رۆژا بوونا میر جهلادهت ئالی بهدرخان
میر جهلادهت ئالی بهدرخان، ئهڤ لهههنگێ كورد، یێ كو تهڤ ژیانا خوه ل سهر دو ئهنیێن شهر، د بهر مافێ گهلێ خوه ده خهرج كریه “د دهستپێكێ ده، ب سیاسهتێ مژوول بوویه و هێزا خوه د شهرێ پۆلیتیكی ده مزاختیه، پاشێ و پشتی كو تهڤ دهرفهتێن پۆلیتیكی و شۆرهشگهری ل با هاتنه گرتن، بهرێ خوه دایه ئهنیا ڕهوشهنبیری و ڕۆژنامهگهریێ و تهڤ ژیانا خوه ژێ ڕه تهرخان كریه.
وهرن ئهم ئێ ب ههڤ ڕه، ڕۆژبوونا وی ئا126 سالان ببیر بینن و پیرۆز بكن.
میر جهلادهت ب باڤ، ئاپ، برا، پسمام و گهلهكێن دن ژ وهلاتپارێز و ئهڤیندارێن كوردایهتیێ ڕه سهكنیه و ب وان ڕه پشكداری ئاڤاكرن و سازكرنا پرانیا كۆمهله و سازیێن كۆ ل ستهنبۆلێ هاتنه دامهزراندن بوویه. د سالا1927 ان ده، ئهو یهكی سهرهكه بوو ژ هیمدارێن ئاڤاكرنا كۆمهلا “خۆیبوونێ” ل بهیرۆتێ. د ڕۆژا 15 گولانا1932 ئان ده كۆڤارا هاوارێ، ب تیپێن لاتینی وهشاندیه، ئهو تیپێن كو وی ژ زمانێ كوردی بژارتبوون، پشتی خهباتهكێ كو 13 سالان پێ ڕه دووم كر. و د ڕووپهلێ پێشی ده وها گۆتیه: (هاوار دهنگێ زانینێ یه، زانین خوهمناسینه، خوهمناسین ژ مه ڕه ڕیا فهلات و خوهشیێ ڤهدكه. ههر كهسێ كۆ خوه ناس بكه، دكاره خوه بده ناسكرن. هاوارا مه بهری ههر تشتی، ههینا زمانێ مه دێ بده ناسكرن، لهوما كۆ زمان شهرتێ ههیینێ ئا پێشی یه).
ب وهشاندنا كۆڤارا هاوارێ ڕه، یهكهمین جاره د دیرۆكا كوردان ده كو زمانێ كوردی ب تیپێن لاتینی تێ نڤیساندن. ژ ڤێ كۆڤارێ 57 ههژمار هاتنه وهشاندن. ئهڤ كۆڤار ب دو زمانان، كوردی و فرانسی، دهات وهشاندن.
ناڤهرۆكا هاوارێ بێتر ل سهر ڤان بابهتان بهلاڤ دبوو: ئالفابهیا كوردی، زمانێ كوردی، گرامێرا كوردی، فهرههنگا كوردی، ههم ژی ستوونهك ژ زارۆكان ڕه و قونجكهك بژیشكی و تهندوروستی ژی تێ ده ههبوو..
گهلهك نڤیسكارێن كوردان ب ڕێیا هاوارێ ناڤ و دهنگ دانه، وهك: جهگهرخوین، ئۆسمان سهبری، قهدری جان، در. نورهددین زازا، ڕهشیدێ كورد، ههسهن هشیار. ژخوه قهدری جان وهك نووخاریێ هاوارێ تێ ناسكرن. د سالا 1932 ئان ده، میر جهلادهر كۆڤارهك دن، ب ناڤێ “رۆناهی” د گهل كۆڤارا هاوارێ وهشاندیه، ئهڤ كۆڤار ژی ب كوردیا لاتینی ل شامێ دهات چاپ و بهلاڤكرن. ب سایا میر میر جهلادهت بهدرخان زمانێ كوردی بوویه خوهدی ئالفابهیهك خوهسهر، كو ڕۆژا ئیرۆ پرانیا كوردان ب ئالفابهیا وی دخوینن و دنیڤسینن.
ئهگهر مرۆڤ ل دیرۆكا مالباتا بهدرخانیان ڤهگهره و بهرپێل بكه، وێ ببینه كو بهدرخانی ب تهڤایی د سرگوون و زیڤاریان ده هاتنه كوشتن و مرن و ئهڤ یهك ب تهنا خوه خوهش نیشانه ژ دلسۆزی و وهفاداریا وان ڕه.. پێویسته ئهم ناڤێ وان ب تیپێن زێرین د دیرۆكا گهلێ خوه ده بنڤیسینن.
سهد ڕههمهت ل گیانێ تهڤ ڕهفهرێن مالباتا بهدرخانیان بباره، بههشت جه و وارێ وان به.
