى ئهوا ژ سالا 2014 وهره، ل گهل هاتنا داعشێ ب دهستڤههیناى لێڤه ببت دا كو ژ نوو دانوستاندنان ل دووڤ دستوورى دهگهل بكهت.
رهنگه ههڤكێش گهلهك ئالۆزه و ژ چوارچۆڤهیێ ل ههڤهاتنا سیاسى دهركهڤتییه، تایبهت ب ههبوونا رۆلێ دژوارێ گرۆپێن (حهشدا شهعبى) كو ئێكێ تنێ دزانن، ئهو ژى گرێدایى لێڤهگهڕێن دینى یێن شیعینه ل ئیراقێ و ئیرانێ. واته دێ وێ كهن یا وان بڤێت و بۆ وان باشبت، نه ئاریشهیه چ لێدهێت وهلێبهێت، گرنگ ئایات و الله رازیبن. ل ڤێره ههڤكێشهیهك ژ سێكوژیێن سهرهكى (ئهمریاكا ـ ئیراق ههڤگرتى ـ ههرێما كوردستانا ئیراقێ) پێكهاتى دهێته هۆلێ، پشتى رۆلێ (داعشێ) و گرۆپێن دن یێن توندرهو د ههڤكێشێ دا كز بووى. ل دووڤ داخویانى و ههلوهستێ ئیدارهیا ئهمریكى وان وهسا دڤێت كو كورد و ئهرهب و ههموو پێكهاتهیێن دى د ئیراقهكا فیدرالى ـ دیمۆكراسى ـ ههڤگرتى و ههڤپشك پێكڤه بژین و ئاریشهیێن خوه بێى مایتێكرنا وهلاتێن دراوسى تایبهت ئیرانێ، ب دایلۆكێ چاره بكهن و ههموو پێكڤه بهرێ چهكێ خوه بدهنه (داعشێ) و گرۆپێن دى یێن توندرهو دا كو خهتهرا وان ل سهر جیهانێ نهمینت. بهرانبهر ئهرهب ب سننه و شیعهڤه وهسا دبینن كو كورد پێگیریێ ب دستوورى و سهروهریا ئیراقێ و ئێكگرتنا وێ بكهن و خهلهتییا ئهنجامدانا ریفراندۆمێ ب بهتالكرنا ئهنجامێن وێ راستڤه بكهن داكو ژ نوو دانوستاندنان ل سهر بادهكێن ئهڤه ژ 2003 وهره ل سهر دكهن و چارهنهبووین بكهن! كورد ژ ئالیێ خوه وهسا دبینن كو ئهڤه بهتر ژ 100 سالانه پشتى رێكڤتنا سایكس ـ پیكۆى ستهم و غهدر ل مللهتێ كورد هاتییه كرن؛ ههتا نها بێ دهولهت ماینه و مافێ وانه پشتى هاتنا داعشێ و ههڤركییا مهزههبى و نهمانا دهستههلاتهكا ناڤهندى ب ناڤێ ئیراقێ ڤێ دهرفهتێ ژ دهست نهدهن و وان ژى دهولهتا خوه یا نهتهوهیى ههبت.
ل دووڤ ڤان ههرسێ تهوهرێن ئهجندهیێن وان ژ ههڤ دوور، تنێ رۆلێ هێزێ و بهرژهوهندییان و دیفاكتۆیى (امر الواقع) دمینت. واته كیژ ئالى ب هێزه ئهو دێ خوه سهپینت كو ئهجندهیا بهرژهوهندیێن خوه ب دهستڤه بینت. ههلبهت ل ڤێره رۆلێ ئهمریكا ژ ههردو ئالیێن دن كاریگهرتره، ژ بهر كو وێ ههڤركییهكا مهزنتر دگهل ئیرانێ ههیه، تنێ حوكمهتێن ئیراقا فیدرال و ههرێما كوردستانێ یاریكهرێن بچووكن ئهمریكا بۆ ب دهستڤه هینانا بهرژهوهندیێن خوه بكاربینت.
د ڤێ ههڤكێشا ئالۆز دا، ههكه كوردان شهنسهك ههبت ژى دێ ب رێكا دیفاكتۆیى بت. ئافراندنا ڤى دیفكتۆى ژى بهتر ب ههڤگرتن و رێكخستنا نامالیا كوردى دێ ب دهستڤههێت. لێ مخابن، نه ئهڤرۆ تنێ، رهنگه د د رێژیا دیرۆكا نوو دا، ههر ژ دهمێ ((شهریف پاشاى)) ل كۆنگرهیێ ((سیڤهرێ)) و ((خهیرى حهسهن)) ل كۆنگرهیێ ((لۆزانێ)) و ههتا نها كورد جارهكێ ب دبلۆماسسییهكا ههڤگرتى نهچۆینه پرسیارا مافێن گهلێ خوه بكهن. ههموو دهما پهرته بهلاڤبووینه و دژمان شیاینه وان ب دهست ڤالایى بزڤڕینن و ههر دهم بندهست بمینن.
پشتى نێزیكى سهد سالان، واته ههتا نها ژى كورد ب ههمان دهردى دنالن، ریفراندۆما ههرێمێ جارهكا دى ب دوبهرهكى هاته كرن، واته بێى پشكداربوونا تهڤ حزبێن ههرێمێ، نها ژى ژێكدزینا پارتێن كوردى ل پشت پهردهیان بهردهوامه و بارێ گران كهتییه سهر كهركووكێ وهك دهڤهرهكا پترۆلى و ستراتیژى بۆ ههموو ئالییان، رهنگه شهرهكى مهزن ل وێرێ رووبدهت.
رهنگه گۆرهى رهوشا ههیى، شهرهنیخا ئهجندایێن سێكوژى دومكهت؛ وهك ((چارلز داروینى)) گۆتى: ((مان بۆ یێ باشتره.)) ژ بهر كو چو ئهخلاقیات د سیاسهتێ دا نین. واته ئهمریكا ئهوا د بهرژهوهندییا وان دا بت دێ وێ كهت.. ژ ئالیێ خوهڤه، ئیراق لسهر دو رستان دلهیزت، رستێن ئیرانى ـ ئهمریكى، ئهو ژى دێ بزاڤا بدهستڤههینانا بههرا خوه كهت، ب كێماسى ههلبژارتنێن وان ل مهها 4 ل 2018 بهێن كرن، كورد ژى دێ میننه ل هیڤییا فریێ گاى و دیفاكتۆیى و بزاڤا رێكخستنا مالا كوردى همبهر نهیارێ ههڤپشك كو و چو حزبێن كوردى ل ههرێمێ ژ ههڤ ناسناكهت.
