رۆل و تێگههێ گهنجان د ههر وهلاتهكی دا
د.جمعه عهباس بهندی
ل دووڤ پیڤهرێن ساخلهم و سهردهم بۆ ههلسهنگاندنا هێز و شیان و زهنگینیا ههر مللهتهكی ئێكسهر بهرێ خوه بده گهنجێن وی وهلاتی كا چاوا مفا ژ هێز و گهرماتیا وان دئێته وهرگرتن.
چنكو گهنج ماكینا راستهقینهیا ههر وهلاتهكی نه و د ههمان دهم دا خوینا لێدا دلێ وهلاتی یه و پارێزهێ پاشهرۆژا وی یه.
دیسا ژ فهرایه بێته گۆتن: گوهۆرین و ئاڤهداهنی و داهاتی و هیڤی و پێنگاڤ هاڤێتن بۆ ئایندهی نا گههنه ئارمانجێن خوه ب شێوهكێ دورست ئهگهر گهنجان بارا شێری تێدا نهبیت.
باشترین بهلگه ل دۆر رۆلێ گهنجان د ههر جڤاكهكی دا دهمێ خودێ پاك و بهرز ئاینێ ئیسلامێ هنارتی ههر ل دهسپێكێ گهنجهك كره ئێك ژ ستوونێن وی ب رێیا دانوئینانا باوهریێ ژ لایێ ئیمام عهلی ـ خودێ ژێ رازیبت ـ ههر وهسا دهمێ خودێ تعالا ڤیایی پهسنا خودانێن شكهفتێ بكهت ـ أصحاب الكهف ـ گۆت:((إِنَّهُمْ فِتْێهٌ ێَمَنُوا بِرَبِّهِمْ ۆزِدْنَاهُمْ هُدًى )) واته ئهو چهند گهنجهك بوون باوهری ب خودایێ خوه ئینا و خودێ ژی پتر رێكا وان رونكر.
دیسا ههكه تهماشهی بهرپهڕێن دیرۆكێ بكهین دێ بینن ههر گهنج بوون د رێزا ئێكێ دا ل ههمی وارێن ژیانێ دا چ د وارێ سیاسی دا یان زانستی یان فهلسهفی یان جڤاكێ یان شۆرهشگهری یان بهرهڤانی یان ئاڤهدانی …هتد.
بهلێ ئهڤا هاتیه گۆتن هندێ ناگههینن كو ب تنێ گهنجاتی بێته گرێدان ب تهمهنی ڤه و راسته تهمهنی ل دۆر پیڤهرێ فیزیائی دهنگهكێ بلند یێ ههی د ڤی بابهتی دا، بهلێ ئهو ب تنێ بهس نینه ئهگهر ئهڤ خالێن خارێ پێكڤه ل بهرچاڤ نههێنه وهرگرتن:
خالا ئێكێ:
تهمهن/ گوپیتكا تهمهنێ گهنجاتیێ ژ ههژده سالیێ دهسپێدكهت و گههشتنا مرۆڤی بۆ ژیێ چل سالی یێ ل وێرێ گوپیتكا عهقل و حیكمهت و مهعریفهتێ دهسپێدكهت و دووماهیا ڤێ قووناغێ ژ كهسهكی بۆ كهسهكێ دی جوداهیا ههی، بهلێ ب دیتنا من یا پێدڤیه ههر مرۆڤهك ژ ژیێ حهڤتێ یێ تا حهفتێ و پێنجێ دڤیت بێهنا خوه ڤهدت و دهمێ مایی بدێته خوه و خێزانا خوه.
خالا دووی: مێشكهك ڤهكری:
گهنجاتی دا گهنجاتی بیت دڤێت مرۆڤی مێشكهكێ ڤهكری ههبیت بشێت خوه ههردهم نوو بكهت و خوه ل دۆر كاودانان بگونجینیت و خواندنا خوه یا تایبهت ههبیت بۆ ههر بابهتهكێ بێته د رێیا وی دا.
چنكو گهلهك مرۆڤ ههنه ژیێ وی چل ساله یان كێمتر، بهلێ مێشكێ وی یێ پاژڤهمایه ههر وهك جوامێری یێ ل بهر بهرێ گهر ههر ههمان دهم دا هندهك مرۆڤێن ههین ژیێ وان یێ ژ حهفتێ سالیێ ژی بۆری، بهلێ وهك گهنجهكێ چل سالی هزر دكهت و رهفتارێ ل بهرامبهرێ یێ خوه دكهت … ئهڤه ڤهدگهرێته هندێ كو شیانێن مێشكێ وی ههردهم خوه نووژهن دكهت ل دووڤ سهردهمێ خوه.
خالا سیێ: بزاڤ و كار:
گهنجاتی واته كار و بزاڤ ل دۆر چارچووڤێ عهقلێ وی بۆ ژیانێ و د ههمان دهم دا ل دووڤ شیان و ڤیانێن وی بۆ وی كاری.
واته دڤیت ههر گهنجهكی جهێ تبلێن خوه ههبن د ئاڤاگرنا وهلاتێ خوه دا ههبن.
چنگو گهلك گهنج ههنه ژ لایێ كار و بزاڤا پیرهمێرین قورنهتێ نه و بهروڤاژی ژی هندك پیرهمێر ههنه وهك بڤرێ مهلاینه.
ل دووماهێ دێ بێژم:
گهنجاتی = تهمهن + مێشكێ نووخواز + بزاڤ و كار.
ل دووماهێی: داخواز ژ حوكمهتا ههرێما كوردستانێ دكهم بلا مفای ژ گهنجێ خوه وهربگرن و كهرامهتا وان پارێزن و نههێلت كهسایهتیا وان بێته شكهستن و ئۆمێد و هیڤی باركن ژ دل و مێشكێ وان حهتا وێ رادێ خوه پێشكێشكهن وهك قوربان بۆ ناڤ دهریا ئیجه یان بۆ مێڤاندارێهكا نه هاتیه خواستن بۆ سهر جاده و خیفهتگههێن وهلاتێن بیانی د ههمان دهم دا، بلا هوون باش بزانن بهرپرساتیا وان یا د ستویێ وه دا (دین و دنیا و ئاخره).
