دوست و نهیارێن ڕیفراندۆمێ
ڕیفراندۆم ئێكه ژبنهمایێن سهرهكیێن مافێ مروڤی، واته زڤڕین ژبۆ ڕا و خواستێن ههڤوهلاتییان. دبابهتێن ههستیار و چارهنڤیس دا پهنا دهێته برن ژبۆ ئهنجامدانا گشتپرسیێ، ژبۆ وێ یهكێ وهلاتی بخوه بڕیارا ئایندهیێ خوه بدهن، ئهوا جهێ ئاماژهپێكرنێ، ئهڤ پرسه دكوردستانێدا پارڤه بوویه ل سهر دوو بهرهیان: لایهنهك پشتگیریێ لێدكهت و لایهنهك بهروڤاژی، ههلبهت ئهڤه مافێ چو لایهنان نینه كو رێكێ بۆ خوه بدهت ل شوونا خهلكی بڕیارێ ل سهر ئایندهیێ وان بدهت، ئهو ئایندهیێ خوون ل پێناڤی وێ رژتی و قوربانی بۆ دای و چهندین سالان ل پێناڤی وێ بهرگری و مالوێرانی و ئاوارهیی دیتی. بداخڤه نها ل كوردستانێ چهندین لایهن ههولددهن رێگریێ بكهن ژ زڤریناڤه بۆ ڕایا خهلكێ كوردستانێ و ئێكلاكرنا بابهتێ سهرخوهبونێ ژلایێ مللهتی ڤه،ئهو لایهن نهیارێن ڕیفراندۆم نه و حهز ههیه ب بههانهیا نهئارامی و نهگونجانا دهمی ڕیفراندۆم نههێته ئهنجامدان، لێ پتر بابهت ململانه و ڕكابهریا سیاسییه نهك نهگونجانا دهمی، وهكو مه ئاماژه پێكری داخوازیێن دهرهكی ژی كاریگهری ل سهر ههیه، كو فشار و گڤاشتن ئێخستیه سهر ڤان لایهنێن ساده، داكو ل دژی ڤێ پروَسهیێ براوهستن، تشتێ سهیر د وێ یهكێدایه كو ئهڤ لایهنه بدروشمێن خوه ل پێناڤی مافێ چارهنڤیس و سهرخوهبونێ هاتینه دامهزراندن و ل ڤی دهمێ نها ب بهروڤاژی بزاڤێ دكهن، د دهمهكیدا ئهنجامدانا گشتپرسیێ مافهكێ زۆر ساده و سهرتایا ههر مللهتهكی یه و پێویستی ب وێ یهكێ نینه داكو ڤهگهرنه ڕایا هیچ لایهنهكێ دهرهكی. ههگهر ئهزموونا گهلێن ههڤشێوه وهربگرین بۆ زانینا گونجاتیا دهمێ ڕیفراندۆم، دێ بۆ مه ئاشكهرا بیت ئهو بارودوَخێ بۆ گهلێ كورد هاتیه رهخساندن بۆ وان نه هاتیه رهخساندن ل وی دهمێ گشتپرسی ئهنجامدای و سهرخوهبونا خوه راگههاندی، باشترین نموونه ژی تهیمورا رۆژههلاته، ههگهر كوردستان ژی چاڤهریێ بدهستڤه ئینانا رهزامهندییا عیراق و ئیران و توركیا بكهت، ئهو چو جار سهربهخۆیێ نابینیت، چونكی دوزهك د وهلاتێن واندا ههیه بناڤێ دۆزا گهلێ كورد، كو پشتگوه خستینه، ئهڤجا هزركرن ژ وێ یهكێ ئایا ئهو دێ قایل بن یان نه چو واتایهك ههیه؟ ئهڤروَ كارهكتهرێن نهیارێن گهلێ كورد ل سهر ئاستێ نێڤدهولهتی و نافخوهیی توشی سهرسورمانێ بوینه و باوهریێن وان یێن سیاسی هاتینه دوڕاندن و بارێ (سووریا و عیراق) شێلی بویه تا وی ڕادهی شهپرزهیی و گهندهلی و شكهستنێن سیاسی و سهربازی و كونتروَلا سنوورێ ئاخا خوه پێناهێته كرن، بتایبهت عیراق. خالا ژ ههموویان گرنگتر ئازایهتی و دهستكهفتێن هێزا پێشمهرگهیه، دشهرێ دژی تیروَرێ ل شوونا ههموو دونیایێ، ههگهر ئهڤه ههموو بهلگهیێن گونجای یێن دهمێ گشتپرسیا سهرخوهبوونێ نهبن، پێدڤیه وان نهیارێن ڕیفراندۆم و سهرخوهبوونێ بهرسڤهكا گونجای و بهرنامهیهكێ جهگیر ههبیت؟! داكو ئهڤ دهرفهته ژ دهست نه چیت. رۆژانه مه گوه ل پشتگیریا هندهك وهلاتێن ئهوروپی دبیت ژبوَ سهرخوهبوونا كوردستانێ، بههمان شێوه بێدهنگیا هندهك وهلاتێن دی دهربارهی بابهتی و دژایهتی نهكرنا هندهكێن دی ب راستهراست وهكو ههر جار، بۆ نموونه توركیا بههڤبهر دگهل رابردووی. ئێكهم جار ڕیفراندۆما سهرخوهبوونێ ل سالا 1817 هاتیه ئهنجامدان، كو ب وی سهدهمی وهلاتی چیلی لوی دهمی ژ ئیسپانیا جودا بویه، تا نها ژی ل 84 جهێن جاواز ل جیهانێ گشتپرسیا سهرخۆوهبوونێ هاتیه ئهنجامدان، ژ وێ رێژهیێ ژی 62 ههرێم یان جه دهنگ ب بهلێ بۆ سهرخوهبوونێ دایه، ژ كوما ئهو جهێن دهنگ ب بهلێ دای 49 جها سهرخوهبوون بدهستڤه ئینایه و نها ژی ئهندامن د رێكخراوا نهتهوهیێن ئێكگرتی دا، ل دووڤ ئامارا (ناڤهندا ڤهكوَلینێن دهموكراسیهتا راستهراست) ل دهه سالێن 1990 دا زۆرترین رێژهیا ڕیفراندوَما سهربخوهیێ هاتیه ئهنجامدان كو 33 ڕیفراندوَمێن ههلكێشای رێژهیا وێ ژبوَ ڤی ئاستێ داویێ ههلوهشینا یوگوسلافیا و ئێكهتیا سوڤیهت بوو. نها ژی 7 دهڤهر ژ ئهوروپا ههولا ئهنجامدانا گشتپرسیا سهرخوهبوونێ ددهن، كو چو ژ ههموویان وهكو ههرێما كوردستانێ ئابوورهكێ سهربخوه و هێزا سهربازی و پشتگیریا دهرهكی و بارودوَخێ وهكو نها یێ رۆژههلاتا ناڤهراست نه هاتیه رهخساندن، كو چو جار بێ ئومێد نهبویه و ژ ههولدانا نهكهفتیه، كو داویا وان ههرێما سكوتلهندا بوَ ژ بهریتانیا و ئهنجامێ گشتپرسیا وان نهخێر بوو، ددهمهكیدا شانهشینا ئێكگرتیا بهریتانیا ههموو دهمان دژی جودابوونا ههرێمێن خوه بوو، لێ ئهوان گوه نهدا حكومهتا مهركهزی ،سهرهرای وێ یهكێ ئهوان زۆر جاران ریفڕاندوَم سازكریه و دهرئهنجامێن وێ بدلێ جووداخوازان نهبوو، لێ ژبۆ بدهستڤهئینانا سهرخوهبوونێ ههر دبهردهوامیێ دابوون. ژبۆ بهرچاڤ وهرگرتنا ئهزموونێن وان، چو دهما نابیت ریفڕاندوَم بهێته پاشخستن بۆ بدهستڤه ئینانا رهزامهندیا چهند لایهنهكێن دبنهمادا دژی مافێن گهلێ مه بن.
• ئێكهم جار ڕیفراندۆما سهرخوهبوونێ ل سالا 1817 هاتیه ئهنجامدان و بۆ سهدهمێ سهربهخوهبوونا چیلی ژ ئیسپانیا
