رۆماننڤیسێ نهمر ڤیكتۆر هوگۆ، بهریا 188 ساڵان پێشبینیا سۆتنا كاتدرائیا نۆتردام كریه!!
شهمال ئاكرهی
بۆیهرا ئاگر تێبهربوونا كاتدرائیا نۆتردام Notre Dame ل پاریسا پایتهختا فرهنسا، ل ئێڤاریا رۆژا دوشهمبی 15.4.2019 بوو نۆچهی ههری گهرمێ رۆژهڤا دهزگههێن راگههاندنێ ین جودا جودال سهر ئاستێ جیهانێ.
كاتدرائیا نۆتردام ژی وێ 854 ساڵه و ب داری هاتیه دروستكرن و دهێته ههژمارتن یهك ژ كهڤنترین دێرێن دیرۆكا مرۆڤایهتی و ئێكه ژ دێرینترین ئاڤاهی كو ژ چاخێن ناڤین هاتیه ئاڤاكرن.
پویته و گرنگیدانا رێژهیهكا باش یا خهلكی ب ڤێ دێرێ ژ بۆ ئهڤینا وان بۆ ئێك ژ شاكارێن ئهدهبیاتێن جیهانی دزڤڕیت ئهو ژی رۆمانا “پشت خویلێ نۆتردام ـ The Hunchback of Notre Dame ” یه یا رۆماننڤیسی ناڤدارێ فرهنسی ڤیكتۆر هوگۆ كو ئێك ژ چیرۆكێن رۆمانسی یه ین ناڤدار د ئهدهبیاتێن جیهانی دا.
روودانێن رۆمانا ههنێ دنێڤ دێرا “نۆتردام ـNotr Dame” دا دقهوومن، قارهمانێ رۆمانێ” كوازیمۆدۆ ـ Quasimodo ” یه كو كهسهكێ پشت خویل و سقهته و خوهدی دێم و سهرچاڤهكێن كرێته لێ دلهكێ باش و دلۆڤان ههیه، و وهكو لێدهرێ زنگان د دێرێ دا كاردكهت. كازیمۆدۆ ب داڤێن ئهڤینهكا بهێز ل گهل كهچهكا رند یا قهرهچ بناڤێ ” ئهزمیراڵدا ـ Esmeralda ” دهێته گرێدان، لێ دهورووبهر و جڤاك ل ههمبهر وان، ب دلرهقیهكا زۆر رادوهستن. بهریا 188 ساڵان هوگۆی رۆماننڤیس، د ڤێ چیرۆكێ دا بهحسی پرهنسیبێ ههڤدوو پهژراندنێ زێدهباری جوداهین رهنگ و رهگهزان كریه و چیرۆك ئهڤینا كوازیمۆدۆ و ئهزمیراڵدا كو گازیهكه ههمبهر توندوتیژی و پاشگوهكرنا ی دی و رهتكرنا مێتنكاری (ئیستیغلالێ) یه د چهمكێ دهستههڵاتی دا، د شاكارا خوه دا ب روهنی بهرچاڤ كریه..
ههر چهنده ڤیكتۆر هوگۆ رۆمانا ” پشت خویلێ نۆتردام – The Hunchback of Notre Dame ” ل ساڵا 1831ێ نڤیسی یه لێ هێشتا جهێ پویتهدان و ڤهكۆلێنێن رهخهیا ئهدهبی یهل سهر ئاستی ناڤهندێن ئهكادیمی ین جیهانی. چیرۆكا ڤێ رۆمانێ بۆ چهندین جاران بوویه فیلمێن سینهمای، ههروهسا كومپانیا ناڤدارا بهرهمێن فیلمێن كارتوونی ” واڵت دیزنی – Walt Disney” ژی كریه فیلم كارتوونهكێ سهرنجراكێش.
هوگۆ، د ڤی رۆمانێ دا بڕیارێ ددهت كو كاتدرائیا نۆتردامێ بكهته ستیجا چیرۆكا تهپهسهریا كاوازیمۆدۆ ی كرێت كو كهسایهتیهكا ئاشۆپی یه و كهسێ مینا وی وهكو كهتوار نهبوویه لێ ئهڤ كهسایهتی نامۆ وپشت خویل و نه جوان، خوهدی ناخ و روحهكا گهلهك جوان یا هوندڕی یه.
چاخێ من دیمهنێن ئاگرتێبهربوونا دێرا نۆتردام،ل سهر ئهكرانێن (تی ڤی) یان دیتین، یهكسهر بیرا من ژ چهند بڕگهین رۆمانا هوگۆی هاتهڤه، دهما ل دهستپێكا ساڵین نۆتان ل سهدهی بۆری من خواندی، پاشڕا چووم من ئهو رۆمان داونلۆدكر و تێكستا وان بڕگهین بهحسی ئاگرتێبهربوونێ دكهن بۆ خوهندهڤانان وهرگڕان:
” ههموو چاڤ ژێههل بهر ب بلنداهیا دیرێ بلند بوون. ل وێرێ دیمهنهكێ جودا ههبوو. ل لۆتكهیا بلندترین سڤكا ئاڤاهی، بلندتر ژ پهنجهرا گولا ناڤهندی، پێتهكا ئاگری یا مهزن دنیڤبهرا ههردو تاوهراندا بلند دبوو، و گۆرزێن چریسكێن ئاگری ژێ دپهشین. ئاگرهكێ بهرفرهه و ب تنگژین و تۆڕه، ئهزمانێن پێتێن ئاگری بای لگهل خوه دههلگرتن، ل بن ئاگرێ سهرهكی، ل ژێر كوریدۆرێن تاری ین دێرێ، سێ ئاگرێن دی ین مهزن هلدبوون و ئهو جه روهن دكرن، دو مارپیچ ژ دهڤێ هۆڤی دهردكهڤتن. بێ راوهستیان، ئهڤ بارانا دهاته سۆتن، تیرۆژكێن وێ ین زیڤی ل ههمبهر سیبهرا سینگێ ژێری ی ئاڤاهی د راوهستای بوون.”
هوگۆ ل بڕگهیهكا دی یا رۆمانا خوه دبێژیت:
” تاوهرێن دیرێ ل هنداڤی پێتێن ئاگری گهش خوهیا دبوون، ئالیهكێ تاوهران ی رهش بوو، و ئالی دی ب تهڤاڤی ژبهر ئاگری ی سۆر بوو .”
دیسا ڤیكتۆر هوگۆ ل جههكی دی ی رۆمانی دبێژیت:
” وی ئاگری پهیكهر بۆ هژمارهكا زۆر یا ئهژدهها و هۆڤان ب پێتین خوه دروست كرن، و ل بهر چاڤان مینا خهتیرێن ئازری دهاتن و دچوون. پێتێن ئاگری شێوهی گیاندارێن سهیر دروست دكرن كو هندهك جاران پف دبوون و مهزن دبوون و هندهك جاران دن ژی د بێهنژین و ڤاڵا دبوون”
ل ڤێره، بۆ مه خوهیا دبیت كو ڤیكتۆر هوگۆ، وهكو داهینانهك و ب ئاشۆپا خوه یا دهولهمهند، ئهڤ دیمهنێ ئاگرتیبهربوونی ل كاتدرائیا نۆتردام دروستكریه یانكو دكارین بێژین پێشبینیهك بوو و بجیهات.!
https://books.google.iq/books?isbn=9791097338053
ـ
