دیمۆكراسیهت د ناڤبهرا دوورشم و پراكتیكیێ دا
رهمهزان نسرهدین كیڤلى
سهرۆكێ كۆمهلا ئهكادیمێن زانستێن سیاسى
دیمۆكراسهت ژبلى كو دهسههلاتا گهلى یه، سێ بنهمایێن سههركى ههنه ئهوژى (رادهستكرنا دهسههلاتێ ب شێوهكى ئاشتیانه و مافێ مرۆڤى و سهروهریا قانونێ) ههلبهته ژبلى كو ئهم دیمۆكراسیهتێ وهكو دوورشم ههلسهنگینن، گرنگه ئهم بزانن ئهرێ كهلتۆرى دیمۆكراسیهتى ل ناڤ جڤاكێ كوردستانى ههیه یان نه و چاوا حزبێن سیاسى ئهڤى چهمكى بكاردئینن.
دیاره گومانهك مهزن ل سهر ئهڤى چهمكى ههیه تایبهت ل دهف حزبێن سیاسى، چونكو ههر حزبهكا سیاسى دا ل بازنى خوهیێ بهرژوهندى شرۆڤه و تهماشهى ئهڤى بابهتى دكهت و گرنگ نینه ئهزمۆنا وهلاتهكێ ب گشتى ب كهفت ل بن گومان مادهم بهرژوهندیێن ئهڤان حزبێن سیاسى دهێنه پاراستن بۆ نموونه ل كوردستانێ ئهم یێ بهر ب ههلبژارتنێن پاشئێخستى دچن ژ ئهنجامى قانوونهكا پهرلهمانێ كوردستانێ ماوێ پهرلهمانى هاتیه درێژكرن، لێ خالا سهیر ئهوه سهرهراى دریژكرنا ماوێ پهرلهمانى هژمارهكا حزبێن سیاسى ئهوێن دیمۆكراسیهت وهكو دوورشم هلگرتین دگهل پاشئێخستنا ههلبژارتنانه و ب ههمى رهنگهگى كار دكهن بۆ پاشئێخستنا وان بێ كو چ گوهارێن بابهتیانه ههبن و ئهڤ هۆكاره ببنه ئهگهر هندێ كو ههمى لایهنێن سیاسى ههست ب بهرپرسایهتى دكهن. ترسا پێشدهم هندهك لایهنێن سیاسى ژ ئهنجامێن ههلبژارتنانه نه باوهرى ئینانه ب چهمكى دیمۆكراسیهتى و بنهماین وى ل كوردستانێ.
و ئهو ههلویستێ هاتیه راگههاندن ژلایێ سهركردێن حزبێن سیاسى ڤه تایبهت ل پارێزگهها سلیمانى و نهپشكداریكرنا قهوارهكى تازه دورست كرى ل ههلبژارتنا دورستكرنا ئاستهنگان بۆ پرۆسا ههلبژارتنان ب بههانهیێن جودا جودا دیمۆكراسیهت ل كوردستانێ دكهڤت ل بن گومانێ دا لهورا ئهركێ حوكمهتا ههرێما كوردستانێ یه نههێیلیت ئهزمۆنهكا دیا رهش ل كوردستانێ دورست بیت بۆ بهرژوهندیا چهند لایهنێن سیاسى و ئیدى دڤێت رایا گشتى ژى پشكدارى ئیخستنا فشارێ بیت ل سهر حوكمهتێ كو ئهڤ پهرلهمانى هاتینه ههلبژارتن تهنها بۆ چار سالانه نهك بۆ شهش سال یان پتر و ئهگهر ل گۆر تیۆرێن ههلبژارتنان بیت ل ڤیره زولمهكا مهزن ل خهلكى و مافێ دهنگدانێ یى خهلكى دهێتهكرن.
دیسا ئهو پرهنسیپێن دیمۆكراسیهت ل سهر دهیته ئاڤاكرن حزبێن سیاسى ڤان پرسیپان بێ پێ دكهن ژوانا :
1. دهسههلاتا زۆرینه زۆر ب مخابنى ڤه ل كوردستانێ زۆربهیێ حزبێن سیاسى پشكدارى دهسههلاتێ بوون، بهلێ زۆربهیێ وان پشكدارى بهرپرسایهتى نهبووینه. ئانكو نهبوونا ئوپسیۆنێ رویێ دیمۆكراسیهت كرێت دكهت ل ههر وهلاتهكێ ههبیت.
2. ژێكجوداكرنا دهسههلاتان ل كوردستانێ مایتێكرنا حزبێن سیاسى زۆره ل كاروبارێن حوكمهتێ و سهروهریا یاسایێ دكهڤت ل بن گومانێ.
3. نوونهرایهتیكرنا خهلكى بۆ ههر پاشخستنهكێ ئهو ئهندام پهرلهمان نوونهراتیا خهلكى ناكن ب تنێ نوونهراتیا حزبێن سیاسى دكن.
4. ههبوونا ئوپزسیۆنێ ل كوردستانێ ههمى پشكدارى دهسههلاتێ بووینه.
ههتا كو ئهڤ پرهنسیپه ب شیوهكى دورست نههێنه جێبهجێكرن ئهم نهشێن بێژن دیمۆكراسیهت ژ قووناغا دوورشمان بوویه پراكتیك ل ههمى وارێن ژیانا سیاسى و جڤاكى چهندى یا خهلكێ كوردستانێ و وهزیفهتا حوكمهتا ههرێما كوردستانێ یه كو رۆلهك كاریگهر ههبیت بۆ دورستكرنا ژینگهههكا دیمۆكراسى بۆ پاراستنا مافێن ههڤوهلاتیان و دیسا نیشادانا رویهك جوان یێ ههرێما كوردستانێ بۆ وهلاتێن بیانى و نهتهوێن ئیكگرتى و ئهگهر مه بڤێت ئهم وهكو حوكمهت جیاواز بن ژ حوكمهتى رۆژهلاتا ناڤهراست پێویسته ئهم دیمۆكراسیهتێ بكهن كهتوارهك باوهرپیكرى ل ههمى ناڤهندێن ژیانا سیاسى ل كوردستانێ.
