د ههلبژارتنێن سیاسی دا مه پێدڤی ب گیانێ برانیێ یه
ئیسماعیل عهلی/ئنگلتهرا
ههبوونا هلبژارتنان پێدڤیهكا گرنگه بۆ پێسڤهبرنا پرهنسیپێن دیمۆكراسیهتێ و ئازادیا گهلان وهكو ههر وهلاتیهكی مافێ دهنگدانێ ههیه بۆ پشكداری د پرۆسهیا سیاسی دا، لهو یا فهره رێزگرتن ل ههمی تایبهتمهندی و ئازادیێن كهسی بهێتهكرن و مافێن وان د پاراستی بن بۆ ژیانهكا ئازا و بهختهوهرتر. مخابن حهتا نوكه ژی ههكه بهراوردیهكێ دنێڤبهرا رۆژههلاتا ناڤهراست، ئیراقا فیدرال وهكو نموونه دگهل وهلاتێن رۆژئاڤا بكهین ل ۆرهی هلبژارتنێن پهرلهمانی و سهرۆكایهتیێ وهكو میناك، دێ ئاشكرا بیت كه خالێن وهكههڤیێ تنێ شێوازێ سندۆقی یه یان چهند ئامیرهكێن دی، لهوا دێ دیار بیت چ گیانێ وهرزشی دههڤركیێن سیاسیێن هلبژارتنان دا نینه، چ ل وهختێ بهری هلبژارتنان و گهرمیا ههر حزبهكێ بۆ كهمپهینا كاندیدێن خوه و بهلاڤكرنا وێنهیێن وان ل سهر جاددا و حهتا دگههیته رۆژێن دهنگدانێ و ههتا ل دووماهیێ و بهلاڤكرنا ئهنجاما و كا كی ب سهركهفتیه و كی بنكهفتیه و ههلی یێ دی ب سهختهیێ گونههبار كهت و دیڤرا پیرۆزباهیا ئێكتر دێ ناكۆكی و شهرهدهڤی و تهنگژین و زهبرۆزهنگی ب دژی ئێك حهتا رادێ ئیهانێ و برینداركرنا ئێكودو ژ لایێ دهروونی و ژهستهیی حهتا دگههیته راددێ كوشتنێ ژی كو موخابن ئهڤه ل ههرێما كوردستانێ ژی هۆسا دبینین و ڤان رۆژان پشتی ئهنجامێن هلبژارتنێن گشتی یێن عیراقێ ل سلێمانیێ روودا و هندهك دهڤهرێن دی ژی یێن كوردستانێ. بێگومان نه جێئینانا یاسایێن هلبژارتنان و فێلبازی و دهستكاری د ئهنجامان دا و رێگری ل مافێن هندهك وهلاتیان بۆ دهنگدانێ چ ل سلێمانیێن و ههر جههكێ دی و نهخاسمه ل كهركووكێ و رێگری ل دهنگێ كوردی بۆ پاقژكرنا كهركووكێ ژ عهرهبكرنێ ب گشتی كهلواشێ پرۆسهیا دهنگدانێ ب ههمی ئهلفابێتێن وێ یێن دیموكراسی كرێت دكهت و ئهو نهخشهیا دیمۆكراسی ژ دهست دچیت. وهكو ئهز كهسهك نوكه ل ئنگلتهرا دژیم، من گهلهك سهربۆرێن ئازادیێ و دیمۆكراسیهتێ ژ هلبژارتنێن ڤی وهلاتی دیتن چ یێن ناڤخوهیی، چ یێن گشتی بۆ پهرلهمانی و سهرۆكایهتیێ كو راسته بۆ دههان ساڵێن درێژه ههردو جهمسهرێن مهزن ژههردو حزبێن زهبهلاح: پارێزگار (كونسێرڤیتیڤ) و كرێكار (لهیبهر) دهستههلات بوویه بارا شێری یا وان، لێ چ جار كهسهك نكاریت ئێك ژ ههردو حزبان ب دكتاتۆر تۆمهتبار بكهت، چونكی ژلایهكی پرۆسهیا هلبژارتنێ ب زهلالی برێڤهدچیت و لایهكێ دی بنگههێ جهماوهریێ ڤان ههردو حزبان گهلهك ڤهدایه و ژبهر ئهو ئهو سیاسهتا سهركهفتی یا ههردویان زێدهباری ئهو خزمهتێن گرنگ بۆ مللهتی پێشكێشدكهن مهحاله حزبێن بچووك ئهو شیان و كاریزمایهتی ههبن. لێ ژبیر نهكهین ئهگهر ههر نه ئهڤهیه، بهلكی ئهو گیانێ براینیێ یه دنێڤبهرا دهستههلات و ئوپوزیسیونێدا و فهلسهفهیا هلبژارتنێن وان سهركهفتی و شكهستی نینه، بهلكی دنێڤبهرا پێنچ سالان دا حزبا دهستههلات تهمامكهرا حزبا ئوپوزسیۆنه و بهروڤاژی و ههردو ئاڤاكهرێن مللهتینه، لهو دێ بینین پشتی دهركهتنا ئهنجامێن هلبژاتنان، ههردو لایهن وهكو دو برا دێ چنه سهر و ستوویێن ئێكودو و پیرۆزباهیا ئێك كهن، چنكی ههردو لایا رێز ل ئیرادا مللهتێ خو ههنه و دزانن ههر مللهته ژێدهرێ وان، نهك ههڤركیا ئێك بكهن ههتا بگههیته وی راددهی جاران ئهم ب كوردی دبێژین: چیا بۆ چیا و گوڵك ما بێ گیا. ل دووڤ سهربۆرا من، ئهز ههست ب چ ههڤركیێ ناكهم بهكی وهكو نموونه بهری چهند رۆژان بۆ هلبژارتنێن ناڤخوهیی ل بریتانیا من بهری دو حهفتیهكا ژ رۆژا هلبژارتنێ، ب رێیا پۆستێ دهنگێ خوه دا وێ حزب و كاندیدێن من ڤیاین.. دهنگێ من ب ئهمانهت گههشت و پشتراست، من هیچ وێنهیهكێ كاندیدهكی ل سهر رێیا و پیادهیا و ههتا د ناڤ پاركا ژیدا نهدیت، تنێ ب رێیا پۆستێ بوو من وهكو چهند ریكلامهیهك هاتنه بهردهرگههی و وێنین كاندیدان و پرۆژهیێن وان تێدابوون و تێدا هندهك سۆزدا بوون بۆ چارهسهریا هندهك كێشهیان، ژ وان ئاڤاكرنا جاددێن باشتر و سزادانا وان شۆفێرێن لهزاتیا زێده بكاردینن و هۆسا، راستی وهختێ ڤان دیمهنێن شارستانی لوهلاتێن غهریبیا دبینم و ل بهرامبهر وان دیمهنێن نه شارستانی ل وهلاتێ خویێ دایك ههرێما كوردستانێ دبینم زێده داخبار دبم و دگههمه وی لۆژیكی كو مه بڤێت یان نهڤێت ئهم گهلهك ژ تێگههێن هلبژارتنێن دیموكراسی ددوورین و دیسا گهلهك ژ ههبوونا كارگێریهكا زهڵال بۆ ههوایێن هلبژارتنێ ددوورین. ب ههر حالێ بیت پیرۆزباهیا وان خووشك و برایان دكهین بۆ بهغدا هاتینه هلبژارتن بۆ بهرهڤانیا مافێن گهلێ مه، تایبهت ژلایێ پاریڤه كو ئهو حزبا ئێكێ یا سهركهفتی بوو وهكو خودان جهماوهرهكی مهزن، لێ یا گرنگ نه تنێ ئهڤ ئهنجامهنه، بهلكی ئهنجامێن داویێ ل گهل ئیراقا فیدرال بۆ چار سالێن داهاتی تایبهت پشتی كاودانێن گران یێن شازدهی ئهكتۆبهرێ و كا كی ب درستی قههرهمانه سهنگا كوردی ل جهرگێ پایتهختێ رهشید بپارێزیت، ل دووماهیێ بلا ههی هێزێن سیاسی ل ههرێمێ باش بزانن ئهگهر ئهو پرهنسیپێن ناڤبری یێن دیمۆكراسیهت و مافێن تاكهكهسی نههێنه جێئیناندن دێ ههردهم پشتی هلبژارتنان گیانێ توندوتیژیێ جهێ گیانێ وهرزشی گریت ئهنجامێن یاریا سیاسی دێ ل سهر ملێن وهلاتیا بارهك گران بیت.
