سهیدایێ حهجی مووسا (1883 ـ 1963)
ب ڕاوهستاندنا ههردو كۆڤارێن میر جهلادهت بهدرخان هاوار و ڕۆناهی و هاتنا حوكمهتێن عهرهبی د سووریێ ده سالا 1946، ئهو نڤیساندنا كو ب زمانێ كوردی ههبوو، قهدهخه بوو. نه ئهڤه تهنێ ژی، تهڤ نڤیساندنێن ب زمانێ عهرهبی، ل دۆر كورد و كوردستانێ قهدهخه بوو.. و وها ب دهمێ ڕه گهلهك ژ پێمایێ مه نههات نڤیساندن و پاراستن وها ژی پشكهكا مهزن ژ دیرۆكا مه كوردێن جزیرێ یا دهڤكی ب كالهمێر و پیرهژنان ڕه چوو گۆرێ. د ئهنجام ده گهلهك ژ دیرۆكا مه ب كۆچكرنا وان ڕه وندا بوو..
وهك كو دیاره، دیرۆك كلیتا ڕۆژێن ئایینده، ئان پاشهرۆژێ یه. ههكه ئهم كوردێن ڕۆژئاڤا خوهدی پاشهرۆژ بن، گهرهك دیرۆكا مه ههبه، ئهم خوهدی دیرۆك بن و پێویسته ئهم ل دیرۆكا خوه بگهرن، بدن ههڤ و تۆمار بكن.. بێگومان، ئهو فهقه، مهلا و شێخێن كو د حجرك و تهكیان ده دهستخهتێن وهك دیوانا مهلایێ جزیری، مهم و زینا شێخ ئهحمهدێ خانی، دیوانا فهقهیێ تهیران، نههجلهناما مهله خهلیلێ سێرتی ژ بۆ مه پاراستن و پێره ژی زمانێ مه پاراستن، ئهو پشكهكن ژ دیرۆكا مه.
د باوهریا من ده، ڕۆژا ئیرۆ ل گۆر دهرفهتێن كو ژ مه كوردێن ڕۆژئاڤا ڕه ههنه، پارستنا ناڤێ وان، پاراستنا زمان و پشكهك ژ دیرۆكا مه یه. د ڤێ مژارێ ده، وهك ئا كو بهری چهند ڕۆژان من ل دۆر مهله ئیبراهیمێ تلشیری بهلاڤ كر، ب من خوهشه كو ئیرۆ ژی، ئهز سهیدایێ حهجی مووسا ب وه بدم ناسكرن.
سهیدایێ حهجی مووسا كی یه؟
ژ شێخێن ڕێچكا نهقشبهندی یێن ناسكری یه، ب كۆكا خوه ژ مالباتا سهیدێن بێجرمانی یه. ئهو د سالا 1883ده ل كوردستانا باكور ژ دایكبوویه، ل پهی خوهندنا ئۆلی د گهلهك حجرك و دبستانێن ئۆلپهرهستیێ ده خواندیه.. پشتی كو خواندنا خوه ب سهركهتن ب دووماهی ئانیه، وهك مهلاكی ۱۲ علمی ل بهریا مێردینێ مهلاتی كریه و فهقه پهروهرده كرنه.. نهخاسم ل گوندێ مه نجم كو دۆر ۳۰ فهقیێن وی ههبوون و ئاپێ من حهجی ئبراهیم (بركۆ)، ل بهر دهستێ وی فێری خواندنا قورانێ بوو..
پاشێ سهیدایێ حهجی مووسا بوویه یهك ژ خهلیفهیێن شێخ ئهحمهدێ خزنهوی و د ناڤ كوردێن سهرخهت و بنخهتێ ده هاتیه ناسكرن. د پهی ڕه، ژ بهر هن پرۆبلهمان د ناڤبهرا وی و مالا شێخ ئهحمهدێ خزنهوی ده، وی ب تهنا خوه ڕێچكا نهقشبهندی ژ گوندێ سیها مڤرهد ب ڕێڤه بریه و بهلاڤ كریه و وها گهلهك مورید و سۆفیێن وی چێبوونه و گۆتنا شێخ ل ناڤێ وی زێده بوویه و ژێره هاتیه گۆتن شێخ سهیدایێ حهجی مووسا. ئهو د 13 سباتا 1963 ئان ده ل گوندێ خوه سیها مڤرهد، كو 30 كم ژ باشووری قامشلۆ دكهڤه، كۆچا دووماهی كریه و لێ هاتیه ڤهشارتن. شێخ سهیدایێ حهجی مووسا ژ شێخێن كوردان یێن كوردپهروهر بوو. خوهدێ وی ب دلۆڤانیا خوه شاد بكه.
