سۆشیال مـەدیـا و «هێزا نەرم»
مەتین وەرمێلی
د جیهانا ئەڤڕۆ دا، جەنگ ژ مەیدانێن كلاسیك هاتییە گوهۆڕین بۆ ناڤ شاشەیێن مۆبایلان. ئەڤرۆ مللەت ب رێكا «هێزا نەرم» بەریكانەیان دكەن، ئەو هێزا كو بێی چەك و تەقەمەنی دشێت دل و مێشكێن جیهانێ داگیر بكەت. سۆشیال میدیا نە بتنێ ئامرازەكێ كەیفخۆشیێ یە، بەلكو سەنگەرێ ئێكێ یێ ڤێ هێزێیە. پرسیارا جەوهەری ئەوە: ئەرێ مە وەك كورد ئەڤ چەكە بكارئینایە بۆ ناساندنا ناسنامەیا خۆ، یان مە كرییە دەلیڤەیەك بۆ خەندقاندنا هزرێ د ناڤ مژێ و تافهیەتێ دا؟
د نوكە دا هەر ئەكاونتەك، و هەر پۆست و هەر ڤیدیۆیەك، وەك «باڵوێزخانەیەكا» گەڕۆكە كو نوونەراتییا كولتۆرێ مە دكەت. دەما «ناڤودەنگییا بێ مفا» و بابەتێن سەرسەری دبنە ناسنامەیا مە ل ڤێ فەزایێ، ئەم وێنەیەكێ لاواز و شێلی نیشا جیهانێ ددەین. ل ڤێرێ هێزا نەرما سوشیالێ ل شوینا كو خزمەتا مە بكەت، دبیتە ئەگەرێ پاشەكێشەیا كولتۆری و بێ بهابوونا بهایێن مە یێن نەتەوەیی.
ئەرێ بۆچی بابەتێن بێ مانا پتر دبنە «ترێند»؟ چونكی ئەڤ جۆرە بابەتە پێدڤی ب ماندوبوونا مێشكی نینن. بەلێ مخابن، ئەڤە دبیتە ئەگەرێ پەیدابوونا جڤاكەكێ وەرگر كو بتنێ ل دیڤ حەزێن دەمكی دچیت، ل شوینا كو سۆشیاڵ میدیایێ بكەتە مینبەرەك بۆ «هۆشیارییا جڤاكی» و پاراستنا زمان و كلتور و فۆلكلۆرێ دەوڵەمەندێ كوردینیێ.
ل ڤێرێ پێدڤییە ئەم ژ قووناغا «كوشتنا دەمی» دەرباز ببین بۆ قووناغا «بەرهەمئینانا هزرێ». هەر پۆستەكێ تو ل سەر جوانییا ئاخێ، دیرۆكا مێرخاسیێ، یان زمانێ ڕەسەن دكەی، تو یێ پشكداریێ د ئاڤاكرنا شكۆیا نەتەوەیی دا دكەی.
بو ڤێ ژی پێدڤییە هاوڵاتی بزانن كو لایك و شێركرنا وان، جۆرەكێ دەنگدانێیە بۆ دیاركرنا ئاستێ ڕەوشەنبیرییا وڵاتی. پشتەڤانییا تشتێ ب مفا، هێزەكا مەزن ددەتە هێزا مە یا نەرم ل ئاستێ نێڤدەولەتی.
ل ڤێرێ پێدڤییە پاشەكێشەیەكێ بكەین و ل بنیاتێ كێشەیێ بگەڕیێین. ئەرێ گەنج چەوا دكەڤیتە دبن كارتێكرنا تشتێن تافهـ دا؟ بەرسڤ ل ناڤ دیوارێن خێزانێ و صەفێن قوتابخانێ دایە. خێزان ئێكەمین «فلتەرێ» پاراستنا ئەخلاقی و فكری یێ تاكەكییە. دەما دایك و باب بخۆ ل پێش چاڤێن زارۆكێن خۆ، شەڤ و ڕۆژێن دەمێ خۆ د ناڤ تشتێن بێ مانا یێن سۆشیاڵ میدیایێ دا دەرباز دكەن، نەشێن چاڤەڕێی نڤشەكێ «كتێب دۆست» بن. خێزان بەرپرسە ژ چاندنا «شێوازەكێ پاقژ و بلند» د ناڤ زارۆكان دا، دا كو زارۆك هێش د بچویك بزانن چ تشتی بهایێ تەماشەكرنێ هەیە و چ تشتی نینە.
ژ لایەكێ دی ڤە، قوتابخانە نابیت ب تنێ ناڤەندا فێربوونا پیت و ژمارەیان بیت، بەلكو پێدڤییە ببیتە كارگەها ئاڤاكرنا «هزرا ڕەخنەیی». ل شوینا كو قوتابی بتنێ «وەرگر» بیت، پێدڤییە فێر ببیت كا چەوا د ناڤبەرا «زانیارییا درست» و «ژەهرا دیجیتالێ» دا جوداهیێ بكەت. سیستەمێ پەروەردێ بەرپرسە ژ ئاشناكرنا گەنجان ب «ئیتیكێن دیجیتالی». قوتابخانە دشێت سۆشیاڵ میدیایێ ژ جهێ «یاریێ» بگوهۆڕیت بۆ «فەرهەنگا لێگەڕیانێ»، ب مەرجەكی كو مامۆستا بخۆ پێشەنگ بن د بكارئینانا دروست یا تەكنەلۆژیایێ دا.
ئەگەر خێزان و قوتابخانە پێكڤە كار ل سەر بلندكرنا ئاستێ «هۆشیارییا دیجیتالی» نەكەن، دێ وێرانكارییا كولتۆری یا سۆشیاڵ میدیایێ گەلەك ژ هێزا مە یا نەتەوەیی كێم كەت. ئەركێ مە هەمییانە، چ نڤیسەر، مامۆستا، و دایك و باب، و.. هتد،كو ب ئێك دەست دژی ڤێ شەپۆلا تافهیێ بڕاوستین. نیشتمانپەروەرییا درست ل ڤێرێ دەستپێدكەت، د ناڤ خێزانەكا هۆشیار و قوتابخانەیەكا ڕەوشەنبیر دا، دا كو نفشێ داهاتی نەبیتە نێچیرا «لایكێن بێ مانا»، بەلكو ببیتە خودانێ وێ «هێزا نەرم» كو كوردستان پێ شانازیێ بكەت.
دەم یێ هاتی ئەم شاشەیێن خۆ بكەینە ئاوێنەیا ناسنامەیا خۆ یا ڕەسەن، دا كو پاشەڕۆژ ب ڕێز ڤە بەحسێ وێ شوینپەنجەیێ بكەت كو مە ل ڤێ جیهانا دیجیتالی ل پاش خۆ هێلایی.
