رۆلێ راگەهاندنێ د بابەتێ ژینگەهێ دا
سەدیق جەلالەددین رێكانی
ئەگەر ئەم ل دەستپێكێ باسێ رۆلێ راگەهاندنێ بكەین؛ مەرەم ژ راگەهاندنێ (تەلەڤزیۆن. رادیۆ. میدیا دیجیتال. گۆڤار. رۆژنامە. سۆشیال میدیا) رۆلەكێ گرنگ و بەرچاڤ هەیە بو ئازراندنا بابەتان و چارەسەریێن بنەجه ژبەركو ئەڤرۆ راگەهاند شیایە بیتە پرەك د ناڤبەرا خەلكی و لایەنێن پەیوەندیدار دا بۆ گەهاندنا پەیام و زانیاریان گڤاشتنێن رژد بكەت بۆ چارەسەریا ئاریشەیان ئەڤرۆ راگەهاند شیا هزرا كۆم پەیدا بكەت تاكو بۆچوونان بگوهۆریت، لەورا گرنگە خۆ ل بابەتێن بەرژەوەندیا گشتی بكەتە خۆدان، داكۆكیێ ل سەر بكەت، هندەك بابەت هەنە دڤێت سەرەدەریەكا تایبەت و هەستیار ل گەل بكەت؛ ئەگەر ئەم بێن باسێ رۆلێ راگەهاندنێ بكەین د بابەتێن ژینگەهێ ژبەركو ژینگەه هەڤپشكا ژیانا هەمی مرۆڤان و مرۆڤایەتیێ یە دا؛ ژبەركو ئەڤرۆ جیهان هەمی بوویە قوربانێ زەرەر و زیانێن ژینگەهێ وەلاتێ مەژی بێ بەهرنەبوویە ژ ڤی زیانێ؛ ژبەركو ئەم ژی پارچەكین ژ ڤێ جیهانێ، تایبەت د نوكەیا مە دا، سەردەمێ بازرگانی و پێشەسازیێ یە هەبوونا پێشەسازیەكا مەزن یا بكارئینانا پلاستیكی هەبوونا كارگەهان و دیكێلێ، ئاریشە بۆ ژینگەهێ پەیدابووینە هەمی یێن د ڤێ رەوشێ دا نالن وەلاتێن مەزن و پێشكەڤتی یێن رێكێن چارەسەرەریێ دگەرین، ژبەركو ئەڤرۆ پلاستیك، شەش جاران هندی گۆیا زەمین لێ هاتیە، ئەڤە ژی كارەساتە؛ ژبەركو راستەوخۆ كارتێكرنێ ل سەر ژیانا مرۆڤ و گیانەوەران و سروشتی پەیدا دكەت؛ دبیتە ئەگەرێ نەخۆشیێن كوژەك و هەتاكو كارتێكرن ل سەر ئاڤ و هەوای ژی هەیە كو ئەڤە هەردو رێكێن سەرەكیێن ژیانێنە مەرەما من یا سەرەكی، دڤێت ئەڤرۆ راگەهاندنا كوردی رۆلەكێ مەزن بگێریت وەك دایكەكا دلۆڤان كو هەمی لایەنێن تێگەشتنا پاقژی پاراستنا ژینگەهێ ب ئیمانەت بگەهینە زارۆكێن خۆ داكو پەروەدەیەكا جوان بگەهینی تە د ناڤ خەلكی و بەلاڤ بكەت دا مە جڤاكەكا هشیار و رەوشەنبیر هەبیت، ژبەركو ئەم خۆدان ژینگەها مەزن و سروشتەكێ جوانین خۆدایێ مەزن كەرەمەكا مەزن ل گەل مە خەلكێ كوردستانێ یا كری؛ تایبەت هەبوونا چار وەرزان ئیك ل دویڤ ئێك؛ ئەڤە بەس ل بەهشتی یا هەیی ژبۆ راگرتنا ڤێ نیعمەتێ ئەم پێدڤی پاراستنێینە، مخابن راگەهاندنا وەك پێدڤی گرنگیێ د بابەتێن ژینگەهێ نادەت ب تەحدی ڤەدبێژم یەك دەزگەهێ كوردی ئەڤرۆ نەشیایە وەك پێدڤی خزمەتا ژینگەهێ بكەت؛ ژبەركو هیج كەنالەك نینە بەرنامەیێن تایبەت هەبن د وارێ ژینگەهێ دا كو حەفتیانە یان رۆژانە باس لێ بكەت تاكو بەرنامەیێن مەیدانی ژیك ب شێوەیەكێ مەزن هەبن، ئەو نابیتە چارەسەریی چەن مەهەكا جارەكی یان د رۆژا جیهانیا ژینگەهێ یان دەما ئاریشەكا ژینگەهێ رویدەت تو بهێی بەرنامەكێ ل سەر چێ بكەین دڤێت رۆلەكێ بەرچاڤ هەبیت بۆ پێشئێخستنا جڤاكی و بكەتە كولتۆرەكێ هەرۆژ، هەر دەڤ هەرتاكەكێ ڤی وەلاتی بونمونە ئەگەر توبهیی پرسێن سیاسی ئەڤرۆ هەمی خەلك بوینە سیاسەت مەدار و شارەزایێن ئابوری و بودجەی و موچەیی ژبەركو ئەڤ هەردو بابەتەن بووینە بەشەكێ مەزنێ د شاشەیێن راگەهاندنا مە دا كا چاوا پێدڤیە سیاسی رەوشەنبیریا سیاسی هەبیت، ئابووریناسی رەوشەنبیریا ئابووری هەبیت، هونەرمەندی رەوشەنبیریا هونەری هەبیت..هتد. لێ بەروڤاژی دڤێت هەمی تاكێ كورد رەوشەنیریا هشیاریا ژینگەهێ هەبیت، ژبەركو ئەم خۆدان ژینگەها مەزن و جوانین پاقژین دا بشێین دروست سەرەدەریی ل گەل ڤێ ژینگەهێ بكەین وەك پێدڤی پارێزین ژبەركوكارتێكرنا ژینگەهێ ل سەر وەلاتی گەلەكە وەكی دارەكا كەڤنار و شوینواری رەهێن وێ یێن د ئاخا مەدا چووینە خار كارتێكرنەكا بەرچاڤ یا هەیی د هەمی بیاڤان دا، تایبەت ئابووری رەوشەنبیری جڤاكی مرۆڤایەتی ئاینی تاكو سیاسی ژیك لەورا گرنگە ئەم ڤێ دارێ ب چاڤدانەكا باش ب گیانەكێ پێشمەرگەیاتی و قوربانیا شەهیدان رەفتارێ دگەل بكەین، یا من دڤێت دوماهێ بێژم نەراگەهاندنا مە شیایە ڤی پرسێ وەك پێدڤی بئازرینیت، نە خەلكی مە شیایە وەك پێدڤی سەرەدەریی ل گەل سروشت و ژینگەها مە بكەت؛ بۆ نموونە هاڤێتنا بەرمایكان ل جهێ گەشتیاری و تێكدانێ جوانیا وێ یا رەسەن و بڕینا داران و كوشتنا گیانەوەرێن كیڤی كو ژ دەنگ و رەنگێن وان بێ بارین نەچارن دویر ژدەستێن مرۆڤان بژین، مەرەما خۆپاراستنێ و دویرئێخستنا ژ دەستێن نێچیرڤانان. لەورا ئەم هەمی پێدڤی هشیاریا ژینگەهێ ینە چارەسەریا مەزن و دوماهیێ ئەوە.
