سهرپێچی ل سهر بهرههمێن هونهرمهند و نڤیسهران یا بهردهوامه
دلۆڤان عابد سهلیم
مافێ دانهری ئهو زاراڤێ قانوونی یه دهێته بكارئینان بۆ پاراستنا بهرههم و كهسایهتیا دانهری ل دهمێ ئهو بهرههمهكێ هونهری یان ئهدهبی یان زانستی بهرههم دئینیت، ئانكو مافێ دانهری ئهو مافن گرێدایی خودانێن بهرههمانه كو ئهركێ وی ئهوه پاراستنا وان بهرههمان دكهت ژ ههر سهرپێچیهكا نهرهوا ل سهر وێ بهرههمی و گرهنتیكرنا مافێن دانهری ل گۆرهیی قانوونێ، و بۆ خودانێ بهرههمی ب تنێ ههیه وی بهرههمی بكاربینیت و مفایێ (مادی) و(مهعنهوی) ژێ وهربگریت، و خودانێ وی بهرههمی ماف ههیه مۆلهتێ بدهته كهسهكی یان لایهنهكی یا دهزگهههكی كو وی بهرههمی بكاربینیت یان مفایی ژێ بینیت یان چاپ بكهت یان بفرۆشیت یان بهلاڤهكهت یان ههر كریارهكا دیتر ل دووڤ رازهمهندیا وی، ئانكو ههر لایهنهك یان كهسهكێ نۆرمال یان مهعنهوی بیت و رابیت وكریارێن نه قانوونی ل گهل وان بهرههمێن مه ئاماژهپێكری، هینگێ ئهڤه دبیته سهرپێچیێ و تاوان و دێ هێنه سزادان ل گۆرهیی یاسا مافێ دانهری و مافێن ههڤسوی ل ههرێما كوردستانێ ژماره 17 یا سالا 2012 ئهوا ژ پهرلهمانێ كوردستانێ دهركهفتى.
ل دهمێ خودانێ بهرههمی كهیسا خوه دكههینته دادگههێ فهره ئهوبوو دادگههێ بسهلمینیت كو بهرههمێ وی ژلایێ كهسهكی یان لایهنهكی یان دهزگهههكی ڤه سهرپێچی ل سهر هاتیهكرن، و ژلایهكێ دیڤه یا فهره ئاماژێ پێ بكهین كو قانوونێ مافێن دانهرێ دیاركینه كو وان دو جۆرین مافان ههنه ل سهر ههر بهرههمهكی ههنه ئهوژی:ـ
1ـ مافێن مادی/ خودانێ بهرههمی مافێن مادی ههنه بهرامبهر ههر بهرههمهكێ ئهو بهرههم دئینن و ئهڤ مافه یێ وی ب تنێ یه و بۆ كهسێ نینه ڤی مافی بكاربینیت یان بهلاڤهكهت یان كۆپی بكهت یان مفایێ مادی ژێ بینیت و ههركهسهكی سهرپێچی ل سهر ڤی مافی كر، هینگێ خودانێ بهرههمی ماف ههیه دهعوایێ ل دادگهها بهرایی بكهت و داخوازا قهرهبۆیێ ژێ بكهت بهرامبهر وێ سهرپێچی یا ل سهر مافێن وی هاتیهكرن، مافێن دانهری یێن مادی د شیاندانه سهردهری ل گهل بهێتهكرن و تهسهرف تێدا بهێتهكرن، بۆ نموونه دشێن مافێ بهلاڤهكرنێ و فرۆتنێ بدهته كۆمپانیهكێ یان پرتووكخانهكێ یان ههر جههكی برێیا مۆركرن و ئیمزاكرنا گرێبهستهكێ.
2ـ مافێن ئهدهبی/ نابیت ب چ شێوهیان سهرهدهری ل گهل ڤی مافی بهێتهكرن، چونكی یێ دانهری ب تنێ یه و دڤێت بهرههم ل سهر ناڤێ وی بهێته بهلاڤهكرن، ئانكو نابیت كهسهك بهرههمێ كهسهكێ دیتر بناڤێ خوه یان لایهنهكێ دیتر بهلاڤهكهت ل ڤێرێ دبیته سهرپێچی و یاسا بهرڤانیێ ژ دانهری دكهت.
ل ههمی وهلاتان ئهڤ مافه دهێنه پاراستن و گرنگی پێ دهێتهدان، بۆ نموونه سهحكهینه دهعوایهكا ب ڤی رهنگی كو ل سالا 1929 ل وهلاتێ مسرێ تیپهكا هونهری بهردهوام د ئاههنگێن خوهدا پارچهكا مۆزیكێ یان هونهرمهندهكێ بهرنیاس یێ وی وهلاتی دژهنی بێی كو روخسهتێ ژێ وهربگریت یان ژی گرێبهستهك یان لێك تێگههشتنهك د ناڤبهرا وان دا ههبیت، پاشی خودانێ بهرههمی هۆشداریهك ب رێیا دادنڤیسی ئاراستهیی وان كر، ناڤهرۆكا وێ كو نابیت ئهو تیپه بهرههمێ وی یێ موزیكێ د ئاههنگین خوهدا بكاربینن، لێ وێ تیپێ گوهـ نهدایێ و بهردهوام بوو ل سهر ژهنینا وێ مۆزیكی و پتر ژ دههـ ئاههنگین دیتر دا بكارئینا و ژبهر هندێ خودانێ وێ پارچه مۆزیكێ دهعوایهك ل سهر وان تۆماركر و ئهنجامدا دادگههێ بریار دا كۆژمهكێ پارهیی یێ باش وهك قهرهبۆ ژلایێ وێ تیپێ ڤه بهێتهدان بۆ خودانێ بهرههمی.
ل ههرێما كوردستانێ ب گشتی و دهۆكێ ب تایبهتی ژی رۆژانه بهرههمێن هونهری و ئهدهبی و زانستی دهێنه دزین و بكارئینان وكۆپی كرن و بهلاڤهكرن بێی كو روخسهت یان گرێبهستهك ژلایێ خودانێ رهسهن ڤه هاتبیته وهرگرتن یان ئیمزاكرن نموونه ژی گهلهكن، وهك نهو رۆژانه سترانبێژێن مه سترانێن هونهرمهندێن دیتر دبێژن و ڤهدگێرینن بێی كو وان گرێبهستهك یان مولهتهك ههبیت، مافێ خودانێ وی بهرههمی یه مفا ژ بهرههمێن وی بێی مۆلهتا وی یان گرێبهست بهیت گۆتن، چونكی ئهڤه مافێن دانهری نه و یاسا پاراستنا وان مافان دكهت، ئانكو هونهرمهندین مه بێی كو روخسهت ژ خودانێ بهرههمی وهربگرن ئهو سترانێن وان د ئاههنگ و شههیانێن خوهدا دبیژن و ئهڤه بخوه سهرپێچی یه و كارهكێ نهرهوایه، ل ڤێرێ مه خسهدا مه ئهوه سهپێچی د گهلهك واران دا ههنه وهك نهو ئهم دبینیت كو مه بسهدان كهنالێن لۆكال ل ههرێما كوردستانێ ههنه كو بهردهوام یێ بهرههمێن لایهن و دهزگهه وكهسێن دیتر بخو بهلاڤهدكهن بێی روخسهت و بێ گرێبهست بێ مۆلهت و ئهڤه بخوه ژی تاوانه و سهرپێچی یه ل سهر مافێ دانهری و خودانێن وان بهرههمان دشێن ب رێیا دادگههێ مافێن خوه ڤهگهرینن، یان بهلاڤهكرنا گۆتار و هزرو بهرههمێن دانهران ل سهر سۆشیال میدیایێ، ئانكو ل دووماهیێ مه دڤێت بێژین سهرپێچی ل سهر بهرههمان یا بهردهوامه و ههركهسهكێ یان دهزگهههك سهرپێچی ل سهر مافێن وی بهێنهكرن، ئهو دشێت ب رێیا دادگههی مافێ خوه بزڤرینیت و قهرهبۆیێ وهربگریت.
