دهولهتا دیفاكتۆ یا كوردستانێ بهر ب خودان سهروهری
كوردستان د ناڤا چارچووڤێ ڤۆلكانا ئاگرێ رۆژههلاتا ناڤهراست دا توخمهكى كاریگهر و گرنگه ژ روویێ سیاسى و لهشكرى و دیپلۆماسى ڤه و د پاشهرۆژێ دا دێ ئهنجامێن باش د ڤێ ههڤكێشێ دا ههبن. ژ لایهكى ڤه كو سهركردایهتیا سیاسى یا ههرێما كوردستانێ ژى ب شههرهزایى بهرژوهندیێن خوه تێكههلكێش كرینه و بهردهوام دابهشدكهت و پاراستینه ل سهر ئاستێ نێڤنهتهوهى ب تایبهتى د ناڤبهرا ئهمریكا و رۆسیا دا. وه ژ لایهكێ دیڤه ئهڤرۆ سهركردایهتیا سیاسى یا كوردستانێ ملێ خوه باش دایهبهر ب دووماهیئینانا پرۆژێ ئاڤاكرنا دهولهتا كوردستانێ و بزاڤێن خوه خستیه كارى بۆ پرۆپاگندهیهكا مهزن ژ لایێ دیپبلۆماسى ڤه. یا بهرچاڤه ل ڤان رۆژان ئاستێ بزاڤێن دیپلۆماسى یێن سهركردایهتیا كوردى ب لهز بهر ب بلندبوونێ ڤه یه، بۆ مهرهما ب هێزكرنا پهیوهندیێن ههمهجۆر ل گهل دهولهتێن ههرێمى و نێڤنهتهوهى ب تایبهتى ژى بهحسكرنا بابهتێ سهربهخۆیا كوردستانێ. كو بۆ ماوێ ههیڤهكێ یه سێ بزاڤێن دیپلۆماسى هاتینه ئهنجامدان. بۆ نموونه ئامادهبوونا ب رێز (سهرۆك بارزانى) ل كۆربهندێ ئابوورى یێ دهریا مرى ل ئوردنێ. ههروهسا سهرهدانا سهرهدانا مهسرۆر بارزانى بۆ ئهمریكا و ب مهرهما ب دووماهیهاتنا شهڕێ تیرۆرستان ب تایبهتى پشتى ئازادكرنا مووسل وه باسكرنا ئایندهیێ دهڤهرێ ژ لایێ سیاسی ڤه. ههروهسا سهرهدان و پشكداریكرنا شاندێ حوكمهتا ههرێمێ ب سهرۆكاتیا (نێچیرڤان بارزانى) ل كۆربهندێ ئابوورى یێ (سان پترس بۆرگ) كو دهستكهڤتهكێ دیرۆكى یه، بۆ گهلێ كوردستانێ و ئهڤ كۆربهنده راسته و خوه ل ژێر چاڤدێریا سهرۆك (فلامیدیر پۆتین)، هاته برێڤهبرن. ئهڤه جارا دووێ یه كو رۆسیا (نێچیرڤان بارزانى) ب فهرمى داخواز دكهته كۆربهندێ جیهانى یێ ئابوورى یێ (سان پترس بۆرگ) بۆ ب مهرهما پێشخستن و شرۆڤهكرنا بابهتێن ئا بۆرى یێن كوگرێداى رۆسیا و جیهانێ ڤه. ژ لایهكێ دیڤه ئهڤه ماوهیهكێ درێژه پۆتین گهلهك بزاڤان دكهت كو هێزا رۆسیا یا جاران بڤهگهرینیتهڤه و خوه دیار بكهت كو زلهێزا دهڤهرێ یه و داكو بێبار نهبیت ژ دابهشكرنا نهخش و ههڤكێشهیا تازه یا رۆژههلاتا ناڤین و كورد ژى پشكهكا گرنكه ژ ڤێ ههڤكێشێ. ژ لایهكى ڤه ههرێما كوردستانێ ژى نێزیكى ئهنجامدانا پرۆسێسا گشت پرسیێ و سهربهخوهیێ یه. و ژ لایهكێ دیڤه ههرێما كوردستانێ ژى یا ل بن چاڤدێرى و ههلسهنگاندنهكا دژوار یا جڤاكێ نێڤدهولهتى دا. راسته ههموو بنهمایێن دهولتبوونێ مه یێن ههین و ههرێما كوردستانێ ژى وهكو جیۆپولتیك دهڤهرهكا پر بایهخه و گرنكه و زهنگینه ب سامانێن سروشتى و ژێر زهڤى و ئابوورهكێ باش ههیه، لێ زلهێزێن جیهانێ ژى یێ غاردانێ و كێبركێ ل گهل یهكتر دكهن كا كی ژ وان دێ بهریكایێ دى ههڤپهیمانى یێ و پرۆتوكۆلێن لهشكرى و ئابورى و سیاسى ل گهل حوكمهتا ههرێمێ گرێدهت ب تایبهتى ئهمریكا و رۆسیا. سهرهراى ڤێ ههموویێ ژى رۆسیا بۆ گهلێ كورد گهلهكا گرنگه و كورد پێدڤى ب دهنگورهنگ و ههڤپهیمانى و خۆشكرنا پهیوهندیان و رازیكرنا رۆسیایه داكو ببیته پشتهڤان بۆ پرۆژێ راگههاندنا دهولهتێ، چونكو رۆسیا ئێكه ژ پێنچ ئهندامێن سهرهكى یێن ئهنجوومهنا ئاسایشا نهتهوهیێن ئێكگرتى و رۆسیا شیانا گوهۆرینا ئاراستهیا فاكتهرێن لهشكرى و ئابوورى و سیاسى ل رۆژههلاتا ناڤهراست ههیه. وه سهركردایهتیا سیاسیا كورد ژى ب ژیرانه یێ سیاسهتێ دكهت و ههموو هێكێن خوه نا دانیته د سهڵكا ئهمریكا ب تنێ دا بهلكو پارسهنگا هێزى یا راگرتى د ناڤبهرا رۆسیا و ئهورۆپا و ئهمریكا دا . چونكو كورد یێن شههرهزاى سیاسهتكرنێ بووین و ئهڤرۆ یێ دیرۆكا خوه دخوینن و سهربۆران ژێ وهردگرن. بۆ نموونه ژ وان سهربۆر و روودانان ژى نسكۆیا سالا (1974) ب پلانا ئهمریكا و ههروهسا رادهستكرنا كۆمارا كوردستانێ بۆ رژێما شاهى ب پلانا رۆسیا چ جاران ژ بیرا كوردان ناچیت. لهوما كوردان د ڤێ قووناغێ دا پلانا خوه دارشتیه بۆ پاشهرۆژێ و ئهڤرۆ ژ ههر جاركێ پێتر پێدڤى ب هێزكرن و رێخستنا سیستهمێ بهرگریێ و پێشڤهبرنا سیاسهتا ئابوورى و ووزێ ههیه.
