دیرۆكا بزاڤێن بەری دامەزراندنا ئێكەتییا ئـافرەتێن كـوردستانـێ
زەینەب عسمەت نێروەی
ئارمانج ژ بزاڤێن ئافرەتان بەری سالا 1952ێ نەهێلانا نەخواندەوارییێ چونكی د وی سەردەمی دا قوتابخانە بۆ كچان گەلەك كێم بوون، پشكداریا سیاسی پشتەڤانیكرنا شۆرشێن كوردی دژی دەسهەلاتداریێن داگیركەر، گوهۆرینا داب و نەریتان خەبات دكر دژی وان تێگەهشتنێن جڤاكی یێن كو رێ ل ئافرەتێ دگرت ژ مال دەركەڤیت یان بخوینیت. ل سالێن 1920 هەتا 1940ێ بزاڤێن ئافرەتان پتر ل سەر بنەمایێ رەوشەنبیری و نەهێلانا نەخواندەواریێ بوون، ل سالا 1923ێ ل سلێمانیێ، ب سەرپەرشتیا حەفسە خان، ئێكەمین بزاڤا رێكخراوێ ب ناڤێ (كۆمەلەی ئافرەتانی كورد) هاتە دامەزراندن و ئارمانجا وان هشیاركرنا ئافرەتێ بوو د بیاڤێ جڤاكی دا حەفسە خانا نەقیب د سالێن بیستان دا مالا خۆ كربوو ناڤەندەكا رەوشەنبیری و سیاسی. وێ پشتەڤانیا شۆرشا شێخ مەحموودێ حەفید دكر و ئێكەم ئافرەت بوو كو ل سالا 1923 كۆمەلەیا ئافرەتان ب شێوەیەكێ نەفەرمی دامەزراندی بۆ هاندان و خواندنێ. ل سالێن سیه و چلان، ئافرەتێن كورد د ناڤ رۆژنامە و گۆڤاران دا دەست ب نڤیسینێ كر وەك (گۆڤارا گەلاوێژ)، كو ئەڤە ب بزاڤەكا هزری دهاتە نیاسین. ئێكەمین رێكخراوا فەرمی یا ئافرەتان ب ناڤێ كۆمەلەی ئافرەتانی كوردستان ل مەهابادێ هاتە دامەزراندن، كو كار بۆ ئازادییا ئافرەتێ و پشكداریا وێ د كاروبارێن دەولەتێ دا دكر. ئەگەر ئەم دویڤچوونێ بۆ شەنگەستێ دامەزراندنا رێكخراوا ئێكەتییا ئافرەتێن كوردستانێ ل باشۆرێ كوردستانێ بكەین، دبیت بۆ سالا 1942ێ ڤەگەریتەڤە ل دەمێ بڕیارا وەزارەتا ناڤخۆیا ئیراقێ هاتیەدان ب پێكئینانا لیژنێن هاوارهاتنا هەژاریێ و ل سەرجەم پارێزگەهێن ئیراقێ. بۆ زانین ئەو لیژنە ل هەمی پارێزگەهان ژ زەلامان پێك دهات، ب تنێ ل باژێرێ سلێمانێ كو لیژنە ژ ئافرەتان پێكدهات ب سەرپەرشتیا حەڤسە خانا نەقیب ل گەل چاردە ئافرەتێن دیتر، كارێ ڤێ لیژنێ یێ سەرەكی كۆمڤەكرنا هاریكاریا و دابەشكرن ل سەر هەژارا بوو دەمێ ڤێ لیژنێ ب تنێ ئێك حەفتی بوو، پاشی دێ خۆ هەلوەشنین بەلێ ئافرەتێن پارێزگەها سلێمانیێ خۆ نە هەلوەشاند و ل بن ناڤێ (كۆمەلەی ئافرەتی كورد) دەست ب كار و چالاكیێن خۆ كرن، ب رێیا خەباتا سیاسی و د جڤاكی و گوپیتكا كار و چالاكیێن وان ل سالا 1945 -1946ێ ڤەدگەریێت بۆ دەمێ دامەزراندنا كۆمارا كوردستان ل مهاباد و ژلایێ سیاسی ڤە ب نڤێسین برۆسكا پیرۆزباهی پشتەڤانییا خۆ دیاركر بۆ كۆمارێ. پشتی دامەزراندنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل سالا 1946، پێدڤیەكا مەزن هەبوو كو ئافرەت ژی ب شێوەیەكێ رێكخراو پشكداریێ د خەباتا نەتەوەیی دا بكەن، بەری سالا 1952ێ، ئافرەتان د ناڤ خانەیێن نهێنی یێن پارتی دا كار دكر و بزاڤ د بەردەوام بوون هەتا دامەزراندنا ئێكەتییا ئافرەتێن كوردستانێ. ئێكەتییا ئافرەتێن كوردستانێ بۆ ئێكەمین جار، ل رێكەفتی 11ێ كانوونا ئێكێ یا سالا 1952ێ و د بن چەترا پارتی دیموكراتی كوردستان ب شێوەیەكێ نهێنی ل باژێڕێ سلێمانیێ و ل مالا (میرزا غەفوور) كۆمبوون، و دەستەیا دامەزرێنەر ژی ئەو ئافرەتێن پشكدار بووین، ئارمانجا سەرەكییا دامەزراندنا ڤێ رێكخراوێ، رێكخستنا شیانێن ئافرەتان بوو بۆ پشكداریێ د خەباتا نەتەوەیی و ب دەستڤەئینانا مافێن وان دا، سەرەكیترین پالپشت و هاریكارێ وان، خۆدێ ژێ رازی مەلا مستەفا بارزانی و پارتی دیموكراتی كوردستان بوون، ئێكەتییا ئافرەتان ب تنێ رێكخراوەكا مەدەنی نەبوو بەلكو د سەردەمێ شۆڕشا ئیلۆنێ و گولانێ دا رۆلەكێ مەزن هەبوو ژ وان ژی د پشتەڤانییا پێشمەرگەی و پەروەردێ دا، ل گەل دەستپێكرنا شۆڕشا مەزنا ئیلۆنێ، ئێكەتییا ئافرەتان رۆلەكێ دیرۆكی هەبوو، وان بارەگەهێن خۆ برنە ناڤ چیا و دەڤەرێن ئازادكری، كارێ وان یێ سەرەكی برێڤەبرنا ژیانا جڤاكی بوو، وەكی چارەسەركرنا برینداران، گەهاندنا خوارن و پێدڤییان بۆ پێشمەرگەی، ئێكەتیا ئافرەتێن كوردستانێ ل سالا 1970ێ ئیكەمین كۆنگرەیێ خۆ ل بەغدا گرێدا و سەر ژنوی پرۆگرام و پەیرەوی ناڤخۆ بۆ دانان و لژنا راپەراندنێ و سكرتایەت بۆ ئیكەتیا ئافرتان هەلبژارتن و خانم زەكیا ئیسماعیل حەقی وەكو سكرتێر هەلبژارت و درێژی دا خەباتا خۆ، و شییا رۆلەكی چالاك ببینیت بۆ هشیاركرن و ریكخستنا ئافرەتین كوردستانێ، و وەكو چەقەكێ بزاڤا رزگاریخوازا كوردستانێ مل ب ملێ پارتی و شۆرشێ درێژی دا خەباتا خۆ و حەتا ئەڤرۆكە یا بەردەوامە ل سەر خەباتا خۆ.
